<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
>

<channel>
	<title>Machtenscheiding - Wynia&#039;s Week</title>
	<atom:link href="https://www.wyniasweek.nl/category/machtenscheiding/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://www.wyniasweek.nl/category/machtenscheiding/</link>
	<description>Altijd scherp, altijd spraakmakend</description>
	<lastBuildDate>Wed, 05 Aug 2026 09:02:29 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	
	<item>
		<title>In de rechtsstaat Nederland wordt een potje gemaakt van de scheiding van wetgevende, uitvoerende en rechtssprekende macht</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/in-de-rechtsstaat-nederland-wordt-een-potje-gemaakt-van-de-scheiding-van-wetgevende-uitvoerende-en-rechtssprekende-macht/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-08-06</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Calvin Schukkink]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 06 Aug 2026 03:50:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Democratie]]></category>
		<category><![CDATA[Machtenscheiding]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=88658</guid>

					<description><![CDATA[<p>Nederlandse rechters roepen ach en wee als politici (en anderen) kritisch zijn over rechterlijke uitspraken, maar vinden het zelf heel gewoon om zich uit te spreken over wetten en overheidsbeleid. Hoe kan dat? En hoe zit het dan met de veelbesproken ‘rechtsstaat’? Op school wordt ons geleerd dat we, in lijn met wat de Franse [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/in-de-rechtsstaat-nederland-wordt-een-potje-gemaakt-van-de-scheiding-van-wetgevende-uitvoerende-en-rechtssprekende-macht/">In de rechtsstaat Nederland wordt een potje gemaakt van de scheiding van wetgevende, uitvoerende en rechtssprekende macht</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph"><em>Nederlandse rechters roepen ach en wee als politici (en anderen) kritisch zijn over rechterlijke uitspraken, maar vinden het zelf heel gewoon om zich uit te spreken over wetten en overheidsbeleid. Hoe kan dat? En hoe zit het dan met de veelbesproken ‘rechtsstaat’? </em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Op school wordt ons geleerd dat we, in lijn met wat de Franse filosoof Charles de Montesquieu in 1748 schreef, drie gescheiden machten kennen: de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht, met ieder zijn eigen bevoegdheden. Die voorbeeldige ‘trias politica’ van Montesquieu wordt te pas en te onpas aangehaald.  </em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Veel minder bekend is dat – in ieder geval in Nederland – de machtenscheiding van Montesquieu eigenlijk helemaal niet bestaat en ook nooit heeft bestaan. De regering heet de uitvoerende macht te zijn, maar schrijft ook vrijwel alle wetten en regels. Het parlement, de volksvertegenwoordiging, is maar een klein beetje wetgever. En de rechterlijke macht doet in de praktijk volop mee aan de wetgevende macht.</em></p>



<h2 class="wp-block-heading">Greenpeace namens Bonaire </h2>



<p class="wp-block-paragraph">Op 28 januari 2026 oordeelde de rechtbank Den Haag dat de Nederlandse staat binnen 18 maanden bindende doelen in nationale wetgeving moet opnemen om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Na Urgenda is het nu Greenpeace dat met succes beleid afdwingt bij de rechter. Het vonnis roept vragen op over de machtenscheiding in Nederland. Heeft een échte machtenscheiding in Nederland wel ooit bestaan?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Eerst even kort over deze zaak: Greenpeace vertegenwoordigde de bevolking van Bonaire in een proces tegen de staat. Het eiland is volgens de stichting in groot gevaar door klimaatverandering, en de staat zou onvoldoende doen om het eiland hiertegen beschermen. Greenpeace voerde – net zoals Urgenda dat eerder deed – aan dat de staat in strijd handelt met het recht op leven en het recht op een privéleven (artikelen 2 en 8 van het Europees Verdrag inzake de Rechten van de Mens –&nbsp;<em>EVRM</em>). En omdat de staat in het Europese deel van Nederland eerder klimaatmaatregelen trof dan op Bonaire, is volgens Greenpeace sprake van discriminatie. Artikel 14 van het EVRM en het Twaalfde Protocol zouden daarom ook geschonden zijn. </p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">De rechter stelde Greenpeace voor een groot deel in het gelijk. De staat zou ‘onvoldoende invulling hebben gegeven aan de op hem rustende zorgplicht om tijdig passende adaptatiemaatregelen te nemen om de kwetsbaarheid voor klimaatverandering van Bonaire en haar inwoners te verminderen’. Ook oordeelde de rechtbank Den Haag dat het later treffen van mitigatie- en adaptatiemaatregelen voor de inwoners van Bonaire inderdaad in strijd is met het discriminatieverbod. De rechter legde de staat de plicht op om binnen 18 maanden bindende tussentijdse doelen op te nemen in nationale regelgeving om de CO2-uitstoot terug te dringen. Ook moet er in 2030 een uitgewerkt plan worden ingevoerd om Bonaire ‘weerbaarder te maken tegen de gevolgen van klimaatverandering’.