Met de handen in het haar

Hendrik Vos, hoogleraar Europese Politiek aan de Gentse universiteit, ziet in het tarifaire geschut uit Washington een aansporing tot een krachtige Europese repliek. EU-lidstaten als Denemarken, Groot-Brittannië, Nederland, Duitsland, Frankrijk krijgen uit Amerika invoertarieven op hun dak. België ontsprong de dans. Vos moet beginnen als missionaris in eigen land.

De Italiaanse premier Meloni weerspreekt Trump niet: zij bemiddelt. Midden- en Oost-Europa zwijgen in alle talen, want zij beseffen dat Europa een tariefoorlog met Amerika verliest. De Europese Commissie zit met de handen in het haar; wat is het antwoord ‘namens Europa’?

Het is eigenlijk veel erger. West-Europa heeft zich losgemaakt van de toevoer van goedkope olie en gas uit Rusland, maar voert nu duur gas in uit Amerika. Nederland heeft de toegang tot zijn gasvoorraden definitief gebarricadeerd met cement en beton, onder leiding van D66-kopstuk Hans Vijlbrief. Als beoogd premier Jetten ooit in Washington DC aankomt, zal het met hangende pootjes zijn want Trump heeft alle energietroeven in handen.

Duitsland heeft een nog groter probleem. Bondskanselier Friedrich Merz gaf eindelijk toe dat het besluit tot afbraak van Duitse kerncentrales, de beste ter wereld, een ‘grote vergissing’ was, weliswaar van zijn partijgenoot Angela Merkel. Noodgedwongen moddert Merz nu verder. Welke vuist(je) kan Noordwest-Europa maken tegenover Trump?

19^de-eeuwse denkwijze

De werkwijze van Trump om beslag te leggen op Groenland met zijn 57.000 inwoners, in welke juridische vorm dan ook, is buitensporig. Denemarken heeft gelijk dat hij een lijn overschrijdt. Trump denkt over politiek niet in termen van deze tijd, en het was niet toevallig dat de VS 31 VN-gerelateerde instellingen verliet, waaronder de ‘Commissie voor Internationaal Recht’. Naar eigen zeggen was die overbodig omdat hij zelf recht vormt naar Amerikaans belang.

Deze denkwijze ligt dichterbij de 19^de eeuw dan bij de huidige tijd. De periode van de ‘Grote Mogendheden’ die tijdens het Congres van Wenen (1815) een wereldorde schiepen die fungeerde in dienst van de belangen van die grote mogendheden, zoals toen het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Het Habsburgse Rijk en Rusland. Dat systeem zou later uit elkaar vallen door de opkomst van Duitsland midden in Europa, wat de basis zou leggen voor twee wereldoorlogen.

Gang naar Waterloo

Het vervelende in deze ‘moderne’ tijd is dat Rusland nog net zo denkt als toen, en China als globale nieuwkomer eveneens. Trump zet Amerika in dat rijtje, en Europa moet maar gehoorzamen. Heeft het zin een tarifair moddergevecht aan te gaan met Amerika? Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië kennen geen tot weinig groei. De Amerikaanse economie groeit met ruim 4%. Een tarievenoorlog is de gang naar Waterloo.

‘NAVO-isering’

Is er een slimmere weg de Amerikaanse president op andere gedachten te brengen. Secretaris-generaal van de Navo, Mark Rutte, deed een verdienstelijke poging. Hij bepleit de ‘NAVO-isering’ van Groenland, dat Denemarken (en daar heeft Trump gelijk) niet alléén kan verdedigen. De veiligheidspositie van het ijzige eiland behoeft een bredere inkadering, te vervullen door de VS en Europese partners.

Maar het gaat om méér, om de onmetelijke grondstoffen. Grote mogendheden laven zich gretig aan grote voorraden grondstoffen. Rusland heeft die, China verzekert zich sluipenderwijs toegang tot grondstoffen in de Derde Wereld en Amerika heeft veel maar niet alles. Trump ziet in Groenland de ‘groene weiden met aardse metalen’. Dát is de machtspolitieke inzet. Dat maakt hem nog verbetener dan West-Europa denkt.

Precedenten

Groenland zou niet de eerste gebiedsuitbreiding zijn die de VS koopt,  met of zonder militaire dwang. In 1803 was er de ‘Louisiana Aankoop’ via een verdrag met Frankrijk, want Napoleon had geld nodig voor zijn militaire campagnes in Europa. De prijs was 15 miljoen dollar, niettemin dreef het noodlot de zelfgekroonde Franse keizer naar definitieve verbanning. Die aankoop verdubbelde wel bijna het Amerikaanse grondgebied.

