Hieruit concludeer ik dat ik te Nederlands ben om de krant meer kleur te geven. Enerzijds een teken dat ik als echte Nederlandse erbij hoor. Anderzijds staat diezelfde krant vol over ‘wit privilege’ en het belang van ‘inclusie’ van nieuwe Nederlanders.

Te Nederlands worden lijkt niet de bedoeling

Het tekent de gespletenheid van ‘tweestromenland’ Nederland. Een land van koopmannen en dominees. Een mooi, veelzijdig land dat graag de wereld de les leest, maar worstelt met zichzelf. Een land waarin internationale transities boven tradities staan, en een nationale identiteit gemakkelijk plaatsmaakt voor ‘identiteitspolitiek’.

Ik herhaal het maar weer: als er iets Nederlands is, dan is dat het ongemak over nationale trots. Nationalisme kan verbinden en zelfs een bevrijding van overheersing betekenen. Hier is nationalisme een besmet woord dat verward wordt met racisme en uitsluiting van minderheden. Terugtrekken in de eigen groep of ‘zuil’ mag, maar te Nederlands worden lijkt niet de bedoeling.

Dit was zelfs beleid. Mijn man (van Turkse afkomst) vertelt vaak hoe hij in de jaren zeventig op vrijdagmiddag tegen zijn zin uit de rekenles werd gehaald omdat hij verplicht naar de Turkse school moest. Later werd het ‘Onderwijs in Eigen Taal en Cultuur’ afgeschaft. Maar daarmee is de kous niet af. Volgens de Onderwijsraad moeten scholen nu werk maken van talige diversiteit, ‘omdat Nederland een steeds diversere samenleving wordt en mensen steeds internationaler georiënteerd zijn’. Dat dit ten koste kan gaan van het Nederlandse taalonderwijs is bijzaak.

Iets typisch Hollands is een ‘guilty pleasure’

Nederlander zijn is ook de taal spreken, de geschiedenis kennen en je verbonden voelen met de omgeving waarin je leeft. Zo’n Nederlander kun je zijn en soms worden. Er is ook een type Nederlander dat niet Nederlands wil zijn. Die Nederlander identificeert zich als ‘Europeaan’. Die spreekt elke buitenlander in het Engels aan en vertelt graag dat hij of zij zich net zo thuis voelt bij de Turkse bakker als de Hollandse slager die uit het straatbeeld is verdwenen. Als hij toch iets typisch Hollands doet, zoals een fijn nummer van André Hazes draaien, noemt hij dat zijn ‘guilty pleasure’.

Zulke mensen ontmoette ik weleens op de universiteit. Dat ik seculier was opgevoed, leidde al tot verbazing. Op mijn beurt was ik verbaasd over de zorgen van een deel van mijn ‘witte’ medestudenten, in de jaren negentig. Hun Weltschmerz omvatte moslimdiscriminatie. Als Rotterdamse met Perzische wortels had ik daar andere beelden bij. Die werden vooral bepaald door de omwenteling en oorlog in Iran, waardoor het andere vaderland niet meer werd bezocht en ik nog meer integreerde in het toen vrijzinnige Nederland. Een land waar satire straffeloos de macht op de korrel nam, vrouwen hun lichaam niet hoefden te verhullen en bier en bitterballen noch een gevaar voor de volksgezondheid vormden noch voor de islam.

Een gedeelde afkeer van kortzichtig kuddegedrag

Ik groeide op in een Rotterdamse buitenwijk die is bejubeld vanwege vanzelfsprekende diversiteit, zonder poespas. Mijn basisschoolklas was de eerste diversere klas. Mijn links-progressieve middelbare school was een smeltkroes van nationaliteiten en ‘culturen’. Als Nederlanders waren we verbonden door eigen rituelen, en door de popcultuur van de jaren tachtig die een bloeiperiode doormaakte. De jaren van Doe Maar, Van Kooten en De Bie en Toontje Lager. De jaren waarin we elkaar vonden in een gedeelde afkeer van kortzichtig kuddegedrag.

In zekere zin was dat een ander land. Met de typisch Hollandse tolerantie die maakte dat ons land de primeur van het homohuwelijk had en de Amsterdamse jointlucht net zo Hollands was als klompen en tulpen.

Onbehagen en heimwee

Dat verleden was niet altijd rooskleurig. Als ondernemersgezin kregen we te maken met Nederland als ‘dadersparadijs’. Vooroordelen zijn ook van alle tijden. Maar intolerantie was niet de norm, zoals later -door langere tenen en meer moralisme- wel het geval zou zijn. Het verleden stond evenmin in dienst van een wenstoekomst.

Rond de eeuwwisseling raakte de transitiedrift in sneltreinvaart. De maakbare mens werd geboren, zodat ‘de Nederlander’ dagelijks zijn gedrag moet veranderen. De ene keer voor ‘diversiteit’ en dan weer voor digitalisering. Voor ‘gezondheid’, ‘gelijkheid’ of ‘veiligheid’. Sindsdien zijn we verbonden door onbehagen en heimwee.

De Nederlander bestaat

In Nederland transitieland hoort niemand erbij. Het is lastig je thuis te voelen in een land dat niet zichzelf wil zijn, zoals ik schreef in mijn Telegraafcolumn. De Nederlander bestaat. Tenminste als je ‘De’ zonder streepje schrijft. In juridische zin is dat een persoon met een Nederlands paspoort. De oorspronkelijke Nederlander is iemand met historische wortels in het land.

Daarmee is niet gezegd dat ‘een nieuwkomer’ geen Nederlander kan worden. Tenminste, als hij niet wordt belemmerd door het type Nederlander dat zich juist door zijn afkeer van ‘de ander’ Nederlands voelt. Zo’n Nederlander kan overigens ook een andere afkomst hebben, of ‘rechts’ zijn.

Supranationale agenda’s

Het is de onverschillige keerzijde van tolerantie die vaker vervreemdend werkt. Zo hoorde ik een succesvolle Turks-Nederlandse zeggen dat ‘je er toch nooit bij hoort’. Tot die conclusie was ze gekomen nadat het bedrijf waar ze werkte vanwege ‘inclusiviteit’ de kerst- en sinterklaasvieringen had afgeschaft en collega’s automatisch ervan uitgingen dat zij erachter zat.

Natuurlijk is de karikatuur van één type Nederlander (‘de Brave Hendrik’ of betweter) niet eigenhandig verantwoordelijk voor het vervagen van een herkenbare identiteit. Technologisering draagt bij aan eenvormigheid. De dominantie van supranationale agenda’s is geen exclusief Nederlands verschijnsel, al wil ons land daarbij graag gidsland zijn.

De discussie over De Nederlander laaide op doordat FvD-voorvrouw Lidewij de Vos Nederlanderschap aan etniciteit koppelde. Eerder stelde koningin Máxima dat de Nederlander niet bestaat. Diverse historici benadrukten het belang van een rustig, open debat over Nederlanderschap en liberaal-nationalisme.

Kan liberaal-nationalisme de boel bij elkaar houden? Het Nederlanderschap is ook een gevoel. Het is ‘he-he’ zeggen als je gaat zitten. En ontroerd raken door muziek van eigen bodem. Ook als je met een klein groepje praktisch de enige ‘personen van kleur’ bent bij een concert van Boudewijn de Groot. Ook als je keihard met ‘België’ meezingt: ‘En ik wil weg uit Nederland, want hier krijg ik het benauwd’. Het is kippenvel krijgen als Oranje scoort.

Tijd voor realisme én romantische trots

Dat sentiment is net zomin maakbaar als een thuisgevoel of de tijdgeest. De Nederlandse ‘volksaard’, voor zover daarvan sprake is, laat weinig ruimte voor ‘romantisch nationalisme’. Maar nu de Nederlandse nuchterheid plaatsgemaakt heeft voor hysterie over alles wat niet in het perfecte maakbaarheidsplaatje past, is de tijd rijp voor meer realisme én romantische trots.

Wil de authentieke Nederlander opstaan?

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Als er iets Nederlands is dan is dat het ongemak over nationale trots verscheen eerst op Wynia's Week.

Tot het oeuvre van de twee jaar geleden overleden biograaf, essayist, dichter, uitgever en radio- en televisiemaker Wim Hazeu behoort ook het in 1972 verschenen boek Wat niet mocht. Ondertitel: Een overzicht van censuur, ernstige en minder ernstige gevallen van vrijheidsbeknotting in Nederland, 1962-1971.

Wat niet mocht heeft veel weg van een plakboek. In chronologische volgorde, zonder verder commentaar, worden we getrakteerd op een lange stoet relletjes rond omstreden radio- en televisieprogramma’s, gekuiste romans, nooit vertoonde films, gekortwiekte toneelstukken, in beslag genomen affiches, geschrapte liedjes en wat dies meer zij. In 1982 verscheen een herziene en aangevulde druk, wederom in kloek formaat en voorzien van talrijke illustraties.

Fascinerende potpourri

De door Hazeu in kaart gebrachte commotie heeft vaak betrekking op vrijpostigheden in de erotische en pornografische sfeer, maar ook godslastering en majesteitsschennis scoren hoog.

Het is een fascinerende potpourri. Wie herinnert zich nog dat Malle Babbe (1974) van Rob de Nijs – met schimpscheuten richting kerkgangers – werd geboycot door de NCRV en dat de TROS in 1978 de speelfilm Turks Fruit – met blote vrijpartijen van Monique van de Ven en Rutger Hauer – niet durfde uitzenden? ‘We denken dat een hoop kijkers er gewoon nog niet aan toe zijn,’ luidde de verklaring.

Niet alle omroepen waren zo braaf als de NCRV en de TROS. Vooral de VARA had decennialang een rebels imago, dat slecht in de smaak viel bij de autoriteiten. Eén van de sancties was dat uitzending van De Internationale en diverse andere socialistische strijdliederen in 1933 werd verboden.

Maar het bleef onrustig. In 1964 was in het satirische VARA-programma Zo is het toevallig ook nog ’s een keer een volgens velen godslasterlijke parodie op het Onze Vader te horen. Er stak een storm van protest op. Bijna alle kranten spraken er schande van en tal van hooggeplaatste Nederlanders riepen om censuur. De voor mediazaken verantwoordelijke minister Theo Bot liet schriftelijk aan de VARA weten dat het programma elementen bevatte die ‘een gevaar voor de goede zeden’ opleverden.

