De voortgangsrapportages van BIJ12 over de ontwikkelingen van de wolf stapelen zich inmiddels op. In 2019 begon de uitvoeringsorganisatie van de gezamenlijke provincies met het publiceren van alle data rond wolven in Nederland. Het laatste rapport verscheen recent en stemt niet vrolijk. Er lijkt sprake van een afvlakking van het aantal wolvenroedels, maar dat is allerminst goed nieuws voor de veiligheid van mens en dier.

Er zijn nu elf roedels bekend, onder meer op en rond de Veluwe, op de Utrechtse Heuvelrug, in Drenthe en in Friesland. Tussen 2019 en 2021 was er één wolvenroedel in Nederland, in 2022 waren dat er vier en in 2023 nam het aantal roedels toe tot negen. BIJ12 noemt het opvallend dat de groei vorig jaar niet heeft doorgezet.

‘Topgebieden zitten vol’

Op de site van het radioprogramma Vroege Vogels waagde wolvenexpert Maurice La Haye van de Zoogdiervereniging zich alvast aan een interpretatie van deze data. Volgens La Haye heeft Nederland naast de Veluwe weinig grote, aaneengesloten natuurgebieden waar de wolf zich senang voelt en voldoende prooidieren heeft. ‘De echte topgebieden zitten vol. Dat is waarom die groei eruit is.’ De wolf komt volgens La Haye nu in gebieden terecht die minder ideaal voor hem zijn. ‘Kijk bijvoorbeeld naar Drenthe en Friesland, waar je bij die natuurgebieden meer zaken als landbouw en wegen hebt.’

Op basis van studies naar de wolf zou er volgens La Haye genoeg ruimte in Nederland over moeten zijn voor nieuwe wolvenroedels, maar we zouden moeten afwachten of dat ook echt zo is. Het lijkt een contradictio in terminis. Bovendien: als de leefgebieden voor wolven nu al vol zitten, kun je logischerwijs verwachten dat we in de nabije toekomst met veel meer zwervende exemplaren te maken krijgen. En dus meer overlast, veiligheidsissues en dode schapen.

De nieuwste cijfers bevestigen dat ook. Het aantal wolvenaanvallen en waarnemingen nam vorig jaar sterk toe. In 2024 zagen mensen ruim 2250 keer een wolf in Nederland, tegen ongeveer 2000 keer in 2023. Het aantal vastgestelde wolvenaanvallen verdubbelde bijna, van 426 naar 770. De meeste aanvallen op landbouwdieren waren het afgelopen jaar in Gelderland (bijna 450 keer), gevolgd door Drenthe (zo’n 150) en Friesland (ruim 130). In Gelderland steeg het aantal aanvallen het meest: plus 308. In Limburg, Noord-Brabant en Groningen was sprake van een daling. In Gelderland werd ook het vaakst een wolf waargenomen (ruim 1550 keer). Daarna volgt Utrecht (580, een toename van maar liefst 500 waarnemingen). Flevoland laat de grootste daling zien: ruim 260 minder waarnemingen.

Verder zijn meerdere wolven de grens overgegaan. Zo is van de roedel op het noorden van de Veluwe – de eerste in Nederland – bekend dat van de in totaal 32 welpen er drie richting Duitsland en België zijn uitgezworven. Zes andere wolven hebben binnen Nederland een eigen territorium.

Lucratief verdienmodel

Maar niet alleen wolven gaan de grens over – wolvenaanbidders kunnen er ook wat van. Wie op internet zoekt naar wolvenreizen valt van de ene verbazing in de andere. Zo’n twintigtal verschillende bedrijfjes richten zich op de Nederlandse markt. In het Noorse Polarpark kost één kus van een (vermoedelijk tamme) wolf 150 euro. Voor een paar nachten verblijf tussen de wolven in de Wolf Lodge moet je, naar verluidt, zo’n 25.000 euro neertellen. Dutch Wolf Tours gaat zelfs naar Canada en dankzij Starling Reizen kunnen liefhebbers wolven spotten op de bergflanken van Cantabrië en Asturië. Deze laatste club, die overigens is gelieerd aan de Vlaamse tak van Welkom Wolf en de Vlaamse natuurvereniging Landschap VZW, biedt à raison van 1470 euro ook groepsreizen naar Duitsland aan.

Kortom, de wolf is voor menigeen – denk ook aan rastermakers, hekkenbouwers en ecologische adviseurs – een lucratief verdienmodel geworden. Over de verstoring van een beschermde diersoort door al die wolventoeristen zullen we het maar niet hebben.

Ook in Zuid-Holland?

Maar waarom zou je eigenlijk – heel duurzaam – de halve wereld rond vliegen als je wolven ook gewoon kunt zien in eigen land. Daar hoef je niet eens veel moeite voor te doen. Sterker nog, dankzij de toename van het aantal zwervende exemplaren zullen we in de toekomst te pas en te onpas geconfronteerd worden met wolven langs wegen, in woonwijken en in recreatiegebieden.

‘Laat de wolf met rust en hij zal ons mijden,’ zei directeur Peter Boertje van de Dierenbescherming onlangs. Dat was in reactie op een uitspraak van provinciebestuurder Berend Potjer, die de wolf alvast welkom meende te moeten heten in de Zuid-Hollandse duingebieden. Hoe dat moet, in een provincie met bijna vier miljoen inwoners en een miljoen toeristen per jaar, zei hij er niet bij.

Een ongekend hoog aantal interacties tussen wolf en mens zal het gevolg zijn. Niet alleen omdat wolven mensen zullen benaderen, maar ook omdat mensen het simpelweg niet kunnen laten om wolven te benaderen of door de situatie gedwongen worden om een wolf in de ogen te kijken. Ook hier is het aloude spreekwoord weer eens van toepassing: bestuurders, bezint eer gij begint.