In 1819 kocht Amerika Florida van de Spanjaarden, die óók op zwart zaad zaten. Prijs: een luttele 5 miljoen dollar. In 1867 volgde de roemruchte aankoop van Alaska van tsaristisch Rusland voor 7,2 miljoen dollar. Latere heersers in Moskou, van het type Stalin, zullen die verkoop hebben vervloekt. Daarop volgde de Virgin Islands in 1917, gekocht voor 25 miljoen dollar van Denemarken. Er is dus een precedent.

‘Stille tactiek’ in de Amerikaanse politiek: 67 senatoren!

Al die aankopen verliepen volgens het stramien van de Amerikaanse grondwet. De president onderhandelt met het verkopende land en de Amerikaanse Senaat moet het resultaat ratificeren met een tweederde (super)meerderheid; dat is 67 senatoren van de 100. Het Huis van Afgevaardigden moet met gewone meerderheid beslissen over het vrijmaken van de gelden voor de aankoop. Het Congres beslist ook over een wet hoe het aangekochte land moet worden bestuurd. Pas daarna volgt als sluitstuk de handtekening van de president. De procedure duurt gemiddeld 2 tot 3 jaar. Als Groenland een nieuwe (51^ste) staat van de VS wordt, is nóg een aparte wet van het Congres vereist.

Een militaire inval van de VS in Groenland is bij voorbaat ongrondwettig; daar zijn in het Congres weinig voorstanders voor te vinden en het Hooggerechtshof zal het besluit onwettig verklaren. Daarmee loopt Trump het risico van ‘afzetting’, ‘impeachment’ dat ooit president Nixon boven het hoofd hing. Hij trad in 1974 vrijwillig af om dat te voorkomen. De Amerikaanse grondwet kent een stelsel van politieke evenwichten, opgesteld door mensen die de geschiedenis kenden.

MidTerms in zicht

In november zijn de MidTerms: tussentijdse verkiezingen van het Huis van Afgevaardigden en een derde van de Senaat; senatoren worden om de zes jaar gekozen. De getalsmatige verhoudingen in het Congres tussen Republikeinen en Democraten zijn vaak nipt. Momenteel hebben Republikeinen een meerderheid van 1 zetel in het Huis; de (rechts) rebelse Marjorie Taylor Greene vertrok, een afgevaardigde uit Californië overleed en een 80-jarige verkozene uit Indiana kreeg een auto-ongeluk. De machtsverhouding is vrijwel gelijk.

In de Senaat hebben Republikeinen ook een meerderheid en is de verhouding 53-47. Maar zelfs Republikeinse senatoren zijn niet gecharmeerd van Trumps gulzige oog op Groenland. De Republikeinse senatoren Thom Tillis (North Carolina) en Lisa Murkowski (Alaska) zijn zo verontwaardigd dat ze naar Kopenhagen zijn afgereisd om de Denen gerust te stellen.

Hoe de MidTerms ook aflopen, Trump krijgt nooit 67 senatoren voor een vijandige overname van Groenland. Ook al wordt Denemarken ‘gedwongen’ het eiland af te staan, dan nog is instemming van het Congres vereist. Zelfs als Groenland vrijwillig toetreedt.

Stille diplomatie

Europese landen moeten zich vooral niet overschreeuwen met opbodpolitiek, of paraderen met militair vlagvertoon op Groenland. Zij moeten zich met stille diplomatie richten tot de Amerikaanse senatoren van beide partijen. Zij worden gekozen in kiesdistricten (hun staten) en wie niet luistert naar kiezers loopt risico te verliezen.

Een grote meerderheid van de Amerikanen vindt dat Trump nu te ver gaat, dat sentiment zal zeker doorklinken bij senatoren die willen worden gekozen dan wel herkozen. Doorsnee Amerikanen houden niet van geruzie, zeker niet met bevriende Europese landen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Europa kan weinig doen tegen Trump; het Amerikaanse Congres wél verscheen eerst op Wynia's Week.

Laten we duidelijk zijn: Venezuela heeft het wel erg bont gemaakt in de afgelopen decennia. Vrij spel voor drugskartels, die banden hebben met het eigen leger, foute vrienden als Hezbollah, Iran, Rusland, Cuba, met daarbovenop steeds inniger banden met China, nationalisatie van de lokale belangen van Amerikaanse oliebedrijven (om vervolgens met China verder te gaan), een brute onderdrukking van de eigen bevolking, en ga zo maar door. Washington had heel wat appeltjes te schillen met de gangsters van Caracas en vroeg of laat zou de bom op één of andere manier gebarsten zijn, om het even onder welke president.

Cuba en Iran

Wie Venezuela zegt, zegt olie. Voor Cuba, een ander land waarmee de VS graag nog een rekening zou willen vereffenen, was Venezuela van cruciaal belang. Cuba beschikt zelf nauwelijks over grondstoffen en heeft in de loop der jaren het regime in Caracas ondersteund met raad en daad – in ruil voor olie. Cuba is Venezuela zelfs langzaam maar zeker gaan meebesturen, of runnen zo u wilt. Naar verluidt zijn er duizenden Cubanen aanwezig die het regime overeind moeten houden.

