Martin Bosma mag dus niet naar de slavernijherdenking. Na een gesprek met Linda Nooitmeer (D66), voorzitter van het ‘Nationaal Instituut Slavernijverleden en Erfenis’ (NiNsee), besloot deze dame de uitnodiging in te trekken. Zij eiste ‘reflectie’ en excuses van Bosma, wat deze weigerde.

Niet meer dan ‘treurnis’

Het oude kabinet besloot deze schaamtevolle vertoning verder te politiseren door maar liefst tien bewindslieden, waaronder de premier en de drie vicepremiers, naar het Oosterpark af te vaardigen. Gniffelend laten zij zich nog eenmaal van hun meest deugdzame kant zien.

Het gebeurt een week nadat dit kabinet een samenwerkingsovereenkomst tekende met Qatar, waar de moderne slavernij nog altijd welig tiert. De Tweede Kamer kwam deze week niet verder dan het uitspreken van ‘treurnis’ over de hele gang van zaken.

Het is de afgelopen maanden veel gegaan over ‘rechtstatelijkheid’. Maar nu even niet. Bosma is voorzitter van de Tweede Kamer, het hoogste orgaan van het land, en als onafhankelijke vertegenwoordiger van dit instituut representeert hij de Nederlandse bevolking die de samenstelling van dit instituut bij de laatste Kamerverkiezingen heeft bepaald. De krans die hij bij het slavernijmonument zou hebben neergelegd, legde hij daar niet neer namens zichzelf, niet namens de PVV, maar namens de volksvertegenwoordiging, namens ons. ‘Dat moet je niet politiek maken’, zei de Amsterdamse burgemeester Halsema op een helder moment.

Zo’n moment van herdenking is meer dan op zijn plaats. Het is goed de schandvlek van de slavernij als een inktzwarte bladzijde uit ons eigen verleden onder ogen te zien. We herdenken op 1 juli de afschaffing van de slavernij. We herdenken dus dat we na een lange periode van agitatie en protest (in Nederland vooral ook gedragen door de christelijke vrienden van het Reveil) de wantoestand van de slavernij hebben overwonnen en afgeschaft. Dat is de kracht van onze cultuur. De norm van goed en kwaad ligt buiten ons en is een voortdurende bron van correctie.

Politiek misbruik

Waar Bosma, en anderen, zich de afgelopen jaren tegen hebben gekeerd is dat de morele druk en manipulatie door linkse activisten zozeer werd opgevoerd dat die ons zou verleiden tot een weg-met-ons-mentaliteit. Dat het gedram van het slachtofferschap politiek werd misbruikt. Rutte heeft op 19 december 2022 namens de Nederlandse Staat excuses aangeboden – vanwege de medeverantwoordelijkheid van de staat voor deze misstand. Die waren afdoende. Het kan niet zo zijn dat iedereen op de knieën moet, alsof mensen die zich nergens schuldig aan hebben gemaakt excuses zouden moeten aanbieden aan mensen die zelf nergens slachtoffer van zijn.

Mevrouw Nooitmeer and her ilk in Amsterdam Zuidoost hebben een nationaal moment, waarop de gruwel van de slavernij en de overwinning op die gruwel door alle Nederlanders wordt herdacht, geschaakt voor een activistische agenda. Daarmee reduceren zij dat moment tot een intolerant, particulier, etnisch en politiek getinte bijeenkomst.

Het is de intolerantie van gnostisch denkende mensen, die alleen het absolute kwaad en het absoluut goede kennen, en niet weten te onderscheiden tussen persoon en ambt, en de kritische kanttekeningen van die persoon bij een drammerige agenda willen zien als een bewijs van een gebrek aan deugdzaamheid. Met die intolerantie maken zij de uiteindelijke doelstelling van het herdenken onmogelijk: de doelstelling van een open debat over het verleden en de doorwerking daarvan.

Op een nationale herdenking wordt de representant van de Nederlandse volksvertegenwoordiging buitengesloten, en daarmee wordt een gezamenlijk herdenken (wat de bedoeling is) een particulier feestje van eeuwig verongelijkten. Een evenement dat de politieke tegenstellingen zou moeten overstijgen omdat we met z’n allen het verleden onder ogen willen zien, is politiek gemaakt en wel zo dat een weg terug bijna ondenkbaar is omdat die altijd met gezichtsverlies gepaard zal gaan. Wat Ketikoti wil bereiken is nu onmogelijk gemaakt.