Samen met  Wouter Roorda schreef Oswin Schneeweisz het onlangs verschenen boek ‘Nederwolf – de terugkeer van een gevreesde landgenoot’. Het boek is gepubliceerd door Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,50 en is overal te koop en te bestellen, bijvoorbeeld in de winkel van Wynia’s Week.

Het bericht De Nederwolf wordt steeds dodelijker, maar is ook steeds vaker een lucratief verdienmodel verscheen eerst op Wynia's Week.

Het was te verwachten. Burgers, en dan vooral zij die in de provincie wonen, zijn het zat. ‘Wij willen onze veiligheid en vrijheid weer terug‘, staat op de aankondiging van het aanstaande protest tegen het wolvenbeleid van de provincie Gelderland. Dat verwoordt perfect het gevoel dat veel mensen hebben die in de provincie wonen. Er wordt over hun hoofden heen geregeerd. Ze worden niet gehoord en moeten er maar mee leren leven dat hun schapen en paarden worden opgegeten, dat hun kinderen niet meer vrij buiten kunnen spelen en dat ze in sommige gebieden hun hond niet meer durven uit te laten.

‘Waarom zetten ze die wolf niet in en Haag neer?’

Een fraai voorbeeld van de impact die de wolf heeft gaf Aart Jan Buitenhuis (directeur van de basisschool in Speuld bij Ermelo) in ons zojuist verschenen boek Nederwolf. Buitenhuis: ‘We hebben het alleen maar over dieren, maar onze kinderen komen op de fiets naar school. Die zagen in september 2023 doodgebeten of nog half levende schapen langs de kant van de weg liggen. Je moet wel van een ander planeet komen als je denkt dat dit niks met ze doet. We hebben er in die tijd veel over gesproken met de kinderen, zodat ze hun verhaal kwijt konden. We hebben ze tekeningen laten maken en je kunt wel raden wat ze allemaal tekenden. We hebben ook de boswachter langs laten komen, maar die zei dat er niks aan de hand was en dat je gewoon rustig moet blijven staan als je de wolf tegenkomt. Die man snapte duidelijk niks van kinderen, want kinderen zullen automatisch gaan rennen als ze een wolf zien staan. Die kunnen in zo’n situatie niet even afstand nemen en bedenken wat ze moeten doen, die zetten het op een lopen. Een van de kinderen zei: ‘Waarom zetten ze die wolf niet in Den Haag neer? Dan overleeft dat beest geen dag.’

Ik vond dat een rake opmerking, want het typeert de hele discussie. Niet alleen stikstof, maar ook de wolf verdiept de kloof tussen grachtengordel, Haagse kaasstolp en het platteland steeds verder. Met het alsmaar toenemende verzet kun je je dus afvragen hoe haalbaar het huidige beleid is, zowel politiek als maatschappelijk.

Friesland ‘wolvenvrij’?

Dat Friesland een wolvenvrije provincie wordt zie ik trouwens nog niet snel gebeuren. Zelfs als ze met riek en hooivork de revolutie zouden uitroepen en de Friese variant op de NEXIT zich zou voltrekken. De beschermde status is namelijk recent inmiddels wel door de Europese Unie verlaagd van strikt beschermd naar beschermd, maar volgens de Habitatrichtlijn mag van Europa nog steeds niets.

Sterker nog, de wolf kan ons woningbouwprogramma nog weleens behoorlijk dwars gaan zitten. Op dit moment zijn er in Nederland geen beschermde natuurgebieden aangewezen voor de wolf, waardoor er geen sprake is van toepassing van het gebiedsbeschermingsregime. Nederland heeft hiervoor (als enig EU-land) het criterium dat een diersoort minimaal tien jaar aaneengesloten in Nederland aanwezig moet zijn.

Deze periode gaat lopen vanaf het moment dat een soort zich voor het eerst heeft voortgeplant, in casu dus vanaf 2019. Gedurende die tien jaar moet sprake zijn van ‘regelmatige voortplanting’. Dit criterium is een nationale interpretatie van de richtlijn. Het regime van gebiedsbescherming heeft echter potentieel verregaande consequenties. Een wolf mag immers zelf bepalen waar hij gaat leven en vanaf 2029 zal dat gebied op slot gaan. Als stikstof dit land dus niet op slot gooit gaat de wolf dat wel doen, want nieuwe huizen bouwen in gebieden waar de wolf rondloopt kun je dan wel vergeten.

De overheid, aangestuurd door Europese regelgeving, ‘rewilders’ en de groene pro-wolvenlobby, lijkt op ramkoers met de burgers. Maar vreemd genoeg lijkt men dat zelf nog niet te beseffen.  Slechts 20 procent van het Nederlandse grondgebied behoort tot de randstad. Daar wonen 44 procent van de Nederlanders. Die andere 56 procent woont in de provincie en beschikt over 80 procent van het landoppervlak.

Je zou zeggen dat die groep niet-Randstedelingen toch een behoorlijke stem in het beleid rondom de wolf zouden moeten hebben, maar welbeschouwd wordt het beleid vooral bepaald door wolf-minnende ecologen, groene lobby-clubjes en de Zoogdiervereniging. Deze laatste organisatie telt ongeveer 1500 leden, maar adviseert wel de provincies over het te voeren wolvenbeleid.

Was de wolf op de Betuwe wel een optie?

Misschien moeten we eens te rade gaan bij een man die echt verstand had van wilde dieren: de fameuze hoogleraar wildbiologie aan de Wageningen Universiteit Jan van Haaften (1927-2012) . Van Haaften bestudeerde onder andere het leven van wolven in de Balkan, Portugal en Mongolië en gold internationaal  als een autoriteit op dit gebied.

