In dat stuk ging ik in op de cijfers van het jaarverslag. Over de combinatie van enkele cijfers verbaasde ik mij en schreef onder andere: ‘Dat de underperformance van de totale portefeuille over de laatste vijf jaar (0,7% gemiddeld per jaar) een stuk lager is uitgevallen dan over 2025 (2,1%) is best opvallend, aangezien de underperformance van de actieve portefeuille over de laatste vijf jaar (3,5%) juist groter was dan in 2025 (3,0%). Hoe dat precies zit, is mij niet duidelijk.’

Cijfers klopten niet

Omdat het mij niet duidelijk was, stuurde ik de afdeling persvoorlichting van APG een mailtje met het verzoek om enige toelichting. Een kleine twee weken later kreeg ik bericht dat ze een fout hadden gemaakt. Zoals ik al vermoedde klopten de cijfers niet. Inmiddels is aan het jaarverslag op de website een erratum toegevoegd. De underperformance van de actieve portefeuille was de afgelopen vijf jaar niet gemiddeld 3,5%, maar slechts 0,7% per jaar. Die 3,5% betrof de cumulatieve underperformance over die periode.

Deze correctie leidt tot twee observaties. Ten eerste is het ongelooflijk dat een oplettende lezer in z’n eentje direct ziet dat er iets raars aan de hand is met de cijfers, terwijl het alle knappe koppen samen bij APG was ontgaan. Helemaal omdat ze zichzelf fors te kort deden met het oorspronkelijk gepubliceerde cijfer. Je zou denken dat zo’n negatief cijfer direct opvalt op de burelen van APG. Kennelijk niet. Is dat tekenend voor het gebrek aan focus op rendement in de organisatie?

De tweede observatie is dat het overgrote deel van die underperformance, namelijk 3,0% van de 3,5% is gerealiseerd in 2025. Dat is erg relevant omdat het beleggingsbeleid van de belangrijkste klant van APG, het ABP, in 2024 drastisch is omgebouwd. Het duurzaam beleggen is in de turbostand gezet. De cijfers over 2025 illustreren de eerste resultaten.

Begin 2025 gaf ABP-bestuursvoorzitter Harmen van Wijnen een interview aan het Financieele Dagblad waarin hij een en ander toelichtte. Het ABP sloot bijna de helft van alle bedrijven waarin tot dan werd belegd uit, waaronder bijvoorbeeld Ahold en Philips. Die deugen bij nader inzien niet. Met de nieuwe beleggingsaanpak zou ABP bijdragen aan een betere wereld zonder dat dit ten koste zou gaan van het beleggingsrendement en dus de toekomstige pensioenen. In een opiniestuk in dezelfde krant trok ik dat in twijfel en betoogde dat met zo’n ‘geconcentreerde portefeuille’ een fors risico wordt genomen.

Focus ABP ligt onvoldoende op rendement

Afgelopen vrijdag publiceerde het ABP, in navolging van APG het jaarverslag over 2025. Het rendement op de totale portefeuille was
-1,6%, terwijl de benchmark een plus van 0,8% noteerde. In euro’s is dat een verschil van bijna 13 miljard euro. Het verhaal is feitelijk nog erger. Want ook de keuze voor deze benchmark is door ideologie gedreven. Het jaarverslag zegt dat het rendement van de speciaal voor het morele kompas van het ABP geconstrueerde benchmark voor de portefeuille van aandelen in opkomende landen vorig jaar liefst 1,7% lager was dan de brede index. Dat betekent dat de keuze voor deze op maat gemaakte benchmark ook nog eens zo’n 2,5 miljard euro kostte.

De totale underperformance van een dikke 15 miljard euro is waarschijnlijk niet volledig aan duurzaam beleggen te wijten. Maar een belangrijk deel wel. Bovenal vrees ik dat de focus van het ABP door alle aandacht voor duurzaamheid onvoldoende op rendement ligt. De organisatie heeft zich een voor een pensioenfonds ongeschikte cultuur aangemeten.

Gestegen dekkingsgraad te danken aan rentestijging

Natuurlijk ben ik de eerste om te erkennen dat je bij beleggingsrendementen naar de langere termijn moet kijken. Het nieuwe beleid van het ABP is kennelijk onder een wel heel ongelukkig gesternte geboren. Misschien moet je daarom niet te snel oordelen, fluister ik mijzelf in. Maar wat de cijfers in ieder geval laten zien, is hoe mis het kan gaan met dit extreme beleid.

Natuurlijk ziet niet iedereen het zo. Sommigen gaan zelfs zover dat ze stellen dat het ABP het eigenlijk goed heeft gedaan. De pensioenen kunnen volledig worden geïndexeerd, want de dekkingsgraad is gestegen van 111,7% per ultimo 2024 naar 123,5% per ultimo 2025. Dat was echter meer dan volledig te danken aan de rentestijging vorig jaar. Die alleen heeft de dekkingsgraad volgens het jaarverslag met 21,4% verbeterd. Andere factoren, waaronder het beleggingsrendement, beperkten de uiteindelijke stijging van de dekkingsgraad dus.

Al jaren wind ik mij op over het beleggingsbeleid van veel pensioenfondsen. Die opwinding en afkeer stegen ruim een jaar geleden naar een nieuw hoogtepunt toen het duurzaam beleggen bij het ABP, en ook andere pensioenfondsen, fors werd aangescherpt. Een jaar later, of zeg maar 15 miljard euro later, kan ik een ‘I told you so’ nauwelijks onderdrukken.

Nieuwe bestuurder kan borst nat maken

Wat mij tegelijkertijd opvalt, is hoe onverschillig direct betrokkenen hierover zijn. Veel mensen in mijn directe omgeving zijn deelnemer aan het ABP en voor hun inkomen, naast hun AOW, volledig van een ABP-pensioen afhankelijk. Ze maken zich kwaad over een prijsstijging van benzine met een paar dubbeltjes en het uitblijven van compensatie. Het kabinet komt met pijn en moeite met een steunpakket van 1 miljard euro. Dat het eigenzinnige beleid van het ABP de deelnemers vorig jaar per saldo ruim 15 miljard euro, dat wil zeggen ca. 4.500 euro voor elk van de 3,2 miljoen deelnemers heeft gekost leidt nauwelijks tot ophef. Onbegrijpelijk.

Inmiddels is er een nieuwe bestuurder aangetreden die verantwoordelijk is voor het beleggingsbeleid. Hij kan zijn borst nat maken. Zijn grootste uitdaging zal zijn om de cultuur te veranderen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht ABP heeft zich een cultuur aangemeten waarin duurzaamheid belangrijker is dan rendement. De nieuw aangetreden bestuurder moet die cultuur veranderen. verscheen eerst op Wynia's Week.

De collectieve pensioenspaarvarkens moeten eraan geloven. Het Pensioenfonds Zorg en Welzijn, het pensioenfonds van de bouwbedrijven bpfBouw en dat van Metaal en Techniek zijn eerder dit jaar ‘geslacht’. Volgend jaar gaan ook ABP (ambtenaren en leraren) en PME (metalektro) onder de hamer.

De collectieve spaarvarkens, met samen 1.616 miljard euro belegd vermogen, worden opengebroken. Het geld dat eruit rolt wordt verdeeld. Iedereen die voor zijn pensioen spaart of heeft gespaard bij zijn werkgever krijgt na deze overgang een individueel pensioenpotje, een ‘eigen’ spaarvarkentje. Maar geen eigen bezit. U kunt niet naar uw pensioenfonds stappen en zeggen: geef mij m’n geld, ik doe het verder zelf.

Geen kabaal

Zo’n 1.616 miljard euro stukslaan… Dat moet toch kabaal geven? Maar wat hoor je? Bijna niks. Alleen De Nederlandsche Bank, die toezicht moet houden, laat zo nu en dan iets van zich horen.

Deze historische operatie is gebaseerd op de pensioenwet uit 2023. Pensioen moest simpeler, de premieheffing eerlijker en de werkgevers wilden kostenbeheersing. In de pensioenwereld heet de operatie ‘invaren’. Voor iedereen is dat nieuw. Welkom bij ‘invaren’ voor beginners.