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Vervaagt de scheiding tussen rechterlijke en wetgevende macht?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Het is niet voor het eerst dat de rechter zowel de wetgevende als de uitvoerende macht door middel van creatieve interpretaties van (internationale) (mensen)rechten passeert of ergens toe dwingt. Bekende voorbeelden zijn: de Urgenda-Klimaatzaak, de zaak tegen de staat inzake het vrouwenstandpunt van de SGP, de zaak betreffende de ISIS-kinderen en de stikstof-affaire. Voortdurend wordt er gediscussieerd of de rechter zijn boekje te buiten gaat en of de scheiding tussen de rechterlijke en wetgevende macht vervaagt. Maar heeft die machtenscheiding wel ooit bestaan?</p>



<h2 class="wp-block-heading">Koning vermengt de trias-machten</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Neem bijvoorbeeld de positie van de koning. In artikel 42 lid 1 van onze Grondwet is bepaald dat de koning en de ministers samen de regering vormen. Als onderdeel van de regering is de koning wekelijks in gesprek met de minister-president, voert hij overleg met andere bewindslieden, ondertekent hij alle wetten en Koninklijke Besluiten (artikel 47 Grondwet), bekrachtigt hij internationale verdragen, benoemt en ontslaat hij ministers en staatssecretarissen en spreekt hij de Troonrede uit. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Tegelijkertijd is de koning voorzitter van de Raad van State (artikel 74 Grondwet), dat een adviesorgaan is van de regering en de Kamer én een rechtsprekende tak heeft. Dat is een toch zeer unieke personele concentratie: staatshoofd, uitvoerende macht én voorzitter van zowel een adviesorgaan (van de wetgevende en uitvoerende macht) als een rechtsprekend college. Het is in ieder geval een vermenging van machten die Montesquieu, grondlegger van de trias politica, wilde voorkomen. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Regeren via AMvB’s, ministeriële regelingen en nooddecreten</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In Nederland bestaat er wettelijk gezien geen strikte scheiding tussen de wetgevende en uitvoerende macht op het gebied van wetgeving. Wetten worden door de Staten-Generaal en de regering gezamenlijk vastgesteld (artikel 81 Grondwet). De regering is in ons land <em>mede</em>wetgever. Op zichzelf ondermijnt dat al het idee van een zuivere machtenscheiding. Opvallender is dat de uitvoerende macht er een handje van heeft om bij het vaststellen van belangrijke regels het parlement volledig te omzeilen. Daarvoor worden Algemene Maatregelen van Bestuur (AmvB’s), ministeriële regelingen of noodverordeningen gebruikt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Het kabinet-Rutte II en verantwoordelijk minister Edith Schippers (VVD) wilden in 2014 hervormingen doorvoeren in het zorgsysteem, waaronder de afschaffing van de vrije artsenkeuze. Toen de Eerste Kamer het wetsvoorstel daartoe op 16 december 2014 wegstemde, presenteerde het kabinet binnen enkele dagen een alternatief: dezelfde afschaffing alsnog doorvoeren via een AMvB, op basis van artikel 126 Zorgverzekeringswet. Staatsrechtgeleerden, politici en senatoren reageerden woedend &#8211; SGP-voorman Van der Staaij sprak van &#8216;een schoffering van de Senaat&#8217;, ChristenUnie-senator Kuiper van &#8216;moedwillig vandalisme jegens het parlement&#8217; &#8211; waarna het kabinet alsnog van de AMvB-route afzag.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Omgevingswet zet wetgevende macht langs de zijlijn</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De Omgevingswet is een bundeling van allerlei AMvB’s en ministeriële regelingen – besluiten die in principe slechts bedoeld zijn om kleine, technische aanpassingen aan bestaande wetgeving te kunnen doen. Zo wijst bijvoorbeeld het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) – een AMvB onder de Omgevingswet – aan welke ‘milieubelastende activiteiten’ vergunningplichtig zijn, en onder welke voorwaarden een boer mag uitbreiden of moet inkrimpen. Maar ook de inmiddels afgeschafte nationale windturbinenormen (de uniforme normen voor geluid, slagschaduw en veiligheid van windturbines) waren vastgesteld via een AMvB en ministeriële regeling. De Raad van State <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.raadvanstate.nl/adviezen/@63050/w14-13-0235-iv/#highlight=omgevingswet">kraakte</a> de Omgevingswet al af toen het nog een wetsvoorstel was, omdat het ‘onvoldoende recht [doet] aan de medewetgevende rol van het parlement’. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Coronawetten buiten wetgevende macht om</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Van maart tot december 2020 werden alle coronamaatregelen ingevoerd via noodverordeningen van de voorzitters van de veiligheidsregio’s. Vanaf 1 december 2020 ging de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 (Twm) in. Hoewel de Twm zelf een formele wet was en instemming had in beide Kamers, bepaalde de wet zelf eigenlijk niets. De wet gaf de bevoegdheid aan de minister van Volksgezondheid om via ministeriële regelingen – en dus zonder parlementaire behandeling – allerlei maatregelen op te leggen. Denk aan de mondkapjesplicht, de 1,5-meterregel en het groepsvormingsverbod. Ook de landelijke avondklok van januari 2021 was een ministeriële regeling gebaseerd op een landelijke noodwet (de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag), en werd niet voorgelegd aan de Kamers. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Van trias politica is in Nederland geen sprake</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Rechters die klimaatbeleid dicteren, een koning die zowel regeringslid is als voorzitter van de regeringsadviseur en een uitvoerende macht die wetten maakt buiten het parlement om. Hoewel Nederland op papier een machtenscheiding heeft, is daar in de praktijk weinig van te merken. Noem het gerust bij de naam: van de trias politica zoals die eens bedacht is door Montesquieu is in Nederland geen sprake. </p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Wynia’s Week</em></strong><em> brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, </em><strong><em>156 keer per jaar</em></strong><em>, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. </em><a href="https://wyniasweek.nl/doneren" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><em>Doet u (weer) mee?</em></a><em> Hartelijk dank! </em></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/in-de-rechtsstaat-nederland-wordt-een-potje-gemaakt-van-de-scheiding-van-wetgevende-uitvoerende-en-rechtssprekende-macht/">In de rechtsstaat Nederland wordt een potje gemaakt van de scheiding van wetgevende, uitvoerende en rechtssprekende macht</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/CalvinSchukkink-6-8-26-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/CalvinSchukkink-6-8-26-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/CalvinSchukkink-6-8-26.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/CalvinSchukkink-6-8-26-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/CalvinSchukkink-6-8-26-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/08/CalvinSchukkink-6-8-26.jpg" length="59778" type="image/jpeg" />
	</item>
		<item>
		<title>Wat is het verschil tussen een minister en een ambtenaar? Het weer invoeren van een ambtskostuum voor ministers kan de democratie vooruit helpen.</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/wat-is-het-verschil-tussen-een-minister-en-een-ambtenaar-het-weer-invoeren-van-een-ambtskostuum-voor-ministers-kan-de-democratie-vooruit-helpen/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-07-07</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Paul Frentrop]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 07 Jul 2026 03:51:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Democratie]]></category>
		<category><![CDATA[Machtenscheiding]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=86751</guid>