Een ingezonden brief in de NRC van W.H. Heijting attendeerde mij op het voorwoord dat Van Haaften schreef bij de Nederlandse vertaling van een wolvenstudie van de Poolse bioloog en hoogleraar Levenswetenschappen Henryk Okarma. In zijn bijdrage schreef van Haaften niet alleen over de historie van wolven die in vroeger eeuwen in ons land leefden, maar ook over de plannen om wolven terug te laten keren of uit te zetten op de Veluwe.

Na een bespreking van alle voor- en nadelen eindigt dit hoofdstuk met de volgende conclusie: ‘Het is niet juist om te veronderstellen dat het voorkomen van de wolf in Nederland in eerste instantie zal afhangen of wij de wolf wel willen. Want laten we het eens omdraaien: zou de wolf de Veluwe wel willen? Wegen waarop dag en nacht auto’s razen, recreatieparken, campings overal (drukbezochte) wandelpaden, loslopende honden, wildrasters, hekken en bebouwing komen nu eenmaal niet voor in het aaneengesloten en nauwelijks gestoorde gebied waarin wolvenroedels gewoon zijn te jagen. Bovendien kunnen we ons afvragen of wolven op de Veluwe wel op wild zouden gaan jagen, terwijl overal landbouwdieren aanwezig zijn die een veel gemakkelijker prooi vormen! Tenslotte zou de groep te klein en volledig geïsoleerd zijn van andere wolvenpopulaties; daardoor zou geen enkele genetische uitwisseling mogelijk zijn met als gevolg inteelt en verzwakking. Herintroductie van de wolven op de Veluwe is dus geen reële optie. Misschien jammer voor ons, maar veel beter voor de wolf.’  

Van Haaften had het nog over ‘herintroductie’. Inmiddels is wel duidelijk dat het dier hier vermoedelijk op eigen kracht naartoe is gekomen en er van herintroductie dus geen sprake is. Maar Van Haaften voorzag hoe dan ook grote problemen met wolven in Nederland. Wel was hij voorstander van het behoud van deze diersoort in Europese gebieden waar de levensvoorwaarden voor de wolf nog ruimschoots aanwezig zijn.  

De Nederwolf is een experiment met de wolf en met Nederland

Terugblikkend kun je stellen dat we in dit hele wolvenverhaal de werkelijkheid steeds weer anders blijkt te zijn dan zogenaamde wolvenkenners ons voorspiegelen. Eerst werd ons verteld dat de wolf af en toe een schaapje zou pakken. Niet dus. Toen werd ons verteld dat ze niet over wolfwerende hekken klimmen. Ook dat klopte niet helemaal. Wolven zouden de bewoonde wereld mijden. Inmiddels is wel duidelijk dat ze dat niet doen. Wolven zouden geen honden of mensen aanvallen. Inmiddels zijn diverse honden het slachtoffer en werd een kind gegrepen.

De meest recente bewering van dergelijke strekking deed de directeur van de provinciale afdeling van de Dierenbescherming Peter Boertje onlangs in het AD. Boertje stelde in een bericht (‘Provincie Zuid-Holland gaat wolf niet doodschieten’): ‘Laat de wolf met rust en hij zal ons mijden’.

Hoe je dat moet doen in een gebied met vier miljoen inwoners en heel veel toeristen vertelde hij er niet bij.  Waarmee ik maar wil zeggen dat we in een klein volgebouwd landje met 18 miljoen inwoners een experiment ingerommeld zijn waarvan niemand de uitkomst kent en dat het ergste doet vrezen. Dan is het begrijpelijk dat burgers de straat op gaan om te demonstreren. Want in de provincie heerst sterk het gevoel dat de overheid meer is begaan met de bescherming van wolven dan met de veiligheid van de eigen burgers.

‘Nederwolf – de terugkeer van een gevreesde landgenoot’ van Oswin Schneeweisz en Wouter Roorda is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal. Het boek kost € 22,50, is verschenen op 3 februari 2025 en is overal te koop en te bestellen, bijvoorbeeld in de winkel van Wynia’s Week.

Oscar Schneeweisz en Wouter Roorda zijn ook te beluisteren en te bekijken in deze video in Wynia’s Week TV WWTV. Deze video is tevens te beluisteren als podcast. Wynia’s Week is er drie keer in de week. Neem een gratis abonnement. Abonneer je ook op de video’s en de podcast!

Het bericht De beer is los: wolvenlobby op ramkoers met burgers verscheen eerst op Wynia's Week.

Als het op de wolf aankomt verbaast weinig mij meer, maar van het nieuws dat de provincie Utrecht burgers dringend verzocht om geen foto’s van het dier te plaatsen op Facebook om paniek te voorkomen viel ik toch even van mijn stoel. Dat is geen roddel en achterklap. De woordvoerder van de provincie gaf het in de media zelfs ruiterlijk toe.  

De provincie Utrecht wilde een foto van een wolf met welpjes op landgoed Den Treek in Leusden zo snel mogelijk offline hebben. Dat verzoek kreeg een hobbyfotograaf onlangs, omdat de provincie een zoektocht naar de wolven wilde voorkomen. Dat bevestigde de provincie na berichtgeving van het AD. Aan RTV Utrecht verklaarde een woordvoerder van de provincie Utrecht dat het verzoek om de beelden offline te halen hoort bij een protocol. ‘Het is in het belang van de wolven om rust te creëren. Het is niet de bedoeling dat iedereen op zoek gaat naar het nestje.’  

Doofpotjes 

Eerder al trof een wandelaarster, volgens het AD, hetzelfde lot. Toen Claudia van Wezel het nieuws hoorde over de wolf die in de bossen bij Leusden een hond had gegrepen, belde ze meteen haar schoonzus Natasja Koet. ‘We wisten meteen: dat is onze wolf!’ Een maand eerder waren zij de eersten die het dier mét een welpje zagen. De foto’s die ze van die ontmoeting maakten, gingen op dringend verzoek van de overheid snel offline. En zo gaat het maar door.  Als het over de wolf gaat lijkt de doofpot nooit ver weg. 

