Dat sprookje wordt Carbon Capture & Storage (CCS) genoemd, maar die gewichtige naam kan niet langer verhullen dat het om peperduur falend priegelwerk gaat. De gerealiseerde CO₂-opslag is verwaarloosbaar klein, voldoet bij lange na niet aan de verwachtingen, en is in de afgelopen vijf jaar veel duurder geworden.

Vuil onder het tapijt vegen

Ik heb CCS meerdere malen vergeleken met vuil onder het tapijt vegen en beweren dat je hebt schoongemaakt. Ik voorzie dat onze kinderen en kleinkinderen hier hard over zullen oordelen. CCS is een lineaire technologie van afval onder de grond stoppen. Het is niet circulair en zeer eindig.

’s Lands grootste CCS-project Porthos gaat welgeteld 15 jaar lang CO₂ onder de Noordzee pompen, en dan is het oude gasveld aldaar alweer vol. Porthos heeft in de afgelopen vijf jaar al twee jaar vertraging opgelopen, en nog nauwelijks CO₂ in de grond gestopt. Dat zou later dit jaar alsnog moeten gaan gebeuren, met 2,5 miljoen ton CO₂ per jaar. Dat is ongeveer 1,5 procent van onze nationale emissie, een hoeveelheid die we in de afgelopen koude wintermaanden in een paar dagen hebben uitgestoten.

De enorme vertraging (van 40 procent in de aanloopfase) en de priegelige schaalgrootte (slechts 1,5 procent van onze uitstoot) van Porthos zijn exemplarisch voor alle 77 mondiale CCS-projecten. Die treurige wereldwijde parade wordt aangevoerd door het grote Australische Gorgon-project, dat vanaf het begin in 2019 ver onder de verwachtingen bleef en in de afgelopen zes jaar alleen maar slechter is gaan presteren. De kosten per ton afgevangen CO₂ zijn daardoor al meer dan verdrievoudigd, van 70 naar 222 dollar.

Dit alles ondanks de ideale omstandigheden op het vrijwel onbewoonde Barrow Island: Veel ruimte, veel woestijn, weinig natuur, weinig mensen en weinig aardbevingsgevaar. De welvarende en mijnbouw-technisch zeer kundige Australiërs krijgen het in de verste verte niet voor elkaar. Gorgon flopt jaar na jaar, al zes jaar lang, en de kosten rijzen de pan uit.

Laat CCS zo snel mogelijk mislukken

Ik voorzie dat oliebedrijf Chevron hier binnen afzienbare tijd de stekker uit gaat trekken, en ik hoop vervolgens op een domino-effect dat ook ons eigen Porthos en het in ontwikkeling zijnde Aramis-project omver kegelt. Het nieuwe kabinet-Jetten doet er verstandig aan om hierop te anticiperen, de actuele feiten te bestuderen en alle subsidies voor CCS-projecten te stoppen. Dan zal ook blijken dat zonder door belastingplichtigen opgebrachte miljoenen CCS een doodgeboren kind is. Dat zal naast alle actuele mislukkingen in elk geval een belangrijk gegeven zijn.

Ik schreef op 26 februari in verband met de lekgeprikte waterstofballon over het ‘fail fast’-principe van projecten die structureel achterblijven bij de verwachtingen. CCS is hier een schoolvoorbeeld van en dient dus snel te mislukken, voordat we er nog meer verspilde miljarden in steken. De nieuwe minister van Klimaat en Groene Groei Stientje van Veldhoven heeft een niet te missen kans om hiermee haar inzicht, daadkracht en lef te tonen. Mislukken doet CCS toch wel, en als Van Veldhoven dat langzaam laat gebeuren zou dat slap risicomijdend conservatief beleid zijn dat voortmoddert op bestaande politieke correctheden.

Besteed honderden miljoenen belastinggeld beter

Doorgaan met het besteden van kostbare publieke middelen aan CCS zou niet in verbinding staan met de praktijk en de actualiteit. Dit minderheidskabinet wil verbinding zoeken met andere partijen, en dat kan alleen door verbinding te zoeken met de werkelijkheid in het land en in de wereld. Alle partijen, alle bedrijven, alle journalisten en alle wetenschappers kunnen jaar na jaar constateren dat CCS overal ter wereld marginaal is en mislukt.

Het stoppen van een mislukking kan vast en zeker op een meerderheid in de nieuwe Tweede Kamer rekenen, zeker als Rob Jetten, Stientje van Veldhoven en Eelco Heinen van Financiën erbij zeggen dat de honderden miljoenen vrijgekomen belastinggelden ten goede zullen komen aan bijvoorbeeld zorg, onderwijs, defensie en kernenergie.

De huidige wereldwijde CO₂-opslagcapaciteit zou ruim 50 miljoen ton per jaar zijn. Het is via publieke informatie niet te achterhalen hoeveel CO₂ er daadwerkelijk onder de grond wordt gestopt. Dat is op zichzelf al een teken aan de wand. Succesvolle projecten die aan de verwachtingen voldoen pakken daar altijd over uit, maar bij CCS-projecten is verdacht weinig te vinden over hun actuele resultaten. Ik schat die resultaten op hooguit de helft van de gerapporteerde capaciteit, dat zou ongeveer 25 miljoen ton per jaar zijn.

Dat doet de natuur veel beter

Laten we die hoeveelheid eens vergelijken met wat de natuur doet. Alle landplanten op aarde absorberen jaarlijks ongeveer 150 miljard ton CO₂, en dat doen ze al miljoenen jaren. Dat is 6000 maal zoveel als de huidige menselijke 25 miljoen ton eindige ondergrondse CO₂-opslag per jaar. Alle landplanten ademen net als wij ook CO₂ uit, ongeveer 140 miljard ton per jaar. Daarmee komt de zogenaamde Net Ecosystem Exchange (NEE) van landplanten op 150 – 140 = 10 miljard ton netto CO₂-absorptie per jaar. Dat is ongeveer 25 procent van onze jaarlijkse wereldwijde uitstoot van 40 miljard ton, en 400 maal zoveel als onze jaarlijkse mondiale ondergrondse CO₂-opslag. Daar komt een vergelijkbare hoeveelheid natuurlijke CO₂-absorptie van de oceanen nog bij.

Bevorder vergroening en bebossing

Als we met wat vergroening, bebossing en minder vervuiling de natuurlijke CO₂-opnamecapaciteit met 1 procent verhogen heeft dat vier maal zoveel effect als al onze ingewikkelde industriële eindige ondergrondse CO₂-opslaginstallaties bij elkaar. CCS is kortom peperduur gepriegel in de marge, met iets dat de natuur honderden keren beter doet.

CCS is als het verstevigen van duinen met theelepeltjes, als het dragen van bekertjes water naar de zee. De regering die is aangesteld om ons aller belangen te dienen kan onze kostbare belastingcenten, arbeid en ruimte veel beter besteden aan natuurbevorderende vergroening en bebossing. Dan realiseren we met veel minder geld en moeite veel meer CO₂-opslag.

Nederland is een van de meest ontboste landen ter wereld, en is tevens een van de grootste importeurs van houtpellets ter wereld. Die houtpellets zijn grotendeels afkomstig van gekapte levende bomen, en veroorzaken grootschalige gesubsidieerde ontbossing in andere landen en werelddelen. Wij verbranden ze in ons ontboste landje in elektriciteits- en stadswarmtecentrales, onder het mom van politiek bepaalde CO₂-neutraliteit.

Dat biomassasprookje is door de internationale wetenschap en politiek allang onderuit gehaald, en het is zaak dat het niet in stand wordt gehouden met het CO₂-opslagsproookje. Die twee sprookjes hebben samen de zeer gewichtige naam Bio Energy with Carbon Capture & Storage (BECCS). Ik reken op de goede wil en het gezonde verstand van onze nieuwe bewindslieden om deze sprookjes vooral niet te geloven, hoe fantastisch de beloftes van op miljoenensubsidies azende commerciële partijen ook zijn.

Waterstof blijkt dood paard

Fantastische beloftes zeggen niks, zoals we al hebben gezien bij de op 26 februari beschreven waterstoffabel. Het Financieel Dagblad bericht dat groene waterstof zijn belofte maar niet inlost. De markt zit wereldwijd vast, opschalen lukt nog nauwelijks, en het importeren van waterstof blijkt veel duurder dan gedacht. Er wordt al meer dan 15 jaar gericht onderzoek aan gedaan, en sinds 2021 wordt groene waterstof op grote schaal geproduceerd in bijvoorbeeld China en Chili. Ondanks al deze langjarige internationale ontwikkelingen blijkt waterstof een dood paard waar de regering-Jetten niet met kostbare miljardensubsidies aan moet blijven trekken.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Minister Stientje van Veldhoven kan daadkracht tonen door te stoppen met de volkomen mislukte CO2-opslag verscheen eerst op Wynia's Week.

De titel van de nieuwe episode luidt: Negatieve emissies: de lucht geklaard? Het gaat over de verwijdering van het broeikasgas CO2 uit de atmosfeer (negatieve emissies) met behulp van fysisch/chemische en biologische processen. Negatieve emissies zijn volgens de meeste klimaatwetenschappers en vrijwel alle beleidsmakers cruciaal om de opwarming van de aarde binnen de perken te houden en eventueel de aarde af te laten koelen.

Alle hens aan dek

De titel van het avondvullende symposium verwijst naar het adviesrapport De lucht klaren? van de Nederlandse Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) uitgebracht in juli 2024. Niet lang daarna, in februari 2025, verscheen een rapport van de European Scientific Advisory Board on Climate Change (ESABCC), de grote broer van de WKR, over hetzelfde onderwerp met de zakelijke titel Scaling up carbon dioxide removals.

Beide rapporten dringen er bij politici en beleidsmakers op aan met de grootst mogelijke spoed meer werk te maken van de kunstmatige verwijdering van CO2 uit de atmosfeer. Mocht de verwijdering niet op tijd van de grond komen dan halen we de wettelijk vastgelegde klimaatdoelen niet (netto-nul uitstoot in 2050 en een reductie van 55 procent in 2030) en kunnen we het ideaal van een klimaatneutraal Europa in 2050 wel op onze buik schrijven. Alle hens aan dek dus.

Sinds de verschijning van bovenstaande rapporten is de urgentie van kunstmatige CO2-verwijdering alleen maar toegenomen. Het was voor ingewijden al enige tijd duidelijk maar sinds kort is het ook officieel bevestigd door de hoogste baas van de VN, Antonio Guterres: het door de VN gepropageerde doel om de opwarming van de aarde deze eeuw te beperken tot ‘anderhalve graad’, enthousiast overgenomen door de EU in de Europese Green Deal, valt niet meer te halen en zal ruimschoots worden overschreden. Grootschalige CO2-verwijdering is de enige hoop die rest om de opwarming voor het eind van de eeuw alsnog terug te brengen naar de gewenste ‘anderhalve graad’. Aan de KNAW zal het niet liggen.

Op de sprekerslijst van het symposium staan klimaatwetenschappers verbonden aan de universiteiten van Utrecht, Wageningen en Delft en de Hogeschool Van Hall Larenstein. De Utrechtse hoogleraar Detlev van Vuuren (Integrated Assessment of Global Environmental Change) zal het concept van negatieve emissies uit de doeken doen. De Wageningse hoogleraar Gert-Jan Nabuurs (European Forest Resources) en de Lector Duurzaam Bosbeheer Ute Sass-Klaassen zullen de potentie van Europese en Nederlandse bossen voor de opslag van koolstof en hout in kaart brengen. Ten slotte zal de Delftse hoogleraar Andrea Ramirez (Low Carbon Systems and Technologies) een overzicht geven van technieken om CO2 direct uit de lucht te halen. Het symposium zal worden besloten met een paneldiscussie.