					<description><![CDATA[<p>Steeds meer ambtenaren worden ministers. Dat geldt voor vier van de zes ministers die naast Rob Jetten namens D66 deel uitmaken van het kabinet. Omgekeerd worden steeds meer ministers (weer) ambtenaar, zoals laatst Kajsa Ollongren (D66) in Brussel. Dat roept de vraag op wat nu eigenlijk het verschil is tussen ministers en ambtenaren. In de [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/wat-is-het-verschil-tussen-een-minister-en-een-ambtenaar-het-weer-invoeren-van-een-ambtskostuum-voor-ministers-kan-de-democratie-vooruit-helpen/">Wat is het verschil tussen een minister en een ambtenaar? Het weer invoeren van een ambtskostuum voor ministers kan de democratie vooruit helpen.</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Steeds meer ambtenaren worden ministers. Dat geldt voor vier van de zes ministers die naast Rob Jetten namens D66 deel uitmaken van het kabinet. Omgekeerd worden steeds meer ministers (weer) ambtenaar, zoals laatst Kajsa Ollongren (D66) in Brussel. Dat roept de vraag op wat nu eigenlijk het verschil is tussen ministers en ambtenaren. In de praktijk is dat in Nederland niet erg duidelijk.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De grondwet zegt: Een minister is verantwoording schuldig aan het parlement. Een ambtenaar is dat niet. De techniek heeft de grondwet echter ingehaald. Nu is het verschil: een minister komt op televisie. Een ambtenaar niet. Daarom raden ambtenaren ‘hun’ nieuw aangetreden ministers aan om eerst mediatraining te volgen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Politici zijn volgens ambtenaren ‘kwetsbaar’ voor omkoping en corruptie</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In Nederland heeft een ambtenaar meestal een arbeidsovereenkomst met de overheid. Een minister niet. Minister is een politieke functie. Ambtenaar niet. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Al denkt de Belastingdienst daar ietsje anders over. Die heeft een lijst opgesteld van functies die als ‘politiek prominent’ worden beschouwd. Deze prominente politici zijn in de woorden van de Autoriteit Financiële Markten ‘relevant voor financieel economische criminaliteit omdat ze kwetsbaar zijn voor corruptie en omkoping’. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Dat is de ambtelijke visie op mensen die zich inzetten voor het algemeen belang en daartoe gebruik maken van hun passief kiesrecht. Die mensen worden PEPs genoemd, omdat de Europese richtlijn hen aanduidt als <em>Politically Exposed Persons</em>. (In Nederland is ‘exposed’ vertaald door ‘prominent’). </p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">PEPs zijn: staatshoofd (ja, die is kwetsbaar voor corruptie en omkoping), regeringsleider (ook kwetsbaar), minister en staatssecretaris en leden van de Eerste en Tweede Kamer. Die zijn allemaal kwetsbaar voor corruptie en omkoping. Ook leden van het bestuur van een politieke partij (of die partij in de regering zit of niet) zijn PEP. Ambtenaren zijn volgens de wet echter niet kwetsbaar voor corruptie en omkoping.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Een nieuwe soort: De niet-politieke politiek prominente personen</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Maar de Belastingdienst beschouwt ook mensen als politiek prominent die u en ik niet tot de politiek rekenen. Zo zijn leden van een hooggerechtshof kwetsbaar voor corruptie volgens de Belastingdienst en zijn leden van de Rekenkamer of het bestuur van De Nederlandsche Bank kwetsbaar voor omkoping. Dat geldt ook voor alle Nederlandse ambassadeurs plus alle buitenlandse ambassadeurs die in Nederland wonen (begrijpelijk). Ook beschouwt de Belastingdienst op basis van de wet de commandanten van de Strijdkrachten, de Zeestrijdkrachten, de Landstrijdkrachten, de Luchtstrijdkrachten en de Koninklijke Marechaussee als kwetsbaar voor corruptie en omkoping. (‘Defensie vraagt meer van Nederlanders, maar wordt minder open over uitgaven’, berichtte de NOS op 29 juni desalniettemin.)</p>



<p class="wp-block-paragraph">De ambtenaren van de Belastingdienst moeten al deze mensen extra goed in de gaten houden. En niet alleen die ambtenaren moeten dat doen van de wet. Iedereen werkzaam in de private financiële sector moet deze mensen ook extra goed in de gaten houden. En niet alleen deze mensen. Ook de familieleden en ‘naaste zakelijke relaties’ van de PEPs moeten extra goed in de gaten worden gehouden, zegt de wet. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De niet-ambtenaren van de AFM zien er op hun beurt op toe dat de bancaire ‘poortwachters’ hun werk nauwgezet doen, al hanteert de AFM een ander principe dan het ‘iedereen is gelijk voor de wet’. De toezichthouder schrijft: ‘Niet elke PEP vormt een hoog risico en hoeft dus niet op dezelfde manier behandeld te worden.’ Maar specificeert niet wie wel of niet een hoog risico vormt. Van bankmedewerkers verwacht de AFM wel dat ze maatwerk leveren in het toepassen van de wet. We gaan van <em>private banking</em> naar <em>private supervision</em>. </p>



