Zoonlief stuurde even later vanuit een berm langs de weg een filmpje met vuurballen in de lucht, de afweer van het Iron Dome. Het maakte zijn moeder niet rustiger. Later bleken er 22 ballistische raketten vanuit Iran te zijn gekomen, alle neergehaald. Brokstukken van drie ervan vielen binnen onze gemeente Hof HaCarmel. Vandaar de harde knallen. Ook werden er vanuit Jemen weer raketten (twee) afgevuurd.

De ene vergelding volgt de andere op. Iran schoot omdat Israël appartementen van Hezbollah in Beiroet had gebombardeerd, wat weer een reactie was op drones en raketten van Hezbollah die Israël waren binnengekomen, wat weer een reactie was op Israëlische acties aan beide zijden van de Litani-rivier, wat weer enz. enz. Het begin van deze keten moeten we op zijn minst zo’n 80 jaar terug situeren, zo niet nog veel langer geleden.

De door twee Nederlandse burgermoeders en een burgervader uit onuitputtelijke maar uiterst selectieve medemenselijkheid herdachte ‘Nakba’ (sinds wanneer voeren gemeenten buitenlandse politiek?) heeft een prominente plaats in deze keten. De Joodse staat Israël was nog niet uitgeroepen (1948) of Arabische legers verklaarden hem de oorlog. Een misrekening, want de Arabieren wisten de oorlog niet te winnen, met als gevolg dat vele Arabieren die op Israëlisch grondgebied woonden vertrokken, daartoe opgeroepen door hun eigen leiders.

Een deel werd ook verdreven door het Israëlische leger en sommigen namen op eigen gezag de benen. Hun aantal wordt op 6 à 700.000 geschat. Tegelijkertijd vluchtte een ongeveer even groot aantal Joden uit Iran, de Arabische wereld en Egypte, Libië en Marokko. For the record: naast de al veel langer tussen de rivier en de zee wonende Palestijnse Joden (het Britse mandaatgebied heette tot 1948 immers Palestina), waren het dus lang niet alleen Europese holocaustoverlevenden (Asjkenaziem) die hun toevlucht in de nieuwe Joodse staat vonden, maar ook de voornoemde voor de Islam gevluchte Mizrachim. Ware volksverhuizingen, omvolking avant le mot.

Dagkoersen

Terug naar nu. Trump liet aan het begin van de week voor de zoveelste keer weten dat er binnen een paar dagen een vredesdeal met Teheran zal zijn. Vicepresident Vance vervolgde afgelopen dinsdag met dat het ‘een homerun voor de Amerikanen zou worden’. Wat Israël ervan vindt, doet niet ter zake. Hoofddoel van Trump is de verzekering dat Iran geen nucleaire wapens zal hebben.

Twee eerdere hoofddoelen – vernietiging van het ballistisch wapenarsenaal en verdrijving van het regime – zijn terzijde geschoven. Voor Israël is het slikken of stikken. De militaire afhankelijkheid van de VS is te groot. Een dag later al amendeerde Vance de ‘paar dagen’ tot ‘misschien een week’ of ook wel ‘enkele maanden’.

Het neerhalen van een Amerikaanse helikopter door Iran en de Amerikaanse vergeldingsacties leidden in de twee dagen daarna tot Amerikaanse aanvallen op Iraanse doelen en de dreiging van Trump om het eiland Kharq te bezetten, een vitale hub voor Iran’s olie-export. Het leek op de countdown naar een volledige hervatting van de oorlog. Donderdagavond, kort voor de voetbal-aftrap in Mexico, kwam evenwel de verrassende mededeling dat er een akkoord was, later gevolgd door het bericht dat de oorlog beëindigd is. Details zijn op deze vrijdagmorgen (nog) onbekend. Scepticisme alom. Een nieuwe ‘dagkoers’ of gaat er echt getekend worden?

In het zuiden van Libanon opereert het Israëlische leger ondertussen met één hand vastgebonden op de rug. De strongholds van Hezbollah in Beirut mogen van Trump niet meer worden aangevallen en de acties moeten zich beperken tot het ruimen van Hezbollah’s infrastructuur.

‘Gedurende de afgelopen jaren heeft Hezbollah in een groot gebied een uitgebreid arsenaal van wapendepots en operationele uitvalsbases gebouwd’, zo informeert een in Libanon gelegerde senior security official Ynet Global. ‘Er is geen dorp in het gebied ten zuiden van de “gele lijn” waar we geen bunkers met ammunitie hebben gevonden. Ongezonde hoeveelheden. Militaire bunkers in moskeeën, woningen, ziekenhuizen en scholen. Precies hetzelfde terreurmodel als we in Gaza vonden.’ Nieuw zijn de FPV-drones (first-person view), ook wel kamikazedrones, die inmiddels vijf Israëlische soldaten het leven hebben gekost. De IDF heeft er nog geen goed antwoord op.

Het in november 2024 overeengekomen bestand met Libanon eindigde op 28 februari van dit jaar met de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran. Hezbollah begon vrijwel meteen weer op Israël te schieten. Een nieuw staakt-het-vuren werd op 16 april door bemiddeling van de VS overeengekomen. Het geldt, met een paar tussenstapjes, nog steeds.

Het vechten werd onder het wakend oog van Trump niet gestaakt, maar wel sterk beperkt. Ondertussen wordt er op hoog niveau gesproken tussen Israël en Libanon. Beide regeringen willen niets liever dan vrede, maar het is een gemankeerd overleg omdat de Libanese regering geen gezag over Hezbollah heeft, waarmee een van de strijdende partijen dus niet aan tafel zit. Hezbollah wil bovendien ook geen bestand. De dood of de gladiolen, of toepasselijker: of eenieder 72 maagden of vernietiging van Israël.

In de vaderlandse pers, voor zover toegankelijk via het internet, wordt vrijwel alleen gerept van slachtoffers aan Libanese kant en schendingen door Israël van het bestand en van de Libanese soevereiniteit. Het woord soevereiniteit is in dit verband een lachertje. Hezbollah is een staat binnen de staat en de Libanese regering heeft er geen enkele grip op.

De andere kant van het verhaal blijft buiten beschouwing. Sinds 7 oktober 2023 (of meer precies sinds 8 oktober van dat jaar) ligt het Israëlische grensgebied met Libanon min of meer lam door voortdurende beschietingen, veel materiële schade, duizenden evacuees en een gemankeerde economie. Er zijn in het noorden inmiddels ongeveer 50 Israëlische burgers gedood en tientallen militairen en veiligheidsfunctionarissen. Het is dus geen wonder dat de bewoners in het noorden een bestand zien als uitstel van executie en de regering smeken om door te pakken.

Gaza

Ondertussen is Gaza geen voorpaginanieuws meer. Aan de Israëlische kant van Gaza is het alweer lange tijd rustig. De bewoners van het noorden van het land kunnen er jaloers op zijn. Binnen Gaza is de situatie nog steeds schrijnend. Tussen de gele lijn aldaar en de zee voert Hamas een waar schrikbewind.

Een deze week verschenen rapport van het Mensenrechtenbureau van de VN documenteert honderden gevallen van buitengerechtelijke strafmaatregelen. Standrechtelijke executies, kneecapping (iemand in de knie of in een been schieten), botten breken en in elkaar slaan, alles voor het oog van wie het wil of moet zien. Een groot deel komt voor rekening van Hamas.

Srinivasan Muralidhar, voorzitter van de VN-commissie, lichtte toe dat de gedocumenteerde wandaden plaatsvonden in een ‘environment engineered by Israel, (where) Hamas-affiliated forces have exploited the vacuum created by relentless Israeli attacks and widespread destruction’. Zo te lezen komt bij de VN de gedachte niet op dat wanneer Hamas de wapens zou neerleggen er in Gaza begonnen kan worden met wederopbouw, de introductie van een menselijk rechtssysteem en een economie waardoor er een einde kan komen aan de jarenlange bedeling (internationale hulp).