Hoe is de praktijk? Veel verandert, zoals de individuele pensioenpotjes. Maar veel blijft hetzelfde. En dat is niet per se positief.

De pensioenfondsen die al volgens de nieuwe regels werken, informeren hun deelnemers inmiddels over de nieuwe pensioenbedragen. Ze moesten wachten op de definitieve uitkomst van de resultaten in 2025. Vervolgens hebben de besturen van de fondsen het vermogen verdeeld. Elke pensioengerechtigde moet eerst krijgen waar hij of zij recht op heeft. Daarna blijven er nog miljarden over. Het maakt nogal wat uit hoe dat overschot wordt besteed. Het is eenmalig. Onomkeerbaar.

Wie krijgt wat?

Welk deel van het overschot gaat naar de groep werknemers die gedupeerd zijn omdat de pensioenpremies anders worden becijferd? Krijgen de deelnemers, dat zijn de gepensioneerden en actieve werknemers, de meeste extra’s? Of spekt het fonds de nieuwe ‘solidariteitsreserve’? Daarmee mogen fondsen de pensioenen op peil houden als ze beleggingsverliezen lijden die anders tot lágere pensioenen zouden leiden.

Wie krijgt wat? Bij het Metaal en Techniek-pensioenfonds is dat vrij makkelijk te vinden. De deelnemers krijgen 46 procent van het overschot. Bij het Zorg- en Welzijnfonds is dat al lastiger (45 procent voor de deelnemers). Het Bouwpensioenfonds publiceert op zijn website veel plannen, weinig uitkomsten.

En gebeurt de verdeling evenwichtig, zaosl het in de wet staat? Daar heeft de buitenwereld al helemaal geen zicht op.

Klinkt stoer

Omdat er een overschot in de pensioenspaarvarkens zat gaat iedereen erop vooruit. Dat is geen verdienste van het pensioenfonds of van de nieuwe wet, het is een logisch gevolg. Als u thuis het spaarvarken leegt kunt u de opbrengst ook spenderen. Daarna is het wel op.

Voor dat laatste blijkt de pensioenwereld best bang. Want het nieuwe stelsel klinkt stoer, met minder verplichte buffers, maar wat als de beleggingen verliezen opleveren? Wanneer, zoals nu, de inflatie stijgt, de rente omhoog gaat en beleggingen tegenvallen.

Vandaar dat de solidariteitsreserve populair is. Het is aantrekkelijk om vermogen op te potten voor slechte tijden. In het oude pensioenstelsel dwong de Nederlandsche Bank dat af. Gaan de pensioenfondsen dat nu eigener beweging doen?

Oppotten

Lekker geld oppotten gaat wel ten koste van de verhoging voor de pensioengerechtigden. Pech voor hen. Pensioenfondsbestuurders slapen kennelijk beter met die reserves onder hun kussen. Misschien pensioengerechtigden ook wel.

De fondsbestuurders beslissen ook over de toekomstige verhoging van de pensioenen. Stijgen ze één op één met de opbrengst van de beleggingen? Of worden ook de beleggingsopbrengsten deels opgepot en de jaren daarna stukje bij beetje uitgedeeld?

Het invaren voor beginners gaat de komende jaren daarom naadloos over in het besturen voor beginners. Want ook met de verdelingsmechanismes van de solidariteitsreserve en het uitsmeren van de beleggingsopbrengsten hebben bestuurders hooguit theoretische ervaring.

Dat betekent dat de besturen ook met de nieuwe regels hun centrale rol behouden. Daar verandert de wet niks aan. Maar dat is hopeloos gedateerd. De dominante partijen in de pensioenfondsbesturen zijn nog steeds de sociale partners: werkgevers en de vakbonden.

Dat dateert nog uit de tijd dat pensioenen werden opgebouwd. In cao’s onderhandelden werkgevers en bonden over de premies waarmee de pensioenkassen gevuld werden. Pensioenuitkeringen waren laag. Beleggen deed men in obligaties.

Nu wordt tweederde van uw pensioen gefinancierd met beleggingsopbrengsten. Pensioenfondsen zijn uitkeringsfabrieken geworden en de vergrijzing zorgt ervoor dat deze trend verder gaat.

Hoogste tijd

Dus wat doen werkgevers en vakbonden nog in de besturen? De bonden zijn met hun dalende ledenaantallen niet meer representatief voor werkend Nederland. De werkgevers hebben hun rol als financier met pensioenpremies verloren.

Wie dragen inmiddels de financiële risico’s? De deelnemers, met name de gepensioneerden. Dat vereist een omwenteling. De Tweede Kamer steunde onlangs een motie van Henk Vermeer (BBB) die de regering vraagt om onderzoek naar de besturing (governance) in de pensioenwereld ‘waaronder meer directe en structurele zeggenschap van deelnemers en een herijking van de rol van de sociale partners’.

Hoogste tijd voor verandering.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Nieuwe pensioenwetgeving? Dan ook nieuwe bestuurders aan de knoppen! verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik denk van niet. De dekkingsgraden zijn gestegen doordat de rente is gestegen. Daardoor is de contante waarde van de pensioenverplichtingen harder gedaald dan het negatieve beleggingsrendement. Dat is geen bijzondere prestatie.

Stuitende morele arrogantie

Vorig jaar belandde ik in een heftige polemiek in het Financieele Dagblad. Het ABP, de grootste klant van APG, stelde duurzaamheid steeds meer centraal in hun beleggingsbeleid, waardoor rendement automatisch minder prioriteit kreeg. Daar ageerde ik tegen. Er is niets mis met duurzaam beleggen, maar pensioenfondsen beleggen geld van deelnemers die weinig te zeggen hebben over het beleid. Pensioenen worden voor tweederde à driekwart betaald uit behaalde beleggingsrendementen. Voor een financieel onbezorgde oude dag zijn die rendementen cruciaal. Rendement moet daarom altijd de hoogste prioriteit krijgen.

In het kader van ‘verantwoord beleggen’ besloot het ABP om afscheid te nemen van bijna de helft van alle bedrijven waarin werd belegd. Die bedrijven voldeden niet aan de normen die het ABP had opgesteld. Ongetwijfeld is een grote meerderheid van de deelnemers in het ABP wel gewoon klant van veel bedrijven die volgens het pensioenfondsbestuur niet deugen. Maar dat terzijde. Voor mij getuigt dit beleid van een stuitende morele arrogantie.

Daar komt bij dat zulk beleid forse risico’s inhoudt. Een belegger die het universum van bedrijven waarin wordt belegd zo sterk laat afwijken van het totaal aan beleggingsmogelijkheden, de brede index, neemt het risico dat de eigen rendementen ook sterk afwijken van het rendement op de brede index. Dat kan goed, maar ook verkeerd uitpakken. De kans dat het verkeerd uitpakt, is mijns inziens op theoretische gronden groter dan dat het goed uitpakt, maar de ‘duurzamen’ hebben er het volste vertrouwen in dat het goed zal gaan.

Voor APG is zulk beleid in 2025 behoorlijk desastreus geweest. Er wordt voor zo’n 128 miljard euro passief in aandelen belegd. Dat leverde een rendement op van 5,6% Wat hier als benchmark wordt gehanteerd, meldt het jaarverslag niet. De breedste, gebruikelijke maatstaf, de MSCI World in euro, leverde een rendement op van 6,8%. Maar dat terzijde.

Een erg slecht resultaat

Naast de passieve beleggingen wordt met circa 60 miljard euro actief in aandelen belegd, waarvan zo’n 33 miljard in ‘ontwikkelde markten’, de rest in opkomende markten. Met zulke ‘actieve beleggingen’ zegt APG te pogen een ‘sterke outperformance’ te behalen ten behoeve van de pensioenen van de leden. Maar het kan niet anders dan dat de inrichting van die portefeuille vooral door duurzaamheidsoverwegingen wordt gedreven. Hoe dit ook zij, de aldus actief beheerde portefeuille in aandelen in ontwikkelde markten leverde vorig jaar een rendement op van -1,6%. Dat lijkt mij dus 7,2% minder dan de passieve aandelenportefeuille, maar APG rapporteert dat het rendement ‘slechts’ 6,86% achterbleef bij de benchmark.