<h2 class="wp-block-heading">De opkomst van de vierde macht</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Voordat we verdwalen in dit doolhof van uit de hand gelopen regelgeving, terug naar de vraag waarom het van belang is om onderscheid te maken tussen een (politiek verantwoordelijke) minister en een ambtenaar. Beide maken deel uit van de uitvoerende macht.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Toen Montesquieu de <em>trias politica</em> bedacht, waarin rechtgevende, uitvoerende en juridische macht elkaar in toom hielden, opdat de burger vrij kon zijn, had hij de opkomst van een vierde macht niet voorzien. De ambtenarij heeft zich de afgelopen halve eeuw echter ontwikkeld tot een veel invloedrijkere uitvoerende macht dan de regering. Zij handelt bovendien via allerlei bevoegde instanties ook nog toezichthoudend en wetgevend. In de Verenigde Staten heeft het Hoogste Gerechtshof dat gevaar in de gaten. Dat hof toetst het handelen van de regering aan hun grondwet die is opgesteld in de geest van Montesquieu. </p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Onlangs schreef een van die rechters bij een vonnis waarom het zo belangrijk is dat die vierde macht in bedwang wordt gehouden: ‘Onder onze grondwet ligt de uitvoerende macht niet bij een vierde tak zonder politieke verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd heeft de wetgever formeel onafhankelijke organisaties enorme macht gegeven, niet alleen uitvoerende macht, maar ook rechtgevende en juridische macht. [..] Van nu af aan moeten we terug naar het principe dat de wetgevende macht en de juridische macht teruggaan naar waar ze behoren; naar de volksvertegenwoordiging en de rechters. We hebben te lang allerlei avontuurlijke theorieën getolereerd. We moeten teruggaan naar de grondwet.’</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>NRC Handelsblad</em> vindt dat maar niks. ‘Het Hooggerechtshof geeft de Amerikaanse president flink meer macht; hij mag toezichthouders naar eigen goeddunken ontslaan’, kopte de krant die veel hoge ambtenaren onder zijn abonnees telt. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Dienaren van de kroon</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De negatieve toon in de berichtgeving over de bevestiging van de macht van de gekozen politicus over de ambtenaar, komt misschien omdat Nederland het grondwettelijke ijkpunt ontbeert dat de Verenigde Staten van Montesquieu meegekregen hebben. In Nederland zit een minister samen met de koning in de regering en is die minister nog steeds ‘dienaar van de kroon’. Ons staatsbestel dateert immers van koning Willem I voor wie ministers en ambtenaren allemaal dienaren waren. Dat maakte hij duidelijk zichtbaar.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Wllem I schreef in 1815 kledingvoorschriften (een uniform) voor ministers en andere ambtenaren voor: ‘Alle hoogere en lagere burgerlijke ambtenaren, welke costumen hebben, zullen dezelve moeten dragen, wanneer zij ten Hove verschijnen. Wordende onder het woord costume geene andere verstaan, dan dezulke welke door zijne Majesteit zijn geaccoordeerd.’</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hugo de Jonge zou door onze eerste koning niet op het bordes zijn toegelaten. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Bestuurlijke vernieuwing (1): Een apart kostuum voor ministers </h2>



<p class="wp-block-paragraph">In Koninklijke Besluiten waarvan het laatste uit 1948 dateert, zijn de richtlijnen voor de ambtskostuums steeds aangepast met een groot (gala) en klein kostuum voor iedere rang. Ministers droegen hier tot een jaar of zestig geleden een ambtskostuum bestaande uit een donkere jas met borduursels van eikenbladeren op de kraag, manchetten en zakkleppen, een witte broek en op het hoofd een tweekantige steek van het soort dat nu alleen nog bij Prinsen Carnaval valt te bewonderen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="3067971725" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Ik ben er wel eens van beticht reactionair te zijn, maar mijn insteek (☺) is dat we kunnen leren van het verleden. De herinvoering van een ministersuniform met bijpassend hoofddeksel bij ieder publiek optreden zou het voor de kijker in één oogopslag duidelijk maken of een persoon politiek verantwoordelijk is of niet; minister of ambtenaar. Dit is geheel in de geest van Montesquieu. Ik vermoed dat de minister-president best te porren is voor dit idee. Het levert fraaie beelden op.