De oorlog houdt ondertussen Israël intern min of meer bijeen. Een recente studie van de Universiteit van Tel Aviv waarschuwt dat 59% van de bevolking denkt dat polarisatie en onderlinge haat inmiddels de grootste bedreigingen van het land vormen. De belangrijkste tegenstellingen zijn die tussen seculiere en godsdienstige Israëli’s en tussen hen die geloven in het recht van de meerderheid en hen die geloven in de noodzaak van een staatsbestel met checks and balances.

Anders gezegd: de weigering van een belangrijk deel van het orthodoxe volksdeel om te dienen in het leger splijt de bevolking, evenals de vraag in hoeverre de politieke en de rechterlijke macht gescheiden dienen te zijn. Het leger komt al enige tijd manschappen tekort, waardoor het de seculiere Israëli’s nog meer steekt dan voorheen dat veel orthodoxen buiten het leger blijven.

De strijd tussen de spelers in de regeringscoalitie en die van de oppositie begint inmiddels elk greintje beschaving te verliezen. In de herfst zullen er verkiezingen voor de Knesset zijn en het lijkt erop dat het voor beide kampen erop of eronder is. De ongekroonde premier van Israël, Donald Trump, lijkt, afgaande op een bericht in de Times of Israel, inmiddels zijn vriend Netanyahu te laten vallen door publiekelijk te memoreren dat 61% van de Israëli’s hem niet meer als premier wil.

Gelukkige bevolking

Al zo’n 20 jaar wordt me hier gevraagd ‘Waarom blijf je eigenlijk? Je kunt toch zo weer terug naar Nederland?’ Ik mompel dan wat in de geest van: mijn kinderen zijn hier geworteld, ik houd niet van kou en regen, wat moet ik in Amsterdamistan (de enige stad die voor mijn echtgenote in aanmerking zou komen)?

En vooral: ik houd van gelukkige mensen om me heen. Israël bevindt zich, blijkens onderzoek, paradoxaal genoeg in de top 5 van landen met de meest gelukkige bevolking. En voor iemand met een Israëlische achtergrond en een Joodse vrouw en kinderen schrikt het in Europa voortwoekerend antisemitisme dan wel anti-Israëlisme af.

Dat laatste kan ook in kleine dingen zitten, zoals ik deze week op tv zag na afloop van de voetbalinterland Israël-Schotland. De Schotse dames liepen na het laatste fluitsignaal, aangemoedigd door hun aanvoerster, meteen het veld af zonder hun tegenstanders een blik waardig te gunnen, laat staan de hand te schudden. ‘90% bitches’ aldus mijn dochter, ‘al was er één die tijdens de wedstrijd wel wat tegen me zei’. Eén ding is zeker: in Israël hoef ik me in ieder geval geen vermeende oorlogsmisdadiger te voelen.

Willem Dercksen bericht om de paar maanden voor Wynia’s Week over het leven en over de actuele politiek vanuit Noord-Israël.

Wynia’s Week kijkt over de dijken, ook als het om het Midden-Oosten gaat. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht And the beat goes on… Hezbollah, Hamas, Houthi’s en Iran. Bericht uit belaagd Noord-Israël. verscheen eerst op Wynia's Week.

Links lid van de Kamercommissie: ‘Kunt u nu eindelijk eerlijk toegeven dat president Trump de verkiezing van 2020 heeft verloren.’

Rubio: ‘Ik ben hier vandaag voor gesprek over het buitenlands beleid van de president. Wat u ter sprake brengt valt niet onder mijn verantwoordelijkheid.’

Links lid: ‘Maar heeft Trump verloren in 2020, ja of nee?’

Rubio: ‘Ik doe hier niet aan ja of nee. Doe “ja of nee” maar bij spelletjes op de televisie. Ben ik hier in het circus? Zijn de clowns aan het woord? Hebt u niets in te brengen over buitenlands beleid?’

Links lid staat op en loopt uit de vergadering.

Rubio: ‘Bedankt voor uw bijdrage!’

Zo krijgt president Trump volgend jaar de keuze tussen ten minste twee krachtige en getalenteerde politici, zijn vicepresident J. D. Vance of Foreign Secretary Rubio als zijn gewenste opvolger. Bij links zijn de twee kandidaten die nu het best scoren in de peilingen Gavin Newsom en Alexandria Ocasio-Cortez (AOC). Newsom is de gouverneur van Californië die ondernemers en miljonairs in recordtempo wegjaagt met hoge belastingen en duurklimaatbeleid. AOC is aanvoerder van de communistische vleugel van de Democratische Partij.

Natuurlijk heeft die partij ook gerespecteerde (om eens een geliefde term van Trump te gebruiken) senatoren en gouverneurs, maar die durven nu nog geen afstand te nemen van AOC en haar extreem-linkse medestanders. En ook hebben de Democraten nog niet de lessen durven trekken van de gewelddadige anarchie in Amerikaanse binnensteden ten tijde van ‘Black Lives Matter’. Daarom is het niet vreemd dat een deel van de Democratische achterban vaart zonder kompas.

Twintig procent van de Democraten koestert volgens opinieonderzoek zelfs de walgelijke hoop dat een volgende moordenaar die het heeft gemunt op president Trump wél raak schiet. Best mogelijk dat Trumps Republikeinen in november verliezen door onvrede over de inflatie, maar voor de volgende presidentsverkiezingen in november 2028 moet nog veel veranderen willen de Democraten steun verdienen en krijgen.

President Trump moet oorlogen winnen en probeert dat op zijn manier door steeds te spreken over ‘deals’. Op weg naar de volgende ‘deal’ kan hij moeilijk een doorwrochte toespraak houden die regelrecht geschikt is voor opname in een bundel van ‘Great speeches in history’. Welsprekendheid komt van Vance en Rubio, speciaal ook over het verval van West-Europa. Die twee steken in het publieke debat met kop en schouders uit boven hun politieke tegenstanders.

Waarom lukt rechts in Nederland weinig?

Waarom lukt dat ‘rechts’ in Nederland dan niet? Toch lijkt het dat de kiezers in Nederland even dringend weg willen van extreemlinks als in Amerika, want in ons Nederlands opinieonderzoek staan de partijen rechts van de VVD nu al op 61 van de 150 zetels.

Toch blijven Rob Jetten en zijn ministers nog overeind, en dat is niet omdat zij krachtig regeren. De enige sterke politica op links is burgemeester Femke Halsema van Amsterdam, die vol inzet op antisemitisme. Zij weet dat haar partij in Amsterdam de stemmen nodig heeft van alle antisemieten, inclusief de antisemitische moslims, en doet alles wat nodig is om antisemitisme te kweken en vast te houden. Landelijke linkse politici willen haar niet afvallen en gaan mee.

Kort nog meer over antisemitisme omdat het voor het eerst sinds 1940 weer zo belangrijk is in de politiek. Vrijheid van meningsuiting is een groot goed, maar bij voorbeeld roepen ‘From the river to the sea’ is geen bijdrage aan de meningsvorming maar puur antisemitisme. De leus werd immers bedacht door de Egyptische terrorist Yasser Arafat en betekent: ‘Verdrink alle Joden in de Middellandse Zee’.

De New York Times is volop tegen Trump maar verlaagt zich niet door te schrijven over ‘genocide’. Bij ons is dat dagelijks gif bij de NOS en in kranten; bizar en dat niet omdat het Israëlische leger geen fouten maakt – maar omdat het altijd hetzelfde land is dat van genocide wordt beschuldigd. Vaak gaat dat samen met sympathie voor de vijanden van Israël hoewel die slechter zijn dan de Nazi’s (Hitler probeerde zijn misdaden deels verborgen te houden van zijn landgenoten; Hamas is er trots op en belooft herhaling).

Antisemitisme is in Nederland nog veel meer verspreid dan in de VS waar het vooral woekerde aan de universiteiten. En dan zijn er alle economische en culturele redenen, vooral de illegale immigratie, waardoor de gemiddelde kiezer gestaag naar rechts trekt. Maar toch: in het parlement geen nieuwe Pim Fortuyn.