Op korte termijn kunnen tijdelijke en toevallige factoren de rendementen beïnvloeden. Daarom moet je eigenlijk naar de wat langere termijn kijken. Over de laatste vijf jaar boekte de actieve portefeuille van aandelen uit ontwikkelde markten een rendement dat jaarlijks gemiddeld 2,4% achterbleef bij de benchmark. Dat is echt een erg slecht resultaat.

De cijfers liegen niet

Ik beweer heus niet dat de beleggers van APG er niets van kunnen en alleen maar verkeerde beslissingen nemen. Evenmin beweer ik dat tegenvallende resultaten volledig aan duurzaam beleggen kunnen worden toegeschreven. APG verschaft onvoldoende informatie om dat te kwantificeren, maar dat duurzaam beleggen vorig jaar en ook in de afgelopen vijf jaar het rendement heeft geschaad lijkt helder.

De cijfers liegen echter niet. Het totaal van de actief beheerde portefeuilles boekte vorig jaar niet de beoogde ‘sterke outperformance’, maar een rendement dat liefst 3,0% achterbleef bij de benchmark. Over de laatste vijf jaar was de gemiddelde underperformance zelfs 3,5% per jaar. Daardoor bleef het rendement op de totale beleggingsportefeuille ook achter bij de benchmark. In 2025 was dat maar liefst 2,1% en over de laatste vijf jaar gemiddeld 0,7%.

Op niets gebaseerd vertrouwen

De gevolgen voor de pensioenen van de deelnemers moet je niet onderschatten. Als je over de hele periode waarin een pensioen wordt opgebouwd jaarlijks 0,7% minder rendement haalt, zoals bij APG de laatste vijf jaar, dan valt het pensioen een kleine 20% lager uit. Als het rendement jaarlijks 2,1% bij de benchmark achterblijft, zoals bij APG in 2025, dan blijft van je pensioen nog maar net de helft over van wat het had kunnen zijn.

APG schrijft in het jaarverslag: ‘Toch hebben we er alle vertrouwen in dat onze actieve aanpak op termijn weer boven de benchmarks kan uitstijgen.’ Waar dat vertrouwen op is gebaseerd wordt niet toegelicht. Ik deel dat vertrouwen bepaald niet. Sterker nog, dat vertrouwen is bij APG zelf ook niet helemaal rotsvast. Het jaarverslag zegt ook dat men ‘een aantal strategieën opnieuw tegen het licht zal houden’. Hoera, rendement zal een hogere prioriteit krijgen. De vraag is of dat gaat lukken. Ik houd mijn hart vast.

Het hoofdstuk over de beleggingsrendementen beslaat in het jaarverslag dertien pagina’s en als je daar de prietpraat van aftrekt slechts vijf. De duurzaamheidsrapportage beslaat 57 pagina’s, terwijl ook in andere hoofdstukken aandacht wordt besteed aan duurzaamheid. Wie zoekt naar een simpel antwoord op de vraag wat de wereld nou is opgeschoten met het duurzaamheidsbeleid van APG en wat dat de eigenaren van het geld precies heeft gekost komt bedrogen uit. Die informatie ontbreekt.

Waarom de wetgever of de toezichthouder zulke informatie niet eist, is onbegrijpelijk. Nog onbegrijpelijker is dat APG die informatie ook niet uit eigen beweging verschaft. Van bedrijven waarin wordt belegd, wordt in het kader van ESG-beleid maximale transparantie over de bedrijfsvoering geëist, maar zelf doet men er niet aan. Duurzaamheid en de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel lijken welkome onderwerpen om de aandacht in het jaarverslag van de beleggingsrendementen af te leiden.

Activisme

Het duurzaamheidsdenken lijkt inmiddels zo ingebakken te zitten in het DNA, de cultuur en de dagelijkse praktijk bij APG dat het een focus op het behalen van tenminste marktconforme rendementen danig in de weg zit. Feitelijk is APG verworden tot een activistische duurzaamheids-NGO die het beheer van de pensioenen van bijna vijf miljoen mensen als een enigszins irritante nevenactiviteit beschouwt.

Activisten hebben meer invloed op het beleggingsbeleid dan de deelnemers aan de pensioenfondsen die de eigenaren van het geld zijn. Door weinig transparantie te verschaffen blijft het onder de deelnemers van de pensioenfondsen rustig. Het zal niet meevallen om de koers van zo’n groot schip te verleggen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht APG is verworden tot een activistische duurzaamheids-NGO die het beheer van de pensioenen van vijf miljoen mensen als een enigszins irritante nevenactiviteit beschouwt verscheen eerst op Wynia's Week.

Verrast? Dat kan kloppen. De bezetting is fictie, de negatieve rendementen zijn echter een feit.

Verlies

APG belegt 601 miljard euro voor Nederlandse pensioenfondsen. Een aanzienlijk deel daarvan is geld van ABP, het grootste Nederlandse pensioenfonds. ABP is goed voor 533 miljard euro beleggingen. Ambtenaren, leraren, agenten en militairen sparen via hun werkgever verplicht voor hun pensioen bij ABP.

Het rendement van APG op zijn beleggingen was vorig jaar negatief: namelijk minus 1,6 procent. Dat is 9,7 miljard euro verlies. Op een spaarrekening kreeg je toen ongeveer 1,1 procent rente. Opbrengst: 6,7 miljard euro. Het verschil tussen de spaarrekening en het beleggingsverlies is 16,4 miljard euro. Dat is de (conservatief becijferde) schadepost voor de klanten van APG. Besef wel: ruim tweederde van uw pensioen wordt verdiend met rendement op beleggingen.

Toch is deze schadepost voor de deelnemers niet het hele verhaal. Want onder de motorkap laat APG zien dat het beleggingsbeleid tekortschiet. De vermogensbeheerder belegt een deel van het toevertrouwde vermogen actief. Dat wil zeggen: men volgt niet passief de beursbarometers (benchmarks), zoals de Amerikaanse S&P 500. Nee, men wil actief op het goeie moment de beste aandelen, obligaties en andere beleggingen kopen en daarmee éxtra geld verdienen bovenop deze benchmarks.

Vorig jaar gebeurde precies het tegenovergestelde: geen extra positief rendement, maar extra negatief rendement van iets meer dan 3 procentpunt.

Verantwoord?

Hoe kon dat? APG komt met verrassend weinig argumenten. De geldgigant geeft naar eigen zeggen ‘de voorkeur aan ondernemingen met een sterk verantwoord beleggingsprofiel’. APG zegt dat de deelnemers van zijn pensioenfondsklanten dat belangrijk vinden.

Vinden de deelnemers dat ook bij deze beleggingsverliezen?

De winnaars op de beleggingsmarkten waren vorig jaar vooral AI-bedrijven, constateert APG klagerig, ‘ongeacht hun prestaties op het gebied van milieu, maatschappij of goed bestuur.’

Eigen gelijk

De schadepost bij APG zie je terug bij ABP. Het pensioenfonds boekte vorig jaar 3,9 procent rendement op zijn aandelen in Europa, Noord-Amerika en Japan. De mondiale beursindex boekte echter 7,2 procent rendement. De deelnemers van ABP lopen daardoor ruim 5 miljard euro mis.

De pensioengerechtigden plukken de wrange vruchten van het feit dat APG en ook ABP een deel van de AI-hausse op de beurs hebben gemist. Je kunt wel overtuigd zijn van je eigen gelijk als belegger, maar je gaat niet over de uitkomst. De markt, de optelsom van alle beleggers, gaat erover. De markt beslist over de koersen en de rendementen.

Hoe dan?

Niettemin blijft APG overtuigd van zijn eigen gelijk. ‘Toch hebben we er alle vertrouwen in dat onze actieve aanpak op termijn weer boven de benchmarks kan uitstijgen.’ Ja, kan…, maar hoe dan? Kijk je naar de afgelopen jaren dan pakte de actieve beleggingsstijl voortdurend verkeerd uit.

In 2022 was het extra rendement op actief beheerde beleggingen minus 0,11 procentpunt.

In 2023: minus 1,08 procentpunt.

In 2024: minus 1,23 procentpunt.