Vorig jaar werd in Gelderland een hond op een erf gedood. De hond had een duidelijke bijtwond. Schapen achter het erf waren opgejaagd en uitgebroken en de BIJ12-taxateur vond ter plekke de sporen: duidelijk ‘wolf’. Op X werd echter daarna door BIJ12 (de instantie die namens de provincies verantwoordelijk is voor de monitoring) gepost dat het vermoedelijk een aanrijding betrof, want er zou geen bijtwond zijn. De uitslag van het DNA-onderzoek liet maanden op zich wachten. Uiteindelijk was de uitkomst dat de hond door een andere hond zou zijn doodgebeten.  

Navraag leert dat het DNA-monster ‘vervuild’ kan zijn geweest. Het DNA van de wolf kan ‘gecontamineerd’ worden door likkende vosjes of snuffelende en likkende honden. Toen bezorgde burgers met BIJ12 belden, kregen ze te horen dat er helemaal geen wolven in die omgeving waren, dus dat het onwaarschijnlijk is dat het hier een wolvenaanval betrof. Twintig kilometer verderop werd echter twee nachten later een wolf doodgereden. 

Enorme geheimzinnigheid 

Nog een vermoedelijk doofpotje? Onlangs plaatste stichting ‘Wijs met wolven’ een brief aan de provincie op hun Facebook-pagina. Daarin roept ze de provincie op tot ingrijpen, aangezien er anders binnenkort sprake zal zijn van een probleemroedel in plaats van een probleemwolf. Ook vroeg zij de provincie om antwoord op enkele vragen en nam ze alvast een voorschotje op mogelijke rechtsmaatregelen via hun advocaat. ‘We weten niet wie er een klacht op Facebook heeft ingediend en willen niemand beschuldigen, maar we hebben wel een vermoeden’, aldus een woordvoerster van de stichting. ‘We hadden de Provincie in het bericht getagd.’  

Vanwaar toch die enorme geheimzinnigheid en geheimhouding rond wolven die door de overheid wordt opgelegd? Wie een sectie van een wolf bijwoont die aangereden is (en er is geen vermoeden van een misdrijf) moet geheimhoudingsverklaringen ondertekenen. Geruchten over een tweede wolvenroedel circuleren al langer en ook werd de constatering dat een aangereden wolf op de Heuvelrug drachtig is geweest van meerdere welpjes stilgehouden. 

Tweede probleemwolf 

En hoeveel probleemwolven lopen er eigenlijk rond in Utrecht? Er is een sterk vermoeden dat de incidenten die hebben plaatsgevonden in het noordelijk deel van landgoed Den Treek-Henschoten en nabij het landgoed (Austerlitz), niet door één probleemwolf veroorzaakt zijn. 

Dit wordt bevestigd door junior-rentmeester Ruben Steutel van ’t Schoutenhuis b.v.: ‘Zolang de DNA-analyses niet naar buiten worden gebracht, hebben we echter geen hard bewijs. Dat geldt trouwens voor alle communicatie over de wolf. Informatie wordt niet of pas heel laat naar buiten gebracht. Daar lopen wij bijvoorbeeld ook tegenaan bij het voorbereiden van een ontheffingsaanvraag om een probleemwolf af te mogen schieten. We hebben daarvoor gegevens nodig die niet boven water komen. Dat is niet alleen lastig voor ons als beheerders: het veroorzaakt ook een hoop verwarring en onduidelijkheid bij burgers.  

‘Zo zag ik laatst een bericht van ‘Wolven in Nederland’ langskomen dat het kind op landgoed Den Treek-Henschoten helemaal niet gebeten is omdat de verwondingen volgens experts niet van een beet kunnen zijn. Het is duidelijk dat er in dit dossier een dringende behoefte is aan transparantie en verantwoording met betrekking tot essentiële documentatie, zoals DNA-analyses, een doktersverklaring en proces-verbalen. En dat geldt ook voor andere incidenten en meldingen, zoals aanvallen op schapen op het grondgebied van het Utrechts Landschap, waar niet over gesproken wordt. Doordat incidenten en meldingen direct gebagatelliseerd worden door bestuurders en bepaalde wolvendeskundigen, wordt het gevaar waartoe deze probleemwolven in staat zijn tenietgedaan.’ 

Nog één voorbeeld dan. In februari vond in Langbroek (Utrecht) een wolvenaanval plaats, met een dood paard als gevolg. Pas eind juli verscheen dit bericht plotseling tussen de BIJ12-uitslagen. Nu snap ik wel dat de overheid er alles aan moet doen om paniek te voorkomen, maar een betrouwbare overheid informeert zijn burgers: correct en tijdig.  

Hoe betrouwbaar is de overheid? 

Nu voedt al die geheimzinnigheid de meest bizarre theorieën. Wie zegt ons dat de overheid niet bezig is om het onvermogen tot handelen te maskeren? Wat blijft er over van de vrije meningsuiting als provincies burgers gaan verbieden om beelden en documenten op Facebook te plaatsen?  Hoe betrouwbaar is een overheid die incidenten onder de pet houdt? Zeker waar het zo’n gevoelig thema als de wolf betreft verdienen burgers het om goed en snel geïnformeerd te worden. Niet alleen voor hun eigen veiligheid, maar ook om een gefundeerde mening te kunnen vormen in deze maatschappelijke discussie.  

Van Oswin Schneeweisz en Wouter Roorda verschijnt dit najaar bij Uitgeverij Blauwburgwal het boek ‘De Nederwolf’. Over de wel heel succesvolle comeback van een roofdier met een berucht imago. Inlichtingen voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl. 