Als zo’n tweede Pim naar voren zou komen, krijgt die het nog lastiger dan Pim zelf in 2002. De planbureaus van de overheid waren toen niet verpolitiekt, en de klimaatgekte nog niet zó besmettelijk onder de ambtenaren. Anno 2026 mogen ambtenaren op de stoep van hun ministerie protesteren zonder dat hun hoogopgeleide secretaris-generaal zijn minister waarschuwt dat het tijd is voor een dienstbevel. Andere ambtenaren voelen zich ‘niet veilig’ en kunnen zo naar believen anoniem afrekenen met iedere leidinggevende die hen niet bevalt – denk aan Khadija Arib. Ook dat kon nog niet in 2002.

Kamerleden van de regeringspartijen houden voor zich of ze wel trots zijn op onze fotogenieke en reislustige minister-president, maar ze hoeven hem ook niet te verdedigen zolang ze de spreektijd kunnen vullen met politiek theater over de dreiging van ‘extreemrechts’.

Wit of blank

Onlangs was er een groot debat over de vraag of er FvD-aanhangers zijn die de woorden ‘wit’ of ‘blank’ hebben gebruikt om hun boosheid te signaleren over verlies van een meer traditionele cultuur. Dat thema krijgt dan volle steun in de media en dus kan links in de Kamer zich richten op wat cynische politici altijd het beste uitkomt: debatten waarbij links het moeiteloos eens is terwijl het de rechtse oppositie verdeelt. Net zo bij de formatie van het vorige kabinet, toen twee maanden kostbare tijd werden verspild aan de vraag of Wilders wel voldoende rechtstatelijk zou zijn.

De triomf deze week van Paus Leo in Spanje laat zien hoe sterk veel Westerlingen verlangen naar een samenleving met meer respect voor de joods-christelijke traditie. Ik zou ook daarom verwachten dat Vance of Rubio (beiden belijdend katholiek) makkelijk winnen in 2028.

Coalitie voor de volgende verkiezingen

Nederland staat er in vergelijking nu heel slecht voor, maar er zou hoop zijn als rechts ruim vóór de volgende verkiezingen een minimumprogram afspreekt voor:

-Per direct gekozen burgemeesters

-Een klein team van eigen medewerkers voor iedere minister om te helpen bij obstructie door ambtenaren (zoals ‘kabinetten’ voor bewindslieden standaard zijn in België. We willen toch geen herhaling van wat Femke Wiersma is overkomen?).

-Opschoning van de twee bedorven planbureaus en nieuwe, integere leiding bij alle partijdig gebleken adviesraden.

-Een einde aan ‘netto nul in 2050’ en vrijval van alle zo gespaarde miljarden voor bij de formatie nader af te spreken reparaties aan politie, gevangenissen, wegennet en zorg.

-Nieuwe directies bij Vluchtelingenwerk en zo nodig ook bij COA en IND die loyaal blijven aan het volgende kabinet, ook wanneer dat illegale immigratie met daarvoor noodzakelijk en – laten we eindelijk eerlijk zijn – hard beleid beëindigt.

Als PVV, FVD, JA21, SGP en BBB zo’n akkoord kunnen sluiten vóórdat de campagne begint zal de VVD kleur moeten bekennen. Dan heeft Nederland eindelijk kans op een meerderheid voor een herstart.

Wynia’s Week is er 156 keer per jaar. De betalende supporters maken dat mogelijk. Doet u al mee? Hartelijk dank!

–

Het bericht Bomhoff: ‘Laat PVV, VVD, FvD, JA21, SGP en BBB voor de volgende verkiezingen een akkoord sluiten voor de herstart van Nederland’ verscheen eerst op Wynia's Week.

De rol van het GFMD krijgt meer diepte wanneer we kijken naar de figuur van Peter Sutherland (1946-2018), een icoon binnen de globalistische beweging. Sutherland was een Ierse diplomaat, zakenman en voorvechter van een wereld zonder grenzen.

Als zakenman was hij topman van Goldman Sachs, British Petroleum en de Royal Bank of Scotland.

Als politicus en diplomaat was hij onder meer commissaris voor Internationaal Handel en Investeringen bij de Europese Commissie, voorzitter van de WTO en lid van de Trilaterale Commissie.

In 2006 werd hij door Kofi Annan, die in dat jaar opstapte als secretaris-generaal van de Verenigde Naties, aangesteld als speciale vertegenwoordiger voor internationale migratie. In die hoedanigheid richtte hij het GFMD op, dat zich richtte op het bevorderen van beleidsvorming rond migratie en ontwikkeling. Sutherland zag migratie als een kracht voor economische groei en pleitte voor een open wereld waarin grenzen niet langer de bepalende factor zouden zijn. Hij was een overtuigd kosmopoliet die multiculturele samenlevingen als onvermijdelijk en wenselijk beschouwde, vooral in Europa, waar de demografische krimp en vergrijzing volgens hem alleen konden worden opgelost door onbeperkte immigratie uit Afrika en andere regio’s.

Groeiende weerstand

Zijn taalgebruik kon nogal confronterend zijn; hij sprak over het ‘vernietigen’ van nationale identiteit en benadrukte dat de grensloze wereld de ultieme bestemming was voor een open en welvarende samenleving. ‘Any idiot that come in to me telling me that I’m determined to destroy the homogeneity of peoples, are dead bloody right. I’m up for that. If I could do it tomorrow I would,’ zei Sutherland in 2015 op een persconferentie.

Ondertussen was er onder de lokale bevolking in veel landen sprake van een groeiende weerstand tegen massale migratie, omdat velen het gevoel hadden dat hun leefwereld onherkenbaar werd door de snelle veranderingen en de instroom van nieuwkomers. Deze gevoelens van onzekerheid en verlies van controle leidden tot een toenemende afkeer van de globalistische ideeën die pleitten voor het loslaten van strikte nationale grenzen en het streven naar een wereld zonder grenzen.

De Britse journalist en schrijver David Goodhart heeft deze tegenstelling verder uitgewerkt. Hij onderscheidt in de samenleving twee groepen, die hij Anywheres en Somewheres noemt. De Anywhere-types zijn doorgaans hoger opgeleid, mobiel en hechten waarde aan autonomie, openheid en wereldwijde verbondenheid. Ze zien de wereld als grenzeloos en voelen zich minder verbonden met lokale of nationale tradities. Aan de andere kant staan de Somewhere-types, die meer verbonden zijn met hun regio, minder hoog zijn opgeleid en veel waarde hechten aan groepsbindingen, familiariteit en stabiliteit. Zij identificeren zich sterk met hun lokale of nationale identiteit en voelen zich niet vertegenwoordigd door de veranderingen die de Anywhere-groep voorstaat. Goodhart benadrukt dat, hoewel de Anywheres in de minderheid zijn, zij de politieke en maatschappelijke leiders leveren.

In 2016 kwamen de Somewheres in opstand. Het is het jaar dat Trump werd gekozen, nadat de Amerikaanse Somewheres door de Democratische presidentskandidaat Hillary Clinton ‘deplorables’ werden genoemd. Het was ook het jaar van het Brexit-referendum.

De Nederlandse Somewheres – waarover D66-politica Sigrid Kaag zei ‘Wie zijn toch die mensen?’- kozen in de jaren daarna in toenemende mate voor anti-establishment partijen. Het leidde tot overwinningen voor achtereenvolgens Forum voor Democratie (Provinciale Statenverkiezingen 2019), BBB (Provinciale Statenverkiezingen 2023) en de PVV (Tweede Kamerverkiezingen 2023). Ook in andere Europese landen begonnen als ‘rechts-populistisch’ aangeduide partijen op te rukken.

Ondanks alle weerstand ging de GFMD stug door met de voorbereiding van het VN Migratiepact oftewel het ‘Global Compact for Safe, Orderly and Regular Migration’. Voor Peter Sutherland zich om gezondheidsredenen terugtrok uit de GFDM, schreef hij nog een rapport waarin de contouren van het migratiepact werden geschetst. Hij heeft de ondertekening van het pact niet meer mogen meemaken, want hij overleed in januari 2018.

Het pact streeft ernaar dat migratiestromen zo ordelijk en veilig mogelijk verlopen en benadrukt dat alle migranten, ongeacht hun status, universele mensenrechten genieten zonder onderscheid tussen legaal en illegaal. Hoewel het pact ‘niet-bindend’ is, zijn Europese landen via de indirecte weg van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM) daar wel aan gebonden.