Opzichtig politiek spelletje

Mevrouw Nooitmeer en de haren hebben ons land dus de slechtst denkbare dienst bewezen, en een gelegenheid die de weg naar openheid en dialoog zou moeten openen, hermetisch afgesloten. De correctheid en de hypocrisie winnen het van nuchtere eerlijkheid.

Dit alles schrijnt te meer omdat sommigen deze gebeurtenis nu zelfs willen aangrijpen om Bosma voorgoed te diskwalificeren als voorzitter van de Tweede Kamer. Eerst wordt de anti-rechtstatelijke stap gezet om de uitnodiging in te trekken. Daarna wordt geconcludeerd dat zijn gezag blijvend is aangetast. En vervolgens dat hij dus eigenlijk niet te handhaven is in zijn huidige positie. Een evenement dat ons boven onszelf zou moeten doen uitstijgen, wordt misbruikt voor een al te opzichtig politiek spelletje. Het is links op zijn allersmalst.

Bart Jan Spruyt is historicus en journalist. Zijn columns over politiek en samenleving verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt altijd, twee keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Door de vertegenwoordiger van de Nederlandse bevolking buiten te sluiten wordt de herdenking van het slavernijverleden een particulier feestje van eeuwig verongelijkten verscheen eerst op Wynia's Week.

SYP WYNIA en PIM VAN GALEN bespreken in deze video annex podcast de stand van het land. Kan de nieuwe regering straks wel potten breken in Brussel? Syp noemt het kletspraat dat er in Brussel niets te halen zou zijn over asiel, migratie, stikstof en de Europese contributie. Over alles valt immers te onderhandelen, als je maar niet – zoals de Rutte-kabinetten deden – steeds vijanden maakt door andere landen de maat te nemen.

Syp Wynia: ‘Nederland heeft er onder voorgaande kabinetten een gewoonte van gemaakt om niet voor het eigen belang op te komen, maar zich intensief met het grote geheel te bemoeien en andere landen de les te lezen. Eerst moesten ze allemaal hard bezuinigen, vervolgens moesten ze allemaal asielzoekers opnemen of we vonden dat ze niet deugden. Zo doe je het precies verkeerd. Laat Brussel maar de zedenmeester uithangen, maak zelf niet onnodig vijanden en kom op voor het belang van je eigen burgers. Dat word je dan echt wel gegund.’

De artikelen, video’s en podcasts van Wynia’s Week zijn gratis beschikbaar – voor iedereen! Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Deze WWTV-video is ook te beluisteren als podcast, zowel via Spotify als via Apple. Kijk HIER.

Het bericht ‘Er valt voor het nieuwe kabinet juist veel te halen in Brussel’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Een cultuur ontwikkelt zich in een lang proces uit allerhande ongeschreven regels en wisselwerkingen tussen mensen. Het is hoogmoed (of volksverlakkerij) om te doen alsof je daarvoor zomaar een nieuwe cultuur in de plaats kunt stellen. Culturen zijn nergens te koop.

Wie een andere bestuurscultuur wenst, zal daarvoor enige tijd moeten uittrekken. Het gaat om mensen, niet om apparaten.

Heb je grote haast, emigreer dan.

Oude bestuurscultuur draait nog op volle toeren

Het helpt niet om het begrip bestuurscultuur te demonteren zoals in het coalitieakkoord wordt gedaan. Daar floept opeens politieke cultuur te voorschijn, als verbijzondering van bestuurscultuur. Er zal vast een grote wijsheid achter schuil gaan, maar die wordt niet geopenbaard. En dan nog: ook een politieke cultuur is niet zomaar nieuw te maken.

Het is een beetje mal dat dit gezegd moet worden, want zo moeilijk is het ook weer niet om dit te bedenken. En als je het niet kunt bedenken, dan kun je het wel zien. In Den Haag draait die zogenaamde oude bestuurscultuur nog op volle toeren.