Oswin Schneeweisz is journalist, columnist en podcastmaker.  www.oswinschneeweisz.nl 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee, ook in 2024? Hartelijk dank! 

Het bericht Als het over de wolf gaat lijkt de doofpot nooit ver weg verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo hoorde ik de verslaggeefster van EenVandaag, alsof dit een historisch feit betrof, zeggen ‘dat dit voor zover bekend de eerste aanval is op een mens van een wolf in Nederland’.  Waar haalt ze dergelijke onzin vandaan? Leren we dan helemaal niets van de geschiedenis?

Het is typerend voor de hele discussie rond de wolf – zo je al van een discussie kunt spreken – dat de geschiedenis in Nederland stelselmatig wordt veronachtzaamd. Het debat wordt gedomineerd door, laat ik het maar recht voor zijn raap zeggen, wolfminded ecologen en natuurclubs die dat beest wel een interessant experiment en verdienmodel vinden.

We hebben in dit land inmiddels misschien wel meer zelfverklaarde wolvologen dan wolven en stuk voor stuk hoor ik al die experts voortdurend roepen dat wij, lees zij, nog te weinig expertise in huis hebben omdat het dier nu eenmaal lange tijd is weggeweest. Is dat nu een prijzenswaardig gebaar van nederigheid of een echec van hun status als wetenschapper?

Ondertussen roepen de meeste van hen wel in koor dat we maar moeten leren samenleven met de wolf. Sterker nog, ecoloog Hugh Jansman van de Wageningen Universiteit liet zich in een online webinar ontvallen dat hij de beeldvorming bij het grote publiek zou willen doen kantelen door meer de nadruk te leggen op de mythes en legenden waarin de wolf als een zorgzaam, moedig en loyaal dier wordt beschreven. Dan denk ik: ben je wetenschapper of lobbyist? Hoe waardenvrij is de ecologie nog in dit land?

Nu heb ik mij het afgelopen jaar toevallig ook flink beziggehouden met de geschiedenis van de wolf in Nederland voor een boek dat dit najaar zal verschijnen bij Uitgeverij Blauwburgwal. Daarin zal ik onder meer een pleidooi houden om meer te kijken naar de geschiedenis van de wolf. Dan zul je in ieder geval moeten erkennen dat dat arme meisje in Leusden zeker niet het eerste slachtoffer is in Nederland.

Een bloedrood spoor

Sterker nog, er loopt een bloedrood spoor door de eeuwen dat de wolf hier in ons land leefde en de laatste wolf in 1897 (dat betrof overigens een zwervend exemplaar) werd doodgeschoten. In het Jachtmuseum in Doorwerth trof ik ooit een oud document aan. Het omvatte niet veel meer dan een paar namen: ‘Marieke G., Jantona, H. Aagje D.’ Het waren nog kinderen toen ze buiten speelden in de velden rond Hilversum. Wat er precies gebeurde vermeldt het document niet. Wel lezen we dat al deze kinderen op 4 mei 1708 gegrepen werden door een stel wolven en het niet overleefden.

Ook historicus Wim van Heugten beschreef in zijn lezenswaardige boek De Wolf in de Lage Landen enkele incidenten. Onder meer in Limburg, waar wolven van oudsher veel voorkwamen. De meeste gegevens betreffen de achttiende eeuw en de eerste decennia van de negentiende eeuw.

Wolven, zo schrijft Van Heugten, kwamen vrijwel steeds voor, maar de aantallen waren meestal niet groot. In 1810-1811 was er in het arrondissement Roermond echter sprake van een ware wolvenplaag. In dat jaar werd een tiental kinderen gegrepen.

‘Nadat de eerste kinderen waren doodgebeten, werden jachtpartijen georganiseerd om de wolf of wolven te doden, die echter niet tot succes leidden waarna de streek danig in beroering raakte. Het eerste slachtoffer viel op de avond van 31 juli 1810 in Bussereind, een gehucht bij Beesel. Daar was toen de 26-jarige Petronella Peeters samen met Joanna Engels op het land aan het werk. Petronella had haar driejarige zoontje Jan meegenomen die op een gegeven moment begon te huilen. De twee vrouwen waren bezig met het bijeenbinden van rogge en stonden blijkbaar met de rug naar het kind toe. In ieder geval werd er niet direct aandacht aan geschonken. “Wees maar stil, we zullen spoedig klaar zijn en dan gaan we naar huis,” zou Petronella hebben gezegd, schijnbaar zonder op of om te kijken. Toen ze even later wél opkeek, was het jongetje weg en zag ze verderop een wolf weglopen. De volgende dag werden alleen nog maar enkele lichaamsdelen van het kind gevonden: de linker onderarm, het linker voetje, het rechter been, enkele ribben alsmede wat bebloede kledingstukken. De maire (burgemeester) van Beesel vermeldde in zijn verslag dat deze resten in de voorschoot van de moeder werden gelegd, en dat die ze mee naar huis nam.’

Van Heugtens boek (verschenen bij Uitgeverij Matrijs) staat vol met dergelijke dramatische verhalen en ofschoon hij zelf geen positie kiest in de huidige discussie, stelt hij zeer terecht dat het op zijn minst vreemd is dat de historie in het debat over de wolf compleet wordt veronachtzaamd. En ook dat ‘het opmerkelijk is dat historische gegevens bij de beeldvorming en dus ook bij de discussies rond het al of niet herintroduceren van de wolf in West-Europa niet of nauwelijks een rol speelden’.  