Voorrang bij huisvesting

Het pact stelt dat migranten niet langer bij voorbaat mogen worden geweigerd aan de grens. Het illegaal Europa binnenkomen via mensensmokkel mag niet langer strafbaar worden gesteld, en de detentie van asielzoekers zou slechts in zeer uitzonderlijke gevallen toegestaan moeten zijn.

Ontvangende landen moeten aanvraagprocedures vereenvoudigen en migranten hebben recht op

gratis juridische ondersteuning. In Nederland betekent dat gratis hoger beroep tegen de afwijzing van een asielaanvraag. Ook hebben migranten volgens het pact recht op basisvoorzieningen. In Nederland komt het er op neer dat migranten aanspraak kunnen maken op alle sociale voorzieningen. Bij sociale huisvesting in het geval van statushouders zelfs met voorrang.

Eén van de meest controversiële doelstellingen van het pact (om precies te zijn doelstelling 17, 33c) gaat over de rol van de media. Het pact stelt enerzijds dat de berichtgeving gebaseerd moet zien op feiten, maar anderzijds xenofobie en racisme niet mag stimuleren op straffe van financiële sancties. In de praktijk betekent het dat de berichtgeving vooral positief moet zijn: de oververtegenwoordiging van niet-westerse migranten bij seksueel geweld en criminaliteit werd in verschillende Europese landen jarenlang onder de pet gehouden.

Het was de bedoeling dat alle 193 lidstaten van de Verenigde Naties het pact zouden ondertekenen. Maar omdat na de Verenigde Staten en Hongarije ook andere landen zoals Oostenrijk en Chili afhaakten, hebben uiteindelijk 164 landen, waaronder Nederland en België, dat gedaan – in december 2018, tijdens een bijeenkomst in Marrakesh.

In België leidde de discussie over het pact tot de val van het kabinet. Maar omdat de toenmalige Belgische premier Charles Michel links en rechts in het parlement voldoende steun bij elkaar wist te scharrelen, kon hij toch afreizen naar Marrakesh om zijn handtekening te zetten.  

Verdragen systematisch doorgelicht

Dat de regering Trump in 2026 uit de GFMD stapt, past in het bredere narratief dat hij al sinds zijn campagne van 2016 uitstraalt. Tijdens die campagne werkte hij samen met conservatieve prominenten als Ann Coulter, die in haar boek ¡Adios, America! The Left’s Plan to Turn Our Country Into a Third World Hellhole (2015) de negatieve effecten van massale immigratie en globalisering benadrukte. Het beperken van immigratie en het terugdringen van outsourcing waren centrale thema’s in Trumps retoriek. Hij stelde dat massale immigratie banen had laten verdwijnen en dat het Amerikaanse volk zijn nationale identiteit verloor.

In 2024 presenteerde Trump zijn Agenda 47, met prioriteiten als immigratiebeperking en nationale veiligheid. Om die doelen te realiseren, had hij echter Project 2025 nodig, een strategisch plan van de Heritage Foundation. Deze organisatie bereidde een grondige herziening van de Amerikaanse overheid voor, met als doel een beleid dat beter aansloot bij de conservatieve ideologie. De medewerkers van Project 2025 werden getraind en voorbereid om de beleidsdoelen van Trump effectief uit te voeren. Ook werd alle internationale samenwerking, gebaseerd op het idee dat verdragen zakelijke contracten zijn, systematisch doorgelicht.

De terugtrekking uit het Global Forum on Migration and 65 andere organisaties past in deze herziening, gericht op nationale soevereiniteit en America First!

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Wie goed kijkt, ziet dat Donald Trump bezig is met het ontmantelen van de erfenis van hyperglobalist Peter Sutherland verscheen eerst op Wynia's Week.

Is die toenadering van westerse leiders –  geïrriteerd als ze zijn door de voortdurende interventies en gedreig met heffingen door de Amerikaanse president – tot een land dat zelf al jaren bekend staat om zijn politiek van inmenging en gebruik van allerlei pressiemiddelen, nou wel zo verstandig?

Het Canadese akkoord met China leidde onmiddellijk tot een publieke fittie tussen Carney en Trump. De Amerikaanse president dreigde met 100 procent heffingen op Canadese producten als het land een deal zou sluiten met China. Carney gaf echter aan dat zijn afspraken met China helemaal niet over een grootscheeps vrijhandelsverdrag gaan, maar slechts om een beperkte overeenkomst over een klein aantal sectoren. Terwijl de VS effectief de import van Chinese elektrische auto’s hebben geblokkeerd, laat Canada in de toekomst niet meer dan 49.000 van die voertuigen toe op haar markt, tegen lage invoerheffingen. Maar dat schoot de Amerikaanse president in het verkeerde keelgat.

Breuk in de wereldorde

De woordenwisseling volgde op de eerdergenoemde speech in Davos van Carney, waarin hij sprak van een grote breuk in de wereldorde, zonder met name Trump te benoemen als oorzaak. Maar de speech sloeg aan bij een aantal regeringsleiders en waarnemers en werd breed geïnterpreteerd als een tik op de vingers aan de Amerikaanse president. Trump sloeg direct terug door te zeggen dat Canada volledig afhankelijk zou zijn van de VS. Andere MAGA-politici refereerden aan de mogelijke afscheiding van de olierijke provincie Alberta (met uiteindelijk aansluiting bij de VS).

Ja, Canada stuurt zo’n 75 procent van haar export naar de VS en slechts een paar procent naar China, al moet gezegd worden dat de VS op hun beurt niet zonder Canadese importen op energiegebied kunnen. Maar helaas gaat het verder niet zo goed meer tussen de buren Canada en de VS. Zo’n week geleden meldde de Britse krant The Telegraph dat Canada zou werken aan een plan om een – weliswaar zeer onwaarschijnlijke – invasie vanuit de VS te frustreren. Omdat Canada zich niet zal kunnen verdedigen tegen een massale Amerikaanse inval, kiest het ervoor om een guerrillastrijdmacht van 400.000 mannen en vrouwen op te bouwen die na de inval de Amerikaanse troepen moet blijven bestoken en een nieuw ‘Afghanistan’ voor ze moet creëren. De boodschap aan Washington is ongehoord, maar duidelijk.

De conservatieve inborst van de provincie Alberta ten spijt, zijn de VS ook daar op hun retour. Terwijl Venezolaanse olie de raffinaderijen aan de zuidkust van de VS begin te bereiken, heeft de minstens zo zware Canadese olie inmiddels een andere markt gevonden, zo berichtte de Financial Times. De productie in Alberta bereikte onlangs een nieuw record, al kelderde de export naar de VS vorig jaar met 61 procent. Daarentegen verviervoudigde de uitvoer naar China tot bijna 89 miljoen vaten. Die omslag is echter al in 2024 ingezet dankzij de opening van een pijplijn van Alberta naar de Canadese westkust, vanwaar Aziatische markten kunnen worden bereikt. Met de komst van veel meer Venezolaanse olie in de VS in hun achterhoofd, pleiten Canadese olieproducenten en politici nu voor nog meer pijplijnen naar de westkust, ten behoeve van de Chinese markt.  

Het is verleidelijk om te concluderen dat Groot-Brittannië, Canada en diverse EU-landen nu opeens naar China lonken om hun afhankelijkheid van de VS te verminderen. Ja, banden worden aangetrokken, maar daarbij gaat het vaak om herstel van contacten en achterstallig onderhoud, plus het bespreken van een klein aantal zeer belangrijke dossiers. En dat alles moet nog eens heel voorzichtig gebeuren, want een misverstand in Washington is zo gewekt – met alle gevolgen van dien.

Door het Amerikaanse persbureau Bloomberg gevraagd naar het doel van zijn reis, antwoordde Starmer: ‘Ik kies helemaal niet tussen twee landen. We hebben hele nauwe betrekkingen met de VS en dat willen we natuurlijk graag zo houden, zowel op zakelijk als veiligheidsgebied. Maar je kop in het zand steken en ontkennen dat China de op één na grootste economie ter wereld is – met alle zakelijke kansen van dien – zou onverstandig zijn.’