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Bestuurlijke vernieuwing (2): Ondertitels om verantwoordelijkheid duidelijk te maken</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Separaat zou ik het in het kader van bestuurlijke openheid voor willen stellen dat de publieke omroep onder een ieder die aan het woord komt vermeldt of deze persoon gelden ontvangt uit de algemene middelen of niet. Want in dat eerste geval is die persoon in de ruimste zin des woords een ambtenaar. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Anders dan een minister hoeft een ambtenaar van mij – tenzij hij de bevoegdheid heeft om geweld te gebruiken – geen uniform aan. Want hij of zij hoeft geen politieke verantwoording af te leggen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Maar hij of zij moet wel in het publieke debat zijn of haar plaats kennen. Het is kiezen of delen. Verantwoordelijkheid nemen of niet. Minister zijn of arbeidsrechtelijk beschermd ambtenaar wezen. Publiek persoon zijn of anoniem blijven. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De grootste bestuurlijke vernieuwing ooit was het scheiden van machten. Laten we die koesteren en blijven waken tegen de steeds aanwezige verleiding om van twee walletjes te eten. Daar zijn al onze ministers én ambtenaren namelijk erg kwetsbaar voor.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Wynia’s Week</em></strong><em> brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, </em><strong><em>156 keer per jaar</em></strong><em>, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. </em><a href="https://www.wyniasweek.nl/doneren/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><em>Doet u (weer) mee?</em></a><em> Hartelijk dank! </em></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/wat-is-het-verschil-tussen-een-minister-en-een-ambtenaar-het-weer-invoeren-van-een-ambtskostuum-voor-ministers-kan-de-democratie-vooruit-helpen/">Wat is het verschil tussen een minister en een ambtenaar? Het weer invoeren van een ambtskostuum voor ministers kan de democratie vooruit helpen.</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/PaulFrentrop-7-7-26-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/PaulFrentrop-7-7-26-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/PaulFrentrop-7-7-26.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/PaulFrentrop-7-7-26-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/PaulFrentrop-7-7-26-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/07/PaulFrentrop-7-7-26.jpg" length="40250" type="image/jpeg" />
	</item>
		<item>
		<title>Hoog tijd dat de wetgever de rechter weer in het gareel brengt</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/hoog-tijd-dat-de-wetgever-de-rechter-weer-in-het-gareel-brengt/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-02-17</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Joost Schepel]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 17 Feb 2026 04:53:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Machtenscheiding]]></category>
		<category><![CDATA[Rechter]]></category>
		<category><![CDATA[Staat]]></category>
		<category><![CDATA[Wetgever]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=79142</guid>

					<description><![CDATA[<p>Lucas Bergkamp heeft op 5 februari in Wynia’s Week compleet gehakt gemaakt van het Bonaire-vonnis van de Haagse rechtbank. Maar ook media als de Volkskrant en de Correspondent die de klimaatzaak meer toegenegen zijn, hebben met verbazing op het vonnis gereageerd. Op 10 februari diende Henk Vermeer (BBB) 19 relevante Kamervragen in over het Bonaire-vonnis. [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/hoog-tijd-dat-de-wetgever-de-rechter-weer-in-het-gareel-brengt/">Hoog tijd dat de wetgever de rechter weer in het gareel brengt</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Lucas Bergkamp heeft op 5 februari in <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.wyniasweek.nl/de-bonaire-klimaatrechter-ziet-op-suggestie-van-greenpeace-onwaarschijnlijke-doemscenarios-voor-feiten-aan/"><em>Wynia’s Week</em></a> compleet gehakt gemaakt van het Bonaire-vonnis van de Haagse rechtbank. Maar ook media als <em>de Volkskrant</em> en <em>de Correspondent</em> die de klimaatzaak meer toegenegen zijn, hebben met verbazing op het vonnis gereageerd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Op 10 februari diende Henk Vermeer (BBB) 19 relevante Kamervragen in over het Bonaire-vonnis. Onmiddellijk volgde een boze reactie van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR). Hoog werd van de ivoren toren geblazen. De rechtsstaat zou in gevaar zijn als de politiek zich met individuele rechtszaken bemoeit. Maar de rechterlijke macht heeft deze kritiek helemaal aan zichzelf te wijten.