Een gekaapt debat

Het discussie is gekaapt door ecologen met een groene agenda op zak die een blinde vlek hebben voor de geschiedenis. Toen op 16 maart 1815 het Koninkrijk der Nederlanden werd uitgeroepen telde het gebied (Nederland en België) 5,4 miljoen inwoners. Nu wonen er in Nederland (zonder België) bijna 18 miljoen mensen, we hebben alleen nog flinters cultuurlandschap en het gedrag van de wolf is echt niet veranderd. Het incident in Leusden bevestigt dat maar weer eens. ‘Wie niet leert van de geschiedenis is gedoemd haar over te doen’, zei Winston Churchill ooit.

Van Oswin Schneeweisz en Wouter Roorda verschijnt dit najaar bij Uitgeverij Blauwburgwal het boek ‘De Nederwolf’. Over de wel heel succesvolle comeback van een roofdier met een berucht imago. Inlichtingen voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl

Oswin Schneeweisz is journalist, columnist en podcastmaker.  www.oswinschneeweisz.nl

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee, ook in 2024? Hartelijk dank!

Het bericht Vanwaar toch het malle idee dat de Nederwolf zich in 2024 beter zou gedragen dan vroeger? verscheen eerst op Wynia's Week.

De wolvenknuffelaars probeerden zelfs nog het kleine meisje dat afgelopen week door een wolf is aangevallen de schuld te geven: het kind zou zijn geschrokken en zichzelf verwond hebben. Inmiddels staat vast dat de wolf wel degelijk gebeten heeft, en als laatste redmiddel trekt men dan een bizar eufemisme tevoorschijn: het meisje is slechts ‘kort gebeten’.

Deze nieuwvorming uit de koker van een voorlichter werd daarop klakkeloos door de media overgenomen, en dat is veelzeggend: blijkbaar heerst er brede consensus dat hier iets pijnlijks moet worden toegedekt. Dit is trouwens breder toepasbaar: het zou me niks verbazen als de media voortaan gaan melden dat een vrouw ‘kort aangerand’ is in gevallen dat de dader een asielzoeker was.  

De positie van de wolf in Nederland lijkt op de kandidatuur van Joe Biden: iedereen met een greintje gezond verstand zag al lang aankomen dat dit onhoudbaar wordt, terwijl de deskundigen maar bleven volhouden dat leken zich niet moeten bemoeien met dingen waar ze geen verstand van hebben. Maar er komt altijd een moment, dat ook de zelfbenoemde experts de realiteit niet langer kunnen negeren.

Inmiddels is het natuurgebied bij Leusden waar beide ernstige incidenten plaatsvonden voor mensen gesloten. Dit is natuurlijk nog maar het begin. Wat in Leusden is gebeurd, kan overal gebeuren waar de wolf voorkomt, en de populatie is in hoog tempo bezig zich over heel Nederland uit te breiden. 

Om het gevaar van de wolf te bagatelliseren, wordt altijd het aantal bijtincidenten door zijn gedomesticeerde neef aangeroepen: de hond zou 150.000 bijtincidenten per jaar in Nederland veroorzaken, die volgens onder meer wolvenexpert Lelievelt dus ‘met enige regelmaat’ dodelijk aflopen. 

Boterzachte cijfers

Dat getal van 150.000 komt uit een NIPO-enquête, en is daarom boterzacht. Serieuze registratie betreft het aantal huisartsenbezoeken wegens een hondenbeet, 53.000 in 2006, en 6900 bezoeken aan de spoedeisende hulp (SEH) per jaar.

Het aantal fatale incidenten daalt: in de periode 1992 – 2008 was dat 1,1 per jaar, van 2009 tot 2016 was het 0,5. Is dat ‘met enige regelmaat’, eens in de twee jaar een dodelijk slachtoffer?

Het grote verschil is bovendien, dat de overheid volmondig erkent dat honden een risico vormen en daar beleid op voert. Honden mogen lang niet overal los rondlopen, en een hond die een mens aanvalt, wordt in veel gevallen op last van de overheid afgemaakt.

Een wolf is qua risico voor de mens op z’n minst vergelijkbaar met een agressieve pitbulterriër. Stel je even voor dat een gestoorde fokker systematisch jarenlang pitbulls loslaat in natuurgebieden, zodat er inmiddels tientallen van die beesten rondlopen. Ze richten een slachting aan onder reeën en andere grazers en zijn zo gevaarlijk, dat natuurgebieden voor mensen gesloten moeten worden. Zou de overheid daar niets aan hoeven doen, met het argument dat al die familiehonden in de steden voor veel meer bijtincidenten zorgen?

In zekere zin bestaat die gestoorde fokker in het geval van de wolf: namelijk de lobby van wolvenknuffelaars die het voor elkaar gekregen heeft dat dit nietsontziende roofdier ruim baan krijgt. Lokale bestuurders presteren het zelfs om de sluiting van natuurgebied voor mensen te framen als een beschermingsmaatregel voor de wolven: die mogen, als beschermd dier, immers niet ‘verstoord’ worden door mensen met een hond aan de lijn.

Z’n heiligenstatus heeft de wolf te danken aan het gegeven dat in Nederland tot ruim een eeuw geleden nog wolven voorkwamen. De recent vanuit het Oosten naar Nederland geïmmigreerde wolf is dus geen asielzoeker, maar een soort Palestijn met recht op terugkeer naar het land van zijn voorouders.

Natuur waar mensen niet mogen komen

Voor ecologen en freelance wolvenknuffelaars doet het er niets toe dat Nederland in de tussenliggende eeuw een totaal ander land geworden is: vele malen dichter bevolkt met mensen en vee, met veel minder natuurgebied en heel andere prooidieren. Maar je kunt je niet aan de indruk onttrekken dat de invasie van de wolf precies is waar menige ecoloog en natuurliefhebber op zat te wachten: zo wordt Nederland weer een land met échte natuur, dat wil zeggen natuur waar gewone mensen niet mogen komen.