Voor kritiek is geen ruimte

In Wynia’s Week is indertijd uitgebreid op de rapporten van de Nederlandse en de Europese klimaatraad  gereageerd. Arnout Jaspers zette in zijn column Negatieve CO2-emissies zijn schadelijk en overbodig kritische kanttekeningen bij het Nederlandse rapport. Ik deed hetzelfde in mijn column Verlaging van de CO2-uitstoot is prima; kunstmatige verwijdering is peperdure onzin bij het Europese rapport. Beide columns zijn in de wereld van de Nederlandse en Europese klimaatwetenschappers en beleidsmakers tot nu toe onopgemerkt gebleven.

Ik heb de organisator van het symposium, de Wageningse hoogleraar Natuurbranden en KNAW-lid Guido van de Werf, aangeboden tijdens het symposium een korte mondelinge toelichting te geven op mijn in Wynia’s Week geopperde bezwaren. Helaas bood het programma daarvoor geen ruimte. Ook een ‘prepared comment’ voorafgaande aan de paneldiscussie leek Van de Werf geen goed idee. Volgens hem is er buiten het officiële programma gelegenheid te over om eventuele kritische opmerkingen te ventileren en met de sprekers in debat te gaan.

Mondelinge toelichting

Hieronder de tekst van mijn mondelinge toelichting die de deelnemers aan het KNAW-symposium op 13 januari aanstaande niet mogen horen.

‘Dames en heren leden van de KNAW, waarde toehoorders,

Ik dank de organisatoren van het symposium om mij op korte termijn in te passen in het al overvolle programma van vanavond. Het tekent het belang dat de KNAW hecht aan een open en vrij wetenschappelijk debat. Gezien de tijdsdruk zal ik het zo kort mogelijk houden.

Om alle misverstand te voorkomen, ik ben geen klimaatontkenner. De opwarming van de aarde is een serieus mondiaal probleem dat serieuze aandacht verdient. De opwarming is voor een belangrijk deel het gevolg van de door mensen veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen en daar moet mondiaal paal en perk aan worden gesteld. Dat staat buiten kijf.

En dan nu het onderwerp van vanavond: de kunstmatige verwijdering van CO2 uit de atmosfeer. Kort en goed: dat is een heel slecht idee. Ik zal u uitleggen waarom.

Uitgangspunt

Het uitgangspunt van kunstmatige CO2-verwijdering is dat er een uniek, universeel verband bestaat tussen de mondiale opwarming sinds het begin van de industriële periode en de mondiale totale cumulatieve hoeveelheid uitgestoten CO2 sinds het begin van de industriële periode. In grafiekvorm ziet dat verband er uit als een opgaande rechte lijn. De helling van de rechte lijn staat in de klimaatwetenschap te boek als de Transient Climate Response to Cumulative Emission (TCRE).

De TCRE is een uniek getal en heeft de dimensie van graad Celsius per Gigaton CO2. Als we 1 Gigaton CO2 aan de atmosfeer toevoegen, op welke manier dan ook, dan stijgt de opwarming met TCRE graad Celsius. Omgekeerd zal de opwarming met TCRE graad Celsius dalen als we, op welke manier dan ook, 1 Gigaton aan de atmosfeer onttrekken. Om de opwarming te laten dalen moet er dus altijd kunstmatig CO2 uit de atmosfeer worden verwijderd. Volgens de gevestigde klimaatwetenschap.

Een simpele rechte lijn

Hier ziet u de grafiek die het verband aangeeft tussen de mondiale opwarming en de mondiale cumulatieve CO2-uitstoot, met dank aan de maker, professor Guido van de Werf.

Op de verticale as staat de opwarming ten opzichte van de pre-industriële periode in graden Celsius en op de horizontale as de cumulatieve CO2-uitstoot sinds het begin van de industriële periode uitgedrukt in de massaeenheid Gigaton. De gekleurde balletjes zijn de jaarlijkse ‘meetpunten’ en geven de geregistreerde opwarming weer in een bepaald jaar en de daarbij behorende cumulatieve uitstoot. De rechte lijn is een ’best linear fit’ door de meetpunten. Het is meer dan verbazingwekkend dat het uiterst complexe proces van opwarming van de aarde door de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen zich uiteindelijk laat vatten in een simpele rechte lijn. Hoera voor de klimaatwetenschap die deze rechte lijn aan het licht heeft gebracht.

De uitstoot gaat juist afnemen

Voor de goede orde, de opwarming waar we het hier over hebben is de zogeheten transient opwarming, dat is de opwarming die we in het hier en nu ervaren. Dit ter onderscheiding van de opwarming die pas na vele eeuwen zo niet millennia wordt bereikt nadat het aardse systeem inclusief de diepe oceanen in volledig thermisch evenwicht is gekomen. Transient opwarming is van belang voor het klimaatbeleid op korte en middellange termijn. De helling van de rechte lijn in bovenstaande figuur wordt dan ook terecht aangeduid als de Transient Climate Response to Cumulative Emission.

De rechte lijn is een vaststaand empirisch feit, dat is duidelijk. Maar het is geen unieke rechte lijn zoals ten onrechte wordt aangenomen. Het is een empirische correlatie die alleen opgaat onder de zeer specifieke condities van het verleden: een nagenoeg exponentieel toenemende uitstoot. In de toekomst is er geen sprake van een exponentiële toename maar juist van een afname naar een netto-nul uitstoot. En dan is die empirische rechte lijn niet van toepassing. In de statistiek geldt het toepassen van een correlatie buiten zijn geldigheidsgebied als een doodzonde. En daarmee vervalt de wetenschappelijke basis van de kunstmatige CO2-verwijdering zoals gepropageerd door de wetenschappelijke klimaatraden.

Dat het gebruik van de empirische rechte lijn buiten zijn geldigheidsgebied tot onjuiste conclusies leidt, is direct in te zien met een eenvoudig gedachte-experiment. Stel dat we een exponentieel toenemende uitstoot op een zeker moment abrupt stoppen. Wat gebeurt er dan met de opwarming? Als we de rechte lijn moeten geloven helemaal niets. Immers, de cumulatieve uitstoot verandert niet meer en dan blijft de opwarming constant. Dat kan niet waar zijn en is het ook niet.

Kunstmatige CO2-verwijdering is helemaal niet nodig

In werkelijkheid zal de CO2-concentratie na het stoppen van de uitstoot door natuurlijke processen geleidelijk aan afnemen. Die processen zijn zeer effectief en hebben ervoor gezorgd dat tot nu toe ruwweg 60 procent van de totale cumulatieve CO2-uitstoot uit de atmosfeer is verwijderd. Die natuurlijke opname van CO2 uit de atmosfeer stopt natuurlijk niet, maar blijft rustig doorgaan. En een afnemende concentratie van CO2 in de atmosfeer zal onherroepelijk leiden tot afkoeling. Zonder dat er ook maar één molecuul CO2 uit de atmosfeer kunstmatig is verwijderd.

Natuurlijk zal kunstmatige CO2-verwijdering het gehalte van CO2 in de atmosfeer verlagen, dat staat niet ter discussie. Het punt is alleen dat kunstmatige verwijdering helemaal niet nodig is, omdat CO2 al op een natuurlijke manier wordt verwijderd. Tenzij de natuurlijke processen om wat voor reden dan ook in de nabije toekomst aan effectiviteit zullen inboeten. Maar daar zijn vooralsnog geen aanwijzingen voor.

Overbodige rapporten

Samenvattend, kunstmatige CO2-verwijdering bovenop de noodzakelijke maatregelen om de huidige uitstoot te beperken heeft geen enkele zin. Het is een oplossing voor een niet bestaand probleem. De rapporten van de WKR en de ESABCC kunnen zonder bezwaar worden bijgezet in het archief van de overbodige overheidsrapporten.

Ik dank u voor uw aandacht. Ik zal mijn uiterste best doen uw kritische vragen en commentaar te beantwoorden. Naar ik heb begrepen zal daar buiten het officiële programma van vanavond ruimschoots gelegenheid voor zijn. Nogmaals hartelijk dank. Het was mij een eer.’

Tot zover de tekst van het mondelinge commentaar waarvoor helaas geen ruimte was in het KNAW-programma.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Waarde leden van de KNAW: CO2 wordt op natuurlijke wijze verwijderd en daarom is kunstmatige CO2-verwijdering helemaal niet nodig verscheen eerst op Wynia's Week.

Het wordt nog verontrustender als we zien dat het CBS in dezelfde vier jaar tevens een 2 procent toename van benzine- en dieselverbruik rapporteert. Dat is geen grote toename, maar het is zeker geen afname. Dat betekent dat het stroomverbruik van elektrische auto’s, busjes en vrachtwagens geen brandstofverbruik vervangt, maar erbij komt in de totale energiemix. Dat is kenmerkend voor de gehele mondiale energietransitie, die feitelijk een energieadditie is. Hernieuwbare energie vervangt wereldwijd geen fossiele brandstoffen, het komt erbij. Het verbruik van fossiele brandstoffen groeit intussen wereldwijd, net als het verbruik van motorbrandstoffen in Nederland.

Bovenstaande grafiek toont gegevens die iedereen in een kwartier kan opzoeken op de officiële website van het CBS. Kamerleden, bewindslieden en journalisten kunnen dat ook. Dat roept de vraag op waarom die Kamerleden, bewindslieden en journalisten vaak beweren dat elektrisch rijden emissievrij is en de CO₂-uitstoot doet dalen, terwijl dat niet zo blijkt te zijn. Ik kan die vraag niet beantwoorden, vooral niet omdat de onwaarheid van die bewering zo eenvoudig is aan te tonen. En dan hebben we het nog niet eens over het enorme extra energieverbruik, de grondstoffenuitputting en de milieuschade van autobatterijproductie en -afvoer.

Meer netcongestie

Het feit dat het wegverkeer sinds 2023 meer elektriciteit verbruikt dan het railverkeer, betekent dat er meer gereden wordt op stroom uit batterijen dan op stroom uit een draad. Dat laatste is schoon, efficiënt en weersonafhankelijk, het eerste is milieuvervuilend, voertuigverzwarend en inefficiënt bij vrieskou. Daar komt bij dat het extra stroomverbruik van elektrische auto’s, busjes en vrachtwagens de netcongestie verergert. Het verhoogt het totale elektriciteitsverbruik, en het verhoogt ook de pieken van het stroomverbruik. Dat is te vergelijken met verkeerscongestie, door meer autoverkeer in het hele jaar en ook meer autoverkeer in de avondspits. Dat werkt dubbelop.

Dit wordt nog erger nu het CBS bericht dat het stroomverbruik van met name datacenters in 2024 ruim 50 procent hoger was dan in 2019. Een nieuw datacenter bij Almere zou ongeveer evenveel stroom gaan verbruiken als alle 100.000 huishoudens in de stad, en werkgelegenheid bieden aan welgeteld 300 mensen. Aangezien elektriciteit van alle energiedragers de minst betrouwbare is – temeer daar we structureel met netcongestie kampen – moet dat datacenter net als bijvoorbeeld ziekenhuizen noodaggregaten krijgen met een back-up voorraad van een miljoen liter diesel. Want we kunnen geen minuut zonder internet, email, whatsapp en telefoon.

Hoe meer we automobiliteit, huisverwarming en industrie elektrificeren, hoe afhankelijker we worden van de minst betrouwbare van alle energiedragers, en hoe schadelijker de structurele netcongestie wordt. Dat bedreigt onze veiligheid, communicatie, economie en werkgelegenheid. Die onzekerheid zal hebben bijgedragen aan een plotselinge daling van bedrijfsmatige investeringen in verduurzaming, na jarenlange jaarlijkse verdubbelingen. Net als de torenhoge energiebelastingen en de onzekerheid of een nieuw geëlektrificeerd bedrijfsproces überhaupt een netaansluiting kan krijgen. Ondernemers zijn niet gek, die kijken vooruit.