Carney maakte de gang naar Beijing onder andere om de betrekkingen te resetten na een lange periode van spanningen, onder meer veroorzaakt door vermeende Chinese inmenging in de Canadese politiek en het vastzetten van Canadese staatsburgers door China. De laatste keer dat een Canadese regeringsleider supermacht China bezocht was zo’n acht jaar geleden. Dat beide leiders na afloop spraken van een nieuw ‘strategisch partnerschap’ rond handel, wederzijds respect en samenwerking op het gebied van energie en landbouw, hoort nu eenmaal bij de show.

Veelomvattende agenda

Ook Starmer bezoekt nu China en ook in dit geval betreft het een bezoek op hoog niveau zoals dat acht jaar niet heeft plaatsgevonden. De agenda lijkt veelomvattend: van relaties op gebied van financiële diensten, investeringen en handel tot veiligheid. Maar er zijn in Groot-Brittannië ook grote zorgen. Onder andere de komst van een Chinese mega-ambassade heeft menig Londense wenkbrauw doen fronsen. Critici kijken over Starmers schouder mee, zeker nu de Britse pers onlangs onthulde dat China mogelijk jarenlang diverse personeelsleden van Downingstreet 10 heeft afgeluisterd.

Inmiddels wijs geworden, omarmt geen enkel westers land China nog als een strategische partner en zeker niet op de manier die China graag zou zien. Westerse landen zijn voorzichtig, hebben belang bij diversificatie van handelsbetrekkingen en het openhouden van communicatiekanalen, maar hebben wel degelijk zorgen over veiligheidsrisico’s én oog voor eventuele toorn vanuit de VS.

De EU, met Frankrijk en Duitsland voorop, schuift dezelfde kant op. De Duitse industrie blijft intussen ook hardnekkig vasthouden aan het concept van haar Chinese supply chain. Duitse investeringen in China klommen naar meer dan zeven miljard euro vorig jaar, oftewel 55,5 procent meer dan de vierenhalf miljard Euro in 2024 en 2023, meldt persbureau Reuters.

Nederland, met de onder druk staande afzetmogelijkheden van onder meer ASML (dat door de VS als drukpunt of chokepoint is gebruikt richting China) en een logistieke sector die zwaar afhankelijk is van China, volgt deze ontwikkelingen natuurlijk op de voet. Zonder de handel op China zakt de overslag in de haven van Rotterdam immers behoorlijk in. Maar het zou aan de andere kant bijzonder onverstandig zijn om het aandeel China in onze handel en logistiek nog verder te laten groeien en nog meer afhankelijk te worden van een land met een trackrecord van inmenging en ondermijning.

Met beide grootmachten zullen de Europese landen een nieuwe, realistische relatie moeten opbouwen. Met de VS, dat ons niet alleen volledig domineert op veiligheidsgebied, AI, internet en IT-diensten, maar ook qua financiële markten, en dat van groot belang is als gasleverancier, moeten we tot een nieuwe, zakelijke werkrelatie komen. Met China moeten we een groot aantal zakelijke belangen bestendigen, zonder in meer of nieuwe afhankelijkheden te vallen, zoals bij de toelevering van diverse grondstoffen en zeldzame metalen, waarvan China de supply chain grotendeels beheerst. Om verstoring van de aanvoer van die grondstoffen te voorkomen, zal er gedeald moeten worden, maar wel met afstand.

We blijven dus in Europa, met de E3 van het VK, Frankrijk en Duitsland in de lead, in goed overleg met China handelen. Diplomatie staat daarbij voorop, met minder openlijke kritiek. Niet luid en ideologisch, maar praktisch. Daarnaast is politiek risico met betrekking tot de Amerikaanse regering altijd aanwezig.

Uitgelezen moment

De vraag is overigens hoe sterk en stabiel China’s positie op dit moment is. Xi heeft mogelijk onlangs een couppoging door zijn eigen legertop overleefd, terwijl op de achtergrond de economische groei al jaren afvlakt, de bevolking afneemt en potentiële militaire tegenstanders in een strijd om Taiwan of elders in Azië met de dag sterker worden. En met Trump in het Witte Huis is Xi minder zeker van zijn zaak. Zeker nu het olieleverancier Venezuela plotsklaps is kwijtgeraakt en er op korte termijn een conflict op de loer ligt in de Perzische Golf – van waaruit China ook veel brandstoffen importeert.

Misschien is dit wel een uitgelezen moment. Met een mogelijke wapenstilstand of vrede in Oekraïne in het verschiet is het voor Europa van levensbelang om China te vriend te houden. Een potentieel conflict tussen Europa en Rusland, waarvoor alom wordt gevreesd en gewaarschuwd, kan wellicht door Beijings invloed in Moskou worden voorkomen of getemperd. Bij steun aan een tegen Europa ten strijde trekkend Rusland zal China immers de kans lopen haar lucratieve Europese markten te verliezen. Europese leiders willen dan wel niet met Poetin praten, maar door Xi te paaien ontstaat er wellicht een hefboom richting Rusland. Er is voor beide partijen wat te winnen. Het zijn immers transactionele tijden.

Maar of het gaat werken, moet nog blijken.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Is Europa’s gelonk naar China het juiste antwoord op Trump? verscheen eerst op Wynia's Week.

Tot ieders verbazing is de realiteit compleet anders. Nou ja, tot nu toe in ieder geval. Van een ronkende terugkeer van industriële bedrijvigheid die Trump voorzag, is geen sprake terwijl de werkgelegenheid in de industrie in 2025 zelfs is gedaald. Het gesomber van veel economen is eveneens onterecht gebleken, want de economische groei in de wereld heeft de verwachtingen in 2025 overtroffen, de groei van de wereldhandel is zelfs juist aangetrokken en de inflatie in de VS is momenteel lager dan bij ons.

Hoe kunnen zoveel deskundigen, inclusief de Amerikaanse president, zich zodanig hebben vergist? Economie als studiegebied heeft zijn reputatie als ‘the dismal science’ weer eens glorieus eer aangedaan.

Complexe werkelijkheid

In tegenstelling tot veel andere economen, begrijp ik de intenties van Trump wel. Industriële werkgelegenheid is hoogwaardiger dan de werkgelegenheid in veel onderdelen van de dienstensector en vormt daarmee een belangrijke pijler onder de welvaart. Dat de industriële werkgelegenheid afneemt in een economie die steeds meer draait op diensten en waarin vooral de arbeidsproductiviteit in de industrie sterk toeneemt, ligt evenwel voor de hand. Maar vooral nadat China in 2001 lid is geworden van de Wereldhandelsorganisatie heeft de VS veel industriële werkgelegenheid verloren. In 1979 werkten bijna twintig miljoen Amerikanen in de industrie. In 2001 waren dat er nog ruim zeventien miljoen. Daarvan ging binnen tien jaar tijd een derde verloren, wat ongetwijfeld ten dele werd veroorzaakt door de (oneerlijke) concurrentie uit China.

Terug naar de weinig trefzekere voorspellingen van Trump en economen. Het probleem met dat soort bespiegelingen is dat wordt gefocust op een beperkt aantal factoren. In dit geval de importheffingen van Trump. De economische werkelijkheid is echter complex en er speelt altijd een groot aantal factoren. Ook zijn economische voorspellingen vaak gebaseerd op ervaringen uit het verleden, maar zulke torenhoge importheffingen die Trump aankondigde hebben we lang niet gezien. En toen die zich zo’n honderd jaar geleden ook voordeden, zat de economie anders in elkaar.

Als Trump met zijn veel te optimistische bespiegeling wordt geconfronteerd, zal hij waarschijnlijk de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, de schuld geven. Als die de rente eerder en sterker had verlaagd, was de ontwikkeling positiever geweest, zal hij betogen. We zullen nooit weten of hij daarin gelijk heeft, maar ik betwijfel het. Het is de vraag in hoeverre renteverlagingen door de Fed de financieringslasten van bedrijven zouden hebben beperkt en het is verder de vraag of de financieringslasten een cruciale bottleneck vormen voor groei in de sector.