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Vermijd ook de schijn van partijdigheid</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Enkele van die Kamervragen hebben betrekking op de publieke opvattingen van de voorzitter van de Haagse rechtbank die dit vonnis heeft uitgesproken, Jerzy Leiten. Leiten is in zijn vrije tijd klimaatactivist. Ook een rechter mag dat natuurlijk zijn, maar dan zou hij zich verre moeten houden van het in functie behandelen van klimaatzaken. En anders zou hij daar door zijn collega’s of het bestuur van de rechtbank op moeten worden gewezen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hoogleraar rechtsfilosofie Andreas Kinneging zegt daarover dat een rechter niet alleen onafhankelijk moet zijn, maar ook iedere schijn van partijdigheid moet vermijden. Dat is ethisch beginsel nummer één. Bij zo’n schijn van partijdigheid moet je je als rechter verschonen. Anders ontbreekt de grondslag van de legitimiteit van de rechterlijke macht en juist dát is een gevaar voor de rechtsstaat.</p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Frappant is trouwens dat diezelfde rechter vorig jaar mede het beruchte vonnis heeft gewezen in de ook door Greenpeace tegen de Staat aangespannen stikstofzaak. En ook het op 20 maart 2024 <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBDHA:2024:3734">uitgesproken vonnis</a> in de door de Stichting Recht op Bescherming tegen Geluidshinder tegen de Staat aangespannen zaak over geluidshinder van Schiphol. In dit vonnis werd onder meer bepaald dat de Staat onrechtmatig handelt ‘jegens alle gehinderden en slaapverstoorden, ook voor wie buiten de geluidscontouren van Schiphol woont en daar niet om had gevraagd’.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dat vonnis pretendeert dus ook mensen te beschermen die op Schiphol werken, in de buurt ervan wonen, door (verdere) beperking van vliegbewegingen hun baan dreigen kwijt te raken en helemaal niet die ‘bescherming’ van de Haagse rechters willen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Het land op slot</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Dat is het probleem van de ‘algemeen belang’-acties. Een stichting of andere rechtspersoon die in zijn statuten een zeker ‘algemeen belang’ zegt na te streven, mag zonder een eigen belang te hoeven stellen rechtszaken tegen overheden voeren en krijgt in veel gevallen gelijk, waardoor ook anderen (vaak de meerderheid) die het daarmee geheel oneens zijn de dupe worden.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Zo heeft MOB van Johan Vollenbroek Nederland op slot gekregen in de stikstofkwestie.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Rechter trekt te grote broek aan</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Sinds enkele decennia is er een fundamentele onevenwichtigheid ontstaan in de <em>trias politica</em>. Idealiter houden de drie machten, de wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechterlijke macht elkaar in evenwicht. Dat is al lang passé. De rechterlijke macht heeft een veel te grote broek aangetrokken met een steeds extensievere uitleg van wets- en verdragsbepalingen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De wetgever heeft dat natuurlijk wel laten gebeuren en is daar ook mede verantwoordelijk voor. Nu het zo uit de hand gelopen is, is het dan ook aan de wetgever om op de rem te trappen en de rechterlijke macht weer tot de vroeger geldende terughoudendheid op politiek gebied te manen. Niet onderschat mag worden dat er inmiddels ook een belangrijke vierde en vijfde macht bij zijn gekomen: het ambtenaren-apparaat en de invloed van de gezagsgetrouwe media (NOS, RTL, <em>NRC, Volkskrant, Trouw</em> etcetera).</p>



<h2 class="wp-block-heading">De rol van de landsadvocaat</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Niet onbelangrijk is ook de vraag hoe de landsadvocaat zich van zijn taak in bovengenoemde zaken heeft gekweten. Van een advocaat in het algemeen mag verwacht worden dat hij zich maximaal inzet voor het met alle juridische middelen behartigen van de belangen van zijn cliënt (in dit geval de Staat). De Kamervragen 12 en 15 van Vermeer gaan erover waarom de landsadvocaat heeft nagelaten  tegenargumenten te formuleren tegen aantoonbaar onjuiste beweringen van Greenpreace én nagelaten heeft de klimaatactivistische rechter te wraken.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Nu is de landsadvocaat niet zomaar een advocaat, maar een gigantische organisatie binnen welke mogelijk ook sympathisanten van een stringenter klimaatbeleid werkzaam zijn. Dat geldt ook voor de ambtenaren op de ministeries, waar deze zaken behandeld worden en die de landsadvocaat aansturen.  </p>