Dat ook Iran actief was in Venezuela is minder bekend. In november 2025 kwamen berichten naar buiten over geheime activiteiten van Iraanse inlichtingendiensten en ook werd duidelijk dat Venezuela bezig was Iraanse drones en raketten te bouwen, een onacceptabele ontwikkeling.

Het is duidelijk dat Chinezen, Russen, Iraniërs en Cubanen de dienst uitmaakten in het door en door corrupte Venezuela. Want het waren die autoritaire regimes die het land de facto runden, de olie voor zich zelf gebruikten en Venezuela – gelegen in de achtertuin van de VS – als pion konden inzetten in hun wereldwijde rivaliteit met Washington.

Eigenlijk was er een veelvoud van redenen om voor eens en voor altijd af te rekenen met Maduro. Anders gezegd, een Amerikaanse president die dit allemaal op zijn beloop zou laten, zou een grote fout hebben gemaakt.

Geen regime change

Dat Trump en plein public zegt dat de VS het land nu gaan runnen moet je niet te letterlijk nemen. Er is geen sprake van de komst van een Amerikaans bestuur en een groot bezettingsleger en dus ook niet van een Irak-scenario. Nee, die opmerking was gericht aan het adres van China, Rusland, Cuba en Iran. Trump zei eigenlijk: het spel is uit, jullie zijn niet meer de baas in Venezuela. Wij Amerikanen zijn nu de baas, wij gaan het land vanaf nu runnen.

Maar dat doet Washington dan wel via bondgenoten binnen het huidige Venezolaanse regime, met wie maandenlang is onderhandeld en die Maduro hebben opgeofferd om zelf de dans te ontspringen. Je kunt dan ook in dit geval helemaal niet spreken van regime change of invasie, eerder van een binnenlandse coup met behulp van de Amerikanen, terwijl de Venezolaanse oppositie buitenspel lijkt te staan.

Gaat het om de olie?

Voor velen is het zo klaar als een klontje: de werkelijke reden van Trumps actie zit hem in de enorme bewezen olievoorraden van Venezuela. Die willen de Amerikanen zelf komen winnen en eigenlijk stelen, zo wordt wel gesteld. Dat je deze waarnemers nauwelijks hoorde toen Cuba en China die olie wegsleepten, is een ander verhaal. China aasde zeker niet op die enorme reserves? Een opmerking van een feestvierende Venezolaan in Buenos Aires tegen een televisiejournalist sprak boekdelen. De man zei: ‘Waarom denk je dat de Chinezen in ons land waren, om het recept van onze befaamde maisbroodjes te stelen?’

Die bewezen voorraden kunnen overigens pas op termijn worden ontgonnen en alleen tegen enorm hoge kosten, dat terwijl de olieprijs op dit moment laag is. De productie in Venezuela is de afgelopen decennia ingestort als gevolg van jarenlange kapitaalvlucht en het uitblijven van buitenlandse investeringen, eigenlijk sinds de nationalisatiegolf in de jaren 2000, waarbij onder meer ExxonMobil en ConocoPhillips hun lokale investeringen kwijtraakten.

Als alles nu weer goed geregeld wordt, zeggen experts tegen persbureau Reuters, zou er pas na zo’n vijf tot zeven jaar sprake kunnen zijn van een substantiële productiestijging – tenminste als de belangrijkste infrastructuur is hersteld en investeringen weer op gang komen. En die enorme reserves? Die zullen nog wel even grotendeels in de grond blijven. Er gaat misschien wel een decennium overheen voordat er echt geld aan die voorraden kan worden verdiend.

Nadelige gevolgen voor China

Intussen is China, zo schrijft het Amerikaanse blad Forbes, door de verwijdering van bondgenoot Maduro en de Amerikaanse zeeblokkade van Venezuela (die voorlopig van kracht blijft), blootgesteld aan een drietal grote risico’s. Ten eerste heeft China voor 17 tot 19 miljard dollar aan op olieleveringen gebaseerde leningen uitstaan in Venezuela. Ten tweede kan de situatie leiden tot een grote strop voor die Chinese raffinaderijen, die technisch helemaal zijn ingericht op de verwerking van de voor hen goedkope maar zware Venezolaanse olie.

Tot slot heeft Washington laten zien dat het niet langer schroomt om geweld te gebruiken om de aanvoer naar China van grondstoffen uit Latijns-Amerika te verstoren. Washington heeft met de val van Maduro dus leverage verkregen over China, zeker in geval dat land zijn ferme grip op de wereldwijde handel in grondstoffen en zeldzame metalen als wapen zou willen inzetten.