In de jaren daarna zorgde vooral de VPRO regelmatig voor consternatie. Zo verscheen in 1967 voor het eerst een naakte vrouw op televisie, in het VPRO-jongerenprogramma Hoepla. Twee onbedekte borsten en dijen – die van fotomodel Phil Bloom – kwamen zomaar miljoenen huiskamers binnen. Het land stop op z’n kop en premier Piet de Jong verklaarde dat de regering de uitzending van ‘een slechte smaak’ vond getuigen.

Minstens zo groot was de opschudding toen in 1972 in het kolderieke VPRO-programma Barend is weer bezig een persiflage op koningin Juliana was te zien. De nep-vorstin maakte spruitjes schoon in een bijna Jordanees ogend paleisvertrek (‘We eten vanavond geeneens spruitjes. Ik vind het gewoon leuk’) en liet sherry aanrukken door een lakei (‘Ober!’). Het leverde de VPRO een officiële berisping op van cultuurminister Piet Engels, die vaststelde dat de koningin ‘tot een voorwerp van platvloerse komedie’ was gemaakt.

Zijden draadje

Rode lijn bij al deze mediaschandalen: heel veel ophef en rumoer, maar nooit werd in politiek Den Haag serieus overwogen om een omroep wegens vermeend wangedrag uit het publieke bestel te zetten. Nu niet een linkse maar een rechtse omroep voor opschudding zorgt, is dat in 2026 heel anders.

‘De toekomst van Ongehoord Nederland (ON) hangt aan een zijden draadje,’ zo berichtte onlangs het AD. ‘Een meerderheid van de Tweede Kamer ziet geen plek meer voor de omroep in het publieke bestel. D66, VVD, PRO en CDA stellen dat de omroep zich “keer op keer” niet aan de regels houdt. Daarmee zetten zij flink wat druk op minister van Onderwijs Rianne Letschert (D66), die ook over media gaat. Na het zomerreces moet zij een knoop doorhakken over de toekomst van ON.’

Ongehoord Nederland wordt vooral kwalijk genomen dat ze fake news zou verspreiden. Zo nam een Hilversumse ‘evaluatiecommissie’ er volgens het AD aanstoot aan dat in het tv-programma Ongehoord Nieuws werd gezegd dat ‘steeds meer kinderen’ op school worden geconfronteerd met ‘transgenderpropaganda’.

Maar wat is bij fake news precies het criterium? Voor veel progressieve programmamakers in Hilversum staat vast dat ook mannen zwanger kunnen worden, dat er ‘gedekoloniseerde wiskunde’ bestaat en dat Nederland van asielmigratie steeds mooier wordt. Ook wordt bij de EO en de KRO-NCRV regelmatig gesproken over iemand die over het water liep en uit de dood is opgestaan. Geen enkele Hilversumse evaluatiecommissie heeft over dergelijke claims ooit moeilijk gedaan.

Pluriform land

De apekool die bij tijd en wijle door ON wordt verkondigd, is niet groter dan de kolder die de tegenstanders van ON dikwijls debiteren. Om de haverklap hoor je ze beweren dat ons publieke omroepbestel is bedoeld om voor ‘verbinding’ te zorgen. De politici die honderd jaar geleden het publieke bestel in de steigers zetten, zouden daar niets van hebben begrepen.

Zij zagen Nederland als een pluriform land en de diverse omroepen dienden daarvan een afspiegeling te vormen: voor katholieken de KRO, voor socialisten de VARA, voor orthodoxe protestanten de NCRV, voor vrijzinnige protestanten de VPRO en voor de rest van Nederland de ‘algemene’, maar in de praktijk liberaal-burgerlijke AVRO. Wie zich wilde laten verbinden, ging maar naar de EHBO.

Als D66, VVD, PRO en CDA geen pluriform bestel meer willen en de voorkeur geven aan een politiek correcte eenheidsworst zónder een omroep die – generaliserend gesproken – de kiezers van PVV en FvD bedient, die óók belasting betalen voor het Hilversumse Media Park, laten ze dat dan gewoon eerlijk zeggen. Mistgordijnen hangen er in Den Haag al genoeg.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Links dweept in Hilversum met ‘zwangere mannen’, maar Ongehoord Nederland moet van de buis wegens nepnieuws? verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat rond middernacht bleek dat de bouwvakker Jan Weggelaar niet door politiegeweld, maar door een hartverlamming was overleden, deed dat er volgens Mulisch niet toe. Want toen eenmaal onder de provo’s, demonstranten en relschoppers het gerucht ging dat Weggelaar was doodgeslagen was dat de realiteit. ‘Het is alleen uit deze gezichtshoek dat de verdere gebeurtenissen kunnen worden begrepen: De politie had een man doodgeslagen en zou dat ontkennen (cursivering van Mulisch).

Die ‘verdere gebeurtenissen’ ontaardden in een massale aanval op het gebouw van De Telegraaf. Mulisch beschreef de veldslag op de Nieuwezijds Voorburgwal vol leedvermaak: ‘Gillende typistes, verteerd door schuldgevoel en berouw dat zij jarenlang leugens hadden getikt, ontvluchtten het gebouw via de achterkant.’ Zijn ‘gezichtshoek’ was het ‘bevrijdende oproer’ van de provo’s en anderen die slaags raakten met de politie.

Een aanslag op de persvrijheid

In mijn boek Ontketend Nederland vraag ik aandacht voor het perspectief van de belegerde journalisten. Want de slag om De Telegraaf was een gewelddadige aanslag op de persvrijheid zoals Nederland nog niet eerder had meegemaakt.

Op maandag 13 juni 1966 protesteerden hoofdzakelijk communistische bouwvakkers, verenigd in het Amsterdamse Bouwvakcomité, tegen een korting op hun vakantie-uitkering. In de bouw-cao was afgesproken dat de erkende bouwbonden bij de ongeorganiseerden een bepaald bedrag mochten inhouden voor administratiekosten als dezen hun vakantiebonnen kwamen inwisselen. CPN-leden en andere radicalen werden geweerd bij nette vakbonden als het NVV en het NKV.

Aan de demonstratie bij de Dokwerker op het Jonas Daniël Meyerplein namen zo’n duizend bouwvakkers deel. Een groep betogers bestormde tegen acht uur ’s avonds het patronaatsgebouw aan het Marnixplein waar de verzilvering van de vakantiebonnen plaatsvond. Ze sloegen de inboedel kort en klein en een paar vakbondsbestuurders een blauw oog. De opgetrommelde politie voerde hevige charges uit om de orde te herstellen. Daarbij vielen niet alleen gewonden, maar ook een dode: de 51-jarige metselaar Jan Weggelaar uit de Jordaan.

Het was een hartinfarct

De bouwvakkers gingen er voetstoots vanuit dat hun collega in de voorste linies was bezweken onder klappen van de wapenstok, dan wel onder de wielen van een politiebusje. Volgens de politie zou hij per vergissing zijn getroffen door een stuk stoeptegel dat door demonstranten was gegooid.

De bouwvakkers gingen verhaal halen op het stadhuis aan de Oudezijds Voorburgwal. Burgemeester Van Hall bleek de hele avond onbereikbaar; hij was naar een feestje gegaan. Wethouder Roel de Wit (PvdA) wist de demonstranten te kalmeren met de belofte een onderzoek in te stellen.

Om half twee ’s nachts maakt de politie de resultaten bekend van een autopsie die door patholoog-anatoom J. Zeldenrust in het Wilhelmina Gasthuis op het lijk van Weggelaar in allerijl was uitgevoerd. Daaruit bleek dat de bouwvakker aan een hartverlamming was gestorven. Van enig hersenletsel was geen sprake. In een late stadseditie kon De Telegraaf dit nieuws in de ochtend van 14 juni melden.

Het moest wel van de politie komen

De bouwvakkers hechtten geen enkel geloof aan de lezing van de politie en gingen er nog steeds vanuit dat Weggelaar door politiegeweld om het leven is gekomen. Door een foto in de communistische krant De Waarheid, waarop te zien was hoe Weggelaar de klappen van een wapenstok trachtte af te weren, werden zij in hun opvatting gesterkt dat De Telegraaf onder één hoedje speelde met de politie.

Een deel van de bouwvakkers maakte zich op om op te trekken naar de Nieuwezijds Voorburgwal waar De Telegraaf was gevestigd. Onder het roepen van leuzen als ‘Moordenaars’, ‘Fascisten’ en ‘Weg met De Telegraaf’ probeerden ruim honderd bouwvakkers, gewapend met een ladder en balken als stormram, het gebouw in te nemen. In de hal van het gebouw verdedigden portiers, bankwerkers, typografen en enkele redacteuren het trappenhuis tegen de indringers met brandspuiten, ijzeren staven en stoelpoten. Zij konden niet verhinderen dat de abonnements- en advertentiekas werd geplunderd en vernielingen werden aangericht.

Op straat dwongen demonstranten de bestuurder van een naderende tram tot stilstand en sleurden hem naar buiten. Ze kantelden bestelauto’s met grote pakken kranten en rollen papier en staken die in brand – om vervolgens minutenlang brandweerwagens tegen te houden. De politie was in geen velden of wegen te bekennen.

De politie liet het juist afweten

Binnen probeerden redacteuren van de krant wanhopig contact te krijgen met hoofdcommissaris Van der Molen en burgemeester Van Hall. Die wezen laconiek naar elkaar zonder in actie te komen. Daarop wist De Telegraaf minister Smallenbroek van Binnenlandse Zaken aan de lijn te krijgen. Die verkeerde ten onrechte in de veronderstelling dat de mobiele eenheid al bij de eerste melding zou zijn uitgerukt. Pas na anderhalf uur beleg kwam de politie opdagen op de inmiddels door de aanvallers verlaten Nieuwezijds Voorburgwal.

In tegenstelling tot de redacteuren en typografen kregen de bouwvakkers in de loop van de ochtend wél versterking. Steeds meer provo’s namen de gelegenheid te baat om hun afkeer van in hun ogen foute Telegraaf bot te vieren. Overal in de stad gooiden ze stenen naar politieagenten met karabijnen en wapenstokken. Hier en daar werd door de politie met scherp geschoten – in het Binnengasthuis werden enkele mannen met schotwonden binnengedragen.

In de haven legden arbeiders het werk neer om zich bij de bouwvakkers aan te sluiten. De rellen en gevechten gingen tot diep in de nacht door. Parkeermeters werden uit de grond gerukt, barricaden opgeworpen. De balans van ‘Dolle dinsdag’ 14 juni: meer dan honderd gewonden, voor miljoenen gulden schade en een ontredderde stad.