<h2 class="wp-block-heading">Problemen van de ‘algemeen belang’-acties</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In het bestuursrecht heeft de wetgever de ‘algemeen belang’-actie mogelijk gemaakt door artikel 1:2 lid 3 van de Algemene wet bestuursrecht en in het civiele recht door artikel 3:305a van het Burgerlijk Wetboek. Daarnaast heeft de wetgever zichzelf klem gezet door in klimaat- en stikstofwetgeving (onhaalbare) resultaatverplichtingen op te nemen. Wetgeving die tot excessen en/of misbruik heeft geleid, zal ook weer door diezelfde wetgever ongedaan moeten worden gemaakt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Artikel 3:305a BW is in 1994 in de wet gekomen. Staatsrechtgeleerde professor Jos Teunissen heeft al in 1996, in zijn dissertatie, deze bepaling als non-recht gekwalificeerd. In een latere studie heeft hij daarvan een aantal voorbeelden gegeven. De eerste kwestie was de SGP-vrouwenzaak. De Hoge Raad besliste op 9 april 2010 definitief tegen de SGP in een door de Stichting Proefprocessenfonds Clara Wichmann tegen de Staat aangespannen procedure. Professor Teunissen schrijft hierover: ‘<em>Dat niemand verplicht is lid te worden van de SGP en dat het vrouwen die zich verbonden voelen met het gedachtengoed van deze partij maar niet met haar vrouwenstandpunt, vrij staat zich bij een andere partij (zoals de Christenunie) aan te sluiten of een eigen partij op te richten of zich buiten een partij verkiesbaar te stellen, was voor de Haagse rechters niet relevant. Deze vrouwen weten &#8211; om met Rousseau te spreken &#8211; kennelijk zelf niet wat het best voor ze is en moeten worden ‘gedwongen om vrij te zijn’.</em></p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Een tweede voorbeeld was het door Clean Air Now (CAN) tegen de Staat aangespannen proces, waarbij op 13 februari 2018 door het gerechtshof Den Haag werd bepaald (bevestigd door de Hoge Raad op 27 september 2019) dat rokers tegen zichzelf beschermd moesten worden tegen de speciaal voor rokers ingerichte rookruimtes in de horeca (ook ten behoeve van niet-rokers die mogelijk sociale druk zouden ervaren om ook naar zo’n rookruimte te komen).</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het ultieme voorbeeld was natuurlijk de Urgenda-zaak, waarin de Hoge Raad op 20 december 2019 definitief bepaalde dat de Staat de uitstoot van broeikasgassen eind 2020 met minstens 25 procent (ten opzichte van 1990) moest verminderen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Wachten op de politiek</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De hoogleraren Kinneging en Teunissen zijn met goede argumenten van mening dat de artikelen 1:2 lid 3 Awb en 3:305a BW moeten worden geschrapt. Van het komende kabinet-Jetten mag op dit gebied echter niets worden verwacht. Het wachten is daarom op een politieke partij die hiervoor een initiatief wetsvoorstel gaat indienen. Links Nederland zal dan wel weer moord en brand schreeuwen en betogen dat de rechtsstaat in gevaar zou zijn. Het tegendeel zal blijken: Nederland wordt dan een gezonder en leefbaarder land.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Wynia’s Week</em></strong><em> brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, </em><strong><em>156 keer per jaar</em></strong><em>, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. </em><a href="http://wyniasweek.nl/doneren" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><em>Doet u (weer) mee?</em></a><em>Hartelijk dank! </em></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/hoog-tijd-dat-de-wetgever-de-rechter-weer-in-het-gareel-brengt/">Hoog tijd dat de wetgever de rechter weer in het gareel brengt</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/02/JoostSchepel-17-2-2026-150x150.png" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/02/JoostSchepel-17-2-2026-300x170.png" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/02/JoostSchepel-17-2-2026.png" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/02/JoostSchepel-17-2-2026-150x150.png" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/02/JoostSchepel-17-2-2026-150x150.png" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/02/JoostSchepel-17-2-2026.png" length="219627" type="image/png" />
	</item>
	</channel>
</rss>