Hoe lang moet een diersoort al uit Nederland verdwenen zijn, eer die zijn recht op terugkeer verliest? Ooit liepen hier mammoeten rond. Het is dankzij moderne DNA-technieken niet ondenkbaar dat het lukt om de mammoet te laten herrijzen, met de Afrikaanse olifant als draagmoeder. Moeten we dan de Veluwe gaan bevolken met kuddes mammoeten, die we geen strobreed in de weg mogen leggen? We kunnen dan als voorproefje in Botswana en Zimbabwe gaan kijken, welke sporen van verwoesting vrij rondtrekkende kuddes olifanten daar aanrichten.

De onaantastbaarheid van de wolf staat in schril contrast met de genocidale drift van ecologen ten opzichte van invasieve exoten, diersoorten die geen claim hebben op de status van autochtoon in een ver verleden. Zo mag iedereen met een jachtvergunning naar hartelust schieten op de wasbeer. Dit pluizige beest, dat ongevaarlijk is voor de mens, moet volgens ecologen worden uitgeroeid in Nederland omdat het oorspronkelijk uit Noord-Amerika afkomstig is.

Gegeven de totaal veranderde omstandigheden, zowel qua mens als natuur, is de wolf nu in feite een invasieve exoot in Nederland. Het wachten is op de eerste ecoloog die dat toegeeft. Die wint dan de Joe Biden-award voor realiteitsbesef.

Van wetenschapsjournalist Arnout Jaspers verscheen De Klimaatoptimist, over energietransitie in Nederland. Het boek is HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl

WYNIA’S WEEK ligt iedere woensdag- en zaterdagmorgen bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De wolf lijkt wel een soort Palestijn met recht op terugkeer naar het land van zijn voorouders verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor de Nederlander geldt dit meer dan voor andere mensen. ‘God schiep de aarde, behalve Nederland, want dat deden de Nederlanders zelf,’ luidt de gevleugelde uitdrukking. Maar voor de hele mensheid geldt dat die altijd met twee grote tegenkrachten heeft moeten worstelen: de natuur en andere mensen.

De natuur bracht hitte, koude, overstroming, ziekte en ongedierte. Andere mensen konden dieven, invallers, heersers of gewone bemoeiallen zijn.

Natuur werd akker, tuin of park

Natuur werd door de mens in cultuur gebracht. Hij wilde organisatie in zijn omgeving. Geen wildernis. Hij maakt natuur tot akker, tuin of park. Ook relaties met andere mensen maakt hij graag voorspelbaar. Sociale spanningen beteugelde de mens daarom via het ‘civilisatieproces’, dat web van omgangsvormen dat is gemunt en beschreven door de socioloog Norbert Elias (1897-1990).  

De politiek richtte zich de afgelopen eeuwen voornamelijk op dat civilisatieproces. Met de natuur hadden Nederlanders steeds minder van doen. Aan het begin van de finale inkadering, bij de transitie van turf naar steenkool, stichtten in 1838 enkele heren onder de naam Natura Artis Magistra een dierentuin om stadsbewoners iets van de natuur te laten zien.

In datzelfde Artis richtten schoolmeesters Jac. P. Thijsse en Eli Heimans in 1905 de Vereeniging tot Behoud van Natuurmonumenten op, omdat de gemeente Amsterdam het Naardermeer had aangewezen als vuilnisstort. Het jaar daarop kochten ze het Naardermeer en zo ontstond het eerste natuurreservaat van Nederland (Amsterdam stortte zijn vuil elders). Dat was in de tijd dat de rijksoverheid nog een premie van 2,50 gulden uitbetaalde voor iedere gedode zeehond.

Maar de natuur is een wispelturige leermeester. In 2023 hielden Artis-medewerkers op de Amsterdamse Canal Parade borden in de lucht met voorbeelden van seksuele diversiteit in de natuur. En afgelopen zondag was de tramhalte Artis Sperrgebiet vanwege de opening van het Nationaal Holocaustmuseum. Voor dit betoog is relevant dat de term ‘natuurreservaat’ niet vaak meer wordt gebruikt. Die heeft plaats gemaakt voor een woord dat meer ruimte laat voor beleid: we spreken nu van ‘natuurgebied’.

Misschien omdat het woord ‘natuurreservaat’ al in 1916 was geanalyseerd door Sigmund Freud. ‘Natuurreservaat is de materiële pendant van wat we in het geestelijk domein fantasie noemen,’ schreef hij in zijn Vorlesungen zur Einführung in die Psychoanalyse. Daar heeft hij gelijk in: een natuurreservaat is natuurlijk geen natuur. Het is een gebied waar de mens bepaalde soorten planten en dieren in leven laat. Natuur daarentegen is per definitie ‘wild’. ‘Natuurbeheer’ is een contradictio in terminis.

Het verlangen naar ongerepte natuur is een vreemd nieuw verschijnsel. Het paradijs was voor de mens juist geen natuur. In den beginne was het een tuin, te Eden. Sindsdien wil de mens ook de rest van de aarde omschoffelen, voorzien van een vrijbrief van God: ‘Wees vruchtbaar en wordt talrijk; vervult de aarde en onderwerpt haar.’ (Genesis 1: 28). En zo geschiedde.

Moefloen of wolf: we moeten kiezen

Dat geen gebied nog natuur is nadat de mens zich er mee heeft bezig gehouden, bewijst de geschiedenis van ons grootste ‘natuurgebied’. In 1868 was de wolf uitgeroeid in Nederland. Zes jaar eerder, in 1862, was te Rotterdam Anton Kröller geboren. Die kwam te werken bij het Rotterdamse cargadoorsbedrijf Wm H. Müller & Co en trouwde in 1888 met Helene Müller, de dochter van de baas. Kröller bouwde het bedrijf uit tot een enorm conglomeraat en zichzelf tot misschien wel de rijkste man van Nederland. Dat liet hij zien ook. Hij kocht de hele Hoge Veluwe als jachtgebied. Volgens zijn biografe Ariëtte Dekker hield hij eigenlijk niet van jagen, maar wilde hij rijkdom ten toon spreiden om zo gemakkelijker geld te kunnen aantrekken.