Het is in dit verband een lichtpuntje dat demissionair minister Sophie Hermans van Klimaat en Groene Groei onder druk van de Tweede Kamer de extra CO₂-heffing bovenop het Europese CO₂-tarief opschort tot 2030. Het is te hopen dat een nieuwe regering die contraproductieve extra heffing definitief afschaft, samen met de onzalige klimaatkoplopersambitie die veel partijen in het kleine Nederland nog altijd koesteren. Hermans’ voorganger Rob Jetten noemde haar onlangs ‘teleurstellend’ als zijn opvolger op het klimaatministerie. Dat is niet alleen doorzichtige verkiezingsretoriek, maar bovenal ongemanierde omgang met een collega. Het geeft te denken dat een prominente Nederlandse politicus zich verlaagt tot het niveau van Donald Trump, door een voorganger of opvolger in het ambt publiekelijk af te vallen. Dat gebrek aan respect voor een collega is slecht voor het aanzien van en het vertrouwen in de politiek.

‘Extreem weer’

Laten we intussen niet vergeten dat alle klimaatmaatregelen, alle miljarden euro’s daarvoor en alle politieke knokpartijen erover maar op één ding zijn gericht: het tegengaan van klimaatverandering door het reduceren van CO₂-uitstoot. Een ander doel is er niet, althans formeel niet. Laten we daarom aan het begin van deze zomervakantieperiode nog even stilstaan bij weer en klimaat, met name het fenomeen ‘extreem weer’. We horen daar dagelijks berichten over, en dat roept bij mij de vraag op wat dat eigenlijk is. Gaat dat over de zeldzaamheid, de economische schade, de gezondheidsrisico’s of het ongemak van bepaalde weertypes? In deskundige weerberichten wordt de term ‘extreem weer’ logischerwijs zelden gebezigd, want iets dat regelmatig voorkomt is immers niet ‘extreem’.

Ik vraag me af waarom meteorologisch minder deskundige journalisten en politici de term ‘extreem weer’ wél zo vaak gebruiken, net als overigens het woord ‘crisis’. Het zal hopelijk niet zijn om ons onrustig te maken en zo het huidige klimaatbeleid te propageren, temeer daar dat beleid veel schade toebrengt aan mens en natuur zonder veel werkelijke CO₂ te besparen. De steeds frequentere berichtgeving over extreem weer suggereert dat het vaker voorkomt en veroorzaakt zou worden door klimaatverandering, maar is dat wel zo?

Het KNMI zegt daar onder meer het volgende over: ‘Extremen zijn er altijd geweest. Verspreid over de hele aarde is altijd wel ergens een extreem te vinden. Extremen krijgen de laatste jaren meer aandacht in de media. Hierdoor kan een vertekend beeld ontstaan van de klimaatverandering. De nieuwswaarde van extreem weer neemt toe. De maatschappij wordt kwetsbaarder en weerextremen leiden steeds vaker tot rampen of grote schade. Veel extreme gebeurtenissen zijn (nog) te zeldzaam om direct met het broeikaseffect in verband te brengen.’

Voorbeeldige meteorologen

Dit is zeer verhelderend. Het leert ons dat een frequentere berichtgeving over wat dan ook niet betekent dat het ook vaker voorkomt. Het leert ons ook dat we terughoudend moeten zijn met het toeschrijven van welk weertype dan ook aan klimaatverandering. Journalisten en politici kunnen een voorbeeld nemen aan meteorologen. Die zijn in het algemeen niet bezig met het bespelen van de publieke opinie met superlatieven als ‘extreem weer’, maar met het analyseren en communiceren van relevante weerkundige feiten en duidingen van temperaturen, windkracht, zonnestraling en neerslag. Dat is altijd welkom, en zeker in de vakantie!

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Elektrisch rijden zorgt er niet voor dat het brandstofverbruik afneemt verscheen eerst op Wynia's Week.

De natuur zorgt zelf voor herstel van bossen

Deze geitenpaadjes en achterdeurtjes druisen lijnrecht in tegen het advies van de Europese Wetenschappelijke Adviesraad voor Klimaatverandering. Zelfs Hoekstra’s voorganger Frans Timmermans is kritisch. De Wetenschappelijke Adviesraad geeft aan dat CO₂-reductieclaims buiten Europa moeilijk te controleren zijn en dat het geld daarvoor beter binnen de EU kan worden besteed. De wetenschappers weten ongetwijfeld dat veel buitenlandse CO₂-reductieclaims nu al niet blijken te kloppen. Ze weten hopelijk ook dat het aanplanten van bomen waar dan ook ter wereld überhaupt geen CO₂ reduceert. Dat is een boekhoudkundige illusie.

De boekhoudkundige CO₂-reductie van boomaanplant gaat ervan uit dat een kaal stuk land zonder menselijk handelen kaal zou blijven, en dat het planten van bomen daarop dus de CO₂-opname uit de atmosfeer verhoogt. Dat is evidente onzin, want we weten allemaal dat de natuur een kaal stuk land in enkele jaren vanzelf overwoekert met een biodiverse verzameling van planten en bomen. Onderzoek toont aan dat de natuur zich altijd eigenhandig blijkt te herstellen van bijvoorbeeld bosbranden. Alle grote bossen en vegetaties in de wereld zijn en worden voortdurend door de natuur gecreëerd, niet door mensen. Met het planten van een boom rekenen we onszelf CO₂-reductie toe die de natuur zonder ons ook zou hebben gerealiseerd.

Daar komt bij dat de EU met het huidige biomassabeleid juist ontbossing veroorzaakt, dat wil zeggen vernietiging van eeuwenoude natuurlijke biodiverse wouden. Er zijn miljoenen hectares landbouwgrond nodig voor de Europese biomassacentrales, biodiesel, E10 benzine en biokerosine. Op die miljoenen hectares landbouwgrond worden met gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen door ons gesubsidieerde monoculturen van snelgroeiende bomen en gewassen verbouwd, zoals we dat in Nederland ook doen. Met de geitenpaadjes en achterdeurtjes van Hoekstra kunnen door ons toedoen ontboste landen tegen betaling in euro’s nieuwe bomen gaan planten in hun verwoeste natuur, en kunnen wij de CO₂-opname van die nieuwe bomen vervolgens op papier inboeken als CO₂-reductie.

Boekhoudkundige CO₂-reductie uit het niets

We betalen kortom minder welvarende landen buiten de EU eerst om te ontbossen, en vervolgens betalen we ze om te herbebossen. Het resultaat is dat eeuwenoude natuurlijke wouden zijn verdwenen en wij miljarden euro’s kwijt zijn. Toen die eeuwenoude wouden met onze subsidies werden gekapt noemden we dat ‘CO₂-neutrale biomassa’, en als de plaatselijke bevolking er daarna jonge boompjes op plant noemen we dat ‘CO₂-reductie’ die we van Hoekstra in onze binnenlandse boekhouding mogen bijschrijven. Aldus hebben we netto op papier CO₂-reductie gecreëerd, terwijl we in werkelijkheid gekapte bomen en voedzame gewassen hebben verbrand met alle CO₂-uitstoot van dien.

Als het niet zo cynisch en bizar zou zijn zou ik erom kunnen lachen. Het is echter om te huilen, temeer daar de Europese Commissie dit zelfbedachte sprookje kennelijk heilig gelooft en het Europese Parlement na nog vele maanden van bezwaren, mitsen en maren uiteindelijk wel zal instemmen met Hoekstra’s snode plan. Dit snode plan stond twee jaar geleden bij zijn aantreden al vast, en zal zo te zien koste wat kost worden doorgedrukt. Wetenschappelijke adviezen die daarin meegaan worden omarmd, en wetenschappelijke adviezen die er tegenin gaan worden terzijde geschoven. Dat is de kennelijke dogmatiek van de huidige Europese politiek.

Wereldwijde CO₂-toename tien maal zo groot als EU-afname

Ervan uitgaande dat Hoekstra tegen alle feiten en adviezen in zijn zin zal krijgen kunnen we analyseren wat het klimaateffect is van een papieren CO₂-reductie van 90 procent in 2040, ten opzichte van referentiejaar 1990. De EU stoot momenteel ongeveer 6 procent van alle CO₂ in de wereld uit. In het referentiejaar 1990 was dat nog 17 procent. De EU heeft sindsdien ongeveer 1,4 gigaton jaarlijkse CO₂-uitstoot gereduceerd, maar in de hele wereld is er jaarlijks ruim 15 gigaton bijgekomen. De jaarlijkse wereldwijde CO₂-toename is sinds 1990 dus meer dan tien maal zo groot als de Europese afname. Dat verklaart met name de procentuele afname van de EU van 17 naar 6 procent. Die grote procentuele afname lijkt mooi, maar is het juist niet.

De wereldwijde CO₂-uitstoot groeit sinds 2010 gestaag met gemiddeld 1 procent per jaar. De wereldwijde bevolking groeit sinds 2010 eveneens gestaag met 1 procent per jaar. Dit zijn zeer consistente langjarige trends, en niets wijst erop dat dat de komende vijftien jaar zal veranderen.

Diverse analyses uit verschillende internationale bronnen voorspellen een mondiaal CO₂-uitstootmaximum rond 2030-2035, en daarna een afname richting 2050. Die voorspellingen zijn echter technisch en statistisch onrealistisch, gezien de langjarige toenametrend van de afgelopen vijftien jaar met nota bene alle internationale klimaatafspraken en -inspanningen van het Kyoto Protocol (sinds 2005) en het Klimaatakkoord van Parijs (sinds 2015). Daar komt bij dat soortgelijke analyses uit het verleden ook altijd 5 tot 10 jaar in de toekomst een mondiaal CO₂-uitstootmaximum voorspelden, en daarna een afname. Geen van die voorspelde afnames is tot nu toe uitgekomen. De wereldwijde CO₂-uitstoot blijft groeien met 1 procent per jaar, elk jaar.

Hoekstra’s plan is irrelevant voor het klimaat

Als de EU in 2040 op papier het 90 procent CO₂-reductiedoel zou realiseren, zou het wereldwijde CO₂-aandeel van de EU zijn gedaald tot ongeveer 1 procent. Als Hoekstra’s plan compleet zou falen en bijvoorbeeld halverwege zou stranden op 45 procent CO₂-reductie, zou het wereldwijde CO₂-aandeel van de EU in 2040 zijn gedaald tot ongeveer 4 procent. Het verschil van 3 procent zal drie jaar later sowieso extra worden uitgestoten door de hele wereld. Het vergt weinig wiskundig inzicht om te beseffen dat die 3 procent verschil van de EU volstrekt irrelevant zijn voor het wereldwijde klimaat.

De Europese Unie zal in 2040 door dit onzalige plan slechts concurrentiekracht en honderden miljarden euro’s hebben verloren, met het najagen van een politieke illusie die voor de rest van de wereld een verdienmodel is geworden.

Collectieve tunnelvisie in Europarlement

Ik vraag me af of er nog iemand in het 720-koppige Europarlement is die kritisch naar het huidige klimaatbeleid kijkt. Ik vraag me af hoe de politieke dynamiek in Brussel en Straatsburg werkt. Is het politiek en psychologisch nog mogelijk dat klimaatambities wegens aangetoonde ondoelmatigheid gematigd worden? Is het parlement nog in staat om kritiek op huidig en toekomstig klimaatbeleid te verwelkomen en serieus te bediscussiëren? Zijn de geachte afgevaardigden in staat om een dreigende collectieve tunnelvisie te herkennen en openlijk te weerstaan? Ik weet het niet, maar ik heb er eerlijk gezegd een hard hoofd in.

De dogmatiek druipt ervan af. Als Wopke Hoekstra bij zijn aantreden in 2023 moet beloven om al in 2040 een CO₂-reductie van 90 procent te bewerkstelligen, is er kennelijk niets en niemand meer binnen en buiten de Europese Commissie en het Parlement die een onrealistisch en ondoelmatig plan daartoe kan tegenhouden. Dat lijkt me zowel ondemocratisch als onwetenschappelijk.