Boodschap voor achterban

Er zijn waarnemers die menen dat de actie van Trump nu Xi vrij spel zou geven richting Taiwan. Maar China is afhankelijk van een grote en voortdurende aanvoer van olie, voor zowel de groei van de industrie als zijn uitdijende militaire apparaat. Zou China, met Venezuela straks in het kamp van de VS en met de regimes van andere olieproducenten als Rusland en Iran onder zware druk van Amerikaanse sancties, op dit moment een langdurig conflict met de VS aandurven als het steeds minder kan vertrouwen op voldoende olieleveranties?

Eerlijk is eerlijk, olie speelt natuurlijk ook een belangrijke rol voor de VS, maar zoals we gezien hebben was dat nog veel meer het geval voor China en Cuba. Het openbreken van de Venezolaanse markt is natuurlijk een mooie opsteker voor Amerikaanse oliemaatschappijen, waarvan sommigen Trump hebben gesteund. Maar dat er volgens hem snel miljarden verdiend gaan worden in Venezuela lijkt eerder een boodschap voor zijn MAGA-achterban. Daarmee verkoopt hij deze buitenlandse actie wat gemakkelijker aan diegenen die hij beloofd had geen oorlogen of andere avonturen meer aan te gaan als hij president zou worden.

Hetzelfde excuus zag je vorig jaar bij Oekraïne, waar de VS – in ruil voor de levering van wapens – tekenden voor exploratierechten van allerlei metalen, waarvan niemand weet wanneer ze uit de grond kunnen worden gehaald. In dat licht valt niet uit te sluiten dat voormalig olieminister en vicepresident Delcy Rodriguez, die nu de macht heeft overgenomen in Caracas, de Amerikanen zelf heeft gepaaid met verregaande rechten op olie-exploitatie.

Opnieuw populair onder Latino’s

Maar laten we niet vergeten dat er nog een andere, heel grote factor in het spel is: die van de binnenlandse politiek. De midterms staan voor de deur en de steeds belangrijker wordende Spaanstalige minderheden in de VS, vaak gevlucht voor dictators of drugs- en kartelgeweld, neigen door de minder fraaie kantjes van het radicale uitzettingsbeleid van de VS weer voor de Democraten te gaan kiezen, na eerdere verschuivingen richting de Republikeinen. Sommige groepen hebben Trump in 2024 zelfs aan de overwinning geholpen. Acties als die van zaterdag, waarbij afgerekend wordt met een gehate dictator, kunnen Trump opnieuw populair maken onder Latino’s.

Reken voor 2026 dus op nog meer vuurwerk. De president liet doorschemeren dat ook Mexico en Colombia in zijn vizier liggen. Minister van Buitenlandse Zaken Rubio (van Cubaanse afkomst) had een omineuze boodschap voor het regime in Havana.

Een gerichte of symbolische Amerikaanse actie tegen de Mexicaanse of Colombiaanse kartels is dus niet uit te sluiten. Maar een actie tegen een geïsoleerd en straks van olie verstoken Cuba zou een einde kunnen maken aan vijfenzestig jaar communistisch bewind dat het land totaal aan de grond heeft gebracht en een groot deel van de bevolking naar de VS heeft verdreven. Dat zal Trump en zijn Republikeinen eeuwige dank opleveren van grote aantallen Cubaans-Amerikaanse kiezers, met name in het electoraal belangrijke Florida. Let wel, zonder het wingewest Venezuela is het regime in Havana ten dode opgeschreven.

Terzijde, Washington zegt ook het door Denemarken gerunde Groenland nodig te hebben voor haar nationale veiligheid. Een eenzijdige Amerikaanse actie daar is echter onvoorstelbaar en zal grote schade toebrengen aan de trans-Atlantische relatie. Kopenhagen heeft nu nog wel de kans om, irritaties daargelaten en met de belangen van de inwoners van haar overzeese gebied in het achterhoofd, een mooie deal met Trump te sluiten die de Amerikaanse zorgen weg kan nemen.

Slimme zet

De actie van zaterdag, die gelijktijdig een einde maakt aan de invloed in Venezuela van Iran, Cuba en Rusland, een gevoelige slag toebrengt aan China in de wereldwijde wedloop om grondstoffen, nieuwe zakelijke kansen voor de Amerikaanse olie-industrie oplevert én niet te vergeten mogelijk cruciale stemmenwinst onder Latino’s tijdens de midterms, was een slimme, maar vooral logische en onvermijdelijke zet.

En indirect is een fatale klap uitgedeeld aan Cuba.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De coup tegen Maduro was een slimme, noodzakelijke en onvermijdelijke actie van Trump verscheen eerst op Wynia's Week.