Hoe dat ook zij, in 1912 importeerde Anton Kröller enkele moeflons (kleine wilde schapen) uit Corsica en zette die uit op de Veluwe. De moeflon is de enige grazer die zaailingen van de grove den eet. Deze leverancier van grenenhout was in de negentiende eeuw veel aangeplant op zandverstuivingen. Zoals we nog heide hebben omdat schapen het gras tussen de heideplanten aten, waardoor de heide niet dichtgroeide met gras, zo voorkwam de moeflon dat de Veluwe één uniform dennenbos werd. Een eeuw lang leefden meer dan tweehonderd van die beesten op de Veluwe. Maar sinds de komst van de wolf in 2021 zijn er geen moeflons meer te vinden en kan de grove den woekeren.

De mens moet kiezen: wolf en duister dennenbos of moeflon en gevarieerd terrein. Hij kan cultuur maken, maar geen natuur.

Toch bemoeit de overheid zich steeds intensiever met ‘de natuur.’ Aangezien die geen natuur, maar wel woorden kan creëren, valt dit streven slechts via de taal te volgen. Dat pad voert ons langs beleidswoorden die dikwijls misleidwoorden blijken. Zo zijn windparken geen parken en zonneweiden geen weiden. De talige toe-eigening van grotere stukken natuur begon met de term ‘natuurcompensatie’. Moest de Westerschelde worden uitgebaggerd dan verminderde ambtelijk gezien de hoeveelheid ‘natuur’, maar door de nabijgelegen Hertogin Hedwigepolder onder water te zetten zou weer evenveel ‘nieuwe natuur’ zijn toegevoegd. Freud zou geen moeite hebben om dit denken te duiden.

Misschien daarom is ook de term ‘natuurcompensatie’ alweer achterhaald. ‘Natuurherstel’ is het nieuwe sleutelwoord. Volgens de Europese Commissie verkeert 80 procent van de natuur ‘in slechte staat.’ De eind vorige maand door het Europees Parlement aangenomen Verordening Natuurherstel bepaalt dat alle lidstaten uiterlijk in 2030 ten minste 30 procent van alle natuur moeten hebben ‘hersteld’. In 2040 moet dat 60 procent zijn, uit te breiden tot 90 procent in 2050. Dit alles op basis van een heilig geloof in de onjuiste veronderstelling dat goede bedoelingen zullen leiden tot goede uitkomsten.

En de bestuurlijke ambities stoppen niet bij ‘natuurherstel’. Inmiddels is de minister van de Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit bij wet verplicht om een programma voor ‘natuurverbetering’ vast te stellen. (Maar niet een programma voor verbetering van de landbouw of de voedselkwaliteit).

Uitblinkende natuurkundigen

Kan de mens de natuur verbeteren? Kan een Nederlandse minister dat? Zo ja, is die verbeterde natuur dan nog natuur?

Deze vragen brengen ons aan het einde van onze literaire wandeling. Daar vinden we het oudste woord dat met ‘natuur’ begint: natuurkunde. Het is rond 1600 ingevoerd door de geniale Bruggeling Simon Stevin. Toen drie eeuwen later de hectares ‘natuurmonumenten’ zich begonnen uit te breidden, traden enkele uitblinkende Nederlanders in zijn sporen.

Hendrik Lorenz won de Nobelprijs voor Natuurkunde in 1902 samen met Pieter Zeeman. Timmermanszoon Johannes Diderik van der Waals kreeg die Nobelprijs in 1910. Drie jaar later, in 1913 ging de prijs naar Heike Kamerlingh Onnes, die zijn laboratorium in Leiden tot de koudste plek op aarde had gemaakt. Veertig jaar later, in 1953, kreeg Frits Zernike die prijs voor zijn uitvinding van de fasecontrastmicroscoop. In 1984 ontving Simon van der Meer de prijs (samen met Carlo Rubbia) voor de ontdekking van het W-boson en het Z-boson. En in 1999 won Gerard ’t Hooft samen met Martinus Veltman de Nobelprijs voor de Natuurkunde voor het ophelderen van de kwantumstructuur van elektrozwakke interacties.

Laat nieuwe talenten bloeien

In deze fiere rij mag Henri van ’t Hoff niet ontbreken. Die was van jongs af geïnteresseerd in plantkunde, maar werd door de Universiteit van Utrecht argwanend bekeken omdat hij op zijn proefschrift de logo’s van zijn favoriete kroeg en studentengezelschap had gezet. Hij won in 1901 echter de eerste Nobelprijs voor Scheikunde. En onze laatste hoop in deze bange dagen is boerenzoon Ben Feringa. Hij won in 2016 de Nobelprijs voor Scheikunde voor de ontwikkeling van moleculaire machines.

Deze wetenschappers bestudeerden de natuur, de werkelijkheid. Onze tocht door de taal toonde dat de overheid zich de laatste decennia steeds meer bemoeit met gefantaseerde ‘natuur’ hoewel nergens in de grondwet staat dat ‘de natuur’, echt of bedacht, onderwerp van zorg is voor de regering. Zelfs niet in artikel 21. Gelukkig maar, want dan zou de overheid zich tegen vele burgers moeten keren. Dat moet geen overheid doen.

Wel past het de regering om te streven naar verbetering van het niveau van de natuur- en scheikunde in Nederland. Dan kunnen nieuwe talenten bloeien, die ons de taal van de natuur beter leren begrijpen.

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en politicus – tot juni 2023 als zelfstandig lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Wie spreekt nog de taal van de natuur? verscheen eerst op Wynia's Week.