Totaal vernielde redactie

De ravage in het gebouw van De Telegraaf was enorm. Geen raam was meer heel. De vloeren van de redactielokalen lagen bezaaid met stenen. De hal en het trappenhuis waren volledig vernield en op de begane grond had bluswater zich vermengd met drukinkt.

Maar de redactie liet zich niet kennen. Nog dezelfde avond verscheen er een noodeditie van De Courant/Het Nieuws van de Dag, met een verslag van de belegering. In De Telegraaf van 15 juni werd ‘de straatterreur’ verklaard uit het feit dat ‘onze bladen het juiste bericht gepubliceerd hebben, dat een demonstrant niet door de politie was neergeknuppeld, maar om het leven was gekomen door hartverlamming.’

Volgens Harry Mulisch deed het er helemaal niet toe of De Telegraaf het bij het juiste eind had gehad: ‘zelfs al was het waar, dan was het nog onwaar’. Als incarnatie van het kwaad was het woord van de krant in linkse kringen bij voorbaat verdacht.

Hete zomer: politiecommissaris weg, burgemeester weg, minister weg

Uiteindelijk was er toch genoegdoening voor de belegerde redacteuren en drukkers van De Telegraaf. Op de televisie had iedereen het falen van de Amsterdamse politie kunnen zien. Dat was aanleiding voor de VVD-fractie om de Tweede Kamer terug te roepen van reces. Fractievoorzitter Edzo Toxopeus eiste dat de regering ‘een toestand van verhoogde waakzaamheid’ zou instellen en burgemeester Van Hall opzij zou zetten.

Hoewel een meerderheid van de Kamer dat te ver vond gaan, zou Van Hall enkele maanden later alsnog tot aftreden worden gedwongen. Hoofdcommissaris Van der Molen was inmiddels ontslagen door minister Smallenbroek van Binnenlandse Zaken.

Op 19 juli wist De Telegraaf te melden dat Smallenbroek zelf onder invloed ‘met grote kracht’ tegen een geparkeerde auto was gebotst en vervolgens met gierende banden en gedoofde lichten was weggereden. Pas de volgende dag had de minister contact opgenomen met de eigenaar van de auto. Op 28 augustus 1966 maakte minister Smallenbroek zijn aftreden bekend.

Hans Wansink schreef het nieuwe boek ‘Ontketend Nederland – van Provo tot PVV’ over de turbulente geschiedenis van het heden, van 1966 tot 1926. Naar aanleiding van de verschijning van dit boek schrijft hij in Wynia’s Week enkele artikelen over het ‘revolutiejaar’ 1966. In dat jaar begon het ‘Ontketende Nederland’ van nu. ‘Het huwelijk en de rookbom’ veranderden alles. En een ‘godslasterlijke katholiek’ bracht de homo-emancipatie in een stroomversnelling.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Zestig jaar geleden: de hete zomer van 1966 en de slag om De Telegraaf verscheen eerst op Wynia's Week.

Na 1945 was dat totaal anders. Leve de vrijhandel. Eerst mondjesmaat, maar op volle toeren na de oprichting van de Europese Economische Gemeenschap (nu de EU) in 1957. Vrijhandel, arbeidsmigratie (gastarbeiders) en de onbelemmerde toegang van buitenlandse investeerders in Nederland, werd de politieke norm. Geen politieke beletsels voor buitenlandse overnames. Zo kwamen elektriciteitsproductiebedrijven, ABN Amro, media, staalbedrijf Hoogovens en de Hema, tijdelijk of definitief in handen van buitenlandse eigenaren.

Politieke kloof

Maar de liberale investeringspolitiek wordt stukje bij beetje ondermijnd en ongedaan gemaakt. Eerst vanuit Brussel, waar de grote, van oudsher protectionistischer landen als Frankrijk een Europe First-politiek voorstaan. Nu ook van binnenuit, vanuit de Tweede Kamer.

Er tekent zich een kloof af. Aan de ene kant de traditionele vrijheid-blijheid-politiek van het kabinet en ministeries, zoals Economische Zaken en Financiën. Daartegenover staan de Nederland-op-één en Europe First-aanhangers. In de Tweede Kamer vormen zij inmiddels een ruime meerderheid tegenover het minderheidskabinet-Jetten.

De splijtzwam is de voorgenomen verkoop van het in Nederland gevestigde bedrijf Solvinity aan het Amerikaanse Kyndryl. Aan de fantasienamen kunt u wel afleiden dat het hier om ongrijpbare ict-dienstverlening gaat. Solvinity doet onder meer het technisch beheer voor het ministerie van Binnenlandse Zaken van DigiD en MijnOverheid. Solvinity is in handen van een Engelse investeringsmaatschappij, dus volbloed Nederlands is men niet.

Staatsveiligheid

De regering laat de overname beoordelen door het Bureau Toetsing Investeringen, een afdeling van het ministerie van Economische Zaken. De relevante wet is de Telecomwet. Is de overname door Kyndryl een gevaar voor de Nederlandse staatsveiligheid?

Als het Bureau Toetsing zijn ei heeft gelegd moet minister Heleen Herbert (CDA) van Economische Zaken de knoop doorhakken. Feitelijk beslist het kabinet.

Volop strijd

De voorgenomen verkoop is inzet van uitzonderlijke ambtelijke en politieke strijd. De topambtenaar die over privacy gaat op het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft zich publiekelijk gekeerd tegen de transactie. Volgens deze Pieter van Oordt werkt het ministerie toe naar een overname, terwijl het landsbelang zich daar juist tegen verzet.

De Tweede Kamer organiseerde al een hoorzitting. Vorige week diende een kort geding van drie burgers. Mogelijk deze dinsdag neemt de Kamer een petitie tegen de overname in ontvangst met al bijna 200.000 handtekeningen. Verder is er een nieuwe organisatie, stichting The Firewall, die zich in woord, geschrift én in de rechtszaal wil verzetten tegen de hegemonie van ‘Big Tech’.

Wispelturige president

De Tweede Kamer vreest de mogelijke gevolgen van Kyndryl als eigenaar. De gegevens van miljoenen burgers en hun correspondentie met de overheid en met andere organisaties komen onder de hoede van een Amerikaans bedrijf. Een Amerikaanse bedrijf dat zich dient te houden aan de Amerikaanse wetgeving én aan opdrachten van de Amerikaanse regering, inclusief de wispelturige president.

Twee maanden geleden nam de Tweede Kamer in overgrote meerderheid een motie aan die de regering verzoekt ‘te bevorderen dat Nederland structureel zeggenschap houdt over vitale overheidsdata en de bijbehorende infrastructuur’. Alleen JA21 stemde tegen.

Wat nu kabinet-Jetten?

Amerikaanse bril

Het is verleidelijk om de (toets van de) overname door Amerikaanse bril te bekijken.

Veel mensen denken dat de Verenigde Staten een liberaal economisch land zijn. Dat is niet altijd zo. De Amerikanen toetsen al decennia buitenlandse overnames van Amerikaanse bedrijven op gevolgen voor nationale veiligheid. En verbieden sommige gewoon. Hun regels zijn strenger geworden onder invloed van de wedijver met China. Ook Nederlandse bedrijven, zoals Philips en chipmachinefabrikant ASML, hebben daarmee te maken gehad. Net als in Nederland doen ambtenaren het voorwerk, de president beslist.

Rode vlaggen

Hoe de Amerikanen in deze zaak zouden beslissen is natuurlijk speculatie. Maar er zijn genoeg rode vlaggen. Kyndryl verving eerder dit jaar twee van zijn financiële topmensen alsmede zijn hoofdjurist. In het kasbeheer was het bedrijf gestuit op ernstige tekortkomingen. De Amerikaanse beurswaakhond onderzoekt de zaak. Naar aanleiding daarvan is de beurskoers gehalveerd.

Bij de overname gaat het om de meest gevoelige data van Nederlandse burgers. Één rode vlag is genoeg. Bij twijfel niet inhalen.

Kan Nederland zijn databeheer binnen zijn grenzen houden, desnoods via een overheidsinvestering? Er zijn meerdere precedenten van nationaal ingrijpen, met name bij klimaatpolitiek. Op verzoek van de overheid steunde het staatsinvesteringsfonds InvestNL bijvoorbeeld bioplasticfabriek Avantium en de uitbreiding van SIF, dat funderingen maakt voor windmolens op zee.

Durft Nederland?

De vraag is of de Nederlandse regering zijn bevoegdheid om een controversiële overname te blokkeren ook durft uit te oefenen. Filosoferen over Nederlandse en Europese zelfstandigheid tegenover China en de Verenigde Staten kost niks. Iets doen is wat anders. Dat vereist een politieke beslissing.

De ingreep vorig jaar door toenmalig demissionair minister Vincent Karremans (Economische zaken, VVD) in de Nederlandse holding van de Chinese chipfabrikant Nexperia laat zien wat er kan gebeuren. De Chinese overheid was woest.

Rob Jetten (D66) voerde campagne met een Nederlandse vlag achter zich. Hij moet kleur bekennen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Blokkeert het kabinet de Amerikaanse overname van DigiD? Rob Jetten (die van de Nederlandse vlag-verkiezingscampagne) moet kleur bekennen verscheen eerst op Wynia's Week.

De Nederlandse overheid doet dit allemaal en nog veel meer, maar een heldere afbakening van zijn taken kennen wij niet. Liberalen meenden vroeger dat de overheid zo weinig mogelijk moet doen. Socialisten menen nog steeds dat de overheid alle onrecht moet bestrijden dat voortkomt uit ongelijkheden. Confessionelen laveren daartussen met een selectie uit de middeleeuwse werken van barmhartigheid: 1) De hongerigen voeden, 2) de dorstigen lessen, 3) de naakten kleden, 4) de vreemdelingen herbergen, 5) de zieken verzorgen, 6) de gevangenen bezoeken en 7) de doden begraven.

De basis van democratie en rechtsstaat is dat overheid niet zomaar iets mag doen. Dat is het ‘legaliteitsbeginsel’. Burgers mogen alles doen wat niet in strijd is met de wet, de overheid mag alleen doen wat de wet hem expliciet opdraagt. Maar wat is dat?

Het grote verschil tussen de VS en ons

In 1848 hebben we in grote lijnen in de grondwet vastgelegd wat de overheid in ieder geval niet mag doen; wat geen wet hem op mag leggen. De 13 landen die samen de Verenigde Staten oprichtten hadden in 1787 al hun gezamenlijke grondwet geschreven, die net als de onze bepaalt wat de overheid niet mag doen.

Wat weinig Nederlanders beseffen is dat de Amerikanen toen al tien jaar beschikten over een apart document waarin precies staat beschreven wat de overheid wél moet doen. Dat is hun Onafhankelijkheidsverklaring van 4 juli 1776.

Wij hadden al veel eerder een onafhankelijkheidsverklaring: het Plakkaat van Verlatinghe van 26 juli 1581. Daar staat ook in wat de overheid moet doen. De Amerikanen vieren jaarlijks op 4 juli de hunne, maar wij hebben op 26 juli niets te vieren. Want toen wij de koning van Spanje verlieten, zochten we een andere buitenlandse heerser. Slechts omdat niemand wilde, werden we maar zelfstandig. De Amerikanen echter wilden geen nieuwe heerser toen ze de Engelse koning verlieten. Zij wilden vrij zijn. Wij daarentegen wilden geborgen zijn. We vonden dat het de primaire taak van de overheid is om ons te beschermen. En dat vinden we nog steeds.

Wij willen bescherming, zij willen vrijheid

Ons Plakkaat begint met de zin: ‘Het is aan ieder bekend dat een vorst, als dienaar van God, geacht wordt zijn onderdanen te beschermen tegen alle onrecht, overlast en geweld, zoals een herder zijn schapen beschermt.’

Nederlanders hebben praatjes maar aarzelen niet zichzelf met schapen te vergelijken. De Amerikanen zagen dat twee eeuwen later heel anders. Hun Onafhankelijkheidsverklaring begint na een algemene inleiding met: ‘Wij houden de volgende waarheden voor vanzelfsprekend, dat alle mensen gelijk zijn geschapen, dat ze door hun Schepper zijn begunstigd met onvervreemdbare rechten, dat onder die rechten vallen vrijheid en het nastreven van geluk. Dat om deze rechten veilig te stellen, door de mensen overheden worden gevormd, die hun macht rechtvaardigen op de toestemming van de geregeerden.’

De Amerikanen zien het als de taak van de overheid om het de mensen mogelijk te maken vrij te zijn en zelf hun geluk na te streven. Dat is een diametraal andere opvatting dan de Nederlandse. De Amerikaanse overheid moet de mensenrechten veilig stellen. Onze overheid moet ‘zijn’ burgers beschermen. Als schapen.

Democratie voor de kudde

De Amerikanen zijn dan ook democratischer dan wij. Hun overheid ‘wordt gevormd door de mensen’. Ons Plakkaat zegt: ‘De onderdanen zijn niet door God geschapen om de vorst in alles wat hij beveelt onderdanig te zijn en hem als slaven te dienen.’ Maar echt door de burgers gevormd was bij ons de overheid niet. Hij was er gewoon. Volgens het Plakkaat: ‘De vorst regeert bij de gratie van zijn onderdanen en moet met recht en reden over hen regeren, hen beschermen en liefhebben zoals een vader zijn kinderen liefheeft en zoals een herder met hart en ziel zijn schapen beschermt.’ Opnieuw die kudde!

Hoe wisselen onderdanen van regering?

De Nederlandse schapen pikken niet alles: ‘Als een vorst zijn plichten niet nakomt, maar, in plaats van zijn onderdanen te beschermen, hen probeert te onderdrukken als slaven, dan is hij geen vorst maar een tiran, in dat geval mogen zijn onderdanen, na beraadslaging in de Staten-Generaal, hem afzweren en een ander kiezen.’

Na twee keer de term ‘schapen’, gebruikt ons Plakkaat twee maal de term ‘onderdanen’. Wij zien onszelf als onderdanen. Amerikanen niet.

De Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring baseert zich niet op de plicht van de vorst om zijn onderdanen te beschermen, maar op de taak van de overheid om de rechten van de geregeerden op vrijheid en het nastreven van geluk veilig te stellen. Hun onafhankelijkheidsverklaring acht het vanzelfsprekend: ‘Dat, steeds als enige vorm van regering destructief wordt ten aanzien van deze doeleinden, het een recht is van het volk om de regering te veranderen of af te zetten en een nieuwe regering te vormen, gebaseerd op zulke principes en georganiseerd op zo’n manier als het hen beter lijkt voor hun veiligheid en geluk.’ En dat hoeft het volk daar niet via de regenten van een Staten-Generaal te doen.

Het vullen van de leegte in ons denken

Ten tijde van ons Plakkaat was het denken minder ver gevorderd dan twee eeuwen later bij de Amerikanen. Destijds kwam niemand op het idee om een grondwet op te stellen toen we onafhankelijk werden. Die kregen we pas toen we door de Fransen waren veroverd. Het idee van een grondwet die de macht van de overheid beperkt, is bij ons Franse import, net als stokbrood of de alpinopet. Met dat geschenk sprongen we wat slordig om.

Na de Duitse bezetting, die ons allerlei nog steeds bestaande wetten en regels opleverde, kregen we via internationale verdragen met een nieuwe import van ideeën te maken. De Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens van 1948 introduceerde de gedachte dat de overheid moest zorgen voor werk, inkomen, onderdak en andere materiële zaken. Zo’n taakopdracht zou bij ons alleen maar in de grondwet kunnen komen. Bij de grondwetsherziening van 1954 werd echter besloten deze ‘sociale grondrechten’ niet op te nemen.

Maar in de jaren zestig en zeventig won het idee van sociale grondrechten aan populariteit. Onder invloed van met name D66 en Nieuw Links werd het oude sociaaldemocratische streven naar verheffing van de arbeidsklasse vervangen door de wens tot zelfontplooiing. Kort door de bocht redeneerde men: Je kunt je niet ontplooien als je niet fatsoenlijk te eten hebt, dus de overheid moest zorgen voor een basis.

Van Marx naar Maslow

Voor deze gedachtegang werd een quasi-wetenschappelijke fundering gevonden bij een theorie van ene Abraham Maslow. Wat Karl Marx beweerde voor de geschiedenisleer, beweerde Maslow in de psychologie.

Volgens Marx vormen materiële en economische omstandigheden de grenzen waarbinnen de menselijke geschiedenis zich afspeelt. Maslow stelde in zijn Theory of Human Motivation dat elk mens een bepaalde aangeboren behoeftenopbouw doorloopt, uitgebeeld in een piramide, met vijf lagen. Onderop basale behoeften als zuurstof, drinken en eten. Daarboven veiligheid. Dan sociale contacten. Daar weer boven waardering (respect) en in de top zelfactualisatie. Om zich als gezonde persoonlijkheid te kunnen ontwikkelen moeten bij ieder individu eerst een aantal fundamentele menselijke behoeften bevredigd zijn.

Dat ging er in als koek bij de generatie studenten van de jaren zestig en zeventig die en masse de sociale wetenschappen binnen drong: De overheid moest de materiële voorwaarden scheppen om elke burger in staat te stellen zich als individu te ontplooien.

Vanuit deze visie legde de wetgever in 1983 de plichten van de overheid in de grondwet vast als ‘sociale grondrechten’ van de burger. De overheid moest zorgdragen voor rechtsbijstand, werkgelegenheid, bestaanszekerheid, milieubescherming, volksgezondheid en onderwijs.

Al wordt de theorie van Maslow in de psychologie beschouwd als verouderd, wij zitten er nog mee opgescheept. De Amerikanen niet. Omdat zij in hun Onafhankelijkheidsverklaring reeds hadden vastgelegd wat de overheid moest doen, hebben ze Maslow nooit nodig gehad. Maar in Nederland is het woord van Maslow (grond)wet. En in de internationale verdragen waar de Nederlandse grondwet zich aan onderwerpt, woekeren die ideeën voort. Zo heeft het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) op eigen houtje een hele doctrine van positieve verplichtingen voor de overheid gebouwd.

Liever Donald of Ursula?

Het Europese (en Nederlandse) denken had zich tot de Tweede Wereldoorlog nooit veel van het Amerikaanse denken aangetrokken. Tot dan sprak men hier nauwelijks Engels. Frans was de taal van de politiek, Duits was de taal van de wetenschap. Pas de Tweede Wereldoorlog heeft de Amerikaanse cultuur naar Europa gebracht.

Maar we zijn het nooit eens geworden en al is Engels nog steeds de voornaamste voertaal in de Europese Unie toch drijft ‘het Westen’ geestelijk nu weer uiteen. Niet door handelsconflicten, maar omdat we anders denken over de taak van de overheid.

Daarin begrijpen we elkaar niet. En daarom heeft bij ons Ursula von der Leyen die met de Digital Services Act voorkomt dat burgers verkeerde ideeën krijgen een tweede termijn van vijf jaar gekregen, terwijl zij Donald Trump – die men hier maar dom vindt – een tweede termijn van vier jaar hebben gegeven.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De taak van de overheid: Waarom Nederlanders Amerikanen zo slecht begrijpen verscheen eerst op Wynia's Week.

Op 19 mei 2021 sprak Piri in haar maidenspeech in de Tweede Kamer over haar vader en diens vertrek uit Hongarije, tijdens de opstand tegen de inval van Warschau-Pact-landen in 1956. Hij zag er geen toekomst meer maar keerde af en toe terug als toerist, vanuit Nederland. Hij zei dan: ‘we zijn weer in dat donkere land’.

Uitgekeken op Orban, maar niet op zijn beleid

Orban groeide in Hongarije op als jonge dissident en eiste in 1989 terugtrekking van de nog aanwezige Sovjettroepen. Als premier werkte hij aan de Hongaarse toetreding tot de Navo en de EU. In 2022 was er grote opwinding in de Kamer want prognoses voorspelden dat Orban de parlementsverkiezingen zou verliezen. Kamerleden als Piri, Sjoerdsma (D66) en Van der Lee (GroenLinks) verheugden zich op de val van de ‘potentaat’. Maar Orban won en een domper resteerde.

Hebben deze partijen nu reden tot feest? Eigenlijk niet, behalve dat Orban vertrekt en na 16 jaar premierschap werd dat tijd. Hongaren waren uitgekeken op de bombastische Orban, maar niet op diens beleid. In het nieuwe Hongaarse parlement haalde TISZA, de partij van Péter Magyar, 53,3% van de stemmen en vergaarde 138 van de 199 parlementszetels. Een overtuigende overwinning. Het Fidesz van Orban bleef met 38,1% steken op 55 zetels, terwijl een kleine nationalistische partij met 5,8% 6 zetels haalde.

In het nieuwe Hongaarse parlement zetelen: centrumrechts, rechts en extreemrechts. Geen enkele linkse partij haalde de kiesdrempel van 5%; sociaalliberalen van het type VVD/D66, socialisten en groenen (PRO) vielen ook buiten de boot. En dan waren er vorig jaar juni nog wel Tweede Kamerleden van VVD, PvdA/GL, D66 en de burgemeester van Amsterdam, Femke Halsema, om in Boedapest te demonstreren tegen het verbod van de Pride-mars, die overigens ongestoord plaatsvond. Kortom: Nederlandse politici demonstreerden in Boedapest voor eigen politiek profiel. Hun geestverwanten in Hongarije werden niet verkozen. De naam Orban diende in Nederland als geïmporteerde verzetsglorie.

Amigocratie

Kritiek op Orban is grotendeels terecht. Magyar splitste zich af van Fidesz nadat zijn vrouw, Judit Varga, ontslag nam uit de regering-Orban als minister van Justitie. De Hongaarse president had een man gratie verleend die betrokken bleek te zijn bij kindermisbruik. Varga had het gratieverzoek medeondertekend. Voor Magyar was dat aanleiding Fidesz te verlaten en zijn eigen partij te stichten. De affaire berokkende de regering-Orban grote schade.

Een schandalencarrousel ontstaat als partijen en personen te lang aan de macht blijven. Dat gold zeker voor Orban. Hij vocht als dissident voor democratie die onder hem geleidelijk overging in ‘amigocratie’; een heerschappij van vrienden die elkaar de bal toespelen. Hoe groter de amigocratie hoe meer ruimte voor corruptie die uiteindelijk de maatschappij doordrenkt en de economie blokkeert. Wie een afspraak bij de dokter nodig heeft, moet eerst een bundel Hongaarse flappen op tafel leggen. Dat treft de gewone burger in het hele land en verklaart ook de omvang van Orbans verlies. Zodra doktersbezoek moeilijk wordt, is het geduld bij de kiezer snel op. Een luidruchtige escorte van de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance om Orban een handje te helpen, helpt niets. Een groot aangekondigd aanbod van miljarden investeringen uit de VS stuit op ongeloof. De kiezer wil ‘bread and butter’.

Haagse amigocratie

Die amigocratie deed Orban de das om. Maar Nederland heeft zijn eigen ‘Haagse amigocratie’? Een weinig transparant systeem van (politieke) benoemingen en subsidiestromen waar uitgerekend een ‘progressieve bestuurlijke elite’ banen en subsidies uitdelen. Burgemeesters, directeuren van overheidsinstanties, hoge ambtelijke functies, NGO’s. ‘Netwerken’ is het sleutelwoord. ‘Netwerkcorruptie’ het gevolg. Gevolg: de staat groeit, de economie stagneert.

Lange tijd regerende partijen liggen aan de basis ervan, zoals vroeger het CDA. Orban regeerde 16 jaar; de VVD nu ook. D66 en PRO nemen het vaandel over. Topposities voor vriendjes, en vooral vriendinnetjes. Dat amigocratie intellectuele inteelt en diploma-hyperinflatie voorbrengt, ziet men aan het zittende kabinet. De burger is de klos en wreekt zich uiteindelijk aan de stembus. Precies wat Orban overkwam.

Terror Háza

In Brussel ging de vlag uit toen de Hongaarse kiezer Orban naar huis stuurde. De voorzitster van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, feliciteerde Magyar meteen. Ze vergeleek de verkiezingsoverwinning met de Hongaarse Opstand van 1956. Die vergelijking typeert een onkundige Commissievoorzitster die zich als ‘Deutsche’ moet schamen.

Recent was ik in Boedapest om wat sfeer te proeven en bezocht het Terror Háza (Huis van Terreur) waar de Hongaarse geheime politie korte metten maakte met andersdenkenden in 1956. Er volgden schijnprocessen. Ter dood veroordeelden werden in het gruwelgebouw aan de Andrássy 60 opgesloten in kleine cellen, onder wie premier Imre Nagy die een ‘eigen weg naar het socialisme’ bepleitte. Von der Leyen dacht te schitteren, maar speelde valse noten. Het neerslaan van de Opstand was erger dan Orban.

Wie denkt dat de regering-Magyar naar de pijpen van Von der Leyen danst, komt bedrogen uit. Op 22 januari dit jaar diende de fractie ‘Patriotten voor Europa’ een motie van wantrouwen in tegen Von der Leyen. Magyar is momenteel Europees Parlementslid met 6 TISZA-partijgenoten in de EVP-fractie van christendemocraten. Zij steunden de motie tegen Von der Leyen, via afwezigheid, en kregen straf opgelegd van de fractieleiding: een ‘spreekverbod’ van een half jaar. Die straf trof ook de tweekoppige BBB-delegatie, die overstapte naar de Europese Conservatieven (ECR). Britse conservatieven typeerden de EVP ooit als: ‘a prison run by Germans’.

Von der Leyen verwacht dat Magyar gehoorzaamt. Maar die heeft een andere agenda. Magyar kondigde aan dat Hongarije doorgaat met import van Russische olie, dat het niet meedoet met EU-leningen voor Oekraïne, dat het zich verzet tegen een snelle EU-toetreding van Oekraïne, en hij bepleit eveneens sancties tegen Rusland op te heffen. Bovendien moet Oekraïne beter omgaan met zijn Hongaarse minderheid. Magyar keert zich tegen het EU-migratiepact; vooral geen islamitische asielzoekers. Zoek de verschillen met Orban.

Historische bijscholing voor Von der Leyen

Dat is niet wat Brussel wenst, noch het Hollandse minderheidskabinet. De EU heeft tijdens de periode-Orban 17 miljard euro bevroren in EU-fondsen over ‘de rechtsstatelijkheid’. En 10 miljard in het Corona Herstelfonds. Von der Leyen gebruikt die bedragen om Hongarije tot ommekeer te dwingen: geld in ruil voor concessies. Kortom: een Brussels Dictaat! Magyar heeft ruimte bij het Oekraïne-steunpakket, maar als hij omgaat op asiel, tekent hij zijn politieke doodvonnis. Zelfs de Poolse premier Donald Tusk, voormalig ‘President van Europa’, durfde dat niet aan.

Misschien dat Von der Leyen Boedapest bezoekt, met op de agenda het Huis van Terreur en wat resteert van de Joodse wijk, voor haar nodige historische bijscholing. De hoogmoedige en sloganeske stijl van Von der Leyen komt in Nederland al ergerlijk over, maar staat haaks op de mentaliteit in Oost-Europa, waar men Brussel gaat percipiëren als nieuwe versie van het vroegere Moskou.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Den Haag mag wel wat minder zelfgenoegzaam zijn over het Hongarije van Victor Orban: zoveel fraaier is onze netwerkcorruptie niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederlanders willen minder migratie

De laatste jaren laten verschillende opiniepeilingen zien dat er een groeiende groep Nederlanders is die de asielinstroom en migratie in het algemeen wil beperken. Ruim vier op de tien pleit voor een asielstop, zelfs als dat indruist tegen internationale afspraken. Ook op andere vormen van migratie (arbeids- gezins- en studiemigratie) worden Nederlanders steeds kritischer. 70 procent van de bevolking vreest dat het door migratie moeilijker is om een woning te vinden. Zo’n 45 procent is bang dat geweld toeneemt door de komst van immigranten. Meer dan de helft (51 procent) van de Nederlanders vreest dat Nederland door immigratie en open grenzen te veel van zijn eigenheid verliest. Dat blijkt uit het SCP-rapport Migratie als spiegel van maatschappijbeelden uit 2025, dat opvattingen van Nederlanders over migratie uit 2022 en 2023 documenteert.

Dat Nederlanders nu minstens zo kritisch zijn over migratie als in 2022, blijkt uit de populariteit van rechtse partijen onder Nederlandse kiezers. Ondanks het verlies van de PVV is het migratiekritische blok in de politiek niet gekrompen. Daarnaast lijken ook niet-rechtse partijen (zoals D66 en het CDA) in hun toon wat strenger op het gebied van migratie.

Europeanen willen ook minder migratie

De wil om migratie te beperken leeft in heel Europa. In 2024 peilde Ipsos ruim 26 duizend respondenten uit 18 lidstaten over migratie. 51 procent van de respondenten had een negatief oordeel over het EU-migratiebeleid – slechts 16 procent oordeelde daar positief over. Het meest negatief over migratie waren Frankrijk (62 procent), Oostenrijk (60 procent) en Hongarije (58 procent). De minst kritische landen waren Denemarken (26 procent; ook het land met een relatief streng migratiebeleid), Roemenië en Finland (respectievelijk 27 en 32 procent).

Deze opvattingen zie je terug in het stemgedrag in Europa. Voorbeelden zijn de groei van partijen als het AfD in Duitsland, de FPÖ in Oostenrijk en Rassemblement National in Frankrijk. Ook wordt in heel Europa migratie steeds belangrijker in het politieke debat en worden ook de politieke middenpartijen strenger over migratie om de kiezer niet kwijt te raken.

Mega-akkoord EU en India

Je zou denken dat de politiek zich dan ook inspant om de migratie naar het Europese continent te beperken, maar het tegendeel is het geval. Er wordt actief geprobeerd méér migranten binnen te halen. Een voorbeeld daarvan is de nieuwe deal tussen de EU en India.

Op 27 januari jl was er in Delhi een topontmoeting tussen de EU en India. Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, kwam daar naar buiten met het nieuws dat na bijna twee decennia onderhandelen, een groot handelsverdrag is gesloten tussen de EU en India. Het werd door beide partijen ‘de moeder aller deals’ genoemd. Het is inderdaad een groot handelsverdrag, omdat het betrekking heeft op ruim 2 miljard mensen.

Het akkoord is voornamelijk gericht op het versoepelen van de handel tussen de EU en India en het opheffen van onderlinge tarieven. De EU kan in de nabije toekomst goedkoper producten zoals auto’s, wijnen (en andere alcoholische dranken), oliën, vlees, maar ook machines en chemicaliën exporteren naar India. In ruil daarvoor krijgt de EU goedkopere textiel, meubilair, edelstenen en farmaceutische producten.

‘Mobility Framework’

Een ander belangrijk, maar minder besproken onderdeel van deze overeenkomst is het zogeheten Mobility Framework: een plan dat het makkelijker maakt voor Indiërs en Europeanen in bepaalde sectoren om te reizen naar en te werken in het andere land. Een persbericht van het Indiase ministerie van Commercie en Industrieformuleert het zo: ‘Op het gebied van mobiliteit biedt de vrijhandelsovereenkomst een faciliterend en voorspelbaar kader voor zakelijke mobiliteit, dat zowel korte termijn-, tijdelijke – als zakenreizen in beide richtingen omvat. Hierdoor kunnen professionals tussen de twee economieën reizen om verschillende diensten te verlenen. […] India heeft ook een kader vrijgesteld om constructief mee te werken aan sociale zekerheidsovereenkomsten voor een periode van vijf jaar, samen met een kader ter ondersteuning van de mobiliteit van studenten en werkgelegenheid na de studie.’

Meer Indiase studenten en arbeiders

Dit ‘Mobility Framework’ zal betekenen dat India toegang krijgt tot 144 EU-diensten en sub-sectoren, voornamelijk op het gebied van zorg en IT. Hoe dat er exact uit gaat zien, is nog onduidelijk. Wat wel duidelijk is, is dat deze deal tussen de EU en India betekent dat er meer mensen vanuit India naar de EU zullen komen. De Indiase premier Narendra Modi postte zelf over de effecten van dit akkoord via zijn sociale mediakanalen: ‘Dit zal leiden tot een gestroomlijnd en veilig verkeer van geschoolde personen, meer banen voor Indiase jongeren, betere toegang tot Europees onderwijs en onderzoek voor Indiase studenten, en gemakkelijker verkeer voor seizoensarbeiders.’ Op termijn betekent dat een toestroom van meer studenten en (gespecialiseerde) werknemers van India naar de EU.

Europese Unie zoekt meer arbeidsmigranten en ‘internationaal talent’

De India-deal past in een breder plan van de Europese Unie om meer migranten te lokken naar bepaalde sectoren. Op 2 februari kondigde de Europese Commissie haar allereerste EU-brede ‘Visa Strategy’ aan. Net als een nieuwe ‘Europese Strategie voor Asiel- en Migratiebeheer’ en een ‘Aanbeveling voor Innovatietalent’. Nieuw beleid dat gericht is op alle 27 lidstaten, en in essentie bedoeld is om meer en gerichter arbeids- en kennismigranten naar het continent te lokken.

De ‘Visa Strategy’ roept op tot langer geldige ‘multiple-entry’-visa voor zakenreizigers en zogeheten ‘European Legal Gateway Offices’ worden in het leven geroepen om werknemers en buitenlandse talenten te begeleiden. De allereerste pilot van zo’n ‘Legal Gateway Office’ zal in India plaatsvinden, en is specifiek gericht op IT-consultants en ingenieurs. De Europese Strategie voor Asiel- en Migratiebeheer is erop gericht om irreguliere migratie aan te pakken en legale migratiepaden te versterken.

Kabinet-Jetten wil goed geschoolde krachten naar Nederland halen

Naast de EU-India deal, die hoogstwaarschijnlijk ook migratie vanuit India naar Nederland bevordert, wil het aanstaande kabinet-Jetten meer en gerichter arbeidsmigranten naar Nederland halen. Dat valt te lezen in het coalitieakkoord Aan de slag. De coalitie begint met een pilot van drie jaar voor een ‘programma dat gericht is op het, onder strenge voorwaarden, actief en gericht naar Nederland halen van goed geschoolde krachten die hier toegevoegde waarde in vooraf afgebakende sectoren hebben’. Het kabinet zegt weliswaar de asielmigratie naar Nederland te willen verminderen, maar geeft daar nog weinig handen en voeten aan.

Onduidelijk is wat de plannen voor het aanstaande kabinet toevoegen aan de al twintig jaar bestaande Nederlandse ‘Kenniswerkersregeling’, waar jaarlijks al zo’n 20.000 arbeidsmigranten van buiten de Europese Unie gebruik van maken, werknemers die relatief vaak (vaker dan asielzoekers, bijvoorbeeld) ook gezinsleden meenemen. De grootste groep van deze kennismigranten komt doorgaans uit India.

Half miljoen illegalen krijgen verblijfsvergunning

Het meest ingrijpende plan op het gebied van migratie is aangekondigd in Spanje. Daar besloot de regering op 27 januari jl om via koninklijk decreet (dus zonder stemming in het parlement) ruim een half miljoen illegaal in Spanje verblijvende migranten een verblijfsstatus te geven.

De voorwaarden voor het krijgen van de verblijfsvergunning zijn dat de illegale migranten voor 31 december 2025 in Spanje zijn aangekomen, er minstens vijf maanden verblijven en geen strafblad hebben. Daarnaast is de verblijfsvergunning een jaar geldig, met mogelijkheid tot verlenging. Op beelden uit Barcelona is te zien dat vooral Pakistanen en Afrikanen zich tot nu toe gemeld hebben om een verblijfsvergunning aan te vragen. Eenmaal in bezit van een verblijfsvergunning kunnen de migranten geldig reizen naar alle Schengenlanden, waaronder Nederland.

Beleid luistert niet naar burger

De groeiende populariteit van rechtse dan wel migratie-kritische partijen in Europa en de aandacht voor migratie in het publieke debat wijzen erop dat de Europese bevolking zich zorgen maakt over de grote migratiestromen naar het continent. Het stemgedrag in veel Europese landen is een uitdrukkelijke vraag om minder migratie. Maar het Europese en Nederlandse beleid beweegt zich in tegengestelde richting. De burgers krijgen meer migratie.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nederlandse en Europese burgers vragen om minder migratie, maar krijgen meer verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar die ondergrens blijft nu toch weer voor onbepaalde tijd staan op de homeopathische waarde van 0,005 mol per hectare per jaar (0,07 gram, 1 mol stikstof is 14 gram ), waardoor elke overvliegende nijlgans eigenlijk een natuurvergunning moet hebben. In Duitsland is die ondergrens ruim vierduizend keer zo hoog, 21 mol, zonder enig bezwaar vanuit de EU, en dus hebben ze daar geen stikstofcrisis. Stukje context: gemiddeld over heel Nederland daalt zo’n 1500 mol stikstof neer, en effecten van stikstof op planten zijn soms nog net te onderscheiden als je daar minstens 300 mol bij of af doet.

Het gaat de VVD te snel

Die 1 mol is welbeschouwd een pathetisch bescheiden aanpassing aan het hele stikstofwaansysteem, die toch relatief veel lucht had kunnen geven aan de bouw, innovatie in de landbouw en het aanpakken van de netcongestie. Verreweg de meeste van zulke projecten veroorzaken immers veel minder dan 1 mol stikstofdepositie op Natura2000-gebieden in de omgeving.

Van partijen als D66 en GroenLinks/PvdA kun je verwachten dat ze zich tegen de 1 mol verzetten, want die zullen alles aangrijpen om Nederland te ontdoen van minstens de helft van onze landbouw. Maar bij de VVD zeggen ze dat ze helemaal vóór de 1 mol zijn; alleen het gaat ze daar te snel. Het zou hilarisch zijn als het niet zo schadelijk voor het land was. De VVD is bezorgd over de ‘juridische houdbaarheid’ en wil eerst maar weer eens een proefproces over die ophoging afwachten.

Je kunt speculeren over de partijpolitieke motivering voor dit getrut. Gunt de VVD Wiersma van de BBB dit succesje niet, en willen ze dit als VVD binnenhalen in een nieuwe coalitie met D66 en CDA?

Maar als we ze op hun woord geloven, gaat dit dus over ‘juridische houdbaarheid’, codetaal voor ‘we vrezen dat de Raad van State de 1 mol gaat afschieten’. In plaats van als politiek een duidelijk signaal aan die Raad van State af te geven, dat het primaat van de macht toch echt ligt bij het democratisch gekozen parlement, onderwerpen ze zich weer bij voorbaat aan het oordeel van dit clubje ongekozen bureaucraten. Die beroepen zich voor hun ontoelaatbaar opgerekte mandaat op Europese wetgeving die zou voorschrijven wat er op dit terrein in Nederland nog wel en niet mag (wat niet klopt, zie het stikstofbeleid in Duitland, maar dat zou een heel technisch verhaal worden).

Schuldig

We zien dit gedrag niet alleen bij de VVD, en niet alleen op het onderwerp stikstof, en niet alleen bij de Raad van State. Afgelopen jaar werd een trend voortgezet dat de hele politiek zich steeds meer macht uit handen laat nemen door rechters; op stikstof, op klimaat, op migratie en op milieu. Zie bijvoorbeeld hoe de rechtbank Den Haag in januari het kabinet-Schoof de oren wast over het afschaffen van het Transitiefonds voor de landbouw en Greenpeace het stikstofbeleid wil laten bepalen. Nog bonter maakte het Gerechtshof in Den Bosch het in juli door ondernemers te dwingen om op grond van ‘eigen onderzoek’ en het voorzorgsbeginsel te voldoen aan bovenwettelijke eisen voor milieu-veiligheid.

In de Nederlandse politiek, een subcultuur waarin keurig gesensibiliseerde juristen en bestuurskundigen de toon zetten, kraait daar geen haan naar. Eerder dit jaar publiceerde ik het boek Weg met Ons!, dat analyseert hoe de hele westerse wereld, inclusief Nederland, ideologisch in een kramp van schuldbesef en minderwaardigheidsgevoelens verkeert. Elke cultuur behalve de westerse is het waard behouden te blijven; elke westerling is erfelijk schuldig aan bijna alle ellende elders in de wereld wegens kolonialisme, slavernij en CO2-uitstoot; elk land mag trots zijn op eigen volk, natie en autonomie, behalve de westerse landen. Die moeten zich laten regeren door de VN, internationale gerechtshoven en verdragen waarin de plichten en lasten altijd voor het Westen zijn, en de rechten en baten voor de rest van de wereld.

Leedvermaak

Ik had aan dat boek een hoofdstuk toe kunnen voegen over de specifieke Weg met Ons!- mentaliteit van een groot deel van de Nederlandse politiek. Nederlandse politici blinken uit in onderwerping aan ‘Europa’ – zowel aan Nederlandse rechters die zich beroepen op Europese regelgeving als aan de oekazes uit Brussel.

Deze week werd bekend dat de Nederlandse aanvraag voor derogatie – het recht om meer mest uit te rijden op boerenland dan de algemene Europese regel, iets wat sommige EU-landen wel is toegestaan – door Brussel is afgewezen. Groot was het leedvermaak onder de politieke duiders: honend werd deze afwijzing geframed als een vernedering voor Wiersma en de BBB. Elk besef ontbreekt dat dit een aanvraag was met de handtekening van de hele Nederlandse regering eronder, gedaan in het belang van Nederland. In elk normaal land zou dit worden ervaren als een tegenvaller voor – of zelfs een onaanvaardbare inbreuk op – het nationale belang, maar hier viert de hele politiek links van de BBB feest omdat Europa zich hinderlijk bemoeit met wetenschappelijk onderbouwd landbouwbeleid.

Mag het wel van Europa?

Ooit hadden we in de EU nog het subsidiariteitsbeginsel: Brussel moest zich niet bemoeien met zaken die prima nationaal te regelen zijn. Wat gaat het andere EU-landen aan als er iets meer dan de zeer strenge norm aan nitraat vanuit Nederland de Noordzee in zou stromen, waar het geen kwaad kan? Dat is heel wat anders dan dat Frankrijk de Maas, die door Nederland naar zee stroomt, ernstig zou vervuilen (wat ze decennia lang gedaan hebben).

Maar ik heb Nederlandse politici op links of in het midden al jaren niet meer over dat subsidiariteitsbeginsel gehoord. Die vragen zich bij elke beleidsvoornemen alleen maar angstig – of juist triomfantelijk – af of dit wel mag van Europa en hun zetbazen bij de Raad van State, of van de VN en het IPCC, of van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en meer van zulke geradicaliseerde instituties.

Als je diep in het hart van linkse en centrum-linkse politici kijkt, moet alles waar Nederland goed of groot in is verdwijnen. Visserij en landbouw, met name de veeteelt, moeten wijken voor ‘Natuur’ – zoals gedefinieerd door clubs als Greenpeace en Natuurmonumenten. Of er na al dat door de EU afgedwongen ‘natuurherstel’ nog plaats is voor boeren zien we dan wel weer. De chemische, staal en kunstmest-industrie worden in het kader van ‘netto-nul in 2050’ het land uit gepest met extra heffingen om het mondiale klimaat te redden, en als dat de bodem uit de eigen economie slaat: soit, het is Nederland maar.

Diversiteit is een feest!

En dan komen we uit bij het grootste Weg met Ons!-taboe: het eigen volk. De term alleen al is zwaar besmet verklaard. Het eigen volk moet eigenlijk ook maar weg, want dat is maar lastig bij het uitvoeren van al die Europese richtlijnen en VN-verdragen. Tot voor kort was het woke-narratief over migratie dat het getalsmatig weinig voorstelde, en dus ook geen probleem kon zijn. Nu ook bij een breed publiek steeds duidelijker wordt, dat de autochtone bevolking in de grote steden al snel een minderheid zal vormen, en over een paar decennia in het hele land als het zo doorgaat, is er een nieuw narratief: diversiteit is een feest! Hoe meer hoe beter! Autochtonen moeten zich allemaal gaan voorbereiden op superdiversiteit, wat gewoon een eufemisme is voor voltooide omvolking.

Rob Jetten gaat met zijn premier-ambities nu op de Rutte-tour van: ‘Mensen wees eens wat blijer, want Nederland is toch een prachtig landje?’ Ja, nu nog wel. Maar wat ga jij er aan doen om dat zo te houden, ook als dat raakt aan je heilige huisjes Europa, netto-nul en migratie?   

Van Arnout Jaspers verscheen bij uitgeverij Blauwburgwal het boek ‘Weg met ons’.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Het Weg met Ons!-denken woekerde in 2025 gewoon door verscheen eerst op Wynia's Week.

Westerman zelf was minder dogmatisch en wilde, in elk geval voor zichzelf, bewijzen dat ontwikkelingshulp wél zin had. Het is het thema van Hotel De Wereld, een ‘kroniek over de ontsporing van de ontwikkelingstrein’ – zoals de achterflap treffend vermeldt. Het boek is opgebouwd uit reisverslagen van 1985 tot en met 2025, voornamelijk naar de binnenlanden van Midden- en Zuid-Amerika.

Wageningen, Suriname

De titel van het boek verwijst naar het beroemde Wageningse hotel waar op 5 mei 1945 de capitulatiebesprekingen plaatsvonden tussen de Amerikaanse luitenant-generaal Foulkes en de Duitse kolonel-generaal Blaskowitz. Het hotel diende in de jaren tachtig als locatie waar Wageningers die naar de tropen werden uitgezonden, vaccins tegen de gele koorts en malariatabletten konden krijgen. Westerman ontdekte ook in West-Suriname een vervallen Hotel De Wereld, gevestigd in een dorp dat door landbouwingenieurs in 1950 Wageningen werd gedoopt.

De opleiding tropische cultuurtechniek bracht student Westerman, ‘volgezogen met landmeetkunde, hydraulica, bodemchemie en ook met theorieën over onderontwikkeling’, in 1987 naar Peru voor een stage. Peru kwam in die tijd steeds sterker in de greep van de moorddadige revolutionairen van Het Lichtend Pad. Maar het was ook het land van Mario Vargas Llosa, de schrijver en bewonderaar van Margaret Thatcher die zich kandidaat stelde voor het presidentschap.

Uitvalsbasis van Westerman was het stadje Puno op de hoogvlakte van de Andes. Hij schrijft:

In het straatbeeld sprong de dichtheid aan fourwheeldrives in het oog; op de kaden van het Titicacameer, tussen de fietstaxi’s en de bestofte vrachtwagens, pikte je de jeeps van de hulporganisaties er zo uit; fiere wagens die hoog op hun wielen stonden, altijd schoon, met op de portieren de vreemdste lettercombinaties: GTZ, Arbol Andino, VSO, CARE-Peru, CoDeCam. Dit was de wereld van de ngo’s. In Puno stonden er 88 geregistreerd, elk met hun eigen logo en hun eigen bezigheden (de Duitsers introduceerden zonne-energie, de Finnen een taai boompje dat zelfs op 4000 meter hoogte wilde groeien).

Afgezien van de Peruanen die als medewerkers werden gerekruteerd, werden de buitenstaanders door de inheemse bevolking met argwaan bejegend. Die moest worden omgekocht met een opslagschuur voor pootgoed of een inentingskuur voor het vee in ruil voor een enquête of het opmeten van hun land.

Niks doen

Als afstudeerproject moest Westerman aanbevelingen doen voor verbeteringen van het irrigatiestelsel van de Aymara-indianen. Zijn conclusie was evenwel: niks doen. Geen graafmachines leveren om poelen uit te spitten, geen betonnen kanalen aanleggen. De manier waarop de comuneros hun akkers bevloeiden, was zo vervlochten met de dorpscultuur dat je daar niet straffeloos aan kon sleutelen.

Het advies leidde tot ongeloof bij de stagebegeleiders, ontwikkelingswerkers en zelfs bij de betrokken indianen. ‘Je lijkt wel een socioloog’ was het commentaar. Westerman behaalde er toch zijn ingenieurstitel mee. Maar tegelijkertijd trok hij de zin van zijn vak zodanig in twijfel dat hij besloot geen ontwikkelingswerker, maar journalist te worden.

1 Surinaamse gulden

In 1955 opende prins Bernhard de gloednieuwe rijstfabriek van Wageningen, Suriname. Veredelde rijstsoorten, ingezaaid en bespoten vanuit pruttelende vliegtuigjes brachten oogsten op van niet minder dan acht ton per hectare. De oceaanstomer Hermes bracht de eerste lading juten zakken met rijst naar Hamburg.

In 1975 kwam het florerende rijstbedrijf met duizend vakbekwame werknemers, het zelfvoorzienende servicedorp, een pelmolen en een drogerij, een pompgemaal met drie Storkmotoren, een rijstareaal van 10.000 hectare, een machinepark en het veredelingsstation voor het symbolische bedrag van 1 Surinaamse gulden in handen van de nieuwe onafhankelijke republiek.

Terugverlangen naar de witte ingenieurs

Na de eerste staatsgreep van Desi Bouterse in 1980 ging het snel bergafwaarts met de rijstfabriek. Die kwam onder controle van de junta, zodat de winsten werden afgeroomd. De export viel stil. Omdat Nederland de ‘Verdragsmiddelen’ stopzette, konden machines niet gerepareerd worden. Alles wat loszat, werd gestolen en alles wat vastzat werd voor een appel en een ei verdeeld onder de politieke vrienden van Bouterse.

Westerman ziet anno 2025 dat er nog wel op bescheiden schaal rijst wordt verbouwd, maar van de fabriek, het servicedorp en Hotel De Wereld resten alleen ruïnes. De oudere Surinamers die hij spreekt, verlangen allemaal terug naar het tijdperk van de witte ingenieurs.

Diezelfde conclusie moesten jonge onderzoeksters van de huidige Wageningen University trekken. Gepokt en gemazeld in het discours van de ‘dekolonisatie’ noteerden zij tot hun verbijstering teksten van betrokkenen als: ‘Het was een verrijking voor Wageningen dat de landbouwingenieurs uit Nederland naar Suriname kwamen. Ik heb daarvan kunnen profiteren.’

De bejaarde geïnterviewden waren blij met het drooggelegde moeras, de 10.000 hectare landbouwgrond, de machines die het zware werk deden. De plantage was een vloek, de polder een zegen. Niemand hoefde meer te bukken om de zaailingen over te planten in de bevloeide akkers, nu vliegtuigjes het zaad kwamen uitstrooien. Het was kortom ontwikkelingshulp waar Suriname – als onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden – wat aan had.

In Wageningen aan de Rijn is weinig veranderd

In de ogen van de onderzoeksters is het in cultuur gebrachte landschap evenwel ‘een manifestatie van koloniaal geweld’. De Wageningers van weleer waren blootgesteld aan ‘een wereldbeeld van kapitalistische moderniteit’. Witte bazen gaven instructies aan hun gekleurde ondergeschikten. Deze ‘etnische hiërarchie’ is de werknemers in de rijstfabriek ongemerkt onder de huid gekropen, concluderen de onderzoeksters over de onwelkome antwoorden van hun zegslieden.

In de linksradicale enclave Wageningen aan de Rijn blijkt sinds de jaren zeventig weinig veranderd.

Frank Westerman: Hotel de Wereld. ‘Wageningen, Suriname’ en andere postkoloniale tragedies.

Querido Facto, 282 pagina’s, € 22,50.

Hans Wansink is historicus en journalist. Hij was redacteur van NRC, Intermediair en de Volkskrant. Zijn nieuwe boek ‘Ontketend Nederland. Van Provo toto PVV’ verscheen bij uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Wat voor de Surinamers een zegen was, is voor de jonge onderzoeksters van nu een manifestatie van koloniaal geweld verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is ook on-Nederlands. Wij Nederlanders verschillen van andere volkeren doordat wij niet met onze vlag te koop lopen. Wij gaan er niet mee de straat op. Amerikanen zwaaien te pas en te onpas met hun Stars and Stripes en schoolkinderen legden daar vroeger dagelijks de eed af die begint met ‘ik zweer trouw aan de vlag.’ De Britten demonstreren tegenwoordig wuivend met de Union Jack dan wel met het Engelse rode kruis van de draken dodende St George op een witte achtergrond. Maar Nederlanders laten de vlag thuis. We halen hem slechts uit de kast op nationale feestdagen. Dan wappert hij tot zonsondergang aan de mast. Bij nationale rouw gaat hij halfstok. Ook als zoon of dochter het eindexamen heeft gehaald, gaat de vlag tegenwoordig uit, met schooltas erbij. Verder niet.

Vlag hier geen symbool van nationale eenheid

Het nationale symbool van Nederlanders is buitenshuis niet de vlag, maar de kleur oranje. Alleen vexillologen (vlaggenkundigen) kunnen verklaren waarom in Nederland een ander symbool dan de vlag het nationalisme schraagt. Die weten dat de Nederlandse vlag geen symbool is van nationale eenheid. Mede omdat de familie ‘Van Oranje’ van oudsher een hekel heeft aan de Nederlandse vlag en liever propagandeert dat Nederland van oudsher een band heeft met Oranje.

Die band van Nederland met ‘oranje’ is niet uniek. Hij begon met ene René van Châlon, een adellijke figuur die landerijen had geërfd in wat nu Duitsland, Nederland, België en Frankrijk is. In 1530 erfde hij ook nog eens het in de buurt van Avignon gelegen gebiedje ‘Orange’ van zijn oom Filibert, een krijgsman die in 1527 namens Karel V Rome had veroverd en verwoest, maar kinderloos overleed.

Dat gebiedje stelde niet veel voor. Orange was ongeveer 12 bij 25 kilometer groot en telde destijds amper drieduizend inwoners. Het was geheel omsloten door Frankrijk. Maar voor de titulatuur was het belangrijk, omdat het sinds mensenheugenis een onafhankelijk land was: een prinsdom. De ‘Prins van Orange’ was een soeverein vorst. En er waren vele hertogen. graven, baronnen en wat dies meer zij, maar prins was een veel hogere titel. Een prins stond protocollair op gelijke hoogte met vorsten als de koning van Frankrijk, Engeland of Spanje.

Een eigen koninkrijk

Toen René van Châlon in 1544 overleed zonder wettige mannelijke erfgenaam, liet hij de titel ‘Prins van Orange’ na aan zijn 11-jarige neefje Willem. Daar gaf Karel V toestemming voor op voorwaarde dat de verdere opvoeding van ‘prins Willem’ in Brussel, onder de verantwoordelijkheid van hemzelf en van zijn zus Maria van Hongarije, zou plaatsvinden. Zo werd Willem een trouwe dienaar van de Habsburgers, dat wil zeggen van Karel. Met diens zoon Philips boterde het echter niet.

Die benoemde toen hij aan de macht kwam Willem van Oranje in 1559 wel tot stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht, maar de feitelijke machthebber hier was Antoine Perrenot de Granvelle, een vertrouweling van Philips die in 1561 bovendien kardinaal werd. Op 23 juli 1561 trad Willem van Oranje dan ook boos uit de Raad van State omdat hij zich gepasseerd voelde. Vier jaar later stuurde koning Philips de hertog van Alva met 10.000 man en onbeperkte bevoegdheden. Willem vluchtte met zijn gezin naar Duitsland. Maar zijn 12-jarige zoon Filips Willem die in Leuven studeerde werd afgevoerd naar Spanje.

Legerleider Maurits kreeg praatjes van Oranje

De Tachtigjarige Oorlog volgde. Van belang voor dit verhaal is dat toen Willem van Oranje in 1584 werd vermoord, zijn zoon Filips Willem in het verre Spanje de titel ‘Prins van Orange’ erfde. Diens halfbroer Maurits werd hier de legeraanvoerder van de Republiek en behaalde ongekende militaire successen. Maar in die statusbewuste tijden moet het hem gestoken hebben dat hij niet meer was dan een huursoldaat in dienst van burgers: de Staten-Generaal. Hij was wel graaf van Nassau, maar geen vorst.

Die situatie veranderde toen zijn halfbroer Filips Willem in 1618 kinderloos kwam te overlijden. Maurits erfde diens titel ‘Prins van Orange’ en gedroeg zich meteen als een monarch: de kersverse ‘prins’ liet regeringsleider Johan van Oldenbarnevelt opsluiten en executeren.

Ook Maurits overleed zonder wettige nakomelingen. Zijn halfbroer, Frederik Hendrik, erfde de titel prins van Oranje en gaf hem door aan zijn zoon Willem II. Ook die werd benoemd tot legeraanvoerder, maar achtte zich geen dienaar van de Republiek. Toen de Staten-Generaal de Vrede van Munster sloten, waardoor het leger ingekrompen kon worden, pleegde Willem in 1650 een staatsgreep, maar hij overleed aan de pokken voordat hij Amsterdam kon innemen.

De ene vlag tegen de andere

De regering wilde nu van de familie Van Oranje af en daarmee begon zowel het Eerste Stadhouderloze Tijdperk als de ruzie over de nationale vlag. De terroristische watergeuzen en andere aanhangers van Oranje hadden tijdens de opstand de ‘Prinsenvlag’ gevoerd: Oranje, blanje, bleu. De Staten-Generaal wilden echter geen Oranje en voerden de Statenvlag: Rood, wit en blauw. Dat was de vlag van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Maar orangisten gebruikten nog steeds de onofficiële ‘Prinsenvlag’. Uit onderzoek naar de aanschaf van vlaggendoek is gebleken dat de marine tussen 1588 en 1630 altijd onder de Prinsenvlag heeft gevaren, daarna onder beide en pas na 1663 alleen onder de Statenvlag. Rood, wit en blauw stond symbool tegen Oranje en voor de Republiek.

Op dit moment drie families Van Oranje

De titel prins van Oranje ging over op Willem III. Die veroverde in 1688 Engeland en werd daar koning. Hij overleed kinderloos in 1702. Wie kreeg nu de titel ‘prins van Oranje’? In Nederland maakten de restanten van de familie Nassau daar aanspraak op. Maar ook koning Frederik I van Pruisen meende via afstamming van een halfbroer van prins Maurits, recht te hebben op de titel. De facto maakte het allemaal niet zoveel uit omdat de Franse koning Lodewijk XIV het prinsdommetje Orange had veroverd en de titel, die in zijn ogen vacant was, in 1706 al aan ene Louis de Mailly had verleend.

Het pleit is nog steeds niet beslecht. De titel ‘Prins van Oranje’ wordt vandaag gebruikt door de Franse nazaten van Louis de Mailly, door de 49-jarige Georg Friedrich Ferdinand Prinz von Preußen, het huidige hoofd van de Pruisische tak van het Huis Hohenzollern en door onze koninklijke familie. Maar die had tussendoor wel een probleem met de titel.

Met terugwerkende kracht Oranje

Onze eerste koning, Willem I der Nederlanden, had bij Proclamatie (door zichzelf) van 16 maart 1815 de titel ‘prins van Oranje’ behouden, en onmiddellijk aan zijn oudste zoon gegeven. Die titel kwam alleen toe aan directe erfgenamen in mannelijke lijn. De laatste Nederlandse drager van de titel Prins van Oranje was dan ook de in 1884 overleden kroonprins Alexander, een zoon van koning Willem III en koningin Sophie.

Sindsdien had Nederland drie koninginnen, die dus niet de titel ‘Van Oranje’ konden dragen. Hoe werd kroonprins Willem-Alexander in 1980 door de troonsbestijging van zijn moeder dan toch Prins van Oranje? Hoe komt het dat prinses Amalia der Nederlanden sinds 2013  ook ‘Prinses van Oranje’ is?  Dat gebeurde met terugwerkende kracht, via de grondwetswijziging van 1983, die overerving van die titel via vrouwelijke lijn mogelijk maakte. Zo kon onder koningin Beatrix ‘oranje’ in plaats van de gehate ‘statenvlag’ het nationale symbool van Nederland worden.

Vanuit dynastiek oogpunt was dat een verstandige zet. Oranje is niet het symbool van Nederland, maar van een familie, die meer gebieden bezit dan alleen dit land. Zou Nederland uit het koninkrijk stappen, zoals België, Indonesië en Suriname al hebben gedaan, dan zou de koninklijke familie nog drie landen overhouden (én, zoals contractueel vastgelegd, het jachtgebied De Hoge Veluwe). Dan zijn de Oranjes nog vorst van Aruba, Curaçao en Sint Maarten.

Die hebben eigen vlaggen. Aruba heeft een blauwe met gele en witte banden en een rode ster, die van Curaçao is blauw met geel met twee witte sterren. De vlag van Sint Maarten bestaat uit een rode en een blauwe horizontale band met aan de hijszijde een witte driehoek, met daarin het wapen van het eiland.

De Nederlandse vlag verbindt niet en verdwijnt waarschijnlijk

De Friese vlag verbindt alle Friezen en is daar alom aanwezig. Maar de republikeinse Nederlandse vlag is niet op koffiemelk te vinden. Zelfs niet op de uitingen van de KLM of Internationale Nederlanden Groep (ING). Die kiezen voor oranje.

Cultuurhistorisch blijft het interessant hoe Oranje het Rood Wit en Blauw heeft weten te verdringen en hoe die erfenis van een in 1713 door de Fransen ingelijfd prinsdommetje van alles doorstaat. Zelfs de laatste poging tot een staatsgreep in Nederland, in 1947 ondernomen door de Soldaat van Oranje, Erik Hazelhoff Roelfzema, omdat de regering Indonesië uit het koninkrijk liet vertrekken.

Oranje blijft boven en de rood, wit en blauwe vlag zal waarschijnlijk het onderspit delven tegen de vlag die nu al steeds vaker naast haar wappert: die blauwe met gele sterren van de Europese Unie.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nederlanders lopen niet met vlaggen, maar hullen zich in oranje verscheen eerst op Wynia's Week.