Ook de reactie van de miskleunende economen is vrij voorspelbaar. De instinctieve respons van een econoom wiens voorspelling niet uitkomt is: ‘wacht maar even af, ik krijg heus nog wel gelijk’. En soms klopt dat ook. Als de voorspelde ontwikkeling uiteindelijk toch uitblijft, kiest de econoom meestal een ‘tactische terugtrekking’ die er primair op is gericht om gezichtsverlies te voorkomen. Dan wordt gewezen op andere factoren die een rol hebben gespeeld en waarvan niet in redelijkheid verwacht had kunnen worden dat de bewuste econoom die scherp op het netvlies had.

Die reactie is erg jammer, want van je fouten moet je leren. In dit geval moeten we ons met name afvragen waarom de wereldeconomie ons positief heeft verrast. En vooral: hoe kan de groei van de internationale handel aantrekken terwijl de heffingen juist blokkades opwerpen?

Geen escalatie

Er wordt wel op gewezen dat de heffingen na onderhandelingen uiteindelijk minder hoog zijn uitgevallen dan Trump oorspronkelijk aankondigde. Ook van belang is dat andere landen, China uitgezonderd, geen of weinig vergeldingsmaatregelen hebben getroffen, zodat de handelsoorlog niet verder is geëscaleerd. Ten slotte worden de uitgaven aan kunstmatige intelligentie vaak aangehaald als factor die de economie een belangrijke impuls hebben gegeven. Dat laatste klopt wel, maar kan voor de meeste economen toch geen verrassing zijn geweest.

Ik zou er nog twee factoren aan toe willen voegen. Ten eerste merk ik op dat importheffingen betrekking hebben op goederen. Die maken nu een veel kleiner deel van de economie uit dan honderd jaar geleden. Het is dan logisch dat de verstorende werking van die heffingen op de totale economie nu geringer is dan toen. Dat verklaart wellicht waarom de economische schade van de importheffingen erg is meegevallen, maar het verklaart nog niet hoe de groei van de wereldhandel in 2025 kon versnellen.

Een tweede opmerking betreft daarom de complexiteit van productie- en distributieketens. Tijdens de coronapandemie hebben we de desastreuze gevolgen gezien van verstoringen in deze ketens. Die ervaring leidde tot de conclusie dat de complexiteit van productie- en distributieketens een gevaarlijke kwetsbaarheid vormen. De importheffingen van Trump zouden de wereldhandel daarom een gevoelige optater geven.

De verstoringen van de coronapandemie en die van de importheffingen zijn echter heel verschillend. Tijdens de pandemie ging het om fysieke verstoringen doordat mensen thuis moesten blijven waardoor er niet geproduceerd kon worden en de logistiek compleet van slag raakte. Bij de importheffingen gaat het echter om een schoksgewijze verandering van kosten. Ondernemers die met complexe productie- en distributieketens te maken hebben, zijn hypergevoelig voor verschuivingen van kosten. Dat is in zekere zin een kerncompetentie van hen. Ze passen zich razendsnel aan. Zo bezien is de complexiteit van productie- en distributieketens misschien geen gevaarlijke kwetsbaarheid, maar juist een bron van dynamiek.

Minder stuurbaar en minder breekbaar

Wat leren we hier nu van? Dat de verwachting van Trump niet is uitgekomen, leidt tot de conclusie dat de economie minder stuurbaar is dan hij veronderstelt. Dat de sombere voorspellingen van veel economen niet zijn uitgekomen leidt tot de conclusie dat de economie toch ook minder breekbaar is dan verondersteld.

De les die ik trek, is dat we de veerkracht van de economie, gedreven door de creativiteit en het initiatief van ondernemers die snel op prijsprikkels reageren, niet moeten onderschatten. Anders gezegd, als het beleid van Trump in 2025 niet tot een economische crisis heeft geleid, zal dat in 2026 ook wel niet gebeuren.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank!  

Het bericht Een reeks miskleunen: Donald Trump en ook veel economen zijn bar slecht in het doen van voorspellingen  verscheen eerst op Wynia's Week.

Een andere schrik was de arrestatie (volgens sommigen ‘ontvoering’) van de Venezolaanse president Nicolás Maduro, die door Amerikaanse veiligheidstroepen van bed werd gelicht. In één dag zat hij in een Amerikaanse cel.

Dubbele schok

Het Iraanse bewind is nog niet bekomen van de twaalfdaagse oorlog met Israël en de vernietiging van de atoominstallaties door Amerikaanse bunkerbusters. De Amerikaanse aanpak in Venezuela produceerde een dubbele schok in Iran: een externe, dankzij de assertiviteit van Amerika, en een interne, door opstanden in Iraanse steden. In de regio ligt vooral de ‘kleine satan’ Israël op de loer, dat in Iran niet alleen kopstukken van Hamas liquideerde, maar ook toplieden van het Islamitische Revolutionaire Garde Corps (IRGC).

Venezuela gaf gewone Iraniërs weer moed en zo ontwikkelde zich een ‘Oost-Europa-effect’ dat digitaal grote afstanden overbrugt.

De Amerikanen leverden in Venezuela een huzarenstukje met de arrestatie van Maduro en president Trump zei dat Amerika wat betreft Iran ‘locked and loaded’ is. Toch is de situatie qua transitie naar een democratie in Venezuela anders dan in Iran. In Venezuela heeft Trump het politieke systeem als het ware onthoofd en werkt hij verder met de vice-presidente Delcy Rodrigues, ooit vurig pleitbezorger van Maduro. Zij heeft weinig keuze: doen wat Amerika zegt, of overplaatsing naar de cel naast die van Maduro.

In Venezuela zijn de politieke krachtsverhoudingen bekend. Er waren verkiezingen, weliswaar vervalst, maar er is inzicht in de verhoudingen. Er is een oppositie met Maria Machado als kopstuk. Ze mocht niet aan de presidentsverkiezingen meedoen wegens té populair. Venezuela kan op het spoor worden gezet met eerlijke verkiezingen, onder toezicht van Amerika. Andere landen zijn in de Trump-doctrine ‘Amerika voor de Amerikanen’ overbodig.

Plaag voor het Midden-Oosten

Dat ligt moeilijker in Iran. De laatste sjah, Mohammed Reza Pahlavi, regeerde van 1941 tot 1979. Zijn vader, die in 1921 na een staatsgreep aan de macht kwam, maakte een fatale misser door in de Tweede Wereldoorlog de kant van nazi-Duitsland te kiezen. Hij werd door de Britten naar Zuid-Afrika verbannen. Sjah Reza Pahlavi moest in 1979 het veld ruimen tijdens een volksrevolutie (hij vluchtte naar Egypte), terwijl ayatollah Khomeini terugkeerde vanuit ballingschap in Frankrijk.

Khomeini werd destijds in Europese progressieve kring omstandig geprezen. Een waanbeeld: de dictatuur werd voor de Iraniërs nóg erger. Iran exporteerde een eigen ‘islamitische revolutie’ en werd zo een plaag voor het Midden-Oosten. In de regio radicaliseerde de islam en het secularisme werd verdrukt. Hoofddoel van de ayatollahs werd de vernietiging van de staat Israël.

Als het klerikale regime valt

Het is in die situatie moeilijker een inschatting te maken van het politieke gemoed in Iran dan in Venezuela. Iran heeft eigenlijk nooit écht vrije verkiezingen gekend, maar wel potentaten en religieuze zendingsdrang. Bovendien is 60 procent van 92,8 miljoen burgers opgegroeid onder de ayatollahs. Iran kent hoogopgeleide mensen in grote steden maar ook een groot, arm platteland. Wat Venezuela en Iran wel gemeen hebben, is een exodus van goed opgeleide burgers. Er is, noodgedwongen, een grote Iraanse en Venezolaanse diaspora.

Er zijn vele groepen in Iran, maar globaal genomen zijn er twee die een politieke leegte zeggen te kunnen vullen, zodra het klerikale regime valt.