Niemand is immers in staat om jaren in de toekomst te kijken en in 2023 al te weten hoe de wereld en de wetenschap er in 2025 en daarna uit zullen zien. Er zijn in de afgelopen jaren vele onvoorziene ontwikkelingen en nieuwe inzichten ontstaan, en die zullen ook in de komende jaren blijven ontstaan. Het getuigt van dogmatische struisvogelpolitiek om met de kop in het zand vast te blijven houden aan een politiek dogma van jaren geleden, in plaats van adequaat te reageren op de steeds veranderende actualiteit in de wereld.

Gemiste kans voor Wopke Hoekstra, de natuur en ons allen

Dit alles valt me ook tegen van Wopke Hoekstra zelf, toch een intelligente man die kritisch naar vigerend beleid kan kijken en in staat is gebleken om misplaatst politiek opportunisme te trotseren. Hij is op papier de juiste persoon op de juiste plek om het ondoelmatige EU-klimaatbeleid verregaand te moderniseren en te rationaliseren. Daar zou hij als ervaren diplomaat en bestuurder beslist brede steun voor kunnen verwerven, gezien de wijdverbreide kritiek vanuit veel EU-landen op zijn 90 procent reductieplan.

Het is voor hemzelf, voor de natuur en voor ons allen een enorme gemiste kans dat hij dat niet doet, en in plaats daarvan aan de politiek-correcte leiband van EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen blijft lopen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat als donateur mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Wopke Hoekstra’s plan voor 90 procent CO2-reductie in 2040 is cynisch en zinloos verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij de productie en het vervoer vanuit andere werelddelen is nog eens 600.000 ton CO₂ uitgestoten. De totale uitstoot van elke kilo door RWE verbrand hout komt daarmee op ongeveer 2 kilo CO₂. Toch beweert RWE tegen alle wetenschappelijke, politieke en maatschappelijke feiten in dat dit CO₂-neutraal is en bijdraagt aan een beter klimaat.

Tot overmaat van ramp ondersteunt minister Sophie Hermans van Klimaat en Groene Groei deze flagrante onwaarheid impliciet door in de Voorjaarsnota meer subsidiegeld voor biomassa beschikbaar te stellen. RWE zou tot 2027 in totaal 2,5 miljard euro SDE+ subsidies ontvangen, maar de minister vindt dat kennelijk nog niet genoeg. Ze wil nog meer Nederlands belastinggeld aan een buitenlandse multinational geven, voor een energievorm die de komende dertig jaar onze CO2-uitstoot verhoogt in plaats van verlaagt. Bovendien veroorzaakt het verbranden van miljoenen bomen uit verre landen veel extra stikstofuitstoot, luchtvervuiling, ontbossing en verlies van biodiversiteit.

Geen verificatie

De SDE+ subsidieregeling bestaat sinds 2011 en is in 2020 overgegaan in de huidige SDE++ regeling. Daarbij is de nadruk (terecht) verschoven van het opwekken van duurzame energie naar CO2-besparing. RWE kan desondanks tot 2027 bomen blijven verbranden onder de oude SDE+ regeling, niet omdat het CO2 bespaart maar omdat het op papier duurzaam zou zijn. RWE was in 2024 het enige bedrijf dat houtpellets verbrandde in grote Nederlandse elektriciteitscentrales. Andere energiebedrijven zoals Onyx, Uniper en Vattenfall deden dat niet.

De maatschappelijke organisaties Comité Schone Lucht uit Nederland en Biofuelwatch uit het Verenigd Koninkrijk hebben RWE hier kritisch op bevraagd, tijdens de algemene jaarvergadering. RWE gaf daarbij geen openheid over de herkomst van hun verbrande hout en belemmerde zo de mogelijkheid om de door de Nederlandse overheid vereiste duurzame productie daarvan te verifiëren. Dat is onaanvaardbaar, temeer daar RWE al 2,5 miljard euro subsidie toegezegd heeft gekregen van diezelfde Nederlandse overheid.

Biomassa verbranden is geld verbranden

In spotprenten is het verbranden van biomassa vergeleken met het verbranden van geld. De handelwijze van RWE bevestigt dit beeld. Het energiebedrijf verwijst daarbij onterecht naar toekomstige afvang, utilisatie en opslag van CO2 uit hun eufemistisch betitelde ‘bio-energie’, kortweg BECCUS (Bio Energy with Carbon Capture, Utilisation and Storage). Dat is echter in elk geval niet vóór 2030 aan de orde, en tot nu heeft geen enkel bedrijf in de wereld dergelijke grootschalige CO2-afvang en -opslag uit biomassa succesvol kunnen aantonen.

RWE neemt hiermee een riskante hypotheek op de toekomst, net als minister Hermans die zelfs garant wil staan voor de risico’s van CO₂-opslag. Voorlopig geldt het kappen en verbranden van bomen volkomen onterecht formeel nog als duurzaam en CO₂-neutraal. Daarom gebeurt het ook nog, uit naam van de wet maar niet uit naam van de natuurwetenschap, het bosbeheer en de milieuzorg. Opportunistische politici, juristen en ondernemers kunnen echter niet tegen de klippen op blijven beweren dat biomassa verbranden goed is terwijl het zo zichtbaar slecht is. De biomassakeizer met zijn mooie gewaad loopt in werkelijkheid in zijn onderbroek, en het is een kwestie van tijd voordat iedereen dat zal moeten erkennen.

Het is in dit verband goed om wat uitgebreider stil te staan bij de ‘U’ van BECCUS. Die staat, als gezegd, voor utilisatie, het gebruik van CO₂ door het om te zetten in kunststoffen en synthetische brandstoffen. Iedereen die dit propageert zou zich eens moeten verdiepen in de energiebalans van dergelijk gebruik van CO₂.

CO₂ staat helemaal onderaan onze energieladder. Het is het ultieme energetische afvalproduct van mens, dier en plant. Precies om die reden ‘produceren’ vrijwel alle levende organismes het. CO₂ is als het rotsblok dat helemaal onderaan de berg ligt. Toen het naar beneden rolde, kwam er heel veel energie vrij die bomen neerhaalde en huizen vernielde. Als we dat rotsblok weer naar de top van de berg zouden willen rollen, kost dat nog veel meer energie.

De productie van CO₂ door metabolisme van zetmeel en suikers of verbranding van planten, hout, plastic, gas, olie en steenkool genereert een ontzagwekkende hoeveelheid energie. Daardoor kunnen wij leven, groeien, verwarmen, bewegen, werken en bouwen. Die ontzagwekkende hoeveelheid energie komt meestal geleidelijk vrij, maar als het gewild of ongewild heel snel gebeurt, veroorzaakt dat direct dood en verderf. Dat weten we uit eigen ervaring – dankzij woningbranden, gasexplosies, bosbranden en bombardementen.

Onzinnig concept

De natuurkundige wet van behoud van energie dicteert dat het omgekeerde proces om van CO₂ weer zetmeel, suikers, planten, hout, plastic en andere brandstoffen te maken tenminste zoveel energie kost als vrijkwam bij verbranding. In de praktijk kost het zelfs veel meer energie, omdat bij elk chemisch proces energie verloren gaat.

Die energie hebben we niet, en zeker niet uit hernieuwbare bronnen. Daarom verbranden we immers op zulke grote schaal fossiele brandstoffen. Als we genoeg hernieuwbare energie zouden hebben om CO₂ in significante hoeveelheden om te zetten in plastics en synthetische brandstoffen, zouden we helemaal geen CO₂ hoeven te ‘produceren’ door verbranding van fossiele brandstoffen.

Grootschalige utilisatie van CO₂ is daarmee een onzinnig concept en zelfs een paradox. Als we het zouden kunnen, zou het niet nodig zijn, en als het nodig is, kunnen we het niet. Alleen de natuur is in staat om op grote schaal CO₂ om te zetten in bruikbare voedingsstoffen en brandstoffen. Groene planten doen dat via fotosynthese met zonlicht als energiebron. Dat is een ingewikkeld en traag proces waar planten op land en algen in zee letterlijk eeuwenlang het hele aardoppervlak voor nodig hadden en hebben. Dat is echter kennelijk niet genoeg om onze menselijke ‘productie’ van CO₂ te compenseren, met als gevolg een 50 procent toename van CO₂ in de atmosfeer sinds de industriële revolutie.

Druppel op een gloeiende plaat

Al onze hernieuwbare energie komt direct of indirect van de zon, via zonnepanelen, windmolens, biomassa en waterkracht. Dat kan per definitie nooit genoeg zijn om grootschalig onze CO₂-uitstoot te gebruiken, want alle groene planten op aarde kunnen dat niet eens met alle zonne-energie die er is.

Zo ziet de energiebalans van grootschalig gebruik van CO₂ er kortom uit. Op kleine schaal is het overigens een druppel op een gloeiende plaat die alleen maar veel energie kost. Als dat schaarse hernieuwbare energie is, kan die niet meer op een andere manier worden benut, en als het fossiele energie is komt er altijd veel meer CO₂ bij vrij dan wordt gebruikt. Dat is de paradox van de ‘U’ van BECCUS.

Maarten van Andel is chemicus. Hij publiceerde in 2023 Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer, dat ook verkrijgbaar is in de winkel van Wynia’s Week.  

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Maarten van Andel: Miljarden euro’s Nederlands subsidiegeld voor de vervuilende Duitse energiereus RWE – waar is Sophie Hermans mee bezig? verscheen eerst op Wynia's Week.

Afgelopen maand heeft de ESABCC een belangwekkend, ruim driehonderd pagina’s dik rapport uitgebracht dat de toekomst van de klimaatneutraliteit in Europa veilig moet stellen: Scaling up carbon dioxide removals. Het gaat over de tijdelijke en permanente verwijdering van CO2 uit de atmosfeer, een cruciaal onderdeel van deGreen Deal. Als die verwijdering niet spoedig van de grond komt, zal de Europese droom van klimaatneutraliteit in rook opgaan. Dat is in het kort de alarmerende boodschap van het rapport gericht aan EU-politici en -beleidsmakers.

Relativering is ongewenst

De ESABCC bestaat uit een vijftiental eminente wetenschappers afkomstig uit de toonaangevende Europese klimaatwetenschap en aanpalende gebieden en geselecteerd volgens de laatste diversiteitsprincipes. De voorzitter is de Duitse hoogleraar klimaateconomie aan de Technische Universiteit van Berlijn, Ottmar Edenhofer. De ESABCC telt twee Nederlandse leden: de natuurkundige Maarten van Aalst die de door het Rode Kruis bekostigde Prinses Margriet-Leerstoel aan de Universiteit Twente bekleedt en de jurist Nicolaas Schrijver, emeritus hoogleraar van de Leidse universiteit, gespecialiseerd in Europees recht.

De leden van de ESABCC zijn overtuigde aanhangers van de Green Deal. In een eerder rapport hebben zij al hun bezorgdheid geuit over het niet halen van de klimaatdoelen en gepleit voor een drastische aanscherping ervan. Dat de EU met een CO2-uitstoot van minder dan 8 procent van de mondiale uitstoot een kleine klimaatkrabbelaar is en geen substantiële bijdrage aan de wereldwijde uitstootvermindering kan leveren, laat staan aan de beperking van de wereldwijde opwarming tot  anderhalve graad, is een relativering die niet aan de ESABCC is besteed.

Waarom is de verwijdering van CO2 uit de atmosfeer zo van belang voor het streven naar klimaatneutraliteit vanaf 2050? Klimaatneutraliteit vanaf 2050 houdt in dat er dan op het grondgebied van de EU geen broeikasgassen meer mogen worden uitgestoten. Het jaar 2050 is niet zomaar gekozen. Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), het wetenschappelijk klimaatinstituut van de VN, heeft in 2018 met behulp van geavanceerde klimaatmodellen uitgerekend dat de mondiale opwarmingsgrens van anderhalve graad uit het Akkoord van Parijs van 2015 alleen maar kan worden gehaald door de afbouw van de mondiale CO2-uitstoot per 2050. De EU heeft in de Green Deal het jaar 2050 overgenomen en en passant ook van toepassing verklaard op de uitstoot van niet alleen CO2, maar van alle broeikasgassen.

Een absolute ban op de uitstoot van broeikasgassen vanaf 2050 is natuurlijk weinig realistisch; er zal altijd een onvermijdbare uitstoot blijven bestaan tot ver in deze eeuw en zelfs daarna. Geen nood. De Green Deal gaat ervan uit dat die onvermijdbare uitstoot gecompenseerd kan worden door een ‘negatieve’ uitstoot, de tijdelijke maar vooral permanente verwijdering van CO2 uit de atmosfeer.

Een voorbeeld van tijdelijke verwijdering is de aanplant van bossen die door fotosynthese CO2 uit de lucht halen. Een voorbeeld van permanente verwijdering is het uit de lucht filteren van CO2 en die vervolgens opslaan in de diepe ondergrond. Opslaan in de ondergrond van afgevangen CO2 die vrijkomt bij de verbranding van fossiele brandstoffen valt niet onder permanente verwijdering, dat is louter een maatregel om de CO2 uitstoot te verlagen. Negatieve uitstoot wordt op dit moment nog niet op industriële schaal toegepast.

Ambtelijke logica

Het gaat in het fraai en zorgvuldig vormgegeven rapport niet zozeer over de technieken voor de verwijdering van CO2, maar over de noodzaak en de bestuurlijke inpassing van die verwijdering in het bestaande complex van wet- en regelgeving rondom de Green Deal. Liefhebbers van bestuurlijk proza en ambtelijke logica kunnen dan ook hun hart ophalen. De ESABCC tornt ook niet aan de norm van anderhalve graad die aan de netto-nul in 2050 ten grondslag ligt. Dat is opmerkelijk omdat de anderhalve-graad-norm inmiddels door 95 procent van de klimaatwetenschappers als onhaalbaar wordt gezien. Voor de ESABCC is de norm evenwel heilig en daar valt niet mee te marchanderen. Het missen van de norm is voor de EASBCC alleen maar reden er bij de CO2 uitstootvermindering nog een tandje bij te zetten en nóg meer CO2 uit de lucht te verwijderen.

Het is pijnlijk om te constateren maar de ESABCC heeft zich in zijn rapport druk gemaakt om niets. Kort gezegd: (peperdure) verwijdering van CO2 uit de atmosfeer bovenop een reductie van de CO2-uitstoot is onnodig, de CO2 verwijdert zichzelf wel en dat kost helemaal niets. Om alle misverstand te voorkomen: de opwarming van de aarde is een feit en daar zal paal en perk aan moeten worden gesteld door met name de uitstoot van CO2 terug te brengen. Dat staat buiten kijf. Maar de radicale oplossing die de EU op voorspraak van het IPCC gekozen heeft, een netto-nul-uitstoot in 2050 inclusief CO2-verwijdering voor en na 2050, berust op een wetenschappelijke dwaling en is onnodig restrictief.

Het netto-nul-tijdpad van het IPCC is gebaseerd op een empirische rechte lijn die het verband aangeeft tussen opwarming en cumulatieve hoeveelheid uitgestoten CO2 sinds de industriële revolutie. Een verdubbeling van de cumulatieve CO2-uitstoot leidt tot een verdubbeling van de opwarming ten gevolge van CO2. Die rechte lijn geldt voor het verleden met een exponentieel stijgende CO2-uitstoot maar beslist niet voor de toekomst waarin de CO2-uitstoot zal gaan dalen naar uiteindelijk nul. Het IPCC gebruikt een empirische relatie uit het verleden om een toekomst te voorspellen onder totaal verschillende omstandigheden. Dat geldt in de statistiek als een doodzonde.

Dat de empirische rechte lijn niet van toepassing is in de periode van uitfasering van CO2 is in te zien met een eenvoudig gedachte-experiment. Stel dat na een lange periode van toenemende CO2-uitstoot en dus ook een toenemende opwarming, op enig moment de uitstoot abrupt wordt gestopt. Vanaf dat moment verandert de cumulatieve CO2-uitstoot niet meer en zal de opwarming voor altijd op hetzelfde niveau blijven als op het moment van stoppen. En omdat de opwarming bepaald wordt door de CO2-concentratie in de atmosfeer verandert de CO2-concentratie dus ook niet meer.

Een niet meer veranderende CO2-concentratie na een abrupte stop van de CO2-uitstoot is een natuurkundige ongerijmdheid. Op grond van CO2-concentratiemetingen, die systematisch sinds 1959 worden uitgevoerd, weten we dat meer dan de helft van de tot nu toe uitgestoten CO2 sinds het begin van de industriële revolutie is opgenomen door de biosfeer en de oceanen. Dat is niet niks en kan geheel op het conto van natuurlijke processen worden geschreven. En die natuurlijke processen blijven gewoon doorgaan zolang de CO2-concentratie in de atmosfeer hoger is dan de evenwichtsconcentratie van voor de industriële revolutie. Na het stoppen van de CO2-uitstoot zal de CO2-concentratie in de atmosfeer dus afnemen en zal de aarde gaan afkoelen. Van een empirische rechte lijn die een constante gemiddelde temperatuur en een constante CO2-concentratie voorspelt na een CO2-uitstootstop kan dus in de verste verte geen sprake zijn.

Met dank aan het Bern-model

Ook de klimaatwetenschap zelf spreekt die gelijkblijvende CO2-concentratie tegen en wel de speciale tak die de koolstofbalans in de atmosfeer bestudeert. Binnen dat onderzoeksgebied hebben klimaatwetenschappers van de universiteit van Bern in Zwitserland het zogeheten Bern-model ontwikkeld, een mathematische model dat beschrijft wat er gebeurt na een eenmalige uitstoot van CO2 in de atmosfeer. Het grote belang van het Bern-model is dat je met dit model de CO2-concentratie in de atmosfeer kan uitrekenen voor ieder willekeurig CO2-uitstootprofiel. De laatste versie van het Bern-model dateert uit 2013 en is binnen de gevestigde klimaatwetenschap onomstreden.  

Het Bern-model bestaat uit vier van elkaar gescheiden compartimenten ieder met een eigen CO2-verdwijngedrag. De eenmalige uitstoot verdeelt zich in een vaste verhouding (0,276, 0,282, 0,224 en 0,217) over de vier compartimenten. In de eerste drie compartimenten verdwijnt de CO2 door opname in de biosfeer en de oceanen met een verdwijnsnelheid van respectievelijk 0,232, 0,0274 en 0,00254 procent per jaar, corresponderend met een gemiddelde leeftijd van respectievelijk, 4,3, 36,5 en 394,4 jaar. Met de CO2 in het vierde compartiment gebeurt helemaal niets, die blijft voor eeuwig in de atmosfeer. 

Met behulp van het Bern-model hebben we het bovenstaande gedachte-experiment kwantitatief uitgewerkt voor de werkelijke historische uitstoot vanaf 1850 tot aan 2023 en een totale uitstootstop daarna. De historische uitstoot is goed bekend en kan wiskundig uitstekend worden beschreven door een exponentiele groeikromme met een groeisnelheid van 1,65 procent per jaar. Het Bern-model voorspelt de CO2-concentratie in de atmosfeer. Die concentratie hebben we vervolgens omgezet in de opwarming sinds 1850 op basis van het logaritmische verband tussen gemiddelde temperatuur en de CO2-concentratie voor een aangenomen Transient Climate Response (TCR).  De TCR is de opwarming die we kunnen verwachten als de CO2-concentratie verdubbelt van 280 ppm in 1850 naar 560 ppm ergens in de toekomst. We hebben een TCR aangenomen van 1,8 graden Celsius, de centrale waarde binnen de door het IPCC vastgestelde grenzen van 1,4 en 2,2 graden Celsius.

Het resultaat van de uitwerking van het gedachte-experiment, geheel conform de stand van de IPCC-wetenschap, is te zien in onderstaande figuur. Op de verticale as staat de opwarming als gevolg van de CO2 uitstoot sinds 1850 in graden Celsius en op de horizontale as de tijd in kalenderjaren.

De blauwe kromme geeft de stijging van de opwarming aan voor de historische CO2-uitstoot. De oranje kromme geeft de daling weer in de opwarming als gevolg van de abrupte uitstootstop in 2023. De gestreepte donkergrijze lijn laat zien hoe het temperatuurverloop er uitziet als we aannemen dat de empirische rechte lijn van het IPCC ook geldt in de toekomst, het uitgangspunt van de Green Deal en van het ESABCC-rapport.   

De daling van de opwarming verloopt met afnemende snelheid en zet zich voort in de volgende eeuwen. Er is wel een ondergrens aan de afkoeling en die wordt bepaald door het vierde compartiment van het Bern-model waarin niets met de CO2 gebeurt. De hoeveelheid CO2 in dat compartiment blijft voor eeuwig in de atmosfeer en komt bovenop de CO2 ten tijde van voor de industriële revolutie. Vanaf 2023 tot 2100 koelt de aarde af met bijna 0,3 graden Celsius. Dat is ook de orde van grootte van de afkoeling die we kunnen verwachten na het bereiken van de netto-nul-uitstoot in 2050.

All pain and no gain

De figuur laat er geen misverstand over bestaan. Na het stoppen van de uitstoot van CO2 stopt de opwarming en gaat over in afkoeling dankzij de natuurlijke opname van CO2 uit de atmosfeer. Er is dus geen enkele noodzaak om afkoeling in gang te zetten door het kunstmatig verwijderen van CO2 uit de atmosfeer met peperdure verwijderingstechnieken zoals in de Green Deal is voorzien. Voor de verwijdering van CO2 hoeven we helemaal niets te doen, dat gebeurt geheel gratis en voor niets. En daarmee vervalt de basis van het ESABCC-rapport en kan het zonder enig bezwaar permanent worden bijgezet in het archief van de overbodige overheidsrapporten.

De ESABCC zou er verstandig aan doen nog eens kritisch naar de wetenschappelijke uitgangspunten van de Green Deal te kijken. Dat is hoe dan ook noodzakelijk omdat er geen enkele kijk op is dat de anderhalve-graad-norm, het overkoepelende doel van de Green Deal, gehaald zal worden. Tegelijkertijd zouden de EU politici en beleidsmakers achter de Green Dealzich in gemoede moeten afvragen of het werkelijk wel nodig en gewenst is dat Europa voorop loopt in de globale strijd tegen de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde. Voorlopig lijkt het voor de EU vooral uit te draaien op ‘all pain and no gain’. Zeker als de EU zou besluiten de aanbevelingen van de ESABCC op te volgen.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft. 

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Verlaging van de CO2-uitstoot is prima, maar kunstmatige verwijdering is peperdure onzin   verscheen eerst op Wynia's Week.

Vijftig is niet genoeg. Dat is wel de belangrijkste les na zes maanden kabinet-Schoof. PVV en BBB hadden voor het eerst in hun bestaan kunnen pronken met eigen ministers, maar daar is weinig van terecht gekomen. Mona Keijzer is een onmiskenbare professional, maar heeft geen succes want de woningbouw voor Nederlanders vertraagt in plaats van versnelt. Dat heeft drie redenen die buiten haar bereik vallen: de stikstofwaanzin, foute grondprijzen en prioriteit bij woningtoewijzing voor goedgekeurde asielvragers.

Saboterende ambtenaren

Minister Reinette Klever is de enige minister met duidelijk succes. Zij slaagt er in om de 1,4 miljard belastinggeld te verlagen die voorheen zo gemakkelijk naar allerlei Nederlandse ngo’s vloeide. Veel van die ngo’s werden terecht berucht om hun hoge salarissen voor bestuurders en voor het onbeschaamd misbruiken van belastinggeld voor partijdige politieke propaganda tegen dezelfde overheid die hen financiert. Het succes van minister Klever is mooi, maar speelt op een zijtoneel van de politiek. De overige ministers hebben in hun eerste zes maanden nog heel weinig bereikt.

De tegenwerking van ambtenaren, gepolitiseerde bijzondere nep-hoogleraren, een paar kranten, de NOS en de voorzitters van het middenveld is te sterk om iets te bereiken. En zelfs al hadden alle ministers evenveel ervaring als Mona Keijzer, dan nog waren ze voorgesorteerd om te mislukken door de giftige combinatie van ambtenaren die zich alles menen te kunnen permitteren en kranten als NRC en Volkskrant die zulke sabotage van ministers zien als tekenen van een levendige democratie.

Tactisch is nu de veiligste weg voor PVV en BBB om vóór maart uit het kabinet te stappen, want dan komt VVD-minister van Financiën Eelco Heinen met een verse berekening van hoeveel er moet worden bezuinigd op de uitgaven. Dat is een valkuil voor PVV en BBB die dan weer worden uitgemaakt voor filistijnen die maar inhakken op onderwijs, zorg en cultuur. Slimmer om dat vóór te zijn. Eén mogelijkheid is om stevig vol te houden dat er referenda moeten komen over de nieuwe pensioenwet van DNB. Opinieonderzoek wijst uit dat 70 procent van de Nederlanders tegen die wet is. Die zullen blij zijn met een kans om van die slechte wet af te komen.

Ook is denkbaar om in het kabinet te eisen dat het ‘koplopen’ op klimaatgebied definitief stopt. Met name de plannen voor wind op zee en de kabels en waterstoffabrieken die daar dan bij horen worden almaar kostbaarder; daar valt niet tegenop te bezuinigen op onderwijs, zorg en cultuur.

CO2-paniek

Stoppen met wind op zee maakt minister Heinen misschien gelukkig, maar zijn VVD, inclusief de bijzonder zwakke klimaatminister Sophie Hermans, zou dan moeten erkennen dat de Nederlandse klimaatdoelen voor 2030 en 2035 en ‘Nederland net zero’ in 2050 onbereikbaar zijn. Dat waren ze toch al, maar Nederlandse politieke partijen durven nog niet. Uit Den Haag komt nog steeds geen eerlijk antwoord op de logische vragen: als er in 2050 nog olie in de grond zit in Saoedi-Arabië, belooft Aramco dan om alle olieputten met beton af te dekken? Nu de VS het klimaatakkoord van Parijs opzegt, moet Nederland dat dan goedmaken door nog meer te bezuinigen op CO2? Als onze landbouw en onze industrie uit Nederland vertrekken, hoe helpt dat dan het klimaat?

Er komt een tijd dat ook de Nederlandse kiezers gaan doorzien hoe ondoordacht het CO2-beleid altijd is geweest. Doelen zonder middelen; strenge maatregelen zonder analyse van kosten en baten. En dat wordt des te gevaarlijker nu de doelen al bijna buiten bereik zijn. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), bij voorbeeld, is nu voorstander van het grootschalig kappen van buitenlandse bomen voor elektriciteit, met als enige reden dat zonder die bomen het zeker niet lukt met de CO2. Zo kan het PBL elk idioot plan verdedigen met als excuus dat anders het CO2-doel wordt gemist. Dat is geen analyse van kosten en baten; dat is CO2-paniek.

Wanhopig en dus gevaarlijk

Een goede illustratie van zulke idiotie is de vergelijking met een sympathiek maar onmogelijk doel voor het aantal verkeersongelukken, al vaak gemaakt door Björn Lomborg. Stel we verlagen ieder jaar de maximumsnelheid voor auto’s met nog weer eens extra 5 km/uur totdat er geen doden meer zijn in het verkeer. Dan staat over twintig jaar alles stil.

Het PBL is nu het meest wanhopig en dus het meest gevaarlijk. Alles krijgt goedkeuring als het maar iets doet tegen CO2. Ik wacht op het moment dat hondenbezitters een ‘carbon credit’ moeten kopen voor hun viervoeter. We zijn er al bijna: Europese autofabrikanten maken niet genoeg elektrische auto’s en moeten daarom van de EU ‘carbon credits’ kopen bij hun Chinese concurrenten.

Dat wat betreft de tactiek: vertrek uit Schoof voordat minister Heinen komt met zijn eisen voor nieuwe bezuinigingen. Maar PVV, BBB en hun partners hebben ook een strategie nodig. Trump staat nu sterker dan acht jaar geleden, onder andere omdat hij een aantal grote technologie-ondernemingen aan zijn kant heeft gekregen. Walter Russell Mead heeft dat scherpzinnig geanalyseerd in de Wall Street Journal. Trump wil Amerikaanse werkers beschermen tegen concurrentie uit China, en als hij dat doorzet komt Xi Jinping met tegenmaatregelen. Dat is een risico voor Starbucks, American Airlines en Disney, maar niet voor Facebook en Twitter. Daarom kon Trump een coalitie smeden tussen zijn MAGA-aanhang en de tech-miljardairs.

Nederland heeft in die categorie alleen ASML maar dat is nu al te kwetsbaar met de export naar China. PVV en BBB kunnen wel een Nederlandse coalitie tussen kiezers en bedrijven beginnen met een frontale aanval op het VNO/NCW van D66’er Ingrid Thijssen. Die heeft de afgelopen jaren de toekomst van haar leden opgeofferd aan de CO2-campagnes. Idem Doekle Terpstra van ‘Techniek Nederland’.

Dan gloort de dag van herstel

Zodra ondernemers een stem vinden om zich te verzetten tegen onmogelijk dure energie en verstikkende bureaucratie, zullen meer bondgenoten voor PVV en BBB opduiken en in het voetspoor treden van Boskalis. Allereerst komen dan Schiphol en de KLM, zodra ze eerlijk durven te zijn over hun eigen beste toekomst. Dan ook de landbouwcoöperaties; de bloemenveiling van Aalsmeer; het wegtransport. Allemaal sectoren en bedrijven die een coalitie tegen de CO2-obsessie sterk kunnen maken.

Dan gloort de dag van een herstel van onze samenleving. Op 20 januari 2029 zien we dan misschien een Nederlandse premier  – zoals nu al premier Giorgia Meloni van Italië bij Trump – op het podium bij de installatie van president Vance.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende. Op 25 november verscheen zijn nieuwe boek ‘Het Casinopensioen – en andere brandende kwesties’. Het boek is overal te koop of te bestellen, zoals ook in de winkel van Wynia’s Week.    

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht PVV en BBB, treed uit het kabinet en smeed een coalitie met bedrijven tegen de CO2-obsessie verscheen eerst op Wynia's Week.

COP29.

Naar verwachting zullen zo’n 50.000 mensen aan deze wereldwijde jamboree van de internationale klimaatbeweging deelnemen: regeringsleiders, klimaatministers, vertegenwoordigers van de fossiele en groene industrie, klimaatdiplomaten, parlementariërs, beleidsmakers, klimaatwetenschappers, vertegenwoordigers van klimaatdenktanks en klimaat-ngo’s en natuurlijk de onvermijdelijke klimaatactivisten.

Nederland zal in Bakoe vertegenwoordigd worden door een kabinetsdelegatie bestaande uit minister-president Dick Schoof (voor de ceremoniële toespraak en het galadiner voor wereldleiders), de minister van Klimaat en Groene Groei Sophie Hermans (voor het bewaken van de Nederlandse klimaatbelangen), en de staatsecretarissen Chris Jansen (Openbaar Vervoer en Milieu) en Vincent Karremans (Jeugd, Preventie en Sport), die zullen deelnemen aan voor hen relevante workshops. Hermans zal samen met de andere EU-klimaatministers deel uitmaken van het onderhandelingsteam van EU-klimaatcommissaris Wopke Hoekstra.

Meer geld van rijke landen

Waarover gaat het straks in Bakoe? Natuurlijk over geld, een steeds terugkerend en controversieel thema bij de VN-klimaatconferenties. De strijd tegen en de gevolgen van klimaatverandering kosten nu eenmaal heel veel geld. En als het aan de arme landen ligt, moeten de rijke landen – de veroorzakers van het probleem – opdraaien voor de kosten.

Dit jaar is aan de orde een verhoging van de jaarlijkse bijdragen aan het Green Climate Fund, het fonds waaruit klimaatprojecten in de arme landen worden betaald en dat tot nu toe gevuld werd door de rijke landen à raison van 100 miljard dollar per jaar. Dat bedrag moet op zijn minst met een factor tien omhoog, vinden de arme landen. Maar China, de een na grootste economie in de wereld en de grootste CO2-uitstoter, weigert categorisch aan het fonds bij te dragen, tot groot ongenoegen van de rijke G7-landen.

Daarnaast zullen de deelnemende landen weer een groot aantal oude initiatieven bestendigen en nieuwe lanceren. Bijvoorbeeld het methaan-initiatief van de VS, gelanceerd door de oud VS-klimaatgezant John Kerry op de COP26 in Glasgow (2021) met het doel de uitstoot van het broeikasgas methaan extra aan te pakken. Tijdens de COP28 in Dubai vorig jaar heeft de toenmalige Nederlandse klimaatminister Rob Jetten het voortouw genomen voor de vorming van een coalitie om een einde te maken aan fossiele subsidies. Daar zal volgens plan de huidige minister Hermans in Bakoe een vervolg aan geven.

Maar het alles overstijgende centrale hoofdthema van COP29 zal zijn ‘het levend houden van de opwarmingsgrens van anderhalve graad Celsius’ (‘Our fixed objective’). Die grens dreigt binnen niet al te lange tijd te worden overschreden en dat zal desastreuze gevolgen hebben voor het ‘voortbestaan van de mensheid’, als we de secretaris-generaal van de VN, de Portugese sociaaldemocraat António Guterres, moeten geloven.

Kortom, grote paniek in Bakoe. Het is de morele plicht van de mensheid om onder de anderhalve graad te blijven, zo schrijft het Azerbeidzjaanse Presidium van COP29 op de website van de conferentie. In Bakoe zal alles op alles worden gezet om het dreigende onheil af te wenden.

Hoe zit het ook al weer met die anderhalve graad? In het Akkoord van Parijs van 2015 is afgesproken de opwarming van de aarde te beperken tot ruim onder de twee graden en als het even kan tot onder de anderhalve graad, gerekend ten opzichte van het niveau van voor de industriële periode. Tot 2015 gold de Merkel-norm van maximaal twee graden, genoemd naar de voormalige Duitse bondskanselier die daarvan een warm pleitbezorger was. De aangescherpte Parijse opwarmingsgrenzen zijn het resultaat van een politiek onderhandelingsproces en hebben geen directe fysische betekenis. Over de praktische haalbaarheid van de meest ambitieuze ondergrens van anderhalve graad bestond indertijd in Parijs gerede twijfel.

Geen wetenschappelijke grens

Aan die twijfel is in 2018 korte metten gemaakt door het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) met een wetenschappelijk rapport over de haalbaarheid van de anderhalve graad grens (SR15). Daarin werd geconcludeerd dat de anderhalve graad wel degelijk haalbaar is mits de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen zeer drastisch wordt ingeperkt (‘deep cuts’). Daarmee bedoelde het IPCC het terugbrengen van de wereldwijde uitstoot naar netto-nul uiterlijk in 2050, wat neerkomt op een afname van de uitstoot tussen de 3 tot 4 procent per jaar van de uitstoot in 2020.

Sindsdien hebben de VN-klimaatorganisaties, gesteund door de rijke G7-landen, de anderhalve graad en de daarvan afgeleide netto-nul in 2050 als uitgangspunt gekozen voor het internationale klimaatbeleid. De anderhalve-graad grens wordt door de voorstanders van een streng klimaatbeleid steevast gepresenteerd als een kritieke, wetenschappelijk gefundeerde grens die onder geen beding mag worden overschreden. Dat is feitelijk onjuist maar de notie van een kritieke grens is wel gemeengoed geworden in klimaatkringen. Het gevolg is dat de iets minder ambitieuze grens uit het Akkoord van Parijs van ruim onder de twee graden geheel van de radar is verdwenen.

Terug naar de COP29. Traditioneel publiceert de VN aan de vooravond van de jaarlijkse klimaatconferentie een Emissions Gap Report. Daarin wordt aangegeven hoever de in de praktijk gerealiseerde wereldwijde vermindering van de uitstoot achterloopt bij de gewenste en afgesproken uitstootdoelen. Het rapport wordt samengesteld door een geselecteerde groep universitaire IPCC-wetenschappers, aangevuld met beleidsmedewerkers van een groot aantal klimaatdenktanks en klimaat-ngo’s. De coördinatie ligt in handen van het klimaatbureau van het United Nations Environmental Program (UNEP) in Kopenhagen. De regeringen van Nederland en Denemarken dragen bij in de kosten van het rapport.

De toon van het Emissions Gap Report 2024 is aanmerkelijk grimmiger dan in voorgaande jaren. De titel ‘Geen gebakken lucht meer… svp’ windt er geen doekjes om: geen woorden maar daden. De landen moeten hun uitstootambities met ‘kwantumsprongen’ verhogen en die dan ook onmiddellijk tot uitvoering brengen. Alleen dan kan een nakende klimaatcatastrofe worden afgewend. Boter bij de vis in Bakoe: dat is, kortweg, de alarmerende boodschap aan de onderhandelaars. Het sluit naadloos aan bij het hoofdthema van de COP29.

Het Emissions Gap Report 2024 laat zien dat van de door het IPCC in 2018 bepleite drastische inperking van de uitstoot tot dusver bitter weinig is terecht gekomen. De wereldwijde uitstoot is deze eeuw jaar op jaar gestegen (met uitzondering van het COVID-jaar 2020) van 41,5 GtCO2eq (Gigaton CO2 equivalent) in 2000 naar 57,6 GtCO2eq in 2023, een toename van bijna 2 procent per jaar. Weliswaar is de uitstoot in de G7- landen licht gedaald, maar die daling werd meer dan teniet gedaan door een stijging in vooral de opkomende Aziatische landen.

Ook de toekomst ziet er weinig rooskleurig uit. Het rapport heeft becijferd dat bij voortzetting van het huidige beleid de opwarming aan het eind van de eeuw zal zijn opgelopen naar 2,9 graad (mediaan). Als alle landen getrouw hun eerder gedane toezeggingen nakomen (de zogeheten NDC’s, de National Determined Contributions) zal de opwarming aan het eind van deze eeuw iets lager uitkomen op 2,4 tot 2,6 graad Celsius, afhankelijk van de hardheid van de toezeggingen, maar dat is nog steeds veel te hoog. En na 2100 zal de opwarming nog gewoon door blijven gaan totdat de netto-uitstoot is teruggebracht naar nul.

Er is ook goed nieuws

Kortom, de landen die het Akkoord van Parijs hebben ondertekend hebben er tot nu toe een potje van gemaakt. Volgens de uitvoerend directeur van de UNEP, de Deense ontwikkelingseconoom Inger Andersen, is de anderhalve graad ‘op sterven na dood’ en ligt het criterium van ruim onder de twee graden ‘op de intensive care’. Tijd om, in haar woorden, in Bakoe ‘all out’ te gaan op het pad naar de anderhalve graad voor 2030. Zo niet, dan gaat het ons levens en geld kosten en brengen we het planetaire systeem in groot gevaar.

Gelukkig is het niet allemaal kommer en kwel. Er staat ook goed nieuws in het Emissions Gap Report, maar dat is volledig ondergesneeuwd. Het goede nieuws is dat als alle landen hun officieel aangemelde plannen voor de vermindering van de uitstoot ook daadwerkelijk uitvoeren, de opwarming nog deze eeuw zal stabiliseren op 1,7 graad. Dan gaat het niet alleen om de ingeleverde NDC’s tot 2030 maar ook om de officiële toezeggingen te streven naar een uitstoot van netto-nul op enig moment voor of na 2050. Zo heeft China een netto-nul aangekondigd in 2060 en India in 2070.

De 1,7 graad is weliswaar hoger dan de ‘kritieke’ anderhalve graad, maar ligt wel ruim onder de twee graden en voldoet derhalve keurig aan het Akkoord van Parijs. Niets aan de hand dus. Er zijn dan ook helemaal geen ‘kwantumsprongen’ in de NDC’s nodig zoals bepleit in het Emissions Gap Report 2024. Het enige wat er moet gebeuren is de ondertekenaars van het Akkoord van Parijs houden aan hun gedane toezeggingen.

Onderstaande grafiek toont drie scenario’s voor drie karakteristieke uitstootpaden van CO2, het belangrijkste broeikasgas: het officiële IPCC Netto-Nul scenario (blauw), het scenario waarin het huidige beleid wordt voortgezet (oranje) en het optimistische UNEP-scenario met de NDC’s plus Netto-Nul toezeggingen (goud). Op de verticale as staat de jaarlijkse emissie van CO2 in GtCO2 en op de horizontale as de tijd in kalenderjaren. Alle scenario’s beginnen in 2020 met een CO2-uitstoot van 40 GtCO2 per jaar.

De uitstoot van het IPCC Netto-Nul pad daalt snel van 40 naar 20 GtCO2 per jaar in 2030 en daarna iets minder snel naar nul in 2050. De totaal opgetelde uitstoot bedraagt dan 500 GtCO2, exact gelijk aan het door het IPCC vastgestelde koolstofbudget per 1 januari 2020 voor een opwarming van anderhalve graad.

Bij voortzetting van het huidige beleid bedraagt de opwarming aan het eind van de eeuw 2,9 graad en daar hoort een totale hoeveelheid uitgestoten CO2 bij van 2900 GtCO2, gerekend vanaf 2020. Aannemende dat de uitstoot vanaf 2020 lineair afneemt, komt de emissiesnelheid in 2100 dan uit op 32,5 GtCO2.

Wereld van verschil

In het scenario met de NDC’s plus de Netto-Nul toezeggingen stijgt de opwarming naar 1,7 graad. Het koolstofbudget voor een opwarming van 1,7 graad is 850 GtCO2. Met een lineaire afname wordt de netto-nul uitstoot dan bereikt in 2063, nog ver voor het einde van de eeuw. Dat is een wereld van verschil met het dramatische scenario waarin het huidige beleid wordt voortgezet.

De toekomst ziet er dus lang niet zo angstwekkend uit als de gevestigde klimaatorde ons in Bakoe voorhoudt. Ja, de anderhalve graad zal zo goed als zeker worden gepasseerd, daar helpt geen moedertje lief aan. Maar dat betekent nog niet het einde van de wereld. De opwarming is op weg naar ‘ruim onder de twee graden’ en daar valt goed mee te leven. Dat vonden althans de architecten en ondertekenaars van het Akkoord van Parijs.

Niet overtuigd? De klimaatonderhandelaars zouden hun licht ook eens kunnen opsteken bij hun collega-klimaatwetenschappers. In een recente enquête van de Britse kwaliteitskrant The Guardian onder 380 recente IPCC-auteurs bleek dat 94 procent van hen geen fiducie meer heeft in de anderhalve graad. Zeer tot hun leedwezen, dat wel.

De anderhalve graad is dood, leve de 1,7 graad. Paniek om niets in Bakoe.

Jacques Hagoort is gepromoveerd in de natuurkunde aan de TU Delft. Hij was als onderzoeker en raadgevend ingenieur werkzaam in de olie- en gasindustrie. Van 1988 tot zijn pensionering in 2002 was hij parttime hoogleraar reservoirtechniek aan de TU Delft.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De toekomst is lang niet zo angstwekkend als de gevestigde klimaatorde ons voorhoudt verscheen eerst op Wynia's Week.

Helaas is dat precies wat een van de drie planbureaus, namelijk het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), veel te vaak doet. Wel directieven en gedetailleerde plannen, maar geen analyse van kosten en baten. De NOS, bijna alle andere media en de hele linkse politiek marcheert zo overtuigd achter de vlag van ‘netto nul CO2-uitstoot in 2050’ dat ook daar geen behoefte meer aan zo’n onderzoek lijkt te bestaan.

Het ‘koploperschap’ van Jan Tinbergen

De politiek wil dat alles wat met klimaat en natuur te maken heeft alleen door dat het in 2008 opgerichte PBL wordt behandeld. Vroeger was dat anders. Toen hadden we mijn vroegere collega-hoogleraar Jan Tinbergen. Als eerste directeur van het Centraal Planbureau (CPB) moest hij een kosten-batenanalyse van de Deltawerken voorleggen.

Tinbergen maakte een taxatie van de schade van een toekomstige watersnoodramp, vermenigvuldigde die met de geschatte kans op zo’n ramp en zette dat af tegen de prijs van een verzekering in de vorm van de Deltawerken. Er bleef een relatief kleine restpost en die vulde Tinbergen in met de geschatte opbrengsten van de internationale verkoop van Hollandse expertise in watermanagement. Een soort ‘koploperschap’, zouden we nu zeggen, maar dan wel op basis van berekeningen van Neerlands beroemdste econoom (en, in 1969, winnaar van de allereerste Nobelprijs voor Economie).

Door het streven naar ‘netto nul CO2 in 2050’ vallen woningbouw, infrastructuur, grondgebruik en alles wat verder nog met grond te maken heeft, nu allemaal onder het PBL. Er is daar ooit besloten om de compromissen van de ‘klimaattafels’ uit 2019 als startpunt te nemen en dan alle partijen te dicteren wat hen te wachten staat.

Het PBL, denk je dan, is zeker vergeten hoe de ondeskundige klimaatpaus Ed Nijpels – destijds voorzitter van het tafelgebeuren – te werk is gegaan. Deelnemer Greenpeace was absoluut tegen kernenergie. Dat kwam de traditionele energiesector niet slecht uit, want zo konden zij makkelijker lobbyen om miljardensubsidies binnen te halen voor het begraven van CO2 in de Noordzee en voor waterstoffabrieken op de Maasvlakte. De PvdD en de vegetariërs waren tegen koeien, een wens die door Nijpels gekoppeld kon worden aan de lobby van Natuurmonumenten voor minder boerenland. Biomassa leek in 2019 nog een sympathiek, groen verschijnsel en kreeg van Nijpels een ereplaats naast zon en wind als ‘hernieuwbare energie’.

Dat was 2019. Nu weten we veel meer over de echte kosten van wind op zee, over de nadelen van het kappen van bomen voor de productie van biomassa, over de maatschappelijke kosten van ‘vernatting’ en over het maken van een verantwoorde keus tussen volledig elektrische en hybride auto’s. In het kort: de Noordzee is geen rendabele locatie voor windmolens vanwege de korte levensduur, de schade aan het leven in het water, de kosten van het onderhoud en de kosten van de kabels naar de kust. Het opstoken van bomen voor biomassa betekent meer in plaats van minder CO2 in landen als Estland, Finland en Canada. ‘Vernatting’ in de door Nijpels geëiste omvang van 100.000 ton CO2-winst per jaar betekent – weten we nu – dat we ieder jaar percelen met een totale oppervlakte van 200 vierkante kilometer bijna onder water zouden moeten zetten. En: hybride auto’s zijn zo licht en flexibel dat ze per saldo beter zijn voor het milieu dan volledig elektrische voertuigen.   

Wanhoop bij ondernemers

Wie het nieuws volgt, weet dat. Onlangs waren er weer nieuwe berichten over biomassacentrales die jokken over wat ze stiekem aan hout opstoken. Met de nieuwe regering in Engeland komt groot, beredeneerd, verzet tegen nog meer windparken in de Noordzee. VNO-NCW, eerst enthousiast over het klimaatbeleid, spreekt nu over de wanhoop bij de industrie over de energietarieven. Nieuwe cijfers tonen aan dat ‘vernatting’ veel minder oplevert dan waar de klimaattafels destijds op rekenden.  

Maar het PBL doet niets om zulk nieuws van deskundig commentaar te voorzien en ons te helpen met een verantwoorde schatting van kosten en baten. Zo heeft het PBL elk restje gezag verloren. Niet omdat we de tweehonderd medewerkers ervan verdenken dat ze privé haast zonder uitzondering sympathiseren met linkse politieke partijen, want dat is hun goede recht.

De kwestie is dat het PBL twijfels en onzekerheden negeert. Natuurlijk weten ze bij het PBL precies hoeveel bomen moeten sneuvelen voor de biomassacentrales. Natuurlijk hebben ze een schatting van de ware totale kosten van de bekabeling in de Noordzee (en dan de echte kosten, niet het onzinbegrip ‘nationale kosten’). Natuurlijk kunnen ze inschatten of onze energierekening binnenkort met 300 of met 400 euro per maand omhoog gaat. En natuurlijk weten ze dat ‘vernatting’ misschien hier en daar een goed idee is voor de natuur, maar dat hun eigen cijfers laten zien dat het we het nooit moeten doen omdat het zo efficiënt helpt tegen CO2-uitstoot.  

Ze weten het allemaal, maar ze leggen het niet uit, want dat zou de goede zaak van ‘netto nul’ in gevaar kunnen brengen. Maar nu gebeurt precies waar ze bij het PBL het meest bang voor zijn: de publieke opinie keert zich bij zo veel onzekerheid steeds massaler tegen ‘netto nul’.

Geen autoriteit meer

Er zullen in de jaren vijftig ook wel stemmen zijn opgegaan dat de Deltawerken wel wat minder ambitieus konden of over meer jaren uitgesmeerd, omdat er ook nog andere urgente taken waren en Nederland nog bezig was te herstellen van de oorlog. Of andersom, dat we voor optimale veiligheid alle bruggen en sluizen nog twee keer zo omvangrijk moesten maken. Maar Tinbergen had gezag, presenteerde de kosten en de baten zo eerlijk mogelijk, en gaf het parlement de informatie die nodig was om een evenwichtig besluit te nemen. Het PBL daarentegen is weinig meer dan een met belastinggeld betaalde spreekbuis voor de lobbyisten die aan Nijpels’ klimaattafels zaten. Het is logisch dat er dan van je autoriteit weinig overblijft.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.      

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER . Hartelijk dank!   

Het bericht Wie vertrouwt nog wat er wordt gezegd over het klimaatbeleid? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het kan ook anders: deze week gingen ik, mede-auteur op Wynia’s Week Jacques Hagoort en klimaatwetenschapper Guido van der Werf met elkaar in discussie. En dit keer niet via toetsenbord en computerscherm, maar in de echte wereld, op een zonnig Haarlems terras. 

Online relletje 

Hoe kwamen we daarbij? Er was een online relletje ontstaan tussen enerzijds Hagoort en mij, anderzijds Van der Werf over de noodzaak van ‘netto nul in 2050’. ‘Netto nul in 2050’ houdt in dat we in 2050 netto helemaal geen CO2 en andere broeikasgassen meer uitstoten (netto, omdat je CO2-uitstoot kunt compenseren door CO2 uit biomassa diep onder de grond te stoppen, wat telt als negatieve emissie). Dit doel, en het reductiepad om daar in 2050 op uit te komen, is officieel EU-beleid.  

Op Wynia’s Week had Hagoort enkele columns gepubliceerd, en later een uitgebreid rapport, over zijn stelling dat netto-nul niet nodig is om de opwarming van de aarde nog deze eeuw te stoppen. Hij baseert zijn stelling op een eigen model voor hoe CO2 die in de atmosfeer terecht komt, wordt opgenomen door de oceanen en de biosfeer op land, en hoe zich dat vertaalt in opwarming.  

In mijn boek De Klimaatoptimist doe ik ook een berekening, gebaseerd op een heel simpel modelletje, waarvan de conclusie eveneens is dat netto-nul niet nodig is. Hagoort stelt dat ongeveer 50% reductie van de uitstoot al voldoende is. Ik ben, vooral om pragmatische redenen, een stuk minder radicaal, en stel dat we met circa 80% reductie in de veilige zone blijven.  

De al of niet noodzaak van ‘netto nul’ is belangrijk, want uitstoot van broeikasgassen reduceren wordt steeds moeilijker, duurder en levert steeds meer ongewenste bijeffecten op naarmate je de 100% reductie nadert. Sommige sectoren en toepassingen zijn namelijk buitengewoon moeilijk uitstootvrij te maken. We hebben geen idee hoe we een koe kunnen verhinderen om methaan uit te stoten, bijvoorbeeld.  

Van ’desinformatie’ naar ‘misinformatie’ 

Van der Werf ging in een gastblog op de website Klimaatveranda.nl stevig in tegen ons idee dat het wel een onsje minder kan met die netto nul. Netto nul in 2050 was volgens hem de enige wetenschappelijk verantwoorde weg om de opwarming te beteugelen, en wat wij daar over zeiden was misinformatie: ‘Als Hagoort gelijk zou hebben dan zou ik ook een klimaatoptimist zijn. Immers, dan lijken zaken vrij makkelijk omkeerbaar, terwijl dat in werkelijkheid alleen met negatieve emissies kan. Een van de redenen dat dit zo’n urgent probleem is. De misinformatie van Wynia’s Week en Jaspers bereikt ongetwijfeld een groot aantal mensen, waarbij zeker in het geval van Wynia’s Week ook de klimaatwetenschap (en het beleid daaromheen) van alles en nog wat verweten wordt.’ 

In een concept-versie van die blog repte Van der Werf volgens Hagoort zelfs van ‘desinformatie’ (kwaadaardige misleiding), maar in de gepubliceerde versie was dit dus afgezwakt tot ‘misinformatie’.  

Geen wollige consensus 

Wie deze discussie tot in de details inhoudelijk wil volgen, zal via de links in deze column alle onderliggende stukken moeten lezen. Maar het goede nieuws is, dat we op dat terras in Haarlem de hele kwestie nogmaals hebben doorgesproken zonder dat er een onvertogen woord gevallen is. Het ging alleen maar over de inhoud. Niemand trok de expertise van de ander in twijfel, of maakte andermans motieven verdacht. Verrassend is dat niet. We hebben alledrie een achtergrond in de natuurwetenschap, en gelukkig kun je dan meestal nog steeds een constructief gesprek voeren over zaken waarover je het grondig oneens bent.   

Dat wil niet zeggen dat onze mini-conferentie uitliep op een wollige consensus dat iedereen een beetje gelijk heeft. Van der Werf blijft bij zijn standpunt, dat Hagoorts model een te optimistische aanname doet over hoeveel CO2 de aarde opneemt wanneer de uitstoot gaat dalen, en dat hij onterecht de bijdrage van andere broeikasgassen en fijnstof buiten beschouwing laat. Hagoort – die nu eerst op vakantie gaat – heeft toegezegd dat hij opnieuw naar de data gaat kijken en dan op de kwestie terugkomt.  

Persoonljk denk ik, dat Hagoorts model een best case-scenario beschrijft. Ik ben het met Van der Werf oneens, dat je dit dan niet zou moeten publiceren, op Wynia’s Week of waar dan ook. De klimaatwetenschap heeft het onrealistische worst case-scenario RCP8.5 jarenlang gebruikt als uitgangspunt voor modelberekeningen en klimaatvoorspellingen, en dat telt ook gewoon als valide wetenschap.  

In De Klimaatoptimist stel ik dat drastische CO2-reductie – 80% of meer – ook voldoende is om de opwarming niet uit de hand te laten lopen. Onder meer vanwege de grote onzekerheid in de klimaatvoorspellingen, is het een politieke keuze om 100% reductie als enig toelaatbaar doel te stellen. Een recente reconstructie in NRC laat ook duidelijk zien hoe destijds een lobby is opgetuigd om de netto nul tot politiek dogma te verheffen, waarna de klimaatwetenschap dat aan boord nam.     

Bandbreedte 

Aanvankelijk was Van der Werf ook dat niet met mij eens, maar gaandeweg de discussie gebeurde er wel iets opmerkelijks. In mijn meest recente column over netto nul wijs ik op de grote onzekerheid, ofwel bandbreedte, in de uitkomsten van modellen die de ZEC berekenen. De ZEC geeft aan hoeveel graden opwarming er nog in de pijplijn zit, als we door een wonder morgen al netto nul uitstoot zouden hebben. Die bandbreedte loopt ongeveer van +0,3 tot –0,3 graad. Met andere woorden: de modelberekeningen kunnen niet eens uitsluiten dat er geen opwarming, maar afkoeling in de pijplijn zit. In dat laatste geval is netto nul zeker niet nodig.     

Van der Werf: ‘Ik kende dat recente artikel over de ZEC niet, en eerlijk gezegd schrok ik van hoe groot die bandbreedte is.’ 

Leken denken altijd dat als iemand erkend expert is, die man of vrouw dus alles weet op dat vakgebied. Maar zeker een onderwerp als klimaat is veel te breed om alle wetenschappelijke literatuur daarover bij te houden. Van der Werfs specialisatie binnen de klimaatwetenschap is de bijdrage van bosbranden aan klimaatverandering (en vice versa). Het is dus niet raar dat een journalist als ik dat ZEC-artikel wel gelezen had, en hij niet. Maar zo won mijn argument dat netto nul een politieke beslissing is wel aan overtuigingskracht.  

Vervolgens gingen we filosoferen over wat dan wel het beleid moet zijn. Van der Werf liet op zijn laptop zien dat behalve CO2, ook andere broeikasgassen een belangrijke bijdrage leveren. Een vreemde eend in de bijt is zwaveldioxide, SO2, wat vrijkomt bij de verbranding van zware stookolie door de scheepvaart. SO2 is juist geen broeikasgas, maar heeft een afkoelend effect. Hoewel je boven land geen SO2-uitstoot wilt omdat het zure regen en fijnstof veroorzaakt, kan het boven volle zee eigenlijk geen kwaad.  

Herstel de SO2-uitstoot? 

Toch is ook die uitstoot de laatste jaren drastisch verminderd doordat steeds meer schepen zijn overgeschakeld op zwavelarme stookolie. Gevolg: een versnelling in de mondiale opwarming. Waarom zouden we 80% CO2-reductie niet combineren met een herstel van die SO2-uitstoot door zeeschepen? Van der Werf: ‘Als je in je boek had gezegd dat we ook de methaanuitstoot drastisch reduceren, en dat de zeeschaapvaart SO2 blijft uitstoten, was ik het met je eens geweest.’  

Hij leek er zelf van te schrikken: ‘Dan ben je dus eigenlijk met geo-engineering bezig.’ Geo-engineering, ingrijpen in het aarde-klimaatsysteem om de opwarming door broeikasgassen tegen te gaan, is onder klimaatactivisten ook al taboe omdat het de uitstoot van die broeikasgassen zelf niet aanpakt. Maar dat is wel waar we op uitkwamen na een rondje theedrinken over het klimaat op een Haarlems terras.     

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl  

WYNIA’S WEEK ligt iedere woensdag- en zaterdagmorgen bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Theedrinken over ‘netto nul in 2050’ kan gewoon. En dan is geo-engineering ook bespreekbaar. verscheen eerst op Wynia's Week.