In 2025: minus 3,02 procentpunt

In al deze jaren was ook het extra rendement op de héle beleggingsportefeuille negatief.

APG en ABP zeggen dat ze voor de lange termijn beleggen en dat het op de lange termijn wel goed komt. In de pensioenwereld is ‘de lange termijn’ een gemakkelijk alibi. Het is een mooie, politiek correcte manier om te zeggen dat je niet meedoet met de hijgerige financiële handelaren, terwijl je ondertussen ondermaatse prestaties blijft leveren.

Inmiddels is de directeur vermogensbeheer van APG vertrokken met een ‘beëindigingsvergoeding’ à 1.013.719 euro. De vergoeding fungeert ook als slot op de mond, zo gaat dat in de hoogste kringen in het bedrijfsleven.

APG zoekt een nieuwe directeur beleggingen, ABP héeft er al een. Tegen Het Financieele Dagblad zei hij vorige maand dat hij zich ‘moet focussen op rendement’.

Elkaars gevangene

Is dat het einde van ABP als duurzaamheidsmissionaris? Voor de meer dan drie miljoen werkende en gepensioneerde deelnemers van het ABP is het verder afwachten. Zij kunnen niet uit het fonds. Ze zitten via hun werkgevers verplicht vastgeklonken aan ABP. Op zijn beurt heeft ABP zich vastgeklonken aan APG. ABP is volledig eigenaar geworden van APG, die straks alleen nog werkt voor ABP.

De gepensioneerde en actieve werknemers bij overheid en onderwijs zijn veroordeeld tot ABP en APG. Wie bevrijdt hen? De vakbonden zitten zelf in het bestuur van ABP en zijn medeverantwoordelijk. Dat geldt ook voor de overheidswerkgevers. Roept hun ‘personeelschef’ minister Pieter Heerma (Binnenlandse zaken, CDA) hen nog op het matje?

De tijd dringt. In 2027 stapt ABP over naar het nieuwe pensioenstelsel. Dan telt voor de drie miljoen deelnemers nog maar één ding: het beleggingsrendement.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Het eigen gelijk van pensioengigant ABP kost werknemers bij overheid en onderwijs miljarden verscheen eerst op Wynia's Week.

De zeldzaam grote herziening van de regels voor pensioenen, die op 1 juni 2023 definitief was, gaat nu van de tekentafel naar de praktische uitvoering. Van wetstekst naar werkelijkheid. Zo’n tien miljoen gepensioneerden en werkende pensioengerechtigden hebben ermee te maken. Nu en de komende jaren.

Modder en mist

Mocht u hoge verwachtingen hebben: de grote herziening is een poldercompromis van politici, vakbonden en werkgevers. Maar de polder is modderig, mistig en die beloofde gouden jaren vallen tegen.

Maar eerst het woord aan Sinterklaas. Ze heet Mariëlle Paul en is demissionair minister van Sociale Zaken (VVD). Ze strooit met goed nieuws. Gemiddeld zijn de pensioenen van de pensioenfondsen die in 2026 voor het eerst de nieuwe regels volgen met 14 procent gestegen, schreef zij afgelopen week in een brief aan de Tweede Kamer.

14 procent, toe maar. Verrassend? Niet als je weet dat deze verhoging gebaseerd is op de uitkering ineens van de meeste eerder opgebouwde reserves.

Uw pensioen bleek praktisch gesproken al een onzeker bezit. Pensioenen waren bevroren in de meeste jaren van het vorige decennium. Nu maken de nieuwe regels uw pensioen ook feitelijk een onzeker bezit. Pensioenen fluctueren in het vervolg met de resultaten op de beleggingen van uw pensioenfonds. Maar of dat ook echt zo zal gaan, daarover verderop in deze column.

De verhoging met 14 procent is niet meer dan een royaal gebaar met het kapitaal dat toch al aan de pensioendeelnemers toebehoorde. Nu krijgt u het kapitaal ook op uw pensioenoverzicht bijgeschreven.

Voor deze verhogingen was al ruimte gemakt in de grote herziening. Een voorganger van Paul had in de aanloop naar de herziening de regels versoepeld. Alleen een beurskrach zou het royale gebaar nog verstierd hebben.

Hoezo 14 procent?

Maar overigens… 14 procent, hoe komt de minister daaraan? In haar eerder genoemde Kamerbrief verwijst zij naar PensioenPro, een gespecialiseerde website die niet toegankelijk is voor niet-abonnees. PensioenPro baseert zich op becijferingen van adviesfirma Aon, die niet op diens website zijn te vinden. Deze becijferingen blijkt Aon te hebben gemaakt voor de NOS die er begin januari over heeft bericht. Daaruit blijkt ook dat Aon niet alle 24 pensioenfondsen heeft bekeken die per 2026 overstappen naar de nieuwe regels, maar alleen de twaalf grootste.

Op LinkedIn zag ik een screenshot daarvan. Daaruit bleek dat Aon op eigen gezag de verhoging bij het grootste van de twaalf, het Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW), op eigen gezag heeft becijferd op 11,7 procent. Het fonds zelf communiceert een verhoging van tussen 7 en 10 procent.

Het ministerie en de minister hebben geen eigen rekenwerk verricht. Dat bedoel ik met modderig en mistig. Datzelfde geldt ook voor ervaringen van de zes pensioenfondsen die al in 2025 zijn overgestapt. Maken zij de verwachtingen waar? Houden hun pensioenen de prijsstijgingen bij? Dat is de lakmoesproef.

Ook hier heeft de minister zelf geen cijferwerk gedaan. Ze verwijst naar de vakpers. De verhogingen variëren van 0,6 procent tot 2,7 procent. Deze verhogingen zouden misschien met de oude regels van De Nederlandsche Bank niet zijn toegestaan, maar ze zijn minder dan de inflatie (3,3 procent)

Dat bedoel ik met tegenvallende gouden jaren.

Nietszeggend perspectief

In haar Kamerbrief geeft Paul geen oordeel over de verhoging van de fondsen die al in het nieuwe stelsel werken. Maar ze wekt wel verwachtingen. Pensioenfondsen mogen in het herziene stelsel meer risico nemen met hun beleggingen ‘wat naar verwachting leidt tot hogere rendementen en daarmee tot perspectief op koopkrachbehoud’ (sic).

Let op het woord perspectief. Het kan, maar het kan ook niet. Hoe zou toezichthouder AFM, de Autoriteit Financiële Markten, die financiële producten moet toetsen op hun realiteitsgehalte, naar zo’n bewering kijken? Als een vermogensbeheerder ‘perspectief op koopkrachtbehoud’ vermeldt in zijn documentatie, zou de gemiddelde belegger dat begrijpen als wat het is, namelijk een nietszeggende uitspraak?

De tegenvallende uitkomsten bij de pensioenfondsen in het herziene stelsel hoeven niet te verbazen. De pensioenwereld was blij dat ze verlost was van de ‘bufferplicht’ van De Nederlandsche Bank, maar wat doet men nu? Extra buffers aanleggen.

De buffers worden gevuld door het pensioenvermogen bij de overgang naar het nieuwe stelsel af te romen én de behaalde rendementen deels te bestemmen voor deze buffers.

De belangrijkste buffer is de zogeheten solidariteitsreserve. Dat is het potje dat gebruikt wordt als de rendementen van de beleggingen onvoldoende zijn om de pensioenuitkeringen op peil te houden. De pensioenwereld wil namelijk voorkomen dat de pensioenen in de eerstkomende jaren omlaag gaan.

Toch wel eng

De pensioenpolder zag het herziene stelsel als het ei van Columbus, maar in de praktijk blijkt het toch wel eng. Dus doen de bestuurders van de pensioenfondsen wat ze in het oude pensioenstelsel verfoeiden. Ze sparen, ze bouwen buffers op. Helaas blijft er dan minder rendement over om uit te keren.

In goede beleggingstijden krijgt u minder dan u dacht op basis van de behaalde rendementen. En als in slechte tijden de bodem van de solidariteitspot in zicht is? Dan heeft Sinterklaas een functie elders.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoezo plus 14 procent? De pensioenfondsen strooien met geld dat toch al van u was en daarna blijkt de minister niet te kunnen rekenen verscheen eerst op Wynia's Week.

Met het ‘invaren’ van de eerste pensioenfondsen in het nieuwe stelsel is, om met Omtzigt te spreken, de ‘grootste overgang van rechten ooit in de Nederlandse geschiedenis’ in gang gezet. De verwachting van vriend en vijand was dat deze overgang van het oude naar het nieuwe stelsel op termijn zou leiden tot een flinke toename van pensioenzaken. Het afgelopen jaar zijn de eerste geschillen over het nieuwe pensioenstelsel voor de rechter verschenen.

Adviezen landsadvocaat over nieuwe stelsel hoeven niet openbaar

Een van de eerste zaken werd in februari 2024 uitgevochten bij de rechtbank Den Haag. In die zaak vorderde een pensioengerechtigde dat de Staat oudere adviezen van de landsadvocaat over de Wet toekomst pensioenen (Wtp) vrij zou geven. In deze adviezen uit 2011 zou de landsadvocaat hebben geconcludeerd dat het omzetten van bestaande pensioenafspraken naar het nieuwe systeem juridisch onhoudbaar zou zijn. De eiser in de zaak meende dat hij als voormalig werknemer van de Staat recht zou hebben op deze adviezen, omdat het informatie betreft over zijn pensioen.

Daar ging de rechtbank niet in mee: de Staat kent geen expliciete ‘exhibitieplicht’ (plicht om op vordering van een andere partij inzage te geven in bepaalde stukken). Daarnaast hebben adviezen van de landsadvocaat aan de Staat betrekking op informatie die valt binnen de grenzen van het attorney-client privilege (het advocatengeheim), en zijn daarom vertrouwelijk. De adviezen werden niet openbaar gemaakt. 

Is een termijn van een maand voldoende om de overgang van je pensioen te bestuderen en voor te bereiden? Die vraag speelde in december 2024 bij de rechtbank Rotterdam. De gepensioneerde havenloods Richard Gorter eiste in kort geding uitstel van het Beroepspensioenfonds Loodsen (Bpl) voor het invaren, om zich voor te bereiden op de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. Hij kreeg ongeveer een maand de tijd (maar eigenlijk korter, want het was in december) om het besluit tot overgang te bestuderen, en was van mening dat die termijn te kort was om onderzoek te doen naar zijn positie en de berekeningen van het pensioenfonds.

De rechtbank Rotterdam oordeelde dat nergens uit bleek dat de termijn die gegeven was door Bpl te kort zou zijn. Bovendien kreeg Gorter juist méér pensioen na het invaren, waardoor hij geen aanpassingen zou hoeven te maken in zijn uitgavenpatroon, en geen zwaarwegend belang zou hebben bij uitstel. Daarnaast werd de termijn van een maand ondersteund door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM). De termijn was volgens de rechter weliswaar kort, maar niet té kort.

Stijging pensioenzaken inmiddels zichtbaar

Hoewel de meeste pensioenfondsen nog moeten ‘invaren’, is de stijging van het aantal pensioenzaken zichtbaar en wordt verwacht dat er nog veel meer zullen volgen. In een editie van het PensioenMagazine van maart dit jaar schreef hoogleraar Pensioenrecht aan de Radboud Universiteit Mark Heemskerk dat er in 2024 al meer pensioengeschillen voor de rechter verschenen dan in 2023 (260 zaken in 2024 versus 242 zaken in 2023), en dat ‘te verwachten valt dat vele uitspraken volgen’.

Daarnaast laat hij desgevraagd aan Wynia’s Week weten dat hij merkt dat er ‘voorbereidingen’ worden getroffen voor pensioenzaken in de toekomst: ‘Dat zie ik zowel in mijn eigen advocatenpraktijk als in het veld.’ Volgens Heemskerk lijken deze zaken vooral te gaan over vermeende schendingen van het eigendomsrecht, niet rechtsgeldige wijzigingen van het pensioen en leeftijdsdiscriminatie.

Gepensioneerde notarissen verenigen zich tegen invaren

De eerste relatief omvangrijke pensioenzaak vond afgelopen november plaats in de rechtbank Den Haag. Deze zaak werd aangespannen door de Vereniging Pensioengerechtigden Notariaat (VPN) tegen de Stichting Pensioenfonds Notariaat (SPN) en de sociale partners. De gepensioneerde notarissen stelden, kort gezegd, dat de premies jarenlang onrechtmatig te laag bleven door gebruik van de zogeheten gedempte premieregeling (GPR), en dat daardoor het fondsvermogen onvoldoende is opgebouwd. Daardoor is ten onrechte niet geïndexeerd, maar worden de actieve deelnemers vanaf 2015 door de lage premies ongerechtvaardigd verrijkt.

Daarnaast maakten de gepensioneerden bezwaar tegen het plan voor de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. Gepensioneerden zouden daardoor onterecht worden gedupeerd, omdat het fonds gekozen heeft om de kosten van de overgang naar de nieuwe regeling voor werkenden ter compensatie te financieren uit een deel van het pensioenvermogen dat is opgebracht door de gepensioneerden.

Ook deze eisen schoot de kantonrechter af. Het premiebeleid was toegestaan en in lijn met de eisen van de oude Pensioenwet (Pw). Het eigendomsrecht van de gepensioneerden was ook niet geschonden, omdat het fondsvermogen in eigendom toebehoort aan het pensioenfonds. Ook het bezwaar tegen de overgang werd verworpen. De compensatie voor de actieve deelnemers is niet onrechtmatig, want in de nieuwe Wtp is afgesproken dat het fondsvermogen gebruikt mag worden om de compensatie te financieren voor het nadeel dat actieve deelnemers ondervinden door de afschaffing van de oude doorsneesystematiek.

Nog veel vragen in de lucht

Tot dusver hebben de pensioenzaken niet tot enig succes geleid. Maar de meeste pensioenfondsen zijn nog niet overgestapt op het nieuwe stelsel, en er hangen nog veel vragen in de lucht die naar verwachting in de toekomst wel in de rechtbanken zullen worden behandeld. Zoals vragen over het (gebrek aan) inspraakrecht bij de overgang van de vaste uitkeringen in het oude stelsel naar variabele uitkeringen (dus afhankelijk van de markt) in het nieuwe stelsel, de vraag of men rechten kan ontlenen aan een bepaald pensioenoverzicht in het nieuwe stelsel waarin een bepaalde uitkering wordt ‘beloofd’, terwijl die plotseling zou kunnen wegvallen als de beurs instort.

Of de vraag hoe het individuele en onvoorspelbare karakter van de nieuwe pensioenpotjes en -overzichten zich verhoudt tot het belangrijke rechtszekerheidsbeginsel. Dat beginsel stelt onder meer dat wetten duidelijk en toegankelijk moeten zijn, en dat eenmaal verworven rechtsposities niet zomaar abrupt mogen worden gewijzigd.

Grootste pensioenfondsen moeten nog invaren

Vanaf 2026 zullen ongeveer 20 pensioenfondsen (waaronder PFZW (zorg), Bpf Bouw en PMT (metaal & techniek) en 5 miljoen Nederlanders overgaan naar het nieuwe pensioenstelsel. Het grootste pensioenfonds, ABP (pensioenfonds voor overheid en onderwijs), dat ruim 3 miljoen deelnemers en ruim 500 miljard euro aan vermogen meeneemt, moet nog invaren, en zal dat op 1 januari 2027 doen. Dan zullen naar verwachting meer mensen hun gang naar de rechter zoeken.

Massaclaim tegen ABP in de maak

Een grote pensioenzaak tegen het ABP is al in de maak. Zo bereidt financieel onderzoeker Pieter Lakeman, van wie onlangs het boek Waar is mijn pensioen gebleven? is verschenen, met Stichting SOBI Pensioenherstel een massaclaim tegen de Staat en het ABP voor. Volgens hem hebben beide partijen in de periode 2008-2020 onrechtmatig gehandeld door de pensioenen van minstens 5 miljoen deelnemers niet te indexeren, doordat ze een veel te lage rekenrente hebben gehanteerd. Door het hanteren van deze lage rekenrente leken de dekkingsgraden van de pensioenfondsen veel te laag om te indexeren, terwijl ze in feite voldoende vermogen hadden om de pensioenen van hun deelnemers en de pensioengerechtigden te verhogen.

Namens 11.000 gedupeerden legt Lakeman een schadeclaim van enkele honderden miljoenen euro’s neer bij pensioenfonds ABP en de Nederlandse Staat. Als hij hierin slaagt, zal hij ook andere pensioenfondsen aansprakelijk stellen. Volgens hem loopt de totale schade namelijk in de tientallen tot honderden miljarden euro’s, en heeft iedereen die pensioen heeft opgebouwd of genoten tussen 2008 en 2020 schade opgelopen door de te lage rekenrente.

‘Mensen begrijpen geen bal van nieuwe pensioenstelsel’

Volgens pensioenrechtexpert Heemskerk is deze claim ‘weinig kansrijk’: ‘Mijn beeld uit de tot nu toe bekende rechtspraak is dat dit type claims niet tot succes leidt. Je kunt het economisch niet eens zijn met de rekenregels maar moeilijk hard maken dat die niet toegepast mochten worden als dat wel de juridische afspraak was.’ Heemskerk maakt zich wel ergens anders zorgen over: ‘Mijn zorg is wel dat veel mensen geen bal begrijpen van het nieuwe stelsel, terwijl pensioen heel belangrijk is voor de financiële gezondheid, bijvoorbeeld bij arbeidsongeschiktheid of pensionering of bij scheiden en overlijden.’

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De eerste rechtszaken over het nieuwe pensioenstelsel zijn een feit – en er zullen er meer komen verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederwolf – de terugkeer van een gevreesde landgenoot. Door Oswin Schneeweisz en Wouter Roorda

De timing kon niet beter. Het eerste boek dat we dit jaar op de markt brachten ging over het meest besproken dier van het jaar. Zelfs voormalige fans van de terugkeer van de wolf naar Nederland vielen van hun geloof. Op grote delen van het platteland en in natuurgebieden zijn mens en dier niet meer veilig. In Nederwolf schetsen Oswin Schneeweisz en Wouter Roorda de lange geschiedenis van de wolf in Nederland en de snelle ommekeer van het sentiment, nu er in ons kleine en volle land meer wolven vrij mogen rondlopen dan in het grote Zweden. Lees het enige onafhankelijke boek over de omstreden terugkeer van een gevaarlijke landgenoot.

Bekijk en bestel hier

Ontketend Nederland – Van Provo tot PVV. Door Hans Wansink

In dit door Theo Audenaerd fraai geïllustreerde en royaal uitgevoerde boek herschrijft Hans Wansink de geschiedenis van onze tijd. Hoe vanaf 1966 een tot dan toe vooral conservatief land plotseling koploper wilde zijn in de nieuwe tijd. Het begon met de rookbommen bij het huwelijk van Beatrix en Claus, maar eindigde in de nieuwe eeuw met de stembusrevoluties van Pim Fortuyn, Geert Wilders, Thierry Baudet, BBB en Pieter Omtzigt.

Over een onvoltooide democratisering die vraagt om terugkeer naar waar het begon. Want waar zijn de referenda en de gekozen burgemeester gebleven? Hebben burgers nu wel echt meer in de melk te brokkelen dan zestig jaar geleden? De vraag stellen is het antwoord geven.

Bekijk en bestel hier

Weg Met Ons! De mythe van de westerse erfzonde. Door Arnout Jaspers

Bestsellerauteur Arnout Jaspers (bekend van De Stikstoffuik en De Klimaatoptimist) keert zich in dit striemende boekpamflet tegen de merkwaardige neiging in westerse landen – Nederland voorop – om de schuld van alle kwalen van nu en vroeger op zich te nemen. En als we het niet zelf zijn, dan laten we ons door de rest wel schuldig verklaren en nemen we gretig de rekening op ons. En dat terwijl het Westen niet alleen de meest succesvolle beschaving ooit is, die ook nog eens leidend is geweest – en nog is – bij alle vooruitgang van de afgelopen eeuwen. Weg Met Ons! is  – helaas, misschien – ook in 2026 nog volop actueel is. Lees dit nieuwe boek van Arnout Jaspers.

Bekijk en bestel hier

Nieuwe Kies Wijzer Klimaat – praktische energiegids voor consument en kiezer. Door Maarten van Andel

Maarten van Andel is een van de meest toonaangevende critici van het Nederlandse (en Europese) klimaatbeleid. Week in week uit geselt hij in Wynia’s Week het gasverbod, de stadsverwarming, de verplichte elektrische auto, de CO2 onder de zeebodem en de windmolens boven de zee, plus het heilige geloof in waterstof en al die andere tot mislukken gedoemde Haagse maatregelen.

In 2023 verscheen zijn eerste Kies Wijzer Klimaat en in 2025 de geheel herziene en geactualiseerde Nieuwe Kies Wijzer Klimaat, de handigste en compacte gids, zowel voor de kiezer als de consument.

Bekijk en bestel hier

Waar is mijn pensioen gebleven?! Door Pieter Lakeman

In de nieuwe eeuw werd het ooit zo vertrouwde Nederlandse pensioenstelsel enkele keren grondig veranderd, zonder dat de meer dan 10 miljoen eigenaren van de pensioenpotten er ook maar iets over te zeggen hadden. In Waar is mijn pensioen gebleven?! schetst Pieter Lakeman – al een halve eeuw schrik van alle autoriteiten – hoe de Nederlandse pensioenen in de jaren 2008-2022 met honderden miljarden werden afgeroomd, in nauwe samenwerking tussen ministers, pensioenfondsen en De Nederlandsche Bank. Terwijl de pensioenpotten volstroomden, stegen de prijzen, maar bleven de pensioenen achter. Lakeman bereidt een superclaim tegen de Nederlandse staat voor.

Bekijk en bestel hier

Migratiemagneet Nederland. Mythen. Feiten. Oplossingen. Door Jan van de Beek

Jan van de Beek is dé expert op het vlak van de instroom van ‘nieuwe Nederlanders’ sinds de jaren vijftig en zestig. Hij promoveerde op de geschiedenis van het onderzoek naar de economische gevolgen van de immigratie naar Nederland en publiceerde uitvoerig over wat die immigratie met ons land doet.

In de bestseller Migratiemagneet Nederland komt alle kennis en inzicht samen die Van de Beek de afgelopen twintig jaar verwierf. Waarom is het een taboe om uit te rekenen wat de immigratie kost? Wat maakt Nederland tot een populair migratieland? Komen vooral laagopgeleiden af op de uitkeringen en voorzieningen van onze verzorgingsstaat?

Bekijk en bestel hier

Alle andere titels van Uitgeverij Blauwburgwal, zoals de boeken van Maaike van Charante, Syp Wynia, Roderick Veelo en Wierd Duk vindt u HIER

Het bericht Nederwolf, Migratiemagneet, Pensioenmiljarden, Klimaatadvies, Weg Met Ons en Ontketend Nederland: Blauwburgwal wenst u een mooi 2026!     verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoe ziet het niet-arbeidzame leven er in die pensioendecennia uit? Wat brengt gepensioneerden in beweging en waar staan ze bij stil?

Van abrupt stoppen met werken naar geleidelijke afbouw

Allereerst moet worden opgemerkt dat het met pensioen gaan voor velen geen gebeurtenis meer is waar reikhalzend naar wordt uitgekeken. Nederland heeft de pensioenleeftijd gekoppeld aan de levensverwachting, maar ondanks het later met pensioen gaan dan de welhaast institutionele leeftijd van 65 jaar, is menig aspirant gepensioneerde het betaald werken allesbehalve beu.

Honderdduizenden mensen werken langer door en stellen een volledig pensioen uit. Het merendeel hiervan, dat tot bijvoorbeeld de 75-jarige leeftijd doorwerkt, is zelfstandige zonder personeel. Een enorme krapte aan personeel op de arbeidsmarkt speelt hen in de kaart. Men acht zichzelf in staat om langer door te werken! Bijna de helft van de mensen die nog niet met pensioen is, wil langer doorwerken als dat zou kunnen met minder uren of minder dagen en een kwart wil doorwerken als stoppen financieel onaantrekkelijk is, of lichter werk wordt aangeboden.