Allereerst de Nationale Raad van Verzet van Iran (NCRI), opgericht in 1981 en geleid door Maryam Rajavi die in ballingschap leeft bij Parijs. Doel is het islamitische bewind omverwerpen en vervangen door een seculiere, democratische republiek met scheiding van kerk en staat. Dat verzet heeft zich in het verleden ook gekeerd tegen het bewind van de sjah. Onder beide dictaturen werden vele duizenden verzetsstrijders geëxecuteerd. In 2009 kwam NCRI met foto’s van nucleaire installaties in Iran, als bewijs van pogingen voor de ontwikkeling van een atoomwapen. Bunkerbusters maakten recent een einde aan dit plan.

Rajavi heeft een tienpuntenplan gepresenteerd met als doel een seculiere, democratische republiek. De transitie zou moeten verlopen via een tijdelijke regering die tot taak heeft vrije verkiezingen te organiseren voor een grondwetgevende vergadering die binnen zes maanden een grondwet voorlegt. Minderheden krijgen het recht op een autonome deelstaat. Het tienpuntenplan heeft de steun van een meerderheid in het Amerikaanse Congres De NCRI geniet daar veel vertrouwen, onder zowel Republikeinen als Democraten.

Een tweede oppositiegroep staat onder leiding van Reza Pahlavi (1960), zoon van Mohammad Reza Pahlavi en de voormalige kroonprins. Tijdens de machtswisseling in Iran was hij als 17-jarige voor een luchtmachttraining in Amerika. Daar leeft hij sindsdien in ballingschap. In 1980 werd hij in Caïro ‘symbolisch’ tot sjah gekroond. Hij werd prominent lid van de ‘Iraanse Nationale Raad’, een instituut dat zich inzet voor een democratisch Iran.

Pahlavi’s verzetsactiviteiten vanuit Amerika beperken zich vooral tot diverse initiatieven die niet effectief van de grond kwamen. Hij werpt zich vooral op als ‘symbolische verzoeningsfiguur’. Hij wil een referendum organiseren over de vraag of Iran een democratie of een monarchie moet worden. Voor de korte termijn bepleit Pahlavi een ‘overgangsregering’, met zichzelf als ‘Leider van de Nationale Opstand’, compleet met ruime bevoegdheden. De transitie zou 18 tot 36 maanden moeten duren, indien nodig meer.

‘Geen mullah, geen monarch’

Voor de Amerikanen is dit een netelige kwestie. Mocht het klerikale bewind het veld ruimen, wat is dan het alternatief? Er zijn geen betrouwbare opiniepeilingen die de krachtsverhoudingen weerspiegelen. Aanhangers van Pahlavi noemen NCRI een ‘sekte’; bij de NCRI zien de zoon van de sjah als de ‘nieuwe monarch’. Daarom de slogan ‘geen mullah, geen monarch’. NCRI is een organisatie met basisstructuren; bij Pahlavi draait alles om Pahlavi; zijn naamsbekendheid is in Amerika troef.

Voorlopig kijken de Amerikanen de kat uit de boom. De enige manier om te achterhalen hoe de kaarten onder Iraanse kiezers liggen, is snel vrije verkiezingen organiseren.

Historische proporties

De toekomst van Iran treft niet alleen Iran maar de hele regio. Een verandering van historische proporties. Het eerste land dat dit beseft is Israël. Een democratisch Iran is geen eeuwige vijand meer, mogelijk zelfs een partner. Na decennia van terreur, georganiseerd en gefinancierd door Iran, is de architectuur ervan ingestort. Ook Arabische landen, zoals Saoedi-Arabië dat in een proces van hervormingen zit, kunnen weer normale relaties aangaan. De Abraham-akkoorden komen weer in zicht.

Er zijn grote geopolitieke gevolgen. De druiven zijn zuur voor Rusland en China die ineens twee pionnen verliezen: Iran én Venezuela. Voor Moskou vooral strategisch, voor China ook economisch. China is een economische reus, smachtend naar grondstoffen. De geopolitieke kaart zet Amerika centraal.

Mentale pijn zit in West-Europa, waar vooral progressieve politici en media een oogje dichtknepen bij Venezuela en Iran. Zij waren bijzonder pro-Palestijns, maar het lot van vrouwen in Iran boeide hen maar matig. In februari 2017 bracht de Zweedse rood-groene regering (de ‘eerste feministische regering’ ter wereld) een bezoek aan de leiders van Iran, in verplichte islamitische kledij. Een groter vrouwenverraad was niet mogelijk. Een Iran waar vrouwen zichzelf bevrijden, paste niet in het progressieve wereldbeeld, met Trump als ‘de grote satan’. Daarom miste de BBC de Iraanse revolutie en dacht de NOS dat het om ‘inflatie’ ging.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Een omwenteling in Iran zou voor het hele Midden-Oosten een gamechanger zijn – maar zorgt ook voor mentale pijn bij onze linkse politici en media verscheen eerst op Wynia's Week.

Wat zich momenteel afspeelt in onder meer Venezuela, Iran, rond de Rode Zee en Groenland, zijn geen losstaande incidenten, maar manifestaties van één overkoepelende machtsstrijd: die tussen de Verenigde Staten en China, met Rusland als secundaire factor. Bondgenoten van de VS, waaronder Europa, worden daarbij steeds nadrukkelijker aangespoord om op eigen benen te staan.

In Venezuela kwam China volgens Washington te dicht bij de Amerikaanse invloedssfeer. Het land dreigde een Chinese uitvalsbasis te worden in Latijns-Amerika. De reactie van president Donald Trump was hard: het vernietigen van drugsboten, de arrestatie van president (en vermeend drugskartelleider) Nicolás Maduro en de confiscatie van Venezolaanse olie als compensatie voor eerder genationaliseerde Amerikaanse oliebelangen. Volgens Trump was dit een noodzakelijke en onvermijdelijke ingreep.

Meerdere doelen

Een tweede belangrijke actie was gericht tegen Iran. Door Iran als potentiële kernmacht uit te schakelen en interne oppositie tegen het ayatollah-regime aan te moedigen, dienden de VS meerdere doelen. Naast de veiligheid van Israël was het doorsnijden van Irans rol als cruciale olie­leverancier van China een kernmotief.

Controle over de Rode Zee vormt een derde pijler in het afremmen van Chinese hegemoniale ambities. In geval van een handelsconflict of een crisis rond Taiwan kan hier bijna de helft van China’s handel met Europa en het Midden-Oosten worden afgesneden.

Aan Afrikaanse zijde wordt de toegang ‘bewaakt’ door Somaliland (op instigatie van de VS afgescheiden van Somalië) en aan de kant van het Midden-Oosten door het pro-westerse Zuid-Jemen, dat met steun van de Verenigde Arabische Emiraten weerstand biedt tegen de door Iran gesteunde Houthi’s uit Noord-Jemen.

Het indammen van China’s wereldwijde invloed is een kernonderdeel van Trumps ‘Make America Great Again’-beleid. Als Trump erin slaagt China op militair, economisch en politiek gebied de pas af te snijden, kan de opmars van het Middenrijk mogelijk worden gestopt.

De eerste signalen zijn gunstig voor de VS. De tarievenoorlog, het nieuwe financiële beleid (de GENIUS Act) en de re-shoring van industrie hebben de Amerikaanse economie een impuls gegeven. Het bbp groeide met 2,8 procent in het tweede kwartaal en zelfs met 4,3 procent in het derde kwartaal. China daarentegen zag de economische groei afvlakken van circa 7 naar 4,6 procent. Interne problemen, zoals een vastgoedbubbel, spelen een rol, maar ook de handelsconflicten met de VS. Voor 2026 wordt een verdere afzwakking naar 3,9 procent verwacht.

Diplomatieke doorbraken

Op diplomatiek vlak boekten de VS opvallende successen. Met Amerikaanse bemiddeling werden meerdere regionale conflicten gesust of beëindigd:

            •          Cambodja – Thailand: wapenstilstand

            •          India – Pakistan: staakt-het-vuren

            •          Armenië – Azerbeidzjan: vredesakkoord

            •          Congo – Rwanda: vredesakkoord

            •          Egypte – Ethiopië: escalatie rond de Nijl-dam voorkomen

De belangrijkste successen waren het neutraliseren van de nucleaire dreiging vanuit Iran, het 20-puntenplan voor Gaza en de recente ‘chirurgische ingreep’ in Venezuela. Een duidelijk minpunt blijft Oekraïne. Daar slaagt Washington er niet in een staakt-het-vuren of vredesregeling te bewerkstelligen.

China ziet belangrijke belangen bedreigd. Iran als olieleverancier staat onder druk en Chinese Belt & Road-investeringen in Latijns-Amerika dreigen waardeloos te worden door de introductie van de zogeheten ‘Donroe-doctrine’ – een moderne variant op de Monroe-doctrine uit 1823. De doctrine omvat het vrijwaren van het westelijk halfrond van vijandige buitenlandse inmengingen, beveiliging van kritieke toeleveringsketens en de bestrijding van kartels en narcoterrorisme.

De actie in Venezuela geldt als eerste concrete toepassing. China investeerde sinds het aantreden van Hugo Chávez in 1999 circa 50 miljard dollar in Venezuela. Om verliezen te beperken zet Beijing nu advocaten in om via internationale procedures rente en aflossingen af te dwingen.

In Afrika boekt China wél grote successen. Door massale investeringen in infrastructuur en handel is de VS ingehaald als het gaat om marktaandeel en populariteit.China bouwde in Afrika onder meer duizenden kilometers wegen en spoorlijnen, duizend bruggen, honderd havens en zo’n 66.000 kilometer aan elektriciteitsnetwerken. Deze projecten vormen 31,4 procent van alle Afrikaanse initiatieven op het terrein van infrastructuur en bieden een aantrekkelijk alternatief voor de trage westerse financiering.

Azië: zwaartepunt van de machtsstrijd

In Azië is de rivaliteit het scherpst. De VS beschikken daar over formele bondgenoten zoals Japan, Zuid-Korea, de Filipijnen, Thailand en Australië. Japan geldt als een van de belangrijkste strategische partners. Met Zuid-Korea werd een verklaring over nucleaire afschrikking ondertekend. De Filipijnen vallen onder het Wederzijds Verdedigingsverdrag, met directe gevolgen bij een aanval in de Zuid-Chinese Zee. In totaal zijn circa 320.000 Amerikaanse militairen gestationeerd bij Aziatische bondgenoten.

Naast bilaterale verdragen spelen multilaterale samenwerkingsverbanden een sleutelrol. Zoals Quad (VS, Japan, India en Australië), dat is gericht op een vrije Indo-Pacific, en AUKUS (VS, Groot-Brittannië en Australië), vooral bedoeld om de westerse militaire aanwezigheid in de Grote Oceaan te versterken.

Het nieuwe buitenlandse beleid van de VS werd onlangs vastgelegd in de National Security Strategy (NSS). De kernpunten zijn:krachtige militaire opbouw, economische onafhankelijkheiden actieve afschrikking van rivalen zoals China. Het defensiebudget moet stijgen met 500 miljard tot 1,5 biljoen dollar. Dit omvat de ontwikkeling van ’s werelds meest geavanceerde leger en een ‘Golden Dome’-raketafweersysteem. De NSS voorziet in minder wereldwijde verplichtingen en meer verantwoordelijkheid voor de bondgenoten.

Groenland is in de ogen van Trump cruciaal voor de Arctische handelsroutes, maar er bevinden zich ook essentiële grondstoffen: zeldzame aardmetalen, die belangrijk zijn voor de productie van chips, AI-toepassingen en batterijen, en thoriumvoorraden voor nieuwe kernreactoren.

Europa moet zijn eigen veiligheid organiseren. De VS beperken hun militaire aanwezigheid, eisen meer markttoegang en dringen aan op hardere aanpak van onder meer technologiediefstal en cyberspionage. De Amerikaanse focus ligt op vermindering van afhankelijkheid van Chinese productie, bescherming van technologie en het veiligstellen van mineralenketens. Samenwerking met partners in de ‘Eerste Eilandketen’ moet een Chinese aanval op Taiwan voorkomen.

Voor Rusland bevat de NSS weinig directe actiepunten, maar wel impliciete druk op Europa om zelf verantwoordelijkheid te nemen. Wereldwijd laten de VS het idee los om landen naar westers model te hervormen, maar blijven zij cruciale waterwegen en partners beschermen.

Realistische machtspolitiek

De NSS bevestigt een Amerikaanse koerswijziging: weg van idealistisch multilateralisme, terug naar realistische machtspolitiek. Met de ‘leading from behind’-benadering van Barack Obama en Joe Biden is het voorbij. Conflicten worden niet langer opgelost met wensdenken, maar met macht, afschrikking en duidelijke invloedssferen.

De overgang naar een multipolaire wereld zet door. Grootmachten verdedigen hun directe invloedssferen en concurreren om macht in de rest van de wereld. Het beeld begint steeds meer te lijken op dat van de Koude Oorlog – maar met nieuwe spelers en nieuwe economische en technologische dimensies.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Trump lost conflicten niet op met wensdenken, maar met realistische machtspolitiek – en dat is even wennen verscheen eerst op Wynia's Week.

Op de redactie van de progressieve website De Correspondent hebben alle journalisten in een kring hand in hand gezeten om George Floyd te gedenken en daaruit kracht te putten voor hun strijd tegen het systemisch racisme, ook in Nederland.

Midden in de corona-lockdown stroomde de Dam vol met demonstranten, met de zegen van burgemeester Halsema: de ‘anderhalve meter’ hoefde die dag niet, ‘gezien het belang van het onderwerp’. Diezelfde Halsema zou een half jaar later keer op keer de handhaving van die ‘anderhalve meter’ door de ME laten afdwingen met waterkanonnen, honden en knuppels tegen vreedzame corona-demonstranten.

Nekklem

Vijf jaar eerder, in juni 2015, had Nederland zijn eigen ‘George Floyd’ al gehad, namelijk Mitch Henriques, een Arubaanse man die door vijf politieagenten bij een arrestatie werd gewurgd tot de dood erop volgde. Dat gebeurde midden in een mensenmenigte op een popfestival in Den Haag. Tientallen mensen hebben dat gezien, er zijn video’s van, ook van hoe die agenten het lijk van Henriques als een zak aardappelen het politiebusje insleuren, waarna ze achteraf met het verhaal kwamen dat een springlevende Henriques op weg naar het politiebureau plotseling onwel geworden was.

Een van die agenten had Henriques in een nekklem genomen en die minutenlang aangehouden. Ik heb die nekklem ook geleerd (en zelfs in de praktijk, op straat dus, een enkele keer toegepast), want iedereen die op jiu-jitsu of Krav Maga gaat, leert dat. En die leert meteen ook, dat je zo’n nekklem maar een paar seconden lang mag aanzetten, omdat langer levensgevaarlijk is. Dat die agent in Den Haag dat niet wist, of negeerde omdat hij compleet over de rooie was, is op z’n minst ontoelaatbare incompetentie.

Dat was allemaal op tv en op social media, en wat gebeurde er toen in Nederland? Bijna niets. Er waren wel even rellen in de Schilderswijk, maar deugend Nederland had blijkbaar andere zaken aan het hoofd. Vier van die vijf agenten zijn uiteindelijk door de rechter volledig vrijgesproken, terwijl de dader een fopstrafje van zes maanden voorwaardelijk kreeg, en zelfs politieagent mocht blijven. Derek Chauvin, de ontoelaatbaar incompetente agent in Minneapolis, kreeg 22 jaar cel.   

Iran en Minneapolis

Nu zien we iets vergelijkbaars. In Iran zijn al twee weken lang volksprotesten gaande tegen het ayatollah-regime, waarbij de oproerpolitie met scherp op demonstranten schiet en er al tientallen vermoord heeft. Tot enige opwinding bij deugend Nederland heeft dat niet geleid. De Volkskrant produceerde dit juweeltje om het geweld van de oproerpolitie te beschrijven: ‘het regime gaat de confrontatie met de eigen burgers niet volledig uit de weg’.

Maar afgelopen week was er, