Het verklaart voor een deel de disbalans in de Nederlandse politieke cultuur: Nederland wordt linkser bestuurd dan de Nederlandse kiezers met hun stemkeuze aangeven. Dat komt mede omdat het nog steeds bestaande naoorlogse ‘poldermodel’ dat mogelijk maakt. Vakbonden zitten overal in. En ook dat zijn vaak PvdA’ers.

Overal aan de knoppen

Van de ooit machtige Partij van de Arbeid is in de landelijke politiek weinig meer over. Tot aan de eeuwwisseling kon de partij bij verkiezingen rekenen op minstens 40 zetels. Volgens de peilingen zou het nu blij mogen zijn met 12. Zelfs een fusie met GroenLinks levert mogelijk niet meer dan 25 zetels op.

Toch zitten PvdA’ers nog overal aan de knoppen. Via adviesraden, erefuncties, belangenverenigingen, woningcorporaties en vakbonden weten zij grote invloed uit te oefenen op het beleid. De huurhervormingen van Hugo de Jonge? Plannetjes van de PvdA. De regulering van flexwerkers? Een wens van de vakbonden. Gelegitimeerd door schijnbaar niet-politieke instanties, zoals de Woonbond en de Sociaal-Economische Raad, waar PvdA’ers leidinggevende posities innemen.

Als een eigenwijze minister, zoals VVD’er Dennis Wiersma op Onderwijs, zich toch niet laat sturen door PvdA-gezinde lobbies, verschijnen er anonieme berichten in de krant over ‘grensoverschrijdend gedrag’.

Neem de zorg. Daar kwam Jet Bussemaker, staatssecretaris voor Volksgezondheid in het laatste kabinet-Balkenende en inmiddels voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, in juni met adviezen die wel erg lijken op het PvdA-verkiezingsprogramma.

De zorgpremie moet omlaag. Om dat te betalen, gaat de inkomensafhankelijke bijdrage van werkgevers omhoog. Onder het mom van ‘geen marktwerking, maar samenwerking’ schaft Bussemaker het liefst de vrije huisartsenkeuze af en maakt zij een einde aan concurrentie in de wijkverpleging. Verzekeraars en zorgaanbieders zouden ‘afspraken’ moeten gaan maken over de verdeling van het schaarse zorgaanbod.

PvdA’ers baas in de zorg

Wim Groot heeft hier eerder uitgelegd waarom ‘samenwerking’ tot minder in plaats van meer zorgaanbod leidt: ‘Veel patiënten hebben een voorkeur voor een kleine thuiszorginstelling of voor een wijkverpleegkundige die als zzp’er werkt, omdat ze dan niet elke keer een andere hulpverlener over de vloer krijgen maar een vertrouwd gezicht hebben. Veel wijkverpleegkundigen werken liever als zzp’er, omdat ze zo meer kunnen verdienen en zelf hun werktijden kunnen bepalen.’ Als zij worden gedwongen om bij een grote, vaak hiërarchische thuiszorgaanbieder te gaan werken, zal een deel het vak waarschijnlijk de rug toekeren.

Hét grote probleem in de zorg is de bureaucratie. Huisartsen en verpleegkundigen klagen er al jaren over. Hoe dat wordt opgelost met meer ‘aansturing’ en ‘samenwerking’ is onduidelijk. Over het algemeen leidt meer overheidsbemoeienis tot meer papierwerk, niet minder. D66-minister van Volksgezondheid Ernst Kuipers liet de Tweede Kamer desondanks weten dat hij de adviezen van Bussemaker ‘volledig’ overneemt.

Ook de grote zorgaanbieders waren enthousiast. Dat is niet zo verwonderlijk als je ziet wie daar aan het stuur zitten. De lobby van Nederlandse ziekenhuizen wordt voorgezeten door Ad Melkert, onder wiens leiding de PvdA in 2002 de helft van haar zetels kwijtraakte. Een andere oud-PvdA-leider, Wouter Bos, is bestuursvoorzitter bij zorgverzekeraar Menzis.

Mooie banen voor oud-politici

PvdA-politici keren wel vaker terug op hoge plekken. Oud-fractievoorzitter in de Tweede Kamer Lodewijk Asscher is sinds januari voorzitter van de Duurzame Luchtvaarttafel. Daaraan praten luchthavens, luchtvaartmaatschappijen, industrie en wetenschappers over manieren om de uitstoot van de sector terug te dringen. Zeg maar een mini-klimaattafel. De luchtvaart bleef buiten het Klimaatakkoord.

Jeroen Dijsselbloem, minister van Financiën in het tweede kabinet-Rutte, werd na de verkiezingsnederlaag van 2017 – de PvdA viel van 38 naar negen zetels – voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, voorzitter van de Vereniging Natuurmonumenten en voorzitter van de adviescommissie van het Nationaal Groeifonds. In september werd hij burgemeester van Eindhoven. In die hoedanigheid pleit hij namens ‘de gemeenten’ voor snelle invoering van de spreidingswet. Rechtse partijen in de Tweede Kamer tillen de verdeling en gedwongen opvang van asielzoekers liever over de verkiezingen heen.

Dijsselbloem wordt in zijn oproep gesteund door Sharon Dijksma, staatssecretaris in RutteTwee, inmiddels burgemeester van Utrecht. Zij is VVD’er Jan van Zanen opgevolgd als voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.

Oud-PvdA-fractievoorzitter Mariëtte Hamer werd na haar vertrek uit de politiek voorzitter van de Sociaal-Economische Raad. Vervolgens werd ze door het inmiddels demissionaire kabinet-RutteVier aangesteld als Regeringscommissaris voor seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. In die functie geeft ze advies aan zowel de regering als bedrijven. Tussendoor was Hamer ook informateur in de kabinetsformatie van 2021.

Nóg een regeringscommissaris en nóg een PvdA’er: Rabin Baldewsingh. De oud-wethouder in Den Haag is sinds twee jaar Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. Eén van zijn adviezen aan de regering was om formeel excuses aan te bieden voor de slavernij. Dat is gebeurd. Ook zou Keti Koti, de jaarlijkse herdenking van de afschaffing van de slavernij, een nationale feestdag moeten worden. En Baldewsingh pleitte ervoor om islamitische politieagenten en handhavers hoofddoekjes te laten dragen. Daar ging minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz niet in mee. Yeşilgöz werd deze week door het VVD-bestuur voorgedragen om Mark Rutte op te volgen.

De Jonge neemt PvdA-woonadviezen over

In de sociale huursector barst het van de PvdA’ers. Zo werd de inmiddels overleden Ella Vogelaar na haar ministerschap de baas bij woningcorporatie Mitros. Martin van Rijn, oud-staatssecretaris en -minister, leidt sinds 2020 Aedes, de koepel van woningcorporaties. Hij volgde daar een andere PvdA’er op, Marnix Norder. Stadgenoot, een van de grotere woningcorporaties in Amsterdam, wordt aangestuurd door Anne Wilbers. Zij werd in 2014 genoemd als mogelijke wethouder voor de PvdA. Bij de Woonbond, de belangenvereniging van huurders, zit Maria Scali het bestuur voor. Zij was eerder landelijk bestuurder bij de PvdA en lijstduwer voor de partij in Delft.

Niet vreemd dus dat de adviezen van de woningcorporaties en de Woonbond overeenkomen met het PvdA-programma: nog meer sociale woningen, verdere regulering van de vrije huur, vaste huurcontracten als norm.

Vreemder is dat CDA-minister Hugo de Jonge zoveel aanbevelingen heeft overgenomen. Hij eist 30 procent sociale woningen in nieuwbouw, wil dat alle gemeenten het aandeel 30 procent halen in hun totale woningaanbod, maximaliseert de huurstijgingen en trekt de grens tussen sociale en vrije huur op van 760 naar 1.100 euro per maand. Gevolg: de woningbouw stort in en het huuraanbod slinkt.

Een verbod op tijdelijke huurcontracten vond zelfs De Jonge te ver gaan, maar dat wist de PvdA met steun van de ChristenUnie in de Tweede Kamer te regelen.

Hervormingen stuiten in PvdA-bolwerk onderwijs op weerstand

Nog een PvdA-bolwerk: het onderwijs. De PO-raad, de sectorvereniging van het primaire onderwijs, wordt geleid door PvdA’er Freddy Weima. De vorige voorzitter van de Algemene Onderwijsbond, de vakbond van docenten, was Eugenie Stolk. Zij is voor de PvdA de Provinciale Staten van Groningen ingegaan.

Op zowel basis- als middelbare scholen lopen de prestaties al jaren achteruit. Op vmbo-kader haalt ruim een derde van de leerlingen het niveau voor leesvaardigheid niet. Bij wiskunde is dat meer dan de helft. Eén op de vijf havo- en vwo-leerlingen scoort een onvoldoende op het eindexamen Nederlands.

Scholen krijgen geld op basis van hun aantal leerlingen, maar gaan over hun eigen uitgaven. Als zij er jaar op jaar niet in slagen om zelfs de basisvaardigheden – rekenen en taal – op orde te krijgen, wordt het dan niet tijd dat de overheid ingrijpt?

Waarom moest Dennis Wiersma echt weg?

Dennis Wiersma vond van wel. De VVD-minister wilde meer grip op de bestedingen van scholen. Ook zou hij de Onderwijsinspectie vaker onaangekondigd op pad sturen. Nu worden bezoeken vooraf ingepland en spreken inspecteurs vooral met schoolbesturen. De onderwijskoepels zagen de plannen niet zitten. Wiersma kreeg niet de kans om ze door te drukken: hij trad af na klachten over woede-uitbarstingen.

Harm Beertema, oud-leraar en Tweede Kamerlid voor de PVV, vond dat wel erg toevallig. ‘Eindelijk was daar die daadkrachtige minister die bereid was in te grijpen in een systeem dat bestuurders hadden opgetuigd, waar ze ongestoord door de politiek konden beschikken over de onderwijsmiljarden, zonder echte verantwoording af te leggen aan de politiek die tot taak heeft om de uitgave van die miljarden te controleren,’ zei hij vorige maand. En uitgerekend die minister moest het veld ruimen. ‘Wie wint hierbij?’

Via vakbonden behoudt PvdA macht in de polder

Niet alleen de onderwijsvakbond is PvdA-gezind; de FNV, de grootste vakbond van Nederland, wordt traditioneel bestierd door een PvdA’er. Wim Kok werd na zijn voorzitterschap zelfs leider van de partij, Agnes Jongerius lid van het Europarlement. In Tuur Elzinga heeft de FNV voor het eerst een SP’er aan het roer, maar achter hem staat PvdA’er Erik Gerritsen, die voor zijn partij ook in de gemeenteraad van Tynaarlo zit.

De ondanks de geslonken kiezersaanhang van de PvdA nog steeds vooraanstaande rol van PvdA-coryfeeën gaat gelijk op met de nog steeds belangrijke rol van de vakbeweging in de poldermacht – terwijl ook daar het ledental van jaar op jaar afneemt. Zo’n 15 procent van de werkende bevolking is lid van een vakbond.

Toch mogen de bonden nog overal meepraten en meebeslissen. Ze onderhandelen cao’s uit waar ook niet-vakbondsleden aan zijn gebonden. Ze besturen de pensioenfondsen. Ze zaten aan tafel bij het Klimaatakkoord en het Pensioenakkoord. Via naoorlogse overlegorganen als de Stichting van de Arbeid en de Sociaal-Economische Raad weten ze grote invloed uit te oefenen op het regeringsbeleid.

PvdA’er Hamer is bij de SER opgevolgd door PvdA’er Kim Putters, de voormalige directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Coen Teulings schreef als directeur van het Centraal Planbureau mee aan het verkiezingsprogramma van de PvdA.

De polderinstituten zijn een doorgeefluik van PvdA-wensen. Zo maakt minister Karien van Gennip (CDA) van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zelfstandigen het leven zuur, want dat is het advies van de SER. Maar een verbod op nulurencontracten, een verbod op het ‘onderbetalen’ van zzp’ers en een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering stonden eerder in het PvdA-programma.

Wynia’s Week is onafhankelijk en ongebonden. Bijdragen van lezers, kijkers en luisteraars zijn daarom van vitaal belang. Wilt u Wynia’s Week ook ondersteunen met een eenmalige of een regelmatige bijdrage? Heel graag!

Het bericht De PvdA verloor het grootste deel van de aanhang, maar de PvdA-bobo’s behielden de macht verscheen eerst op Wynia's Week.

Neem de SER, het ultieme polderorgaan waarbinnen werkgeversorganisaties, vakbonden én kennisinstituten als het Centraal Plan Bureau (CBS) continu overleggen. Onder de huidige SER-voorzitster Mariette Hamer van de PvdA – die eerder dit jaar de rol had van informateur waarbij ze aanstuurde op regeringsdeelname van de combi PvdA-GroenLinks met D66 – zijn de polderonderonsjes gegarneerd met een sausje van diversiteit en inclusiviteit.

Zo benadrukte Mariëtte Hamer op 6 oktober 2021 tijdens een SER-webinar over Topvrouwen de urgentie van diversiteitsbeleid, want: ‘Corona mag diversiteit niet ondersneeuwen’.

Opeens een en al urgentie?

Het optreden van Mariëtte Hamer lag in lijn met dat van Ingrid van Engelshoven (D66) die als minister voor Onderwijs, Cultuur en Media in Rutte Drie op die terreinen een brede woke agenda uitrolde. In een uitgebreid SER-advies uit september 2019 getiteld Diversiteit in de top schrijft de raad: ‘Het tempo waarmee gender- en culturele diversiteit in de top van het bedrijfsleven (en overigens ook in delen van de publieke sector) toenemen ligt veel te laag.’ Urgentie is ook hier het toverwoord. ‘Het is van belang urgentie te creëren voor het vergroten van culturele diversiteit en ervoor te zorgen dat de aandacht niet verslapt.’

De onderzoekscommissie, voorgezeten door Hamer zelf, adviseerde Van Engelshoven en het kabinet een quotum in te voeren voor vrouwen in de top. Het SER-advies was zelfs de basis voor het wetsvoorstel ‘diversiteit in de top van het bedrijfsleven’ van ministers Sander Dekker van rechtsbescherming (VVD) en Ingrid Van Engelshoven van Emancipatie (D66).

Het op 11 februari 2021 door de Tweede Kamer aangenomen wetsvoorstel voorziet in de invoering van een ingroeiquotum en streefcijfers voor meer vrouwen in de top van beursgenoteerde ondernemingen. Deze ondernemingen moeten de voortgang bovendien aan de SER gaan rapporteren.

Polderorganen ook gek op culturele diversiteit

Volgens het SER-advies aan het kabinet uit 2019 zijn ook culturele diversiteit en inclusiviteit van het grootste belang. ‘De tijd van kleine stapjes nemen is voorbij’. Bedrijven moeten het goede voorbeeld geven en ‘consequenties worden verbonden aan het niet naleven van doelstellingen.’

Gelukkig lonkt er een gouden toekomst voor Nederland: ‘De SER is ervan overtuigd dat inclusiviteit maatschappelijke winst oplevert, ruimte biedt voor ontplooiing van talent en zorgt voor verbinding en sociale samenhang.’ De SER spreekt van een ‘maatschappelijke business case voor culturele diversiteit: ‘Diversiteit kan bijdragen aan kansengelijkheid en talentontwikkeling’.

Op basis waarvan gelooft de SER dat culturele diversiteit zoveel oplevert? In het advies zelf staat nota bene: ‘De raad constateert dat er veel wetenschappelijke literatuur is over culturele diversiteit en inclusiviteit in arbeidsorganisaties, maar dat er minder inzicht is in wat werkt’.

De door de SER geciteerde rapporten en studies zijn bovendien vaak ambivalent over de opbrengst van ‘culturele diversiteit’. De SER vermijdt overigens zorgvuldig woke-terminologie als ‘intersectioneel’, ‘systemisch racisme’ en ‘dekolonisering’.

Diversiteitsbeleid haalbaar?

Voor veel werkenden is een mix van geslachten, etniciteiten en seksuele voorkeuren op de werkvloer al lang vanzelfsprekend. Weinig Nederlanders zullen hun rekening bij ABN-AMRO opzeggen als daar morgen Hindoestaanse bestuursleden actief zijn. Maar moet de Polder afdwingen dat die Hindoestaanse bestuursleden er komen?

Het uitgangspunt om bij personeelsbeleid niet te discrimineren op uiterlijk, geslacht of etniciteit is terecht (‘equality of opportunity’). Maar sturen op gelijke uitkomsten (‘equality of outcome’) gaat veel verder dan gelijke kansen. Het komt neer op actief ingrijpen in uitkomsten.

Moeten in het diversiteitsbeleid onderkende groepskenmerken allemaal beheerst en gecompenseerd worden via overheidsbeleid? Met het risico dat individuele sollicitanten kansen worden ontnomen?

Geen aandacht voor sociale klasse

Het diversiteitsbeleid zoals door de polderorganenis ingezet adresseert bovendien een zeer veel voorkomende vorm van ongelijkheid niet. Op sociale klasse wordt – bewust en onbewust – vaak onderscheid gemaakt.

Journalist Joris Luijendijk maakte een lijstje van 7 kenmerken waaraan de Nederlandse bovenlaag – die amper een paar procent van de bevolking uitmaakt – vrijwel standaard voldoet. ‘De blanke, hoogopgeleide, ABN-sprekende, hetero man die woont in de Randstad en wiens ouders ook hoogopgeleid zijn.’

Luyendijk’s analyse behoeft enige nuance: met de ‘witte’ vrouw die de overige zes vinkjes kan afstrepen gaat het niet slecht. Dat maakt de focus op het glazen plafond voor topvrouwen opvallend.

Met de ‘witte’ niet-hoger opgeleide en niet-randstedelijke mannen én vrouwen daarentegen gaat het soms minder goed. Sociaalgeograaf Josse de Voogd benadrukte op NPO Radio1 op 25 oktober 2021 bij Dit is de dag dat deze groepen géén ‘wit privilege’ genieten en dat diversiteitsbeleid of bonuspunten voor hen opzichtig ontbreken.

Primaat van de politiek

De SER bedacht het diversiteitsbeleid niet allemaal zelf. De ministers Van Engelshoven (D66, Onderwijs) en Wouter Koolmees (D66, Sociale Zaken en Werkgelegenheid) schreven namelijk in hun aanvraag voor het advies aan de SER: ‘Het huidige tempo waarmee gender en culturele diversiteit naar en in de top toenemen ligt veel te laag. Het kabinet overweegt stevige maatregelen als er geen betere doorstroom van vrouwen naar de top is bereikt in 2019.’

En laat dat nu bijna woord-voor-woord de kernconclusie van het daaropvolgende SER-advies zijn. Het kabinet had de conclusie al voorgekauwd en de SER heeft die gedienstig opgetekend. De polder en het bijbehorende circuit functioneren in het derde decennium van de 21ste eeuw nog uitstekend.

Schedelmetingen en kleurentellingen?

De SER neemt het realiseren van het eigen toekomstbeeld voor Nederland voortvarend ten hand. ‘De raad acht het gewenst dat op basis van de pilot Barometer culturele diversiteit een breed toepasbaar instrument beschikbaar komt’. Kortom, de SER wil dat organisaties kleuren gaan meten, genders gaan tellen en afkomsten gaan registreren.

De SER maant organisaties in de publieke én de private sector om hun goede werk ‘te vertalen in concrete doelen en/of streefcijfers’ en na ondertekening van het Charter Diversiteit een plan van aanpak te maken ‘inclusief targets en kwalitatieve maatregelen’.

De SER stelt teleurgesteld vast dat bedrijven ‘technische en juridische obstakels’ ervaren en uit overwegingen van privacy en de privacywetgeving diversiteit vaak liever niet registreren. Het is voor werknemers inderdaad niet te hopen dat assistent-HR managers op een goede dag op de werkvloer langs gaan lopen met de vraag aan elke werknemer of die wellicht praktiserend homoseksueel is, zich als queer identificeert, of de donkere tint van nature is of van de zonnebank en of die exotisch klinkende achternaam westers dan wel niet-westers is. Huidskleuren, etniciteit en genders turven komt al snel neer op een moderne vorm van schedelmeten.

Realiteitsgehalte en opbrengst twijfelachtig

In de paragraaf Culturele diversiteit en inclusie in de arbeidsorganisaties van het SER-advies schijnt wat realisme door: ‘De raad merkt op dat diversiteitsmaatregelen soms onbedoeld effecten hebben die tegengesteld zijn aan wat wordt beoogd. Zo kunnen verplichte diversiteitstrainingen tot gevolg hebben dat collega’s juist minder goede verhoudingen met collega’s uit andere groepen rapporteren.’

Maar daar heeft de SER wat op gevonden: ‘Een integraal diversiteitsbeleid waarbij diversiteit en inclusie worden verbonden, helpt om deze onbedoelde effecten tegen te gaan.’ Wie weet wat het betekent mag het zeggen.

De SER onderkent het bestaan van ‘ongemakken’ en zoekt de oplossing in het versterken van culturele veerkracht, oftewel ‘het vermogen van individuen om de ongemakken van diversiteit niet de overhand te laten nemen’. Ook het wervingsbeleid moet op de schop: ‘Pas wervings- en selectieprocedures aan en maak ze inclusief (vacatureteksten, kandidatenprofielen, transparante procedures en beoordelingscriteria)’.

‘Ethnic penalty’ of ‘class penalty’?

De SER spreekt van een ‘ethnic penalty’ voor mensen met een migratieachtergrond en over uitdagingen die de doorstroom naar hogere niveaus belemmeren zoals ‘organisatiestructuur en cultuur, discriminatie, stereotypen, vooroordelen, ontbreken van netwerken’. Publieke organisaties en bedrijven moeten dat onder toezicht van de Polder allemaal gaan oplossen.

Immigrantengemeenschappen leveren doorgaans niet hun eerste generatie kinderen af naar de boardroom van de ABN-AMRO. Net zoals hele generaties autochtone Nederlanders geen toegang hadden en hebben tot die kringen. De SER denkt historische patronen te kunnen doorbreken en gelijkheid van uitkomsten op basis van huidskleuren te kunnen afdwingen.

Terwijl in Nederland eerder een ‘class penalty’ bestaat – een straf voor in de verkeerde klasse of de verkeerde wijk te zijn geboren – die iedereen kan raken ongeacht huidskleur. Kamerlid voor de Socialistische Partij Ron Meyer schreef dit jaar nog een boek over het leven aan de kansarme kant van de samenleving met de titel De onmisbaren. Een ode aan mijn sociale klasse.

Werkgevers zien kansen

Ook werkgeversorganisatie VNO-NCW doet enthousiast mee met de diversiteitsfilosofie. In juni 2021 meldde VNO-NCW op zijn website dat diversiteit in de bestuurskamer ‘heldhaftig leiderschap’ vereist.

Voorzitter Ingrid Thijssen, naar eigen zeggen ‘slapend lid van D66’, prees in een video die ze samen met voorzitter Jacco Vonhof van MKB-Nederland opnam een ‘inclusiever en duurzaam Nederland’ aan.

Het draagvlak voor deze toekomstvisie is volgens de top van VNO-NCW én MKB-Nederland verzekerd, want: ‘Na een uitgebreide dialoog met leden en de samenleving kiezen ondernemingsorganisaties voor een nieuw kompas dat zich richt op het bereiken van een samenleving met gelijke kansen’.

FNV is aan boord

De Nederlandse vakbonden zijn een vast onderdeel van het Poldercircuit, al is hun positie er de laatste twee decennia niet steviger op geworden. Dalende ledenaantallen en een sterk vergrijzend ledenbestand spelen de grootste vakbond FNV parten. Een artikel in het Financieel Dagblad van 8 oktober 2021 getiteld ‘woke versus Old Skool: richtingenstrijd bij krimpende FNV’ is onthullend. De FNV denkt relevant te kunnen blijven door woke te doen.

Onomstreden is deze aanpak in eigen kring niet, want oudere FNV-leden zien het vaak niet zitten. Desondanks laat de FNV-top zich niet van de ingeslagen woke koers afbrengen, vertelde een jong lid van het ledenparlement: ‘Intersectionaliteit (de leer die ras, geslacht, seksualiteit en afkomst aan elkaar koppelt, red) is onlosmakelijk verbonden met de arbeidsmarkt.’ Verwijzingen naar het begrip intersectionaliteit zijn een harde indicatie dat binnen een organisatie wokificatie plaatsvindt.

De FNV heeft, aan de opvattingen van vicevoorzitter Kitty Jong af te meten, zijn keuze wel gemaakt. Volgens Jong kent de arbeidsmarkt ‘geïnstitutionaliseerd racisme, en de FNV wil daar een einde aan maken’. De FNV is onder voorzitter Tuur Elzinga vrij dikke maatjes geworden met werkgeversorganisatie VNO-NCW. Wie daarbij de bovenliggende partij is laat zich raden.

Vermenging van huidskleur, geslacht en opvattingen

In de polder geldt in 2021: diversiteit is per definitie positief en homogeniteit is per definitie negatief. Wie geen argumenten paraat heeft kan altijd nog teruggrijpen op het bekritiseren van de leeftijd en huidskleur van de opponent. Allerlei varianten daarvan steken al geruime tijd de kop op.

In een aflevering eind 2019 van de wekelijkse BNR-podcast met econoom Kees de Kort bekritiseerde deze het klimaatbeleid. Dat was tegen het zere been van ABN-AMRO commissaris Annemieke Roobeek. Roobeek weet de ‘achterhaalde’ opvattingen van De Kort aan zijn leeftijd en zijn huidskleur. Letterlijk zei ze dat het opviel dat ‘het vaak oudere witte mannen zijn die zo anti zijn’. Het bestuur van de bank waarop Roobeek als commissaris toeziet ondertekende uiteraard het Charter Diversiteit.

De aanwezigheid van Roobeek als vrouwelijke commissaris bij ABN-AMRO verhinderde niet dat zij – sprekend voor een grote organisatie – in de media analyses en persoonlijke opvattingen verdacht maakt vanwege het geslacht en de etnische kenmerken van de boodschapper (in dit geval Kees de Kort).

Dergelijke vooroordelen zijn toch juist wat het diversiteitsbeleid wilde bestrijden? In plaats van gefluister als ‘luister niet naar die vrouw/die allochtoon’ horen we straks bij de koffiemachine wellicht ‘luister niet naar die foute witte man’?

Uitwassen

In extremis leidt de logica van het diversiteitsbeleid ertoe dat belangengroepen of actievoerders een benoeming tot commissaris bij ABN-AMRO kunnen gaan ‘opeisen’ voor hun ondervertegenwoordigde gender, geslacht, huidskleur of geloof. Met rapporten, afspraken, charters en wetsvoorstellen in de hand. Of desnoods via de media.

Natuurlijk tellen formeel onverkort de geschiktheidscriteria voor functies. Maar bij voldoende morele druk vanuit politiek en media (‘Wanneer gaat dit witte bolwerk eens personen van kleur aanstellen in de top?’) komen beursgenoteerde ondernemingen zeker in de verleiding ‘prioritaire’ aanstellingen te gaan doen, al was het maar voor de public relations.

De Polder: een perpetuum mobile

Diversiteitsbeleid wordt bedacht achter bureaus, door nijverige stafleden bij FNV, VNO-NCW, de SER en hun influisteraars. Voor wie spreken al die polderorganen eigenlijk, behalve voor hun eigen organisatie? Polderorganen hebben voor de vorm steeds een jongerenvertegenwoordiger en een inspraakorgaan, vaak zonder aantoonbare binding met de achterban. Geen bezwaar, want het beleid zelf ís het doel.

Wie in de polder mee wil blijven praten doet er goed aan de diversiteitsmantra’s vast in te studeren. Vragen om onderbouwing van het beleid is not done. Het diversiteitsbeleid staat immers vast, is afgesproken en is volgens de polderorganisaties de toekomst van Nederland. Of anders beroept de Polder zich wel op richtlijnen van de Verenigde Naties, zoals de Sustainable Development Goals die de SER ook aanhaalt. 

SER, FNV, VNO-NCW en Van Engelshoven verwijzen in documenten regelmatig naar elkaar. Diversiteit moet en is urgent omdat het kabinet (vooral: D66-ministers) en ‘wij van de Polder’ dat vinden.

Daarom verschijnen er periodiek plannen die weer verwijzen naar de eerdere plannen. Gelijkgestemde bestuurders en poldernetwerkers loven elkaars initiatieven omstandig. Het vergadercircuit komt elkaar ook tegen bij de onderhandelingen over zaken als CAO’s, het Pensioenakkoord en het Energieakkoord.

Ingrid Thijssen van VNO-NCW en Tuur Elzinga van de FNV hebben er zo een smeermiddel bij om de poldermachine te laten voortdraaien. Bedrijven bewegen strategisch mee, ondertekenen charters en accepteren handreikingen. Welk bedrijf wil de SER en lobbyclubs als VNO-NCW publiekelijk tegen de haren instrijken?

Ontevreden burgers, tevreden netwerken

De diversiteitsobsessie van bestuurlijk Nederland heeft veel weg van een verflaagje op een roestig stelsel waar sociale mobiliteit geen vanzelfsprekendheid is. Oplossingen voor hardnekkige ongelijkheid tussen regio’s en sociale klassen, voor de afnemende sociale mobiliteit van de kinderen van lager opgeleiden of verslechterde arbeidsvoorwaarden biedt het diversiteitsbeleid niet.

Nut, noodzaak en opbrengst van al dat diversiteits- en inclusiviteitsbeleid zijn moeilijk aantoonbaar, maar dat doet er in de Polder amper toe. Het beleid weerspiegelt immers het wereldbeeld en het wensdenken van Mariëtte Hamer, Ingrid Thijssen, Tuur Elzinga, Wouter Koolmees, Ingrid van Engelshoven en hun netwerk.

Steunt u de onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoe de polderlobby ons de wokificatie opdringt verscheen eerst op Wynia's Week.