Een betere voorlichting over de fiscale gevolgen van langer doorwerken en überhaupt over de mogelijkheden om dit te doen, zou meer pensionado’s mobiliseren en een gewenste verschuiving op de arbeidsmarkt teweegbrengen. Het oprichten van consultatiebureaus voor ouderen, voor toeleiding van ouderen naar de arbeidsmarkt, is hiervoor het overwegen waard.  

De pensioenplicht is meer en meer een pensioenrecht en flexibilisering heeft zich hiervan meester gemaakt. Opportunisme is de arbeidsmarkt niet vreemd, maar ook de (aspirant-)gepensioneerde niet. Een allerminst uitgeblust gevoel, het gehecht zijn aan collega’s, het moeilijk kunnen loslaten van werkzaamheden waarin expertise is opgebouwd, het gevoel nuttig bij te dragen aan de samenleving en de zekerheid van wat extra inkomen maken een uitstel van de pensioendatum aantrekkelijk.

Geestdrift en plichtsbesef

Wat als het arbeidzaam leven gedeeltelijk of volledig de rug is toegekeerd? Een aantal maanden geleden werd de Nederlandse tv-kijker verrast door een ideëel reclamefilmpje dat te denken geeft. Een, zo op het oog, jonge zestig-plusser zat rustig tv te kijken toen hij plotseling werd overvallen door een groepje mannen die – woordeloos – hem uit zijn zetel tilden en meevoerden naar een dansgelegenheid om daar te socialiseren. Blijkbaar is het in je eentje tv-kijken niet iets waar je je op kunt laten voorstaan wanneer je wat op leeftijd begint te komen. Je moet je – voor je bestwil – onder andere mensen begeven, is het motto van de reclame.

Wanneer het zitgedrag onder gepensioneerden hoogtij zou vieren en hun maatschappelijk engagement onder zware druk zou staan, had een interventie – zoals de tv-spot – het overwegen waard kunnen zijn. Maar de werkelijkheid is dat we ons land mede draaiend houden door een enorme geestdrift en plichtsbesef van mensen die geheel of gedeeltelijk met pensioen zijn. De feiten liegen er niet om: 53 procent van de 65-plussers doet aan vrijwilligerswerk, meer dan welke andere leeftijdscategorie ook, en 75-plussers komen tot een respectabele 47 procent. Een op de vijf mensen van 60-69 jaar en iets meer dan een op de zeven 70-plussers neemt mantelzorgtaken op zich (VZinfo.nl; CBS-gezondheidsenquête).

Uit onderzoek van de Belgian Ageing Studies in Nederlandse gemeenten kwam daarnaast naar voren dat de helft van alle grootouders, zo tot het vijfenzeventigste levensjaar, met enige regelmaat hun kleinkinderen opvangt (BAS, 2017). Menig oudere steekt zowel de handen uit de mouwen voor de opvang van kleinkinderen, voor het verlenen van mantelzorg én voor het verrichten van vrijwilligerswerk.

Een druk, afwisselend bestaan derhalve dat af en toe om rustpunten vraagt, zoals het zappen langs tv-zenders en waarbij men zeker niet op een interventie van Big Brother zit te wachten.

Het leven is te kort

Wie uit voorgaande cijfers mocht opmaken dat het maatschappelijk leven van pensionada’s zich enkel afspeelt dichtbij de mantelzorgbehoevende naasten, bij de opvang van kleinkinderen, of binnen het verenigingsleven, al dan niet in combinatie met een kleiner dienstverband, onderschat de enorme diversiteit van activiteiten om het leven te verrijken. Sociale bewogenheid van ouderen manifesteert zich op meerdere manieren: door collectes voor goede doelen; door het helpen bij de voedselbank; door het brengen van hulpbehoevende buurtgenoten naar een afspraak bij de huisarts of in het ziekenhuis. Maar ook door zorg voor de natuur of het schoonhouden van buurten.

De pensioenleeftijd kenmerkt zich voor menigeen ook door het oppakken van oude hobby’s, het starten met cursussen, het doen aan meditatietechnieken, het opsnuiven van cultuur, het voeren van gesprekken over levensbeschouwelijke onderwerpen, het reizen naar geliefde oorden, het verhuizen naar een comfortabele behuizing. Kortom: gezondheid-bevorderende activiteiten nemen de overhand en gepensioneerden laten zich tevens gelden als consument die geld in het laadje brengt van ondernemend Nederland. Het leven is eigenlijk te kort voor ouderen om alle ambities waar te kunnen maken.

Op 28 november aanstaande zendt Omroep MAX bij Meldpunt Actueel een serie uit over de positie van gepensioneerden in onze samenleving. De stelling wordt geponeerd dat ouderen meer moeten bijdragen om de kosten van de vergrijzing te betalen. Een verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd naar 70 jaar om langer premies mee te blijven betalen is een tweede stelling.

Naast de hoge immateriële bijdragen van ouderen, die hierboven werden belicht, wordt nadrukkelijk ook gedoeld op het meebetalen van de lasten die op hogere leeftijd optreden en de kosten van de overheid de pan uit doen rijzen. Het is natuurlijk goed om te vermelden dat ouderen vele jaren van hun werkzame leven premies hebben afgedragen, waaronder op het gebied van ziektekosten, zonder dat zij daar vanwege een goede gezondheid noemenswaardige aanspraak op hebben gemaakt. Maar ons land wordt niet enkel bemenst door fitte, actieve en welgestelde ouderen. Ruim vijftien procent van de senioren heeft het al zwaar genoeg om de maandelijkse lasten te kunnen dragen. En het is juist deze groep ouderen die meer dan gemiddeld zorg consumeert en de zorgkosten opdrijft. 

Deels blijven werken met behoud van salaris

Daarnaast is de beeldvorming over ouderen, ondanks een rijk gevulde agenda, niet onverdeeld positief. Zo rond de pensioengerechtigde leeftijd wordt eerder de vraag gesteld wanneer je ermee ophoudt dan onder welke voorwaarden je langer zou willen blijven en wat je daarvoor nodig hebt. De animo voor een langer verblijf op de arbeidsmarkt zou een flinke impuls krijgen als zittend personeel dat tegen de pensioenleeftijd aanloopt de kans krijgt zich te scholen of van functie te veranderen. Een hand in hand gaan van de afbouw van de werkzaamheden, het geleidelijk overdragen van de kennis en ervaring en het experimenteren met maatschappelijke dienstverlening voor mensen voor wie een immateriële bijdrage aan de samenleving nieuw is, zou zowel de arbeidsparticipatie, de maatschappelijke participatie als positieve beeldvorming een boost geven.

Inmiddels tien jaar geleden kregen zes mensen die in een zorginstelling werkten, niet eerder ervaring hadden opgedaan met vrijwilligerswerk en tegen de pensioenleeftijd aanliepen, de kans om een dagdeel in de twee weken met behoud van salaris vrijwilligerswerk te gaan doen. Het was een succes. Na beëindiging van hun dienstverband bleven vijf van de zes medewerkers actief voor de samenleving.  

Tinie Kardol is auteur van ‘De Staatsinjectie’ en nam gisteren als debater deel aan het programma ‘Meldpunt Actueel’ van Omroep Max. Hier terug te zien.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Bevorder de beeldvorming rond ouderen door ze te stimuleren langer aan het werk te blijven verscheen eerst op Wynia's Week.

Pieter Lakeman is onder meer bekend van de ondergang van de DSB Bank van Dirk Scheringa, die hij in gang zette. Nu gaat hij een schadeclaim indienen tegen de Nederlandse Staat, omdat die in 2007 een nieuwe pensioenwet doorvoerde, zonder de Tweede Kamer te vertellen dat daarmee de rekenrente voor de Nederlandse pensioenfondsen verlaagd ging worden. Dat was een wens van De Nederlandsche Bank. Gevolg was dat de pensioengerechtigden tekort werd gedaan – een effect dat nog steeds doorloopt – terwijl de pensioenpotten steeds voller werden.

Bijzonder is ook, zoals Lakeman stelt, dat de Nederlandse pensioenpraktijk strijdig is met de Europese pensioenrichtlijn. Volgens die Europese wet moeten pensioenfondsen ieder voor zich de eigen rekenrente bepalen, op basis van het eigen beleggingsresultaat.

In Nederland echter moeten de pensioenfondsen, sinds De Nederlandsche Bank de baas van de pensioenen werd, de centrale (lage) rekenrente van die bank toepassen, met de schade voor de gepensioneerden tot gevolg. Lakeman noemt in deze WWTV twee verantwoordelijken in het bijzonder: de vroegere CDA-minister Aart Jan de Geus en Klaas Knot, tot voor kort president van De Nederlandsche Bank (‘Hij heeft het bedacht’).

Wynia’s Week is er drie keer per week, het hele jaar door, met artikelen, columns, video’s en podcasts. De vele supporters van onze vrije journalistiek maken dat mogelijk . Hartelijk dank!

Het nieuwe boek ‘Waar is mijn pensioen gebleven?!’ van Pieter Lakeman is uitgegeven door uitgeverij Blauwburgwal, verschijnt vrijdag 14 november, maar is overal al te bestellen, zoals HIER

Het bericht ‘CDA-minister Aart Jan de Geus bedroog de Tweede Kamer met voor burgers schadelijke pensioenwet’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Klimaat- en stikstofbeleid

Het klimaatbeleid (veelal beperkt tot ‘de energietransitie’) staat minder in de belangstelling, maar heeft onverminderd grote invloed op de economie, de koopkracht van burgers en de overheidsfinanciën. Maarten van Andel schreef in zijn Nieuwe Kies Wijzer Klimaat hoe veel politici een potje maken van dat beleid en hoe – heel ondemocratisch – allerlei lobbygroepen al voor de verkiezingen deals maken met partijen over welk beleid ze na de verkiezingen zouden moeten voeren.

Heel belangrijk: ook als je veel waarde hecht aan het klimaatbeleid: je kunt er bepaald niet van uitgaan dat links klimaatbeleid beter is dan rechts of centrumrechts beleid. Al was het maar omdat het twijfelachtige beleid van het verleden zowel door links als door centrumrechts werd en wordt gesteund.

Ook het desastreuze stikstofbeleid komt uit de linkse en centrumrechtse koker van de regeerpartijen van de afgelopen tientallen jaren. Dat is dus bepaald geen aanbeveling voor die partijen, zoals Arnout Jaspers deze zomer ten overvloede schreef.

Een bijzonder geval is het Europese beleid van traditionele regeerpartijen als VVD, CDA, D66 en PvdA – nu in fusie met GroenLinks. Hoewel de Nederlandse bevolking in grote meerderheid niet uit de EU wil, is de euroscepsis groot. Niet voor niets stemde Nederland twintig jaar geleden overtuigend tegen de Europese Grondwet, waarmee het signaal werd afgegeven tegen de voortdurende uitbreidingen te zijn en ook steun te onthouden aan meer macht en geld naar Brussel.

Maar wat geschiedde? Alle regeerpartijen, ook de VVD, werden steeds eurofieler en stemden steeds in met meer Europese bevoegdheden. Johannes Vervloed beschreef hoe die koers ook nog eens versterkt wordt door de Haagse D66-ambtenaren. Waar Nederland eerder minder dan meer EU wil, gebeurt het omgekeerde. Ook hier geldt: geen wonder dat het vertrouwen in ‘de politiek’ steeds afneemt.

Na het pensioen nu ook AOW onder vuur

Dat geldt zeker ook voor het pensioenbeleid. De afgelopen twintig jaar werd Nederlandse gepensioneerden en toekomstige gepensioneerden vele miljarden onthouden door het uitblijven van indexeringen. Voor de nabije toekomst staat er ook nog een zeer omstreden nieuw en onzeker pensioenstelsel op de rol, waar de deelnemers niets van mochten vinden. Het is door de pensioenregenten met medewerking van alle regeerpartijen doorgedrukt, daar komt het op neer. Menno Tamminga schreef dat er een hele andere transitie van het pensioenstelsel nodig is geworden: vakbonden en werkgevers er uit en belanghebbenden er in.

Afgelopen zomer stak er plotseling ook een storm op over de AOW, het staatspensioen. Dat kon wel minder, vonden ambtenaren en heel wat politici. Dat is wel het domste wat je kunt doen, schreef Tamminga: eerst de zekerheid van het werknemerspensioen afnemen en meteen ook nog het staatspensioen ondermijnen. En reken maar dat het AOW-thema – na de verkiezingen heel stiekem gewoon weer op de agenda komt.

Asiel, integratie, islam

Dan de meest brandbare thema’s van deze en vele eerdere en toekomstige verkiezingen: teveel immigratie en asiel en te weinig integratie. Hier enkele Wynia’s Week-artikelen: van Jan van de Beek, van Calvin Schukkink, en van Benno de Jongh.

Immers: als het over immigratie en asiel gaat, gaat het al gauw ook over de islam, want de gestage islamisering van Nederland verloopt niet in de laatste plaats doordat asielmigratie voor het overgrote deel ook immigratie van moslims betekent. Er zijn nogal wat politici die vrees voor de islamisering vertalen in een oproep om het bijzonder onderwijs op te heffen of althans aan banden te leggen. Dat is een rare, weinig trefzekere reactie. Waarom zou je het populairste en kwalitatief beste – en vaak christelijke – onderwijs waar 70 procent van de Nederlandse kinderen naar toe gaat afschaffen omdat je denkt zo de islam in Nederland te kunnen stoppen? Calvin Schukkink schreef er een helder stuk over.

Nederland heeft heel veel van het eigen beleid uit handen gegeven, waardoor de Tweede Kamer – toch onze volksvertegenwoordiging – zichzelf vaak machteloos heeft gemaakt. Het goede nieuws luidt, dat er elders in Europa – Nederland is hier bepaald geen koploper – onlangs serieuze initiatieven zijn genomen om in ieder geval te wrikken aan de macht van Straatsburg, van waaruit, onder het mom van ‘mensenrechten’, niet alleen radicaal asielbeleid, maar ook radicaal klimaatbeleid wordt opgedrongen aan een land als Nederland. Arnout Nuijt maakte een inventarisatie.

Velen hebben het over migratie en velen hebben het over onderwijs. Maar hoe kun je met onderwijs dat beter aansluit op wat Nederland nodig heeft arbeidsmigratie overbodig maken? Econoom Joop Hartog geeft daar een goed advies over: kijk naar Denemarken (een land waar we qua migratie sowieso nog veel van kunnen leren).

Begroting: alle remmen los

Er is voor verstandige economen sowieso nog veel werk te doen, zeker ook na de verkiezingen. Zo signaleert Menno Tamminga dat, waar Nederland tot tien jaar geleden zichzelf economische schade toebracht door als beste jongetje van de Europese klas alleen naar het begrotingstekort te kijken, nu juist alle remmen losgaan met – weer – grote economische schade als risico.

Als er één terrein is waar komende kabinetten de puinhopen van vorige kabinetten op moeten ruimen is het wel het woonbeleid. Econoom Coen Teulings maakte brandhout van het eerdere beleid van Hugo de Jonge, een CDA-minister die een soort socialistisch woonbeleid doorvoerde waar zijn opvolgers nog veel werk aan zullen hebben.

Zorg

En dan tenslotte de gezondheidszorg, goed voor een steeds groter deel van de nationale economie. Sommige partijen zeggen er een rem op te willen zetten – en worden daarom verketterd – en andere partijen maken zich geen zorgen en blijven de sluizen openzetten. Wim Groot voorspelt wat er gaat gebeuren, verkiezingen of geen verkiezingen: niemand gaat de bijna onbestuurbare zorg aan banden leggen.

Veel wijsheid gewenst in uw stemhokje!

Wynia’s Week is er drie keer er week, 156 keer per jaar, gratis en wel. Dat wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Vijftien nuttige adviezen voor in het stemhokje. Over asiel, wonen, klimaat, islam, stikstof, pensioen en gezondheidszorg. verscheen eerst op Wynia's Week.