De aard en accuraatheid van dergelijk alarmsignalen zijn voor het grote publiek niet te verifiëren. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte gebruikte bezwerende woorden toen hij vorige week stelde dat Poetin ‘niet aan de winnende hand’ zou zijn. Dat klopt wellicht, maar verliezen doet Rusland ook niet en Poetin geeft zeker niet op.

Nog lang niet klaar voor oorlog

De oorlog kent eigenlijk alleen maar verliezers: Oekraïne (dat meer en meer verwoest wordt), Rusland (dat absurd grote verliezen heeft geleden aan manschappen en materieel en haar cruciale energie-industrie langzaam vernietigd ziet worden), Europa (dat de torenhoge rekeningen van Kyiv betaalt en haar wapenvoorraad grotendeels heeft afgestaan aan Oekraïne) en – last but not least – de wereldeconomie. Hogere brandstofprijzen en de door oorlogshandelingen verstoorde wereldmarkt voor granen – Zuid-Rusland en Oekraïne zijn in betere tijden gezamenlijk de graanschuur van Europa – zorgen immers voor kopzorgen in tal van landen.

Welk doel de waarschuwingen voor escalatie door Rusland op zo’n korte termijn moeten dienen moet nog blijken. De onderliggende boodschap is wel duidelijk: Europa is nog steeds ongelooflijk kwetsbaar, alle militaire voorbereidingen en herbewapening van ons continent ten spijt. De waarschuwingen dwingen Europa om ook aandacht te schenken aan andere grenzen en dat betekent minder aandacht voor de oostgrens en minder hulp aan Oekraïne. Schaarse wapens moeten zo verspreid worden over ons continent, dat nog lang niet klaar is voor oorlog met Rusland.

Inmiddels doet de Amerikaanse president Trump opnieuw pogingen om de oorlog op te laten houden. Maar is Poetin echt bereid te stoppen? In een recent artikel in het gezaghebbende tijdschrift Foreign Affairs wordt gesteld dat het bezoek aan Moskou van CIA directeur John Ratcliffe uitgelegd kan worden als poging om Poetin te overtuigen dat het zinloos is om de oorlog voort te zetten. Maar dat is wishful thinking volgens de auteurs van het stuk, die stellen dat in plaats van langzaam maar zeker naar een slotakkoord te bewegen, de oorlog aan het escaleren is. In tegenstelling tot wat vaak gezegd wordt, duwt de oorlog Poetin niet een politieke of militaire doodlopende weg op. Het zou daarom dwaas zijn om op de middellange termijn Russische concessies of vredesonderhandelingen te verwachten.

Onleefbare steden in Oekraïne

Wat gebeurt er intussen op de grond? Oekraïne boekt nog altijd tactische overwinningen zoals met Operatie Vivaldi, waarbij een groot stuk land is heroverd en veel Russische eenheden in de pan gehakt zijn. Genoeg aandacht is er voor de spectaculaire Oekraïense dronebombardementen in het achterland, met name op distributiecentra en de energie-infrastructuur in de regio Moskou.

Maar intussen wordt het eigen achterland minstens zo hard geraakt, heeft de eigen luchtafweer een tekort aan afweerraketten en worden de steden langs de frontlinie door hevige Russische bombardementen langzamerhand onleefbaar gemaakt. Dat geldt niet alleen voor de steden in de zogenaamde vestinggordel, zoals Kramatorsk, maar ook voor de havensteden Kherson en, in zekere mate, Odessa, en niet te vergeten Kyiv zelf.

Nieuwe mobilisatie in Rusland

Langzaam maar zeker krijgt Poetin zijn zin, wordt Oekraïne uitgeput en bloeden de door Moskou begeerde delen van het land dood. Zeker, Oekraïne kan het nog volhouden en de moed, de technologische vooruitgang en militaire vaardigheden zijn ongeëvenaard (getuige dit interview van de VRT met de commandant van de Oekraïense dronestrijdkrachten). Maar de kosten aan mensenlevens, middelen en financiën lopen maar op en elke vierkante meter grondgebied die het verliest is het land vrijwel zeker onherroepelijk kwijt.

De oorlog is allang geen uitputtingsslag meer tussen Rusland en Oekraïne, maar ook tussen Rusland en Europa, dat haar wapenvoorraden heeft uitgeput en niet meer kan rekenen op snelle leveranties door de VS (waar de voorraad luchtafweerraketten inmiddels is uitgeput door de oorlog tegen Iran). Maar we zagen het eerder in de geschiedenis: Rusland is bereid extreme offers te vragen van haar bevolking. Een nieuwe, grote mobilisatie staat dan ook voor de deur.

De oorlog gaat ook niet meer alleen om het veroveren van land. Het Britse instituut Chatham House schreef onlangs dat Moskou Oekraïne moet uitschakelen als de militaire macht die het door de oorlog geworden is, dit om te voorkomen dat het ooit verloren gebied gaat heroveren of Rusland kan bedreigen. Bij elke diplomatieke onderhandeling zal Moskou eisen dat Oekraïne grotendeels ontwapent, eisen die Kyiv niet graag zal willen inwilligen.

En welk belang heeft Europa? Europese NAVO-landen en EU-lidstaten hebben vooral tijd nodig om hun eigen militaire opbouw af te ronden, nu de VS zich meer en meer uit ons continent en zijn verdediging lijkt terug te trekken. Europa zal er militair gezien pas beter voorstaan vanaf 2030, met een grote eigen defensie-industrie en veel beter bewapende strijdmachten. Het voortduren van de oorlog is daarom ook een Europees belang, al zullen weinigen dat publiekelijk beamen. Stopt de oorlog dan kan Rusland immers de focus verleggen naar de Baltische Staten of elders Europese belangen aantasten.

Positief scenario

Wat betekent dat alles op de middellange termijn? Laten we met een positief scenario beginnen. De kans daarop is klein, maar Europa en de VS komen tot een vergelijk over gemeenschappelijke steun aan Oekraïne in ruil voor (beperkte) NAVO-steun aan de Amerikaanse strijd tegen Iran. Trump wordt overtuigd met bewijs dat Moskou Teheran heeft geholpen bij de Iraanse aanvallen op Amerikaanse bases in het Midden-Oosten. De strijd in de Donbas gaat dan weliswaar onverminderd door, maar met betere wapens en inlichtingen keren de krijgskansen voor Oekraïne.

Langzaam maar zeker worden de Russen teruggedrongen en sluit het luchtruim zich voor grote Russische drone- en raketaanvallen. In dit scenario zal Poetin niet graag willen escaleren en uiteindelijk bakzeil moeten halen. Wellicht sleept hij nog een stuk Donbas (de gebieden die Rusland in 2015 heeft verworven) uit een vredesdeal of wapenstilstand – als hij op tijd aangeeft te willen stoppen.

Bevroren front

Als dat niet gebeurt kan een ander scenario op langere termijn leiden tot een wapenstilstand zoals die tussen Noord- en Zuid-Korea: zonder vrede en oplossing, maar met een ‘bevroren’ front dat de facto de grens tussen Oekraïne en Rusland gaat worden. Beide partijen raken te zijner tijd uitgeput en zien meer heil in een gevechtspauze om zichzelf te hergroeperen en beter te bewapenen, maar de strijd kan in de toekomst opnieuw losbarsten. Rusland moet haar strijdmacht in Oekraïne in stand houden om te voorkomen dat Oekraïne aanvalt en krijgt daarom niet de kans om elders Europa te bedreigen. De strijd is dan ook nog niet voorbij – al zwijgen de wapens.

Langdurige proxy-oorlog

In weer een derde scenario moddert de strijd eindeloos door. Oekraïne wordt op de been gehouden door Europa, omdat Rusland niet mag winnen en moet worden uitgeput zodat het niet later Europa kan aanvallen. Ook is het voortduren van de strijd van belang voor de opbouw van een grotere Europese defensie-industrie. De VS houden zich afzijdig, wat tot hoge kosten voor Europa gaat leiden.

Rusland mobiliseert deze winter honderdduizenden nieuwe troepen en blijft proberen om Europa te ondermijnen met hybride acties. In dit scenario is er geen doorbraak voor één van de beide vechtende partijen te verwachten. Deze situatie is kostbaar voor Europa en kan leiden tot verarming en politiek-economische verzwakking van ons continent, verwikkeld als we dan zijn in een langdurige proxy-oorlog met Rusland.

In een vierde scenario escaleert Rusland in een poging om een eind te maken aan de oorlog en een overwinning te forceren. Eerst door de opbouw van troepen langs de noordelijke NAVO-grens, terwijl Europa moet toezien hoe het geteisterd wordt door steeds pijnlijker ‘incidenten’ en ‘ongelukken’. De hybride oorlogvoering zwelt aan, maar er is geen sprake van een stevig gezamenlijk antwoord van de NAVO.

Bij gebrek aan resultaat zal Rusland verder escaleren door ‘per ongeluk’ met afgezwaaide drones of raketten Baltische havens te raken of Europese delegaties in Oekraïne te bombarderen. De Russische dreiging met de inzet van tactische kernwapens op Oekraïense militaire doelen neemt serieuze vormen aan. Trump dwingt Zelensky tot vredesonderhandelingen, die mogelijk zullen leiden tot een veel kleiner, verzwakt en van Europese financiering afhankelijk Oekraïne. Rusland heeft gewonnen, Europa betaalt de rekening.

Met Oekraïne vechtend voor haar voortbestaan, met zowel Europa als Rusland gevangen in eigen geopolitieke logica en met een VS die elders zijn belangen najaagt, is er vooralsnog geen kans op vrede. Poetin wil koste wat kost een politiek-strategische overwinning en niet alleen een militaire. Oekraïne moet in zijn ogen als anti-Rusland, als succesvolle militaire rivaal en als democratisch experiment van de kaart verdwijnen.

De oorlog gaat dus door, met alle gevolgen vandien. Reikt Europa geen hand uit naar Trump inzake Iran, dan maakt het zich afhankelijk van een uitputtingsslag waar het zelf net zo goed onder zal lijden – als het intussen niet door Russische escalatie en Amerikaanse druk wordt gedwongen de steun aan Oekraïne te staken.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Oekraïne-oorlog escaleert en kent uitsluitend verliezers verscheen eerst op Wynia's Week.

In de 19de eeuw besloten de Russen hun spoorrails iets verder uit elkaar te leggen, naar men zegt om het Europese legers moeilijker te maken om met de trein Rusland binnen te vallen. Hierdoor moeten de wielstellen van elke doorgaande trein aan de grens worden aangepast. Deze aanpassing gaat met veel lawaai, klappen en stoten gepaard. Het zijn korte nachten met weinig slaap in de trein van Kyiv naar Warschau. Voor de rest zijn de treinen in Oekraïne schoon, redelijk comfortabel en rijden ze – tot voor kort – stipt op tijd. Daar kan de NS nog wat van leren.

Rusland valt nu de treinen zelf aan

Het verschil in spoorbreedte tussen Rusland en Europa is tegenwoordig niet een barrière voor Europese legers om Rusland binnen te vallen maar een van de weinige beschermingen die Europa heeft tegen een Russische aanval. Hoewel, een Russische aanval op Europa zal waarschijnlijk niet via het spoor komen, maar door de lucht met drones en raketten.

Omdat de burgerluchtvaart sinds de grootschalige Russische invasie in Oekraïne volledig stil ligt, is de trein een essentieel vervoermiddel voor burgers maar ook voor westerse politici, militairen en diplomaten die Oekraïne bezoeken. Het is de levenslijn tussen Oekraïne en de rest van de wereld. De Russische aanvallen waren tot voor kort vooral gericht op het vernielen van het spoor en niet op de treinen zelf. Tegenwoordig vliegen de Russische drones zo snel dat ze ook rijdende treinen kunnen raken. De schade aan de spoorrails werd vaak binnen enkele uren hersteld en leidde vrijwel niet tot oponthoud. Nu Rusland de treinen zelf aanvalt, worden mensen bang om met de trein te reizen. Ook westerse bezoekers zullen zich hierdoor wel tweemaal bedenken voordat ze in het Poolse Chelm op de trein naar Kyiv stappen.

De Russische aanvallen zijn onderdeel van de grootschalige terreurcampagne tegen de Oekraïense bevolking. De hoofdstad Kyiv is daarbij steeds vaker het doelwit. Tot anderhalf jaar geleden waren er slechts sporadisch aanvallen op Kyiv. Zeker het centrum van Kyiv was redelijk veilig en goed beschermd door afweergeschut. De aanvallen met drones en ballistische raketten zijn echter steeds heviger geworden en de Patriot verdedigingsraketten zijn bijna op. De laatste keer dat ik in Kyiv was, in juni, was kort voor mijn aankomst het Tsjernobil-museum door een raket verwoest. Dit museum ligt op nog geen honderd meter van het Radison-hotel waar ik meestal verblijf.

Voortdurende stress

Tot een jaar geleden vonden de Russische aanvallen vooral ’s nachts plaats. In het begin bleef ik bij luchtalarm ook gewoon in bed liggen omdat de Oekraïense luchtverdediging alle drones en raketten tegenhield. Nu zijn er vaak de hele dag door Russische aanvallen. Veel mensen in Kyiv blijven binnen omdat ze daar relatief het veiligst zijn. Op straat vliegen geregeld drones over op zoek naar hun doelwit. Deze drones worden door het mobiele luchtafweergeschut van het Oekraïense leger op bruggen en viaducten onder vuur genomen. Kyiv was een leuke en levendige stad, dat is de laatste maanden sterk veranderd.

De aanvallen zorgen voor voortdurende stress weet ik uit eigen ervaring. Slapen is ook moeilijk als het luchtalarm afgaat en er harde knallen en lichtflitsen van inslagen zijn. De schuilkelders bieden bescherming maar zijn geen plaatsen om rustig te slapen. De bevolking van Kyiv raakt door slaapgebrek en de voortdurende spanning uitgeput. En de winter staat voor de deur. In normale tijden is dit al een donkere periode met vaak extreme kou, sneeuw en ijs dat een licht depressief gevoel opwekt. Nu komen daar de voortdurende aanvallen bij.

Rusland verliest 1400 soldaten per dag

De verwachting is ook dat Rusland net als afgelopen jaar de electriciteitscentrales zal aanvallen waardoor veel mensen in Kyiv zonder licht, warm water en verwarming komen te zitten. De afgelopen winter was al extreem zwaar, de komende winter dreigt nog erger te worden. Veel mensen in Kyiv denken er dan ook over om de stad tijdens de winter te verlaten en een huis in het westen van Oekraïne te huren waar het nog relatief veilig is of te vertrekken naar een EU-land.

Poetin beschouwt zichzelf in oorlog met het Westen. In Oekraïense steden voert Rusland grootscheepse terreuraanslagen uit met drones en ballistische raketten. Deze terreuraanslagen hebben tot doel de moraal van de bevolking en de economie te breken. De economische schade van de aanslagen op havens, bedrijven, benzinestations en treinen is groot. Het nationaal inkomen is nog altijd 20% lager dan voor de grootschalige Russische invasie. Aan het front boekt Rusland nauwelijks vooruitgang. Het land verliest dagelijks zo’n 1400 soldaten. Dat zijn er meer dan het kan rekruteren. De Russische rekruten worden na een training van niet meer dan drie weken naar het front gestuurd waar hun levensverwachting slechts enkele dagen is.

Oekraïne blijft aan het front overeind en weet zelfs terreinwinst te boeken. Economisch blijft het land alleen door Europese steun op de been. Wat als Poetin tot het inzicht komt dat hij de oorlog aan het front niet kan winnen en besluit de Europese wil om Oekraïne te helpen op de proef te stellen en een drone-aanval uitvoert op een wapenfabriek of een olieraffinaderij in Duitsland? De Navo heeft niet de drone-capaciteit om op vergelijkbare wijze in Rusland terug te slaan. Europa zal escalatie ook zo veel mogelijk willen voorkomen. Dan toch maar weer de Russische ambassadeur op het matje roepen en Mark Rutte een verklaring laten geven dat Poetin echt onverantwoord bezig is?

Europa mist slagkracht

En wat als Poetin dreigt met meer drone-aanvallen op Europa als de steun aan Oekraïne niet stopt? Slaat Europa dan terug of gooit het dan de handdoek in de ring en levert het Oekraïne uit aan Poetin? Rusland produceert maandelijks honderden aanvalsdrones en ballistische raketten, Europa niet. De ontwikkeling van relatief goedkope drones gaat ook razendsnel. Veel van deze nieuwe en relatief goedkope wapentechnologieën worden door Oekraïne ontwikkeld. Oekraïne heeft evenwel niet de middelen om de productie van deze nieuwe wapentechnologieën op te schalen.

Rusland kopieert veel van deze innovaties en heeft wel de mogelijkheid om deze snel op grote schaal te produceren. Westerse militaire experts leren hiervan – een verdieping van de Nederlandse ambassade in Kyiv is inmiddels gevuld met miltaire experts – maar Europa mist de slagkracht om haar militaire productie aan te passen en snel uit te breiden. Rusland heeft inmiddels een overwicht opgebouwd in drones en raketten op Europa.

Zonder Europese steun stort de Oekraïense economie in elkaar en zal het Oekraïense leger de strijd snel moeten staken. Europa bedreigen om de steun aan Oekraïne te staken kan voor Poetin een aantrekkelijke optie zijn als hij de oorlog aan het front niet kan winnen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Aantrekkelijk voor Poetin: Europa met drone-aanvallen dwingen de steun aan Oekraïne te staken verscheen eerst op Wynia's Week.

Natuurlijk zou dat – als het waar is – goed nieuws zijn: de verschrikkelijke Russische oorlog tegen Oekraïne kan niet snel genoeg ophouden en idealiter volgt er regime change en krijgen we democratie in Moskou. Maar hoe realistisch zijn deze analyses? Doen we massaal aan wensdenken of is het politieke spin?

Nog even volhouden

‘Wat Poetins overwinningsparade zegt over Rusland in oorlog’, ‘Russen geloven niet langer in Poetins propaganda’, ‘Poetins paranoia was duidelijk zichtbaar tijdens de parade in Moskou’ en ‘Poetins geheime plan voor na de oorlog’ zijn zomaar wat koppen uit de internationale pers. De Britse Telegraph meldde dat Xi en Kim-Jong-Un verstek lieten gaan op het feestje van Poetin en dat hij er maar bekaaid af zou zijn gekomen met figuren als Lukashenko van Belarus, de koning van Maleisië en de president van Laos.

En diverse Nederlandse en Vlaamse media meldden vorige week dat Poetin zijn bunker bijna niet meer uit zou durven uit angst voor een staatsgreep, althans volgens een niet nader gespecificeerd ‘Europees’ inlichtingenrapport. Tegelijkertijd waren er berichten dat de Zweedse militaire inlichtingendienst de Russische economie ziet instorten.

Nog even volhouden dus, we zijn er bijna. Als er inderdaad een politieke boodschap aan ons – Europese burgers – in deze berichtgeving schuilt is, dan is het die wel.

Tja, het nieuws is voorspelbaar en we horen dit soort analyses al jaren. En daarom is het altijd goed om te factchecken. Is het bijvoorbeeld echt een signaal dat de Chinese en Noord-Koreaanse leiders verstek lieten gaan op 9 mei? Nee, zeker niet: Xi kwam alleen in 2015 en 2025 naar respectievelijk de 70- en 80-jarige herdenkingen, dus zijn afwezigheid dit jaar valt prima te verklaren.

Is er dan niets aan de hand in Rusland? Toch wel. Vladimir Poetin verliest zijn greep op Rusland, scheef ook The Economist in één van de betere, meer genuanceerde analyses vorige week. Ruim vier jaar na de Russische aanval op Oekraïne kun je natuurlijk haast niet anders verwachten. Maar het Britse blad ziet hooguit subtiele veranderingen, zoals een verschuiving in het taalgebruik van de Russische politieke en zakelijke elite. Daar wordt niet meer gesproken over ‘onze oorlog’ of ‘onze problemen’, maar als ‘zijn oorlog’ en ‘zijn problemen’.

Valse verwachtingen

Dat is natuurlijk geen rebellie. Poetins regime kan lang overleven en heeft nog altijd het monopolie op geweld, zo waarschuwt het weekblad. Poetin heeft zijn greep dus nog niet verloren, maar die begint wel te slijten. The Economist trekt een vergelijking met het schaakspel. Poetin zou last hebben van Zugzwang, een situatie waarbij elke zet die je nog kunt doen je eigen positie alleen maar verslechtert. Maar dat maakt Poetin juist gevaarlijk, omdat hij enorme schade kan aanrichten door bijvoorbeeld de repressie in eigen land op te voeren, door het starten van nóg een oorlog of door harder uit te halen naar Oekraïne.

Ook Ruslandkenner Mark Galeotti waarschuwt tegen valse verwachtingen. In The Spectator omschreef hij de vermeende dreiging van een staatsgreep tegen Poetin als onbetrouwbare of zelfs gemanipuleerde informatie (dodgy intelligence – in Groot-Brittannië hebben ze daar slechte ervaringen mee). Hij wijst in dat verband ook naar het Zweedse rapport dat in zijn ogen de druk op de Russische economie zwaar overschat.

Wanhopig verlangen naar einde oorlog

Waar hebben we dit soort rapporten aan te danken? Volgens Galeotti leeft er onder Europese politici een wanhopig verlangen naar een wonderbaarlijk einde (een deus ex machina) van de Oekraïne-oorlog. Het is volgens hem zeker niet de eerste keer dat een Europese inlichtingendienst opschrijft wat politici graag willen horen. Maar we moeten echt gaan oppassen, zegt hij, nu de NAVO volgens hem gesprekken zou hebben gevoerd met film- en televisieproducenten in de hoop de publieke opinie verder te kunnen beïnvloeden.

Die honger onder Europese leiders naar een snelle afloop van de Oekraïne-oorlog is logisch. De steun aan het land – hoe noodzakelijk ook – kost ons miljarden aan belastinggeld en heeft ons een uitzichtloos en kostbaar hybride conflict met Moskou opgeleverd. Het is niet voor niets dat er meer en meer stemmen in Europa opgaan om het contact met Poetin te herstellen. Denk bijvoorbeeld aan de opmerkingen van de Belgische premier Bart De Wever en onlangs van de voorzitter van de Europese Raad, António Costa, die – nadat hij zijn woorden had moeten nuanceren – nog altijd bevestigde dat er uiteindelijk met de Russische leider gesproken zal moeten worden.

Intussen evolueert het slagveld verder. Het jaarlijkse Russische lente-offensief is volkomen mislukt, al slagen de Russen er hier en daar in een klein beetje op te rukken. Maar de Oekraïners heroveren weer andere stukjes en beide partijen houden elkaar nog steeds in evenwicht – wat voor het kleinere Oekraïne natuurlijk absolute winst is. Intussen is de Oekraïense capaciteit voor zogenaamde deep strikes in het Russische achterland – tot wel 1500-2000 kilometer ver – nog meer gegroeid. Dat betekent dat niets meer veilig is in Europees Rusland, tot in de Oeral aan toe. Diverse belangrijke doelen, zoals wapenfabrieken, luchtmachtbases en olie-installaties, zijn al door de Oekraïners beschadigd – maar niet vernietigd.

De Russen gaan intussen onverdroten door met massale drone- en raketaanvallen op Oekraïense doelen. In dit opzicht – ook al zijn de Oekraïense aanvallen nog niet zo massaal als de Russische – slaagt Oekraïne er langzaam in om het gat te dichten. Wel weet het land de Russische aanvoerlijnen inmiddels tot op 100-120 kilometer diep achter de frontlijn te verstoren met nieuwe, lastig te onderscheppen Hornet-drones.

Rusland is niet verslagen

Een andere ontwikkeling is de opkomst van rijdende drones – zogenaamde UGV’s (unmanned ground vehicles) – waarvan Oekraïne er volgens eigen zeggen maar liefst 25.000 zou hebben besteld. Die wil het land uiteindelijk massaal inzetten als een soort cavalerie om haar eigen soldaten – waarvan het er eigenlijk te weinig heeft – te sparen en stukjes land te heroveren op de Russen. Ongetwijfeld zullen ook de laatstgenoemden met een dergelijk wapen of tegenmaatregelen voor de dag komen. Een technologische voorsprong is in deze oorlog doorgaans van korte duur.

Het moge duidelijk zijn, Rusland is geenszins verslagen en zal op korte termijn ook niet instorten. Het land is bovendien nog steeds in staat om het Iraanse regime van drones en onderdelen te voorzien. Zelf laat Rusland zijn dronefabrieken – bijvoorbeeld die in de Speciale Economische Zone van Alabuga in Tatarstan – flink uitbreiden, want hoe hoog de productie van drones ook moge zijn, de Oekraïners weten ze bijna allemaal neer te halen.

Rusland boert goed dankzij hoge olieprijs

Bovendien genereren Russische olie en gas meer geld op de wereldmarkt dan de afgelopen jaren. Het land boert immers goed als de olieprijs bijvoorbeeld boven de 60-70 dollar per vat ligt. Die prijs schommelt al enkele maanden rond de 100 dollar per vat en vanwege de problemen in de Perzische Golf is de verwachting dat de prijs nog lang hoog zal blijven.

Oekraïne doet intussen verwoede pogingen om die voor Poetin welkome hogere prijzen deels teniet te doen met aanvallen op de Russische olie- en gasinstallaties. Ook wordt de Russische schaduwvloot wereldwijd meer en meer gehinderd door inspecties, inbeslagnames en zelfs af en toe door een Oekraïense aanval, zoals enkele maanden geleden in de Middellandse Zee gebeurde. Maar het is niet genoeg. De olie-exporten van het land daalden volgens persbureau Reuters in april slechts 7%, terwijl de opbrengsten verdubbeld zouden zijn – dankzij de hoge olieprijs.

Beide partijen hebben hun oorlogskas stevig weten te spekken, want inmiddels mag Oekraïne eindelijk de geplande enorme financiële steun van de EU gaan ontvangen. Het land heeft ook nieuwe vrienden gemaakt onder de kapitaalkrachtige Golfstaten. Die zitten te springen om ervaring en producten op het gebied van drones en luchtverdediging.

Het einde van de oorlog is dus niet in zicht en zolang er geen harde, concrete aanwijzingen zijn van de val van Poetin of andere grote veranderingen in Rusland, is het zaak voor Europa om zich voor te bereiden op gesprekken. De oorlog duurt immers te lang en kost ons allemaal veel te veel – om over het menselijk leed maar te zwijgen.

Wees realistisch

Laat de uitkomst van de oorlog – een langdurige wapenstilstand in Oekraïne – daarom vooral realistisch zijn en laten we niet uitgaan van onhaalbare doelen zoals het volledig verslaan van Poetin, het opdelen van Rusland of zelfs het heroveren van al het verloren Oekraïens terrein.

NAVO- en/of EU-lidmaatschap zit er op dit moment niet in voor het heldhaftige Oekraïne, maar we moeten het land wel ‘dichtbij ons’ houden en blijven ondersteunen – ook in vredestijd. Daarom is een zwaarbewapend en neutraal Oekraïne, dat alleen op lange termijn het EU-lidmaatschap (of iets dat daar sterk op lijkt) kan verwerven, nog altijd het best haalbare resultaat.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Rusland staat niet op instorten. Europa moet realistisch zijn, Oekraïne blijven steunen en zich voorbereiden op onderhandelingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Luitenant-generaal Jan Renger Swillens (58) heeft ook een HEPLA, maar hij heeft een extra exemplaar laten maken. Een soort gedachtensteuntje om onder alle omstandigheden te kunnen beseffen waar het in het leven van een soldaat om gaat. In dat extra val dood plaatje staat een mooie leeuw gegraveerd en daarnaast in hoofdletters de functie: COMMANDANT LANDSTRIJDKRACHTEN. Daaronder staat, ook in blokletters, zijn bericht aan de troepen: ‘WILLEN – SLIMMER – KUNNEN VECHTEN’.

Doener en denker

Swillens heeft met zijn volledig kaalgeschoren hoofd en zijn afgetrainde, sportieve voorkomen een beetje het uiterlijk van een vuurvreter. Hij spreekt in stellige termen. Tegelijk heeft hij een natuurlijke charme en jovialiteit. Hij is een strakke militair en al veertig jaar in het leger, vooral bij de elitetroepen, maar zijn empathische oogopslag heeft hij behouden. Hij is doener en denker. Hij voltooide een academische opleiding arbeids- en organisatiepsychologie.

Swillens had de leiding over de eerste groep commando’s die in 2002 naar Afghanistan gingen. Later was hij in dat land commandant van een ‘battle group’ van de Luchtmobiele Brigade. In Nederland kreeg hij de leiding over het Korps Commandotroepen, de 43 Gemechaniseerde Brigade en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Sinds maart 2024 is hij baas van de landmacht, met ruim 18.000 beroepsmilitairen, 5.000 reservisten en 4.000 burgermedewerkers het grootste onderdeel van de krijgsmacht. ‘Ik had al op allerlei plaatsen gewerkt, maar nog nooit hier op het hoofdkwartier,’ zegt Swillens tijdens een lang gesprek in zijn werkkamer op de Kromhout Kazerne in Utrecht.

In zijn huidige functie heeft hij niet de leiding over de militaire operaties. Dat is aan de Commandant der Strijdkrachten. Swillens en zijn collega’s van de zeestrijdkrachten en de luchtmacht moeten zorgen voor de ‘gereedstelling’. Hun militairen moeten getraind en geoefend zijn, zodat ze snel kunnen worden ingezet waar dat nodig is.

Als baas van de landmacht moet Swillens die voorbereiding in goede banen leiden. Aangezien het om een grote organisatie gaat, is dat een tamelijk abstract proces. En hier herken je de psycholoog Swillens: hij moet zijn mensen motiveren en inspireren. Hij zal het zelf nooit met zoveel woorden zeggen, maar met zijn strakke voorkomen en zijn jovialiteit is hij voor ruim 27.000 landmachters het absolute rolmodel. Hij is populair. Ze willen allemaal zijn kant op.

In gesprek met Swillens krijg je de indruk dat hij enorm zijn best doet om het leiderschap over zijn organisatie concreet te maken. Hij heeft prachtige brochures laten drukken. Hij liet een soort geloofsbelijdenis met de gouden regels ‘Wat is een goede militair?’ inlijsten. Het document hangt in zijn kantoor aan de muur. Hij maakt voortdurend gebruik van de retorische drieslag, omdat hij nu eenmaal weet dat je mensen kunt overtuigen door in drievoud te spreken: ‘Moed, veerkracht, toewijding.’ En er is dat Herkenningsplaatje met zijn Commando Boodschap, ook in drievoud: ‘Willen – slimmer – kunnen vechten.’

Willen

Eerst dat willen. Daar begint het volgens Swillens mee. ‘Toen ik hier in 2024 aantrad, heb ik vooral naar de gebeurtenissen in Oekraïne gekeken. Het intrigeerde mij enorm: hoe konden dit land en volk zoveel weerstand blijven bieden tegen een numeriek veel sterkere tegenstander? Willen is de morele component van de weerbaarheid. Tot de jaren tachtig hadden de landmacht 30.000 beroepsmilitairen en 90.000 dienstplichtigen. Nu hebben we een veel kleiner beroepsleger, maar dat zal de komende jaren sterk groeien en het krijgt een sterke mobilisabele component van reservisten en burgers met specifieke vakkennis.’

Naar het voorbeeld van Oekraïne moet de krijgsmacht volgens Swillens direct samenwerken met de bevolking. Hij geeft het voorbeeld van de duizenden vrouwen die in allerlei werkplaatsen in Oekraïne drones in elkaar knutselen. Een leger dat wil vechten moet zich gedragen weten door de hele samenleving. ‘En vergeet niet dat er ook nog 60.000 Oekraïense vrouwen aan het front in de loopgraven liggen.’

‘Onze missie is Nederland beschermen, desnoods met geweld,’ zegt hij. ‘Tien jaar geleden had ik dat niet eens op deze manier durven uitspreken, want dat zou te oorlogszuchtig hebben geklonken. Maar inmiddels is de wereld natuurlijk wel veranderd.’ Swillens’ gevleugelde gezegde luidt: Armies win battles, nations win wars. Een leger kan een slag winnen, maar geen oorlog. Daarvoor heb je een sterk volk, een weerbare natie nodig.

Dat roept natuurlijk wel de vraag op of Vladimir Poetin niet een beetje gelijk heeft met zijn beweringen dat de softe westerse samenlevingen onvermijdelijk zullen verliezen. Is het lieve Nederland opgewassen tegen – kijk wat ze op allerlei plaatsen in Oekraïne hebben aangericht – de wreedheid van het Russische leger?

Swillens antwoordt met een citaat van de Amerikaanse oud-generaal der mariniers, James Mattis, tevens kortstondig minister van Defensie in de eerste presidentstermijn van Donald Trump. Die heeft ooit snedig opgemerkt: ‘De belangrijkste afstand op het slagveld is de 25 centimeter tussen jouw oren.’ Daar valt geen speld tussen te krijgen, zeker niet voor een arbeids- en organisatiepsycholoog.

‘Het militaire leiderschap is de belangrijkste knop waaraan ik kan draaien,’ zegt Swillens. Officieren, onderofficieren, soldaten, ze moeten een collectief vormen dat zich vindt in een taaie bereidheid om onrecht te verslaan zonder de ethische hoogvlakte – militairen spreken altijd over ‘the moral high ground’ – te verlaten.

‘We wilden in de westerse wereld lange tijd graag geloven dat we het conflict op afstand konden uitvechten. Met technologische middelen en zonder slachtoffers aan eigen zijde. De oorlog in Oekraïne laat zien hoe dichtbij een oorlog komt. De kern van de oorlog is een botsing van wilskracht op wilskracht.’

Geen illusies

De militaire doctrine zegt dat je zó sterk moet zijn dat de tegenstander het niet in zijn hoofd haalt om je aan te vallen. Als hij dan toch aanvalt, moet je hem zoveel schade toebrengen dat zijn wil om te blijven vechten wordt gebroken. In Rusland telt een mensenleven minder dan in West-Europa. Wie houdt de oorlog dan het langste vol?

Hij heeft hierover weleens gesproken met de chef van de Oekraïense landmacht. Die zei dat Swillens zich geen illusies moest maken. In Oekraïne zijn inmiddels ruim een miljoen Russen gesneuveld of zwaargewond uitgeschakeld en nog altijd geeft Moskou niet op. ‘Mijn Oekraïense counterpart zei dat zijn leger moest zorgen dat er elke maand meer Russen worden gedood dan Moskou aan nieuwe soldaten kan mobiliseren.’

De uitputtingsoorlog als koele rekensom van het uitsterven. Dat idee is hier nogal onwerkelijk. Onlangs kwam het bericht dat Defensie treinwagons bestelt om massa’s zwaargewonden te kunnen repatriëren. Sommige burgers schrokken hiervan, veel anderen haalden de schouders op. Zulk grootschalig leed, dat wil er bij de doorsnee Nederlander niet in.

Swillens: ‘Het is heel moeilijk die vertaling te maken, want in Nederland leeft niet het gevoel dat er een echte dreiging is. We moeten het er wel over hebben. We moeten ons fysiek en mentaal voorbereiden op wat kan komen.

‘Toen we naar Afghanistan gingen, was het uitgangspunt dat een gewonde militair daar op dezelfde medische zorg mocht rekenen als in Nederland. Binnen een uur moest de militair op een operatietafel liggen en meestal lukte dat ook. Aan het front in Oekraïne blijkt dit onmogelijk. Je bent als militaire eenheid op jezelf aangewezen en je moet zwaargewonden 24 uur of 48 uur op een basale manier in leven zien te houden. In oefeningen draaien wij nu scenario’s waarin 200 zwaargewonden vallen. Dan moeten de artsen triage toepassen.’

Dit betekent dat zij sommige gewonden niet behandelen, omdat hun overlevingskans te klein is of omdat ze het toch wel overleven. De beperkte operatiecapaciteit is voor de zwaargewonden die het anders net niet redden. Tijdens zo’n oefening dringt de rauwheid van de oorlog tot iedereen door. ‘Het heeft impact,’ zegt de generaal.

Kijk diep in je hart

Als bataljonscommandant van een eenheid die naar Afghanistan werd gezonden, sprak hij – destijds in de rang van luitenant-kolonel – zijn mensen toe. ‘Achthonderd militairen in de zaal. Statistisch gezien zouden tien tot vijftien van hen (zwaar)gewond terugkeren en zouden twee of drie van hen sneuvelen. Iedereen in die zaal denkt: dat kan allemaal wel zo zijn, maar ík ben het niet. Dat is het mechanisme waarmee je met zo’n risico omspringt.’

‘Het vreemde van ons beroep is dat je je op iets moet voorbereiden dat we hopelijk nooit echt zullen ervaren. De kans dat je oorlog gaat meemaken, is erg klein. Maar als het gebeurt, weet je niet hoe het zal zijn.’ De een vecht, de ander vlucht, een derde bevriest.

Swillens: ‘Kijk je heel diep in je hart, dan weet je hoe jij zult reageren. Na het sneuvelen van een kameraad heb ik mensen zien handelen, van wie ik niet had verwacht dat ze zich zo moedig zouden gedragen. In zulke omstandigheden weet je: ik ben ervoor getraind en ik moet nu handelen. Je vecht voor de man of vrouw links en rechts naast je. Valt er een gewonde, dan haal je hem of haar uit de vuurlinie, omdat er een stemmetje in je klinkt dat zegt dat je levenslang spijt zult hebben als je niet optreedt. Daarom kregen ook zoveel Afghanistan-militairen een dapperheidsonderscheiding.’

Hij denkt lang na over de vraag of Nederland ook gedetineerden in ruil voor strafvermindering in het leger zou moeten opnemen. Rusland doet dat op grote schaal. In de Tweede Wereldoorlog deed Canada het ook en voor een deel heeft Nederland zijn vrijheid te danken aan de ex-gedetineerden uit dat land. Als er duizend gedrogeerde Russen met mitrailleurs op je afstormen, lig je in zo’n loopgraaf misschien het liefst naast een straatschoffie die weet wat vechten is.

Swillens spreekt zich hierover niet uit, maar vindt het wel een thema. Hij vindt dat het leger ‘sommige mensen een tweede kans kan bieden’. Eerder op de dag had hij een lunch met alle secretaresses op het hoofdkwartier. ‘Die secretaresses zijn enorm belangrijk. Ze houden alle generaals en kolonels aan het werk. Ze weten ontzettend veel. Ze zijn bepalend voor de sfeer op de werkvloer. Ik wilde graag met iedereen kennismaken en van gedachten wisselen.’

Tijdens de lunch kwam een van de secretaresses met het verhaal over haar zoon die nogal een wilde puberteit achter de rug had. Uiteindelijk werd hij soldaat bij het 17e Bataljon Pantserinfanterie. Dat veranderde hem compleet. Het leger disciplineert, wil Swillens maar zeggen. En je hebt natuurlijk geen bangeriken nodig. ‘Moed, veerkracht en toewijding. Een goede soldaat is fysiek fit, heeft zijn uitrusting voor elkaar, beheerst zijn vak, begrijpt zijn rol in het grotere geheel, geeft niet op als het niet lukt, want dan probeert hij het op een andere manier, en hij zorgt goed voor zijn maten. Maar garanties dat iemand ook effectief is in de strijd, heb je niet.’

Slimmer

Je moet natuurlijk goed getraind en geoefend zijn. ‘Skills and drills,’ zeggen de militairen. Maar dat klinkt te mechanisch, als een Pavlov-reactie. Terwijl de moderne oorlog onvoorspelbaar is en dus creativiteit vergt. Dat bedoelt Swillens met het tweede deel van zijn commandoboodschap: slimmer.

‘Bij elke inzet weet je dat het altijd anders loopt dan gedacht. Je moet improviseren. We hebben dus leiderschap nodig dat zich comfortabel voelt bij onvoorspelbaarheid. Je moet je razendsnel aanpassen en dat moet je continu blijven doen. Slimmer vechten dan je tegenstander, dat moet je tweede natuur zijn.’

Kort na de terroristische aanslagen in Amerika van 11 september 2001 werd Swillens met een Special Forces-eenheid ingezet in Afghanistan. ‘We waren het allereerste clubje dat voet aan de grond zette in Kaboel. Wij hadden nog nooit gehoord van bermbommen. Ik wist wel dat er overal mijnen konden liggen die nog dateerden uit de tijd van de Russische invasie, eind jaren zeventig. De Talibanstrijders begonnen die mijnen te gebruiken als bermbommen. Toen kwamen wij met metaaldetectoren en spoorden de explosieven op. Zij reageerden en plaatsten voortaan kunststof mijnen die ze met een kabeltje tot ontploffing brachten. Daarop kwamen wij met “flanking teams” (een tactiek om de vijand te omsingelen, E.V.). Vervolgens brachten de Taliban hun bermbommen met een draadloze telefoonverbinding tot ontploffing. Toen maakten wij gebruik van stoorzenders. Wat ik ervan heb geleerd, is dat je altijd het initiatief moet behouden, zodat de tegenpartij moet reageren en achter de feiten aanloopt.’

De geweldsinstructie van de commando’s was streng. Trokken de Nederlandse militairen een vallei binnen, dan zagen ze vaak een mannetje van de Taliban op de uitkijk staan. Meteen moesten ze vrezen voor een hinderlaag. Ze beluisterden stiekem het radioverkeer van de Taliban. Was dat mannetje een spion? Ze losten een waarschuwingsschot, pakweg vijftig meter naast hem. Ze hoorden hem over de Taliban-radio krijsen dat hij onder vuur lag. Zo verkregen de Nederlanders een ‘PID’: positive identification. Ze wisten nu zeker dat de man op de heuvel tot de opstandelingen behoorde. ‘Daar mocht je vuur op afgeven,’ vertelt Swillens.

De volgende stap van de Taliban was dat ze niet langer een volwassen kerel op de uitkijk zetten, maar een jongetje van een jaar of 15, die er in westerse ogen uitzag als een kind van 10 of 12. Dan zwegen de Nederlandse wapens, want je schiet geen kinderen neer. Daartoe ga je je niet verlagen.

‘Ethisch besef is de rode draad,’ zegt Swillens. ‘Je moet continu nadenken. Wat willen we hier bereiken? Dit was de realiteit van de echte wereld. In een split-second flitsten de juridische en ethische regels van de geweldsinstructie door je heen. Wat kon je nu nog doen voor je eigen veiligheid? In Afghanistan hebben we die mindset heel goed geleerd. Al mijn huidige bataljonscommandanten dienden in die jaren als luitenant in Afghanistan of Irak, waar ze de leiding hadden over een peloton. Dat geeft mij vertrouwen.’

Kunnen

Een confrontatie met Rusland zal zich niet alleen op het slagveld afspelen. Door inzet van cyberwapens en het verspreiden van fake-nieuws zal ook het thuisfront de ingrijpende gevolgen van een oorlog ondervinden. De vijand zal de bevolking leed en schade toebrengen om het moreel van de natie te breken.

‘Weerbaarheid van de samenleving, dat vind ik een moeilijke vraag,’ zegt Swillens. ‘Ik denk dat als het er echt op aankomt, dat wij Nederlanders opstaan.’

In Oekraïne hebben burgers een appje op hun telefoon om het leger van informatie te voorzien. Ze geven bij voorbeeld door waar mortiergranaten inslaan, zodat de artillerie beter kan richten en vijandelijke doelen kan uitschakelen. Zou zoiets in Nederland ook kunnen? Civiele technologie inzetten als militaire capaciteit? De vijand kan zijn pantserwagens nog zo goed camoufleren, maar als je het dataverkeer van grote aantallen drones, deurbelcamera’s en dashboardcamera’s op een slimme manier analyseert, weet je precies waar de vijandelijke pantserwagens zich bevinden.

Swillens is vijf jaar baas van de militaire inlichtingendienst geweest, dus je hoeft hem over datagebruik niks uit te leggen. ‘Ja, zo werkt dataverkeer.’ Al is het lastig om hiermee te oefenen. ‘Het is goed dat wij zuinig zijn op onze privacy. In het cyberdomein vechten we met één hand op de rug gebonden. Als directeur van de MIVD heb ik meegemaakt dat we soms met twee handen op de rug gebonden waren. Daarom kwam er ook een wetswijziging. We moesten in het digitale domein de Russen en de Chinezen kunnen volgen. Dus daar veranderden dingen, al liet de wetswijziging jaren op zich wachten en in de tussentijd gingen de ontwikkelingen door. Maar als het echt mis zou gaan en de staat van oorlog wordt afgekondigd, gelden andere juridische regimes.’

‘We proberen moderne devices militair toe te passen. Met goede hackposities kun je een informatiepositie opbouwen. Als je nu in Kiev komt, staat de hele samenleving ten dienste van de mannen en vrouwen in de loopgraven. Ik zou niet weten waarom dat in Nederland niet ook gebeurt, indien we fundamenteel, existentieel bedreigd worden.’

Gewend aan luxe

Nederlanders zijn gewend aan luxe, waardoor ze eerder in paniek raken en daardoor individueel gaan handen in plaats van collectief. ‘Tijdens de corona-epidemie ontstond een run op toiletpapier,’ zegt Swillens. Als zoiets gebeurt, heeft de vijand waar hij je hebben wil: in de chaos.

‘Daarom is de folder van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid zo belangrijk. Het werd nogal gebagatelliseerd, maar het is echt van belang dat mensen zichzelf en hun buren in een crisis kunnen helpen. Dat is de kern van de oproep. Zorg dat je jezelf kunt redden, want de overheid heeft nu 24 uur of 48 uur nodig om de zaken te reorganiseren.’

Is er niet veel meer mogelijk dan alleen defensief handelen? In Oekraïne spelen burgers een actieve rol in de oorlog. ‘In Litouwen zie je dat ook. Als er fakenieuws wordt gelanceerd, gaan journalisten dat met de snelheid van het licht weerspreken. Dat wordt niet eens door de overheid gedaan.’

Swillens krijgt nu bijval vanuit het bedrijfsleven. ‘Misschien komt dat ook, omdat er nu geld te verdienen is. Maar er melden zich hier talloze bedrijven met: “Zeg maar wat wij kunnen doen. Welke bijdrage moeten wij leveren?” Dus ik heb niet het gevoel dat wij er alleen voorstaan.’

Oude wapensystemen worden gemoderniseerd, nieuwe wapensystemen worden aangeschaft en de datastromen verbinden alles met elkaar. ‘Het grotere plaatje is dat we technologie nodig hebben om data op te zuigen. Het kunnen data zijn uit de ruimte, zoals satellietbeelden. Het kunnen data zijn, verkregen uit het onderscheppen van radioberichten. Data van dronesbeelden, van akoestische sensoren of gewoon de menselijke waarnemingen die via een appje bij ons komen. Er komen allerlei data bij ons binnen, die we via Satcom, Starlink of landlijnen verplaatsen. We slaan alle data op en vervolgens passen we datascience en Artificial Intelligence toe. We kijken wat we tot militair doel kunnen maken en wat onze besluitvorming kan ondersteunen. Als we dat sneller kunnen dan onze vijand, kunnen we raketten afschieten, drones lanceren, gericht vuur uitbrengen. Dat is er nu aan de gang: dataverwerving, dataopslag, databewerking, met behulp van datastromen militaire effecten creëren.’

Hij vergelijkt het met het interbellum, het tijdvak tussen 1918 en 1939. ‘Toen zag je dat de Duitsers de lessen van de Eerste Wereldoorlog beter leerden dan de Britten en de Fransen. Ze ontwikkelden de tank, de mitrailleur en de langeafstandsverbindingen. Ze bouwden een capaciteit voor Blitzkrieg. De aanvaller, niet de verdediger, was in het voordeel. Dat was de Duitse technologie en leiderschapsstijl. Het was opdrachtgerichte commandovoering.’ Het kostte de geallieerden jaren om Nazi-Duitsland te verslaan.

Stijl van leiderschap

‘Daar zit mijn verhaal,’ zegt Swillens. ‘Het gaat om het fysiek kunnen vechten met drones, counterdrones etcetera. Het gaat ook om een stijl van leiderschap die daarbij past. We moeten als landmacht een cultuur ontwikkelen die past bij de snelle technologie. Daarvoor heeft de landmacht de buitenwereld nodig. Ik wil dat mijn mensen begrijpen dat ze soms de beste software engineers van buiten de krijgsmacht moeten inschakelen. Die komen met creativiteit en andere kennis binnen. Dus je zult in de toekomst landmachteenheden zien, waarin veel meer parttime reservisten zitten, omdat zij specialisten AI of databewerking zijn.’

Hij hoopt dat dit tot de rest van het land doordringt. ‘We kunnen allemaal bijdragen, wij boven ik, meer gemeenschapszin. Daar kan de samenleving als geheel ook wat aan hebben. Het lijkt wel een reclamespot, maar ik geloof er echt in. Het leidt in elk geval ook tot weerbaarheid van de samenleving.’

Een laatste vraag: hoe goed kennen wij de Russen? Swillens kijkt secondenlang naar het plafond. ‘Als ik één ding heb geleerd in Afghanistan: eerst begrijpen, voordat je handelt. Je moet snappen hoe je tegenstander denkt. Bij de inlichtingendiensten werken mensen die hun hele leven niks anders hebben gedaan dan zich inleven in de motivatie van Rusland en de manier van denken van Vladimir Poetin. Wat zij mij leerden: het gedachtegoed van het regime gaat veel dieper dan alleen de oorlog in Oekraïne. Leiders als Poetin voelen een diepe weerstand tegen de westerse samenleving. Ze accepteren dat ze daartegen geweld inzetten waarbij miljoenen Russen kunnen sneuvelen. Dat zien we elke dag opnieuw. Het is de reden dat de Oekraïners keihard blijven vechten, want ze weten wat de prijs is als ze zich overgeven. Voor ons is dat de wake-up call. We moeten als collectief zorgen dat de afschrikking functioneert.’

Willen, slimmer, kunnen vechten, het staat er niet voor niks op dat extra val-dood-plaatje.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht ‘Legers winnen veldslagen, naties winnen oorlogen.’ Militaire lessen van de Commandant Landstrijdkrachten Jan Renger Swillens verscheen eerst op Wynia's Week.

Onmiddellijk trad een temperamentverschil tussen CDA’er Berendsen en VVD’er Yeşilgöz aan het licht. De een is behoedzaam en diplomatiek, de ander wil kordate actie en politieke show. Berendsen durfde de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran niet te veroordelen en kwam in de Tweede Kamer met een oproep aan de oorlogvoerende landen tot ‘terughoudendheid’. Op zijn departement kijken ze van oudsher neer op Defensie als ‘de ijzerwinkel’.

Omgekeerd beschouwt Defensie het ministerie van Buitenlandse Zaken als ‘de Apenrots’. VVD-fractieleider Ruben Brekelmans nam het op voor zijn oude departement (Defensie) en voor zijn politiek leider Yeşilgöz door in de Kamer vragen aan Berendsen te stellen. De VVD blijft de Mark Rutte-partij en doet alles om de bromance tussen NAVO-secretarisgeneraal Rutte en de Amerikaanse president Donald Trump gaande te houden. Brekelmans nam tijdens het parlementaire vragenuurtje genoegen met de zalvende antwoorden van Berendsen. Zo ontstond het beeld van een minderheidscoalitie die de kool en de geit moet sparen.

Veilige formule

De ministers van het kabinet-Jetten weten nog niet zo goed raad met de boze buitenwereld. Berendsen sprak van ‘een complexe situatie, waarin we het begrip “internationaal recht” nooit zomaar terzijde kunnen schuiven’. Op de achtergrond probeert D66-premier Rob Jetten het duo Berendsen-Yeşilgöz een nog voorzichtiger richting op te duwen. Let op het internationale recht! Ja, dat is altijd een veilige formule in het land van Hugo de Groot.

Het was nog een geluk dat de Franse regering Den Haag om militaire bijstand verzocht: het luchtverdedigingsfregat Zr.Ms. Evertsen moet mee naar het Oosten van de Middellandse Zee in een groot marine-eskader rond vliegdekschip Charles de Gaulle. Zo speelt Nederland toch nog een bijrolletje in het grote geopolitieke plaatje, al nam het kabinet drie dagen om een besluit te nemen over het uitsturen van de Evertsen. Jetten en de ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie wilden eerst ‘een onderzoek naar de wenselijkheid en de mogelijkheden’ afwachten. Kool en de geit, kost altijd tijd. De uitkomst stond bij voorbaat vast: we gaan!

Al met al handelde het kabinet nogal traag en absoluut niet proactief. Het wapenarsenaal van de Evertsen is geen flauwekul, maar het kabinet legt operationele beperkingen op. Het gaat uitsluitend om ‘defensieve inzet’. Typisch Nederlands. Vlamt ergens een snel escalerende oorlog op en vragen bondgenoten een Nederlandse bijdrage, dan stuurt Den Haag liefst defensieve wapensystemen: mijnenvegers, luchtafweer of – zoals in dit geval – een fregat met een strikt verdedigende opdracht.

Dat je de vijand – Iran – moet aftroeven door juist offensieve wapenplatforms af te vaardigen, druist nogal in tegen de Haagse reflex. Yeşilgöz is misschien ietsje trigger-happy, maar Jetten en Berendsen zijn dat niet.

Behoedzaamheid kan natuurlijk nooit kwaad, zeker niet als de aanval wordt ingezet door een onbesuisde Amerikaanse president zonder exit-strategie. Maar weten de nieuwe ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie eigenlijk wel wat Nederland militair op de mat zou kunnen brengen? Instinctief kiezen ze voor terughoudendheid, waardoor ze mogelijkheden missen om zich te laten gelden.

Hotspot

Berendsen en Yeşilgöz waren in Oekraïne toen de Amerikaans-Israëlische aanval op Teheran begon en de Iraanse geestelijk leider Ali Khamenei uit de weg werd geruimd. De nieuwe ministers hadden misschien niet alle actuele informatie onder handbereik. Maar tegelijkertijd was het duidelijk dat drones in de nieuwe Midden-Oostenoorlog een cruciale rol zouden spelen. Dus zaten Berendsen en Yeşilgöz in Kiev op een absolute hotspot: Oekraïne beschikt over een aanzienlijke dronesindustrie. Een klein aantal Nederlandse hightechbedrijven draait hierin mee als schakel in het ‘eco-systeem’ van de productie.

Nederlandse drones worden op het Oekraïense slagveld beproefd. Yeşilgöz had – zo meldde de meegereisde verslaggever van NRC – zelfs een schaalmodel van een nieuw type drone meegenomen om aan haar ambtgenoot Mychajlo Fedorov te tonen. Volgens NRC ging het om de Noctua, ‘een door Nederland geproduceerde observatiedrone’.

Dat was erg lief van Dilan en van de NRC. Maar in defensiekringen wordt hierover gegniffeld. Observatiedrone? Het nieuwe product van het bedrijf Noctua – gevestigd in Bosschenhoofd (West-Brabant) – is allesbehalve een observatiedrone. Het is een deep-strike wapen, vergelijkbaar met een kruisraket.

Bruikbare data

Yeşilgöz had het schaalmodel van een hypermodern aanvalswapen voor de lange afstand in handen, waarmee Oekraïne in ruim een uur tot zo’n 750 kilometer kan doordringen in Russisch gebied om daar commandocentra of olieraffinaderijen te bestoken.

In ruil voor de miljarden die Nederland aan Oekraïne heeft overgemaakt, ontvangt Defensie waardevolle informatie van het slagveld. Zeker waar het de inzet van drones en contra-drones betreft, zijn alle data zeer bruikbaar voor Defensie.

In een paar jaar tijd ontwikkelde zich in Nederland een drones-industrie, die nu ook de eerste ‘interceptors’ vervaardigt. Met name gaat het om de Hornet Block2. Volgens fabrikant Destinus heeft deze interceptor een bereik van 70 kilometer en is het ‘een snelle, proportionele en kosteneffectieve verdediger tegen vijandelijke aanvalsdrones, observatiedrones, zwevende munitie en helikopters’.

Industriële consortia werken ook aan drones waarmee je vijandelijke drones van 150 tot 400 kilo uit de lucht knalt op het moment dat ze met 600 kilometer per uur op je afstormen. Volgens de makers is dit het Nederlandse antwoord op de moeilijk detecteerbare Iraanse Shahed versies 136/238 en de Russische Geran versie 2/5.

Sinds zaterdag 28 februari – toen Iraanse Shahed-drones op allerlei plaatsen in de pro-westerse Golfstaten insloegen en duidelijk werd dat de Amerikanen hiertegen geen afdoende antwoord hebben – lopen Koeweiti, Qatari, Saoedi en Emirati in Kiev de deur plat. Ze weten dat Oekraïne de drones hotspot is en dat ze hier hun verdediging kunnen kopen. President Volodymir Zelenski toonde zich hiertoe bereid, mits hij weer kan rekenen op Amerikaanse Patriot-raketten, want daaraan heeft zijn land weer grote behoefte.

Gymtassen vol geld

Volgens een ingewijde zijn de Golfstaten zó in paniek door de Iraanse drones dat ze ‘met gymtassen vol bankbiljetten’ naar Kiev afreizen. ‘Ze hebben alvast bankrekeningen op Cyprus geopend en bieden de Oekraïners aan hen per private jet ernaartoe te vliegen.’ Kortom, voor dronesexperts en vooral voor contra-dronesexperts valt nu in de Golfstaten grof geld te verdienen.

Uit niets blijkt dat de ministers Berendsen en Yeşilgöz dit Nederlandse belang scherp in de gaten hadden, toen ze voor een hernieuwde kennismaking in Kiev rondtoerden. Toch zou dat een eerste signaal zijn geweest van een volwassen buitenlandpolitiek: op een doorslaggevend moment je vinger opsteken en melden dat Nederland industrieel kan bijdragen aan een effectief antwoord op het Iraanse gevaar, omdat het verstand heeft van drones, elektronische afweermiddelen, software updates en snelle productwisselingen. Met zo’n boodschap maken ministers in de huidige wereld meer indruk dan met Haagse bezweringsformules over het internationale recht.

En ja hoor, Yeşilgöz sprintte naar voren om als eerste de hand van Zelensky te schudden. Terwijl het protocol vereist dat Berendsen daarmee moest beginnen. Tja, Dilan had haar trainingspakje net iets eerder uit dan Tom het zijne. Hierover ontstond later een typisch Haags relletje: ‘Eerste ruzie in het kabinet.’ Jetten speelde de vermoorde onschuld. In Kiev waren ze heus met andere dingen bezig! Jawel, maar de ambtenaren van Buitenlandse Zaken vergeten dit niet en als Yeşilgöz zich zo camera-belust en onprofessioneel blijft gedragen, zal het departement zich als een oester sluiten. Dan is ze verder van huis.

Geld in het laatje

Misschien was het maar goed ook dat zelfs Yeşilgöz haar aanvalsdrone presenteerde als een observatiedingetje, want als ze echt de offensieve kant had gekozen, zou dat tot serieuze politieke heisa in het kabinet leiden. Het was dus sowieso onzeker of Den Haag eventuele militair-industriële beloftes aan de bevriende Golfstaten kan waarmaken. Maar een gemiste kans is het natuurlijk wel.

Nederland vervaardigt in samenwerking met Oekraïne drones en anti-drones, maar het zijn vooral de Oekraïense dronesbestuurders die de onbemande platforms moeten besturen. ‘Voor Europese begrippen doen wij aardig mee, al lopen we wel achter bij de Oekraïners,’ zegt een bron in de Nederlandse industrie. Technologie van startups wordt snel toegepast bij de productie van drones. Ook leveren Nederlandse bedrijven software en voortdurende updates. ‘Wij maken dronecapaciteiten. We kunnen de Oekraïners nu vooral helpen bij het internationaliseren van hun producten en bij het verwerven van privaat kapitaal waarmee ze hun productiecapaciteit verder kunnen uitbouwen.’ Export van drones brengt geld in het laatje en daarmee kan Oekraïne zijn oorlogsinspanning volhouden.

Het kabinet-Jetten volgt een andere logica. Het stelt zich bescheiden op in de hoop Nederland hiermee buiten de vuurlinies te houden. Het lijkt uitgesloten dat Den Haag de Golfstaten offensieve ‘deep strike’ drones van Nederlandse makelij wil aanbieden, ook al zouden Koeweit, Abu Dhabi, Doha, Dubai en Bahrein de Iraniërs hiermee kunnen afschrikken. Berendsen en Yeşilgöz kwamen tijdens hun bezoek aan Kiev waarschijnlijk niet eens op de gedachte dat ze de Golfstaten Nederlandse interceptors zouden kunnen leveren.

Op zaterdag 7 maart beloofde de Iraanse president Masoud Pezeshkian de raket- en dronesaanvallen op de Golfstaten te staken, maar binnen een dag werd hij teruggefloten door de hardliners van het regime. Op zondag werden weer aanvallen op burgerdoelen in Saoedi-Arabië uitgevoerd.

Europese route

De dreiging blijft, maar Nederland snelt de westersgezinde Golfstaten niet te hulp. Het kabinet zet zijn kaarten liever op Europa. Dat lijkt een redelijk verstandige route door het geopolitieke moeras van 2026. Waarbij het meesturen van het fregat de Evertsen met het Franse vlooteskader voor de hand lag: het Nederlandse marineschip was immers al onderweg met vliegdekschip Charles de Gaulle vanaf de Oostzee en kon dus meteen door richting Méditerranée. Jetten kan dit besluit aan zijn eigen D66 en de linkse oppositie verkopen als een Europees antwoord en hoeft zijn vingers dus niet te branden aan pro-Amerikaanse en pro-Israëlische manoeuvres.

Het moet gezegd dat Frankrijk altijd een realistische agenda heeft: het Midden-Oosten is strategisch belangrijk en daar moet je met oorlogsbodems je gezicht laten zien. Staat het Midden-Oosten in brand, dan ben je militair ter plaatse, op zijn minst vanwege het Europese, beter gezegd Franse vlagvertoon. Dit keer werd ook Cyprus aangevallen door een Iraanse raket. Cyprus is zowel NAVO-bondgenoot als EU-lidstaat. Dus is Frankrijk militair present. Mikpunt van de Iraniërs was bovendien een Britse militaire basis, dus ook dat vergt een Europese reactie.

Het is sneu voor de Britse premier Keir Starmer dat hij de verdediging van Cyprus eerst aan de Grieken en Fransen moest overlaten. Hij heeft een week nodig om welgeteld één marineschip die kant op te sturen. (In de Falklandoorlog van 1982 stuurde Margaret Thatcher binnen 2 dagen 127 oorlogsbodems richting Argentinië).

Frankrijk etaleerde zich in de eerste week van de Amerikaans-Iraanse oorlog met meer strategisch vernuft dan het Verenigd Koninkrijk. De Franse timing was bovendien perfect. Op maandag 2 maart vloog het presidentiële vliegtuig onder begeleiding van Rafale gevechtstoestellen van Parijs naar de operationele basis L’Ile Longue. Daar hield president Emmanuel Macron een toespraak in de bouwhal van een nieuwe nucleaire onderzeeboot. Hij beschreef de locatie als ‘de kathedraal van onze soevereiniteit en vrijheid’.

Staande bij de nieuwe onderzeeboot ‘Le Téméraire’ (De Onverschrokkene), zei Macron dat dit wapenplatform borg staat voor meer potentiële vernietiging dan het totaal van de conventionele bommen die in de Tweede Wereldoorlog op Europa vielen. Dus geen misverstand over de Franse force de frappe. Parijs laat niet met zich spotten. Macron zei ook dat zijn land voortaan nucleair samenwerkt met – let op de volgorde – het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Polen, Nederland, België, Griekenland, Zweden en Denemarken.

Hij bood Den Haag dus expliciet een nucleaire paraplu aan. Dat bericht moet in het kabinet-Jetten met gejuich zijn ontvangen. Als Trump ons laat barsten, hebben we altijd nog Macron! Tegen die achtergrond kun je De Evertsen gerust met vliegkampschip De Gaulle laten opstomen richting brandhaard Iran. Het kabinet-Jetten weet dat het hiervoor op een ruime parlementaire meerderheid kan rekenen, al zullen GroenLinks-PvdA en de Partij voor de Dieren mekkeren dat niet alle escalatierisico’s nauwkeurig in kaart zijn gebracht.

Dat soort oppositie valt makkelijk te pareren met een pro-Europees visioen á la Berendsen. Daarmee kan het kabinet altijd op steun van links rekenen. Tegelijk kunnen de bewindslieden met de inzet van militaire middelen á la Yeşilgöz de rechtse fracties aan zich kan binden.

Sprokkelen

Iedereen blij? De fixatie op parlementaire meerderheden is tegelijk ook het onrustbarende. Het minderheidskabinet-Jetten is per definitie bezig met een Haagse werkelijkheid: met 66 Tweede Kamerzetels en 22 Eerste Kamerzetels moet het elke dag tien, respectievelijk zestien zetels sprokkelen om aan een meerderheid te komen. Elke dag is urgent, president Donald is onberekenbaar en voor je het weet verdwijnen de wezenlijke lange termijnbelangen uit het zicht.

Want is die Frans-Europese keuze wel zo veilig? Macron zei in zijn toespraak dat zijn nucleaire samenwerking met de acht genoemde Europese landen een aanvulling is op de kernwapentaken van de NAVO, die door de Verenigde Staten worden gedomineerd. Maar stel dat Marine le Pen of een andere kandidaat van het Rassemblement National volgend jaar de Franse presidentsverkiezingen wint, wat blijft er dan nog over van die Atlantische bezweringen? De partij van Le Pen is tamelijk pro-Rusland.

Kernwapens zijn bovendien ontzaglijk duur. (Vanwege de hoge kosten deed Oekraïne midden jaren negentig zijn kernwapens weg. We weten inmiddels hoe dat is afgelopen.) De Franse atoomparaplu komt heus niet gratis. Duitsland en Nederland zullen moeten accepteren dat de Franse militaire inspanningen worden gefinancierd met Europese middelen. Den Haag heeft zich altijd verzet tegen Eurobonds, maar op termijn is die positie onhoudbaar. Het spelen van de Europese kaart door het kabinet-Jetten kan Nederland dus nog duur komen te staan. Maar dat lijkt van latere zorg.

Den Haag kijkt naar de Europese politiek als een instant oplossing, een mantel om onder te schuilen. Vier jaar geleden liet het laatste kabinet-Rutte met overgrote steun van het parlement de Koninklijke Landmacht feitelijk opgaan in de Duitse Bundeswehr. Een alleszins te verdedigen besluit, behalve als je bedenkt dat de rechtse Alternative für Deutschland (AfD) electoraal steeds verder oprukt. Stel dat deze Moskougezinde partij het over een paar jaar in Berlijn voor het zeggen krijgt, wat zegt de volledig Duits geïntegreerde Koninklijke Landmacht dan?

De Europese route van het kabinet-Jetten lijkt een logische keuze, maar het is in wezen de weg van de minste weerstand, een ogenschijnlijke nooduitgang. Het uitbouwen van de eigen militaire capaciteiten en het benutten van de militair-industriële mogelijkheden op momenten die ertoe doen, bieden op de lange duur betere nationale bescherming. Nederland heeft een uitstekende marinebouw en een zich snel ontwikkelende dronestechnologie. Dat zijn geopolitieke troefkaarten (in het jargon: control points) die je internationaal moet uitspelen om je onmisbaar te maken en je nationale belangen te promoten.

Berendsen en Yeşilgöz hadden in Kiev een buitenkans om zich tegenover de Golfstaten militair-industrieel te manifesteren. Ze gedroegen zich echter als handelsreizigers van een sympathiek postzegellandje: Kijk eens naar onze observatiedrone! Dat komt ervan als je de kool en de geit wilt sparen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Tom Berendsen en Dilan Yeşilgöz misten in Kiev een buitenkans om het nationale belang te promoten verscheen eerst op Wynia's Week.

Wierd Duk zegt dat het uiteenvallen van de BoerBurgerBeweging (BBB) hem in zoverre verbaast, dat de nieuwe leider, Henk Vermeer, vaak verstandige dingen zei die best op één lijn zaten met de nu gepasseerde kandidaat-leider Mona Keijzer. Syp Wynia veronderstelt toch een cultuurverschil en vraagt zich af of het wel ooit een goed idee was om Keijzer te vragen als boegbeeld van BBB. Wierd dicht Mona Keijzer overigens goede kansen (’20, 25 Kamerzetels’) toe als ze mede met behulp van andere BBB’ers zou willen proberen een partij op te richten en de nieuwe leider van rechts te worden.

‘Totale krankzinnigheid’

Duk noemt het ‘van een totale krankzinnigheid dat er nu een kabinet aantreedt dat in bijna alle opzichten met de rug naar de samenleving staat, zelfs naar de eigen kiezers’. ‘Hoe kun je gelijktijdig niets doen aan de massale immigratie, waardoor je ook niets doet aan de woningnood en ga je wel bezuinigen op de zorg en de sociale zekerheid terwijl je de privileges van de nieuwkomers – zoals sociale huurwoningen voor statushouders – niet aantast? Dan wordt die landelijke overheid daarbij ook nog eens gesteund door lokale overheden, die graag een azc in hun gemeente willen hebben. Waardoor de overheid in oorlog raakt met de eigen burgers.’

Wierd Duk is kritisch op Forum voor Democratie, dat omstreden kandidaten op de gemeenteraadslijsten heeft staan, maar dicht die partij op 18 maart goede kansen toe. Omdat FvD anders dan de concurrentie op rechts wel in veel gemeenten meedoet en anders dan PVV en BBB al langere tijd niet wordt geplaagd door onrust in de eigen gelederen. En de verkiezingen van 18 maart, die zouden wel eens over de Spreidingswet (van azc’s) kunnen gaan.

‘Russischsprekend Oekraïne naar Poetin’

Waar moet een houdbare deal aan voldoen om een einde te maken aan het uitzichtloos ogende bloedvergieten in Oekraïne? Wynia en Duk zijn het in grote trekken eens. Wynia: ‘Rusland krijgt het overwegend Russischtalige deel van Oekraïne dat ze al grotendeels in handen hebben, in ruil voor keiharde toezeggingen dat Moskou de onafhankelijkheid van de rest van Oekraïne accepteert.’ Duk: ‘En het Westen zal moeten accepteren dat een land als Rusland een eigen invloedssfeer wil. Zoals de VS en China die ook hebben.’

Wynia’s Week is ook te beluisteren als podcast

Wynia’s Week is er 156 keer per jaar, dikwijls met video’s en podcasts. Een abonnement is gratis. Wynia’s Week wordt namelijk volledig gedragen door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Wierd Duk: ‘Het is krankzinnig dat we met Rob Jetten een kabinet hebben dat met de rug naar de samenleving staat’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Aan het front gaat de strijd onverdroten door. De Oekraïners hebben dan wel met succes de Russen verdreven uit het meer noordelijk gelegen plaatsje Kupiansk, ze hebben daarentegen de vesting Siversk na vier jaar strijd moeten ontruimen. Ook de stadjes Pokrovsk en Myrnograd, waar de afgelopen maanden zwaar om is gevochten, lijken definitief verloren te gaan aan de Russen.

De tactiek van langzaam terugtrekken en tegelijkertijd de Russen zoveel mogelijk verliezen toebrengen, mag dan lijken te werken, de keerzijde is natuurlijk dat het uiterst onwaarschijnlijk is dat Oekraïne eenmaal verloren grondgebied ooit terug zal krijgen. De Russen blijven bovendien langs het totale front druk uitoefenen, terwijl door de hoge verliezen aan mensenlevens beide kampen meer en meer gebruik moeten maken van buitenlandse strijders.

Enorme verdedigingslinies

Het volgende doel van de Russen is mogelijk het logistiek knooppunt Kostjantynivka. Als dat valt dan is het een kwestie van tijd tot de industriestadjes Slovjansk en Kramatorsk – omgebouwd tot forse vestingen – onder vuur komen te liggen. Vallen die twee stadjes uiteindelijk ook, dan is de Russische verovering van de Donbas een feit.

Is Oekraïne dan verloren? Nee, beslist niet. Enorme verdedigingslinies zijn intussen aangelegd tientallen kilometers achter het front en die zullen een volgende stormloop van de Russen moeten opvangen – als die er ooit komt.

Want een wapenstilstand of vrede behoort natuurlijk nog altijd tot de mogelijkheden. De Amerikaanse president geeft dan wel openlijk aan niet meer zo te spreken te zijn over zijn Russische tegenvoeter, maar stelde zondag ook dat er vooruitgang in de besprekingen wordt geboekt. Naar verwachting zullen Trump en Volodymyr Zelensky volgende week tijdens het World Economic Forum (WEF) in Davos een akkoord tekenen voor tien jaar lang Amerikaanse economische steun aan Oekraïne ter waarde van 800 miljard dollar. Dan moeten ook de veiligheidsgaranties voor het land worden beklonken.

Europese leiders tonen zich optimistisch en presenteerden vorige week vol trots plannen om – zodra de vrede is gesloten – troepen te sturen naar Oekraïne. Groot Brittannië en Frankrijk zeggen in dat verband elk een zogenaamde militaire hub te willen aanleggen in Oekraïne (vroeger zouden we zeggen een garnizoen of basis), waar zich tevens lokale wapenproductie zou moeten concentreren. Natuurlijk wijzen de Russen de komst van deze garantie-troepen uit NAVO-landen af. Het idee dat er straks westerse militaire hubs binnen Oekraïne komen te liggen is immers één van de beweegredenen waarom Vladimir Poetin de oorlog is begonnen.

De vraag rijst dus of dit vredesplan überhaupt kans van slagen heeft. Maar deze toezeggingen zijn tot nu toe de duidelijkste veiligheidsgaranties die westerse bondgenoten Oekraïne hebben geboden. Intussen gaat de Europese militaire steun aan Oekraïne echter gewoon door. Zo kondigde de Britse regering aan om speciaal voor Kiev een nieuw type ballistische raket te ontwikkelen die Moskou zou moeten kunnen bereiken. Het Duitse bedrijf Rheinmetall meldde dat het binnenkort de eerste exemplaren (onderdeel van een enorme order, gefinancierd door de Bondsrepubliek) van één van ‘s werelds meest geavanceerde infanteriegevechtsvoertuigen aan Oekraïne zal afleveren. Het gaat daarbij om de KF41 Lynx, een model dat ook in de race is om het befaamde M2A3 Bradley gevechtsvoertuig van de VS te vervangen.

Nieuwe kabinetschef

Inmiddels ontwikkelt de rakettenoorlog zich verder. De Russen hebben een hypersonische Oresjnik-raket ingezet tegen de enorme oefenterreinen en wapenplaatsen rond de Oekraïense stad Lviv aan de Poolse grens. De raket is zo snel dat hij niet te onderscheppen is, maar uit de brokstukken bleek dat er ook zeer gedateerde onderdelen in zouden zitten, wat het wapen dus helemaal niet zo modern maakt. De veelgeprezen Oekraïense FP-5 Flamingo, waarvan er nu zo’n honderd zouden zijn afgeschoten, kampt intussen nog met wat kinderziektes. Helaas wordt – volgens The Wall Street Journal – het bedrijf dat de raket heeft ontwikkeld genoemd bij de corruptieonderzoeken die op dit moment in Kiev worden uitgevoerd.

Dat onderzoek heeft eerder een aantal politici de kop gekost, onder wie Zelensky’s machtige rechterhand Yermak. De Oekraïense president benoemde vorige week luitenant-generaal Boedanov, het hoofd van de militaire inlichtingendienst, tot zijn nieuwe kabinetschef. Die ontpopte zich onmiddellijk als één van de belangrijkste onderhandelaars van het Oekraïense team tijdens de gesprekken in Parijs vorige week. Wat zit er achter de benoeming van deze razend effectieve inlichtingenofficier?

Boedanov, die vanwege zijn spectaculaire inlichtingenoperaties populairder zou zijn dan zijn president zelf, zou volgens waarnemers het vertrouwen in het presidentschap kunnen versterken als de vrede pijnlijke concessies van Oekraïne gaat vereisen. Bijkomend voordeel is dat nu Zelensky zich op moet maken voor nieuwe presidentsverkiezingen, de president met de toevoeging van Boedanov aan zijn directe staf een potentiële rivaal dichtbij zich kan houden. Maar niemand kan op dit moment om Boedanov heen. Hij is de spil in de Oekraïense contacten met zowel Rusland – onder meer vanwege het coördineren van gevangenenruil – als met de CIA en het Pentagon.

Ook luitenant-generaal Malioek, die van de civiele Oekraïense veiligheidsdienst SBU een top organisatie heeft gemaakt die zeer opmerkelijke operaties achter vijandelijke linies heeft uitgevoerd, krijgt een andere functie – naar verluidt vanwege zijn aanvankelijke weigering om de corruptieonderzoeken te steunen. Reken – met Zelensky en Boedanov samen in het regeringspaleis – in ieder geval op strakker toezicht op de omvangrijke SBU. Of is er wellicht steviger aansturing nodig op de Oekraïense samenleving in brede zin als er straks een lastig te verkroppen vrede in goede banen moet worden geleid?

De Europese Commissie praat intussen, net als regeringsleiders Giorgia Meloni en Emmanuel Macron, openlijk over het aangaan van een direct gesprek met Poetin. Niet uit te sluiten valt dat Poetin op zijn beurt de bui ziet hangen, met de keiharde val van zijn Latijns-Amerikaanse bondgenoot Nicolás Maduro vers in het geheugen en de naderende ineenstorting van het regime in Iran op zijn netvlies. In dat licht is er recent nog nooit zo’n heldere window of opportunity voor vrede geweest. Poetin kan nu nog de dans ontspringen en zijn bewind laten overleven door juist nu vrede te sluiten.

Eindstrijd

Doet hij dat niet dan loopt zijn regering een grote kans om, van vrienden verstoken, met straks mogelijk een vijandig Iran in het zuiden, met minder oliegeld te besteden dan ooit en met aanhoudende en vernederende Oekraïense raket- en droneaanvallen rond Moskou, op korte termijn een eindstrijd in te gaan.

Concessies over en weer zijn altijd mogelijk. De Europese garantie-troepen kunnen zich als alternatief ook opstellen in Polen en Roemenië, waar al militaire hubs voor hulp aan Oekraïne bestaan. Daar kunnen ze dan klaarstaan om – met Amerikaanse back-up en inlichtingen – het land binnen te trekken, dat wil zeggen, alleen als Rusland weer aan zou vallen. Want we zeiden dat al eerder: alleen een zwaarbewapend en neutraal Oekraïne, zonder NAVO-troepen onder welke vlag dan ook, biedt een stabiele uitweg naar duurzame vrede.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank!  

Het bericht Nu Poetin Venezuela en Iran op zijn netvlies heeft, nadert misschien eindelijk vrede voor Oekraïne  verscheen eerst op Wynia's Week.

De ‘lening’ wordt ‘herstellening’ genoemd waarmee de indruk wordt gewekt dat het geld gebruikt gaat worden voor de wederopbouw. In de praktijk zal het geld dienen om Oekraïne financieel op de been te houden, in principe voor twee jaar. Of het bedrag toereikend is, zullen we zien. Het betekent dat Oekraïne met het geld in staat wordt gesteld de gevechtshandelingen voort te zetten. De cynicus in mij wilde bijna opschrijven dat het dus een lening is die het voortduren van de oorlog financiert, maar laat ik dat maar niet doen.

Wie staat garant voor het totale bedrag?

90 miljard euro is een groot bedrag. Het is niet makkelijk om de omvang van de economie van een land in oorlog te meten, maar ga er maar vanuit dat het om zo’n 50 procent van het bbp van Oekraïne gaat. Dat geeft al aan hoe groot de economische druk op het land is. Voor de EU gaat het om ongeveer 0,5 procent van het bbp. Dat is te overzien.

Vooralsnog wordt de rente die de EU moet betalen op de middelen die het aantrekt en die dus niet bij Oekraïne in rekening worden gebracht opgehoest uit de EU-begroting. Dat raakt ons dus niet direct. Als je de rentelasten verdeeld naar rato van de gebruikelijke bijdragen aan het EU-budget dan gaat het voor ons om ruim 150 miljoen euro per jaar. Wie uiteindelijk garant staat voor het totale bedrag is niet helemaal duidelijk. Het kan voor ons een last van ruim 5 miljard euro betekenen.

Met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid zal het geld nooit worden terugbetaald. De lening kan desnoods wel oneindig lang in de boeken blijven staan of totdat inflatie de feitelijke waarde van de lening volledig heeft uitgehold. Accountants zullen dat wel toestaan. Op een rentevrije lening zonder aflossingsdatum zal Oekraïne niet snel in gebreke blijven.

Lang is in Brussel gevochten over een alternatieve financieringswijze. Rusland houdt aanzienlijke bezittingen aan, onderdeel van hun deviezenreserve, bij Euroclear in Brussel: zo’n 210 miljard euro. De EU heeft die bezittingen kort na het uitbreken van de oorlog bevroren. Juridisch gaat het hier niet om ‘frozen’ maar om ‘immobilised assets’, omdat het bezittingen van de centrale bank zijn die een speciale status hebben. Nu lag er een voorstel om die bezittingen in te zetten voor hulp aan Oekraïne. Feitelijk kwam het neer op confiscatie.

De Leeuw van Vlaanderen

Bart De Wever heeft dat, min of meer eigenhandig, weten te voorkomen. Daarmee verdient hij in mijn optiek de kwalificatie van ‘de moderne Leeuw van Vlaanderen’, of beter: Leeuw van België. De premier was bang dat zijn land zwaar zou worden geraakt door eventuele tegenmaatregelen van Rusland omdat Euroclear in Brussel is gevestigd. De Wever had zijn standpunt al in oktober helder en overtuigend toegelicht. Andere regeringsleiders wilden hem onvoldoende tegemoetkomen met garanties dat de risico’s voor België door alle EU-landen samen zouden worden gedragen.

Petje af, Bart De Wever! Want die confiscatie van de Russische tegoeden was weer typisch een voorbeeld van een EU-maatregel die emotioneel wellicht goed te begrijpen is, maar over de mogelijke gevolgen lijkt volstrekt onvoldoende te zijn nagedacht. Het trieste van de zaak is dat veel andere EU-leiders kennelijk niet inzien dat het de facto confisqueren van deze Russische bezittingen grote risico’s met zich meebrengt en daarom een uitzonderlijk slecht idee is. Niet alleen voor België, ook voor de EU.

Dan is Euroclear niet meer te vertrouwen

Wat is het signaal dat uitgaat van confiscatie van Russische bezittingen? Bedenk dat Euroclear een cruciaal element is in de financiële infrastructuur van de EU, maar ook daarbuiten. Een groot deel van de internationale vermogenstransacties verloopt via Euroclear en klanten houden er voor meer dan 42.000 miljard euro aan bezittingen aan. Sommigen zullen zeggen dat de EU de bezittingen van een soevereine staat, aangehouden bij Euroclear, kennelijk kan afpakken als dat land iets doet wat de EU niet bevalt. Euroclear is dus niet meer te vertrouwen. Voorstanders van het confisqueren van de Russische bezittingen benadrukken dat landen die geen onterechte oorlogen beginnen niets te vrezen hebben.

Het ligt voor de hand dat derde landen door de hele gang van zaken gemotiveerd zullen zijn hun risico’s te spreiden en op zoek zullen gaan naar alternatieven voor Euroclear. De EU wil de internationale rol van de euro graag zien groeien, maar op deze manier wordt waarschijnlijk het tegendeel bereikt. Dat is op zich niet zo erg, want dat streven om de euro een belangrijkere rol in de wereld te laten spelen als reservevaluta komt mijns inziens meer voort uit een soort grootheidswaan dan uit een realistische afweging van de voor- en de nadelen.

Russische vergelding

Dan de reactie van Rusland. Het land heeft al aangegeven westerse bezittingen in Rusland te zullen confisqueren als vergelding. Na het begin van de oorlog hebben Europese bedrijven hun activiteiten in Rusland meestal gestopt en hun bezittingen afgestoten, maar er zijn nog altijd bezittingen met een geschatte waarde van zo’n 100 miljard euro in Rusland.

Er speelt nog een belangrijkere Russische reactie. Hoewel Bart De Wever de EU heeft weten te weerhouden van confiscatie is het spel waarschijnlijk toch al op de wagen. De Russische centrale bank heeft Euroclear voor de rechter gesleept, kort voordat de EU uiteindelijk toch maar afzag van confiscatie van de Russische tegoeden. Let wel, dat is bij een Russische rechtbank. De Bank of Russia eist niet alleen de 210 miljard euro aan bevroren bezittingen terug, maar ook een vergoeding voor de geleden schade, die bestaat uit de gemiste inkomsten die de EU zich sinds de bevriezing al toe-eigent.

Ik ben geen jurist, maar vermoed dat Euroclear die rechtszaak in Moskou wel eens zou kunnen verliezen. Dat moet het de Russische tegoeden plus geleden schade vrijgeven. Zo’n vonnis kan uiteraard niet worden uitgevoerd. De Russische rechter heeft immers geen jurisdictie over wat in de EU gebeurt. Maar met een voor de Bank of Russia positief vonnis in de hand kunnen de Russen wel naar rechters stappen in derde landen. Er zijn nogal wat landen in de wereld die Rusland positief gezind zijn. Het is de vraag hoe veilig de bezittingen van EU-burgers en -bedrijven daar dan zullen zijn.

Nieuwe dimensie

De oorlog in Oekraïne heeft er een nieuwe dimensie bij gekregen. Door de sancties tegen Rusland en het grotendeels verbreken van de economische relaties met dat land was er al sprake van economische oorlogsvoering. Die is door de recente ontwikkelingen in de overdrive geraakt. Oorlogsvoering, ook economische, is als een schaakspel. De beste spelers denken zo veel mogelijk zetten vooruit en bezien wat de tegenstander allemaal zou kunnen doen. Mij bekruipt het ongemakkelijke gevoel dat de Russen betere schakers zijn dan de Europese leiders.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht In de economische oorlogsvoering zijn Russen betere schakers dan de Europese leiders verscheen eerst op Wynia's Week.

Met een voorstel van de Commissie en de steun van de Bondskanselier moest het lukken. Maar dat was gerekend buiten de premier van België, Bart De Wever. Voor het eerst nam België het publiekelijk op tegen de verzamelde hoge EU-machten. Buurland Nederland is opvallend stil over België dat in het nauw wordt gedreven. Op de Europese topontmoeting eind deze week staat de kwestie op de agenda. Bulgarije en Malta steunen De Wever, daar kwam verrassend Italië bij, met premier Giorgia Meloni.

Onlangs had De Wever zowel Von der Leyen als Merz op bezoek in het Lambermont, de ambtswoning van de Belgische premier. Merz had er een bezoek aan Noorwegen voor afgezegd. De twee Duitsers vingen bot want De Wever bleef bij zijn standpunt: België kreeg te weinig garanties om te voorkomen alle risico’s van deze operatie – het doorsluizen van geblokkeerde tegoeden – bij België zouden terechtkomen.

Hongarije en kompanen omzeild

De Commissie had voor de financiering van Oekraïne kunnen kiezen voor een gemeenschappelijke lening. Daar is echter eenstemmigheid voor nodig, wat onwaarschijnlijk is met het verzet van Hongarije, en mogelijk andere landen die Oekraïne minder gezind zijn, zoals Slowakije en Tsjechië.

Daarop kwam de verordening in beeld, een EU-wet die rechtstreekse werking heeft en direct kan worden toegepast. Daarvoor is in de Europese Raad een gekwalificeerde meerderheid nodig van lidstaten (vijftien van de 27) die tezamen ten minste 65 procent van de EU-bevolking vormen. Daarmee zou het ‘nee’ van Hongarije en kompanen worden omzeild.

Het pakket maatregelen zou worden geregeld via verschillende verordeningen, dus EU-wetten. De EU zou de bevroren tegoeden van Rusland bij effectenbewaarder Euroclear gebruiken als onderpand om negentig van de 185 miljard euro te lenen aan Oekraïne. Dat bedrag moet oplopen tot 140 miljard. Vervolgens moet Oekraïne deze leningen terugbetalen, waarna de Russische tegoeden bij Euroclear worden gedeblokkeerd. Een Europees sprookje, uiteraard.

De Belgen voelden onmiddellijk nattigheid, want de kans dat Oekraïne die bedragen terugbetaalt is nul. Oekraïne heeft de ‘herstellening’ nodig om de schade te herstellen die Rusland heeft veroorzaakt. De Centrale Bank in Moskou zal aankloppen bij Euroclear om de tegoeden op te eisen, maar die zijn bevroren. Daarop richt Rusland zich op België dat wettelijk verantwoordelijk is voor Euroclear, omdat de Russische tegoeden zijn geblokkeerd als onderpand voor een lening aan Oekraïne. Rusland procedeert bij een juridische instelling, een soort arbitragehof, om het geld op te eisen. Bij België! Echter, de Belgische overheidsschuld bedraagt al 660,8 miljard euro, dat is 108,2 procent van het bbp. In procenten de vijfde EU-overheidsschuld. België is kwetsbaar, maar de EU veroordeelt het land tot ‘waarborgstaat’ ten aanzien van Rusland voor de (niet terugbetaalde leningen) uit Oekraïne.

Eensgezind achter De Wever

Begrijpelijk dat België, het meest pro-Europese land van de EU, dit niet pikt. Het hele land – van Vlamingen tot Walen, van Waalse socialisten tot Vlaamse nationalisten – staat achter De Wever. Hij wil dat de financieel-juridische risico’s niet op de mat van België worden gelegd, maar worden verdeeld over de EU-lidstaten. Von der Leyen schermt met een ‘liquiditeitsmechanisme’ waarin lidstaten en de EU-begroting geld klaar leggen om de risico’s af te dekken. Dit idee wekt bij De Wever de blijdschap van een dode mus. Veel lidstaten zullen eenvoudigweg niet betalen wegens geldgebrek en België opschepen met de gevolgen. Als historicus kent De Wever zijn pappenheimers.

De Belgische premier is een eenzaam man in Europa, voor het eerst. De Fransen zijn muisstil want Franse banken hebben achttien miljard aan geblokkeerde tegoeden afgezonderd van de financiële operatie. Het zijn vooral de Duitsers die pushen: Von der Leyen en Merz. Het grootste deel van Europa hoopt dat er snel een vredesregeling komt, maar het tweetal blijft doorpompen. Er is een gedrevenheid die doet denken aan het gedicht van Emanuel Geibel uit 1861: ‘Am deutschen Wesen soll Europa genesen.’ In de huidige interpretatie: Duitsland is lichtend voorbeeld voor Europa, met zijn cultuur en economische kracht. Op één of andere hardnekkige manier maken Duitsers altijd dezelfde fout.

Vanuit Duitse zicht moet de lening aan Oekraïne er komen, zo nodig met de nadelen voor België als collateral damage. Echter, Duitsland is zelf een oorzaak voor de problemen waarin Europa nu zit. De juridische basis van het voorstel is artikel 122 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU). Voor noodprocedures ingeval van ‘ernstige economische moeilijkheden’, bijvoorbeeld bij de energievoorziening.

Uitgerekend Duitsland ligt mede aan de basis van deze energieproblemen door zich afhankelijk te maken van goedkoop Russisch gas en een Energiewende met afschaffing van de meest moderne kerncentrales ter wereld. Het predikte decennia Wandel durch Handel, een slogan die Duitsland afhankelijk maakte van Rusland. Het energiebeleid van bondskanselier Angela Merkel, met de nadruk op windmolens bleek romantisch, maar fataal. Verbazingwekkend. Geen Duitse bondskanselier kende Rusland beter dan zij. Misschien kenden de Russen haar beter dan ze zelf dacht.

‘EU-paria’

De correspondent van de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ), Werner Mussler, nam het op voor België. Hij stelt dat België ten onrechte in de rol van ‘EU-paria’ wordt gedrongen: ‘De Belgische premier heeft gelijk.’ Als hoofdverantwoordelijke wijst hij Merz aan ‘die heeft toegelaten dat België in de rol van EU-paria werd geduwd zoals geregeld Hongarije’. Voorts: ‘In Brussel en Berlijn ging men ervan uit dat tegenstribbelende EU-stichters zouden toegeven. Dat gebeurde niet; nu wordt De Wever als rechtspopulist en Russlandversteher gedemoniseerd, in dezelfde rij als Viktor Orban’

De Wever staat niet alleen. Euroclear is een pijler in de Europese financiële structuur, waar biljoenen omgaan met het verrekenen, beheren en bewaren van transacties en financiële waardepapieren. De ECB stelt dat de plannen van de Commissie een gevaar kunnen vormen voor de eurozone als zodanig. Volgens De Wever kan de ingreep van de Commissie worden gezien als ‘confiscatie’; daarom is het ‘fundamenteel verkeerd’.

Motie-Hoogeveen

Men zou verwachten dat Nederland met een naar verhouding grote financiële sector in Europa, met 290.000 banen, België zou steunen. Maar van premier Schoof is tot nu toe weinig tot niets vernomen. Nergens een Benelux-reflex. Minister Eelco Heinen (Financiën) is ‘optimistisch’ over een oplossing, ondanks het ‘Belgisch verzet’. Hij ziet België als een obstakel en zoekt zelf een ‘verbindende rol’. Nederland prevaleert zijn vermeende heldenrol in Oekraïne (‘in de kop van de kopgroep’) boven steun aan een buurland.

Stel dat Nederland in de positie van België zat. Het huis zou te klein zijn. Boze ministers en een woedende Tweede Kamer. Deze keer was er tenminste gepaste aandacht met de motie-Hoogeveen (JA21) die opriep tot ‘juridische solidariteit met België’. Op 11 december werd over de motie gestemd. Behalve PVV en FvD stemden alle fracties vóór. Als de motie met eenstemmigheid zou zijn aangenomen, zou het een ‘instructie’ zijn geweest aan het kabinet. Dat heeft dit uitgewoonde kabinet broodnodig.

Voor België is dit een harde les. De EU is niet zo zaligmakend als de Belgen steevast droomden.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht België versus de rest: hoe Bart De Wever de confiscatie van Russische staatstegoeden blokkeert en de Duitsers in de wielen rijdt verscheen eerst op Wynia's Week.

Trump denkt in deals, Poetin in processen. Toen Witkoff en Kushner in Moskou waren, verbleef daar nog een hoogwaardigheidsbekleder: de Chinese minister van buitenlandse zaken Wang Yi. Hij had een gesprek met Sergej Sjojgoe, het hoofd van de Russische Veiligheidsraad. Geen toeval. De week ervoor had de Chinese president Xi Jinping een telefoongesprek met Trump om de claim op de hereniging met Taiwan nog eens duidelijk te maken. In Moskou bevestigden Wang Yi en Sjojgoe nadrukkelijk het één-Chinabeleid. Rusland-China presenteren zich als machtsblok.

Geopolitieke herverkaveling

De onderhandelingen gaan niet meer exclusief over Oekraïne, maar over een geopolitieke herverkaveling, waarin drie grote mogendheden – VS, China en Rusland – de leiding hebben en een ‘linkage’ aanbrengen tussen diverse kwesties. Dossiers worden gekoppeld en dat maakt een vredesregeling voor Oekraïne juist moeilijker. Amerika onderhandelt met oog op het Amerikaans belang. Volgens de meeste Amerikaanse politici ligt dat belang in, wat Europeanen zouden noemen, het ‘Verre Oosten’. Omgekeerd is voor Amerikanen Oekraïne een ‘far away country, we know little about’.

Het gevolg hiervan is dat Europa aan de zijlijn staat, onderling verdeeld, met drie grote landen – Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk – die intern zijn verzwakt. Duitsland is inmiddels een land zonder kompas en bondskanselier Friedrich Merz is stuurloos. In Groot-Brittannië is Nigel Farage de meest populaire politicus en Frankrijk is de facto failliet. Voor Moskou zijn het drie brullende muizen. Erger: de Amerikanen hebben niets op met de Europese Unie. Ursula von der Leyen, voorzitster van de Europese Commissie, wordt ongezien ter zijde geschoven en de Hoge Vertegenwoordigster voor het Buitenlands Beleid, de Estse Kaja Kallas, wordt genegeerd. Haar uitgesproken doel is om Rusland, na de ‘overwinning’, op te splitsen in kleine staatjes. Daarmee zet ze de EU voor paal. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Marco Rubio, weigerde haar te ontmoeten.

In deze situatie zit Poetin ontspannen achter zijn schaakbord want waarom zou hij een diplomatieke prijs betalen voor doeleinden die hij militair kan bereiken? Poetin is een machthebber die de Verlichting heeft overgeslagen en verschilt in militair denken niet veel van Jozef Stalin. Neem het ‘28 Punten Vredesplan’, oftewel het ’28PPP’.

Het was direct zichtbaar dat de tekst ervan was opgesteld in het Russisch, door Russen. Het spreekt in punt 2 over een ‘volledig non-agressieakkoord’ tussen Rusland, Oekraïne en de NAVO’. In het Russisch denken is een ‘non-agressiepact’ een gebruikelijk fenomeen, zoals het Hitler-Stalin-pact van 23 augustus 1939. Op 22 juni 1941 viel Duitsland echter de Sovjet-Unie aan en schond Hitler het pact, tot grote verrassing van Stalin. De term ‘non-agressiepact’ komt in het Amerikaans politieke denken niet voor want de VS komt immers op voor ‘vrijheid en democratie’. Dat is géén agressie. Ook het denken in invloedssferen en ‘bufferzones’ is typerend voor het vroegere Sovjet-machtsdenken, dat Poetin altijd nog typeert.

Russisch verlanglijstje

Voor Poetin zijn 3 kwesties essentieel in het ‘28PPP’:

1. Oekraïne wordt geen lid van de NAVO; geen NAVO-troepen op Oekraïens grondgebied.
2. Rusland krijgt de gebieden in Oekraïne die het opeist, zoals de hele Donbas.
3. Het Oekraïense leger mag maximaal 600.000 militairen tellen.

De aanpak doet denken aan de werkwijze op de Conferentie van Berlijn in 1884-1885, toen Afrika werd opgedeeld tussen de koloniale mogendheden. Afrikanen hadden geen enkele inspraak. Oekraïne mocht alleen eigen opinies ventileren via Europese landen. Het ‘28PPP’ maakt van Oekraïne een bufferzone.

Qua gebieden zou volgens ‘28PPP’ Donetsk, deels nog in Oekraïense handen, volledig in Russisch beheer overgaan door de terugtrekking van Oekraïense troepen, waarna het verlaten gebied een ‘gedemilitariseerde bufferzone’ wordt onder Russisch bestuur. Het is niet verwonderlijk dat Marco Rubio, in een informele context, ’28PPP’ een ‘Russisch verlanglijstje’ noemde.

In overleg met Oekraïne hebben Europese landen, in gesprekken met Rubio, pogingen gedaan om ’28PPP’ te amenderen. De EU probeerde vooral clausules rondom een verbod op Oekraïens NAVO-lidmaatschap, het afstaan van Oekraïense gebieden en de toegestane Oekraïense legersterkte te verwateren.

Essentieel was de Europese amendering van de relatie Oekraïne en NAVO. De EU stelde: ‘Oekraïense toetreding tot de NAVO vereist consensus onder NAVO-lidstaten en die is er niet.’ Dit zet de deur naar Oekraïens NAVO-lidmaatschap op een kier. Een ander punt: ‘De NAVO heeft geen permanente troepen in Oekraïne onder zijn commando, in vredestijd’. De Oekraïense legersterkte zou op 800.000 moeten uitkomen.

Poetin heeft de ‘Europese inbreng’ volledig afgewezen en stelde dat Europa ‘zichzelf buiten spel’ heeft gezet. Rusland wil Europa er helemaal niet bijhebben, wat niet moeilijk is want de EU is geen reële machtsfactor en de drie grote landen zitten politiek en financieel-economisch in de put. De Amerikanen moeten Europa wel aanhoren maar spreken liever zélf met Oekraïne en doen dat alsof het een stout kind is. Europa zit in de rol van burgemeester in oorlogstijd, om ‘erger te voorkomen’.

Dappere Belgen

Bovendien is er Europese onenigheid over het inzetten van de geschatte 148 miljard euro aan bevroren Russische tegoeden, die zijn gestald bij effectenbewaarder ‘Euroclear’ in Brussel. De EU wil deze tegoeden inzetten ten bate van Oekraïne, maar België – de meest pro-federale EU-lidstaat – is tégen. Premier Bart De Wever vreest een exodus van grote financiële tegoeden uit België. De eerste Vlaams-nationale premier van België redt België. Zoals Julius Caesar al zei: ‘Van alle Galliërs zijn de Belgen het dapperst’. Poetin kan dat enkel beamen.

Poetin zet China mede op het schaakbord met de kwestie Taiwan. Daarmee verbreedt hij de machtsstrijd, met steun van Xi Jinpin. Het geeft hem de ruimte, ondanks alle ‘vooruitgang’ met ‘28PPP’, om geen concessies te doen. De militaire operaties verlopen min of meer gunstig voor hem, terwijl hij Oekraïne blijft terroriseren met luchtaanvallen op energiecentrales. De Oekraïense bevolking lijdt onder kou en donkerheid.

‘Niets aan de hand’ in Moskou

Dat staat in schril contrast met Moskou waar het leven min of meer zijn gang gaat, al verdwijnen Europese auto’s geleidelijk uit het beeld, verdrongen door Chinese. Poetin wil de Amerikaanse onderhandelaars laten zien dat er niets aan de hand is. Zo ging Kirill Dmitriev, hoofd van het Russische Directe Investeringsfonds en vertrouweling van Poetin, een wandeling maken met Witkoff en Kushner op het Rode Plein; op weg naar een goede lunch in de Petrovka-straat. Volgens The Spectator zonder opvallende bewaking, met als doel te tonen dat het leven in Moskou ‘normaal’ is. Dmitriev studeerde in Amerika en kent het land. Zijn vrouw is goed bevriend met Poetins jongste dochter, de 37-jarige Ekaterina Tichonova. Dmitriev leidt Witkoff door Moskou. Of leidt hij hem om de neus?

Hoe ongeduldiger Trump, hoe eerder hij bereid is een Russisch-Amerikaans ‘28PPP’ door te drukken. Op Europese ‘bondgenoten’ is hij uitgekeken, en Oekraïne ‘moet luisteren’. Trump staat voor Congresverkiezingen in 2026. Hij moet de meerderheid in het Congres behouden, anders dreigen er weer afzettingsprocedures. Trump is gehaast. Poetin heeft daar allemaal geen last van. 

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Oekraïne: Trump is ‘a man in a hurry’, Poetin schaakt rustig verder en Europa doet er niet toe verscheen eerst op Wynia's Week.