• Er wordt nog net zo hard gelekt uit het OMT en het kabinet als in de afgelopen twee jaar: niets anders dan proefballonnetjes om de publieke opinie te masseren.
• Kijk naar de ‘aanwijzing’ die een voormalige staatssecretaris aan gemeentes gaf om opvang voor asielzoekers te regelen: onwettig, terwijl ze dat wist, en aan de Kamer opbiechtte op de dag van haar vertrek. Overrulen en dan weglopen. Dat kennen we.
• Wat te denken van het willens en wetens beschikbaar stellen van een veel te kleine subsidiepot voor de Groninger aardbevingsslachtoffers? Uitspelen en wegkijken. En dan vanwege de ophef snel alsnog geld beschikbaar stellen: dat is meebewegen als het niet anders kan, ook erg klassiek.
• Waarom zijn de enorme budgetten voor de klimaat- en stikstofplannen in aparte fondsen ondergebracht? Het budgetrecht van de Kamer wordt daarmee uitgehold. Het was de Rekenkamer, toch niet bepaald een revolutionair lichaam, die dit moest aankaarten. Van de Tweede Kamer was nog niets vernomen. Hoezo tegenmacht?
• Zie verder de heimelijke beslissing om het gasvrij maken van bestaande woningen terug te draaien, nadat miljoenen euro’s vruchteloos waren besteed. Mislukkingen toedekken, hoe klassiek wil je het hebben.
• Tot slot nog de onverwachte beslissing om dit jaar de aardgasproductie in Groningen te verdubbelen, door de verantwoordelijke minister bekend gemaakt op – daar is ie weer – de dag van zijn vertrek. Sneaky en doorschuiven naar je opvolger.

Gewoon een greep uit het leven van de afgelopen twee weken.

Vrolijk word je er niet van, maar het geeft wel aan hoe diep ingeslepen bepaalde patronen zijn.

Esoterische algemeenheden

Toch zal deze verklaring snel aan kracht verliezen, áls die al kracht heeft. De verhoudingen in ons land zijn erg gepolariseerd en wachten op betere tijden is wel het laatste dat op het repertoire staat. Hoe langer het duurt, hoe meer men opzet zal vermoeden.

Kabinet en Kamer hebben zich ondertussen in de hoek geverfd. Terwijl hun toonhoogte toenam, bleef denkwerk achterwege. Veel verder dan het noemen van esoterische algemeenheden kwamen ze niet: transparantie, tegenmacht, draagvlak, de menselijke maat en meer aandacht voor de uitvoering.

Hier en daar zijn wel concretiseringen genoemd, maar alleen onversneden optimisten zullen daarin de nieuwe tijd ontwaren: het vaste coalitieoverleg op maandagochtend wordt afgeschaft, bepaalde ambtelijke adviezen zullen voortaan openbaar gemaakt worden en de Kamer mag voortaan beslissen waar dat in het verleden werd bedisseld door betrokkenen onderling (zoals aan de Klimaattafels).

Of deze losse voornemens bestand zijn tegen de praktijk van de bestaande bestuurscultuur zal moeten blijken.

Status quo is dwingend

Ook de opgebloeide liefde voor de menselijke maat zal nog de nodige hoofdbrekens kosten. Het lijkt mooi om in individuele gevallen af te wijken van een regel, maar al snel zal het verwijt zijn dat de overheid met twee (of meer) maten meet. Met alle rechtszaken van dien. Of daar de aangekondigde royalere fondsen voor de sociale advocatuur voor bedoeld zijn, is maar de vraag.

Hopen dat de wereld verder vanzelf beter wordt dankzij ‘het nieuwe elan’ waar de premier sinds kort de mond van vol heeft, is nogal naïef.

Dat geldt ook voor de diverse samenstelling van de nieuwe regeerploeg. Nieuwe mensen helpt vast, maar we weten allemaal hoe dwingend de status quo kan zijn. Eerder gaan nieuwlichters te gronde dan dat ze de werkelijkheid naar hun hand zetten. Vergeet ook niet de macht van de ambtenaren.

Tips

Wat te doen?

Ik geef een paar tips voor Kabinet en Kamer. Tips, geen handleiding.

1. Stop met praten over een nieuwe bestuurscultuur en bepaal je tot de bestaande bestuurscultuur. Die is niet oud en dus rijp voor de vuilnisbak. De meeste elementen van die cultuur zijn prima, want in jarenlange wisselwerking met elkaar gegroeid.
2. Meestal is de cultuur niet het probleem, maar zijn sommige spelers daarin dat. Zij nemen bij tijd en wijle een loopje met bepaalde (ongeschreven) normen, waarden en regels. Soms onbewust, vaker bewust. Een minister die een bezuiniging ergens ver weg in een bijlage noemt, doet dat echt met opzet en niet uit onnozelheid.
3. Het zal best interessant zijn om uit te zoeken welke psychologische triggers er zijn die mensen op het verkeerde pad brengen, maar dat levert nog geen andere stijl van opereren op. Richt je daarom op hun daden. De minister met die verborgen bezuiniging kan gedreven zijn door goede of slechte motieven, de uitkomst is fout. Klaar.

Geen extern bureau

4. De ontsporingen in de bestuurscultuur reiken verder dan Kabinet en Kamer, maar zij zullen om het tij te keren het initiatief moeten nemen. Goed voorbeeld doet goed volgen, ook op lokaal niveau waar men aan hetzelfde euvel lijdt.
5. Doe het zelf. Huur geen extern bureau in dat de nieuwe bestuurscultuur gaat definiëren, met stappenschema’s en stroomdiagrammen, oefensessies en coaching. Het levert niets op, behalve veel geld voor zo’n bureau en de slappe lach bij de burgers.

Verbieden is het beste

6. Laten Kabinet en Kamer samen en ieder voor zich een lijstje van gedragingen opstellen waar ze per direct een streep door zetten. Met sancties. Dus die verborgen bezuiniging van die minister wordt zonder pardon door de Kamervoorzitter geretourneerd.
7. De lijstjes omvatten hooguit vijf, zes punten per stuk. Concreet en zonder mitsen en maren. Beter in het begin te hard opgetreden dan door nuances in het moeras terug te zakken.
8. De beste cultuuringreep is verbieden. Daar schrikken consultants en coaches vaak enorm van, maar uit ervaring weet ik dat verbieden verhelderend werkt en zeer effectief is.
9. De beste sanctie op verkeerd gedrag is publiciteit. Ook hier, het zal soms iets te hard of zelfs onrechtvaardig uitpakken, maar dat is de prijs voor het hogere doel.
10. Wees consequent. Dat geldt voor die sancties, maar in het algemeen bij cultuurverandering. Geen uitbreiding dus van de lijstjes, geen veranderingen en geen nuanceringen. Hou het ook een tijdje vol met als maatlat voor succes: het timmermansoog dat vaststelt dat Kabinet en Kamer hun lesjes hebben geleerd. Wat zal blijken is dat in de slipstream van dit gerichte veranderingsproces allerlei ander ongerief in de bestaande bestuurscultuur als vanzelf verdampt. Sociale controle en een beetje solidariteit doen wonderen.

Haal de ombudsman er niet bij

11. Premier en Kamervoorzitter nemen gezamenlijk en ieder voor zich de leiding in deze operatie. Niet nominaal en al helemaal niet tussen de bedrijven door, maar eigenhandig, systematisch en zichtbaar. Ze leggen daarvoor ook samen verantwoording af, een staatkundig experiment misschien, maar waarom ook niet. Verantwoording betekent ook dat bijvoorbeeld de Kamer een veelplegende bewindspersoon kan wegsturen, ook al is die inhoudelijk een kei.
12. Tot slot: hou het klein. Er zullen vast suggesties komen om burgerpanels in te schakelen, de ombudsman erbij te halen, in het buitenland te kijken of wat al niet, maar dat verduistert de boel alleen maar.

Schiet het een beetje op?

Gaat dit werken? Er is geen enkele garantie voor succes. We hebben van doen met een premier die op zijn laatste benen loopt, en een Kamervoorzitter die nooit in de benen is gekomen. Dat is een ongunstige uitgangspositie, maar het is niet anders. Ze zitten er. Regel het en als het niet lukt, is dat ook maar weer duidelijk.

Hetzelfde geldt voor al die Kamerleden die zo boos zijn over hun gemarginaliseerde positie. Regel het.

Wat misschien helpt – maar meer ook niet – is om jaarlijks een comité van heel verstandige en open minded personen de stand van de bestuurscultuur te laten opnemen. Een rapport schrijven zonder meel in de mond en vol lof voor de gezette stappen, maar met een opdracht zo plat als een dubbeltje: ‘Schiet het een beetje op daar in Den Haag?’

Uiteindelijk is een goede bestuurscultuur ook niet veel meer dan normaal doen.

Paul Verburgt publiceert in Wynia’s Week over politiek en samenleving. Bent u supporter van deze onafhankelijke berichtgeving? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Vergeet een nieuwe bestuurscultuur, verbeter de oude verscheen eerst op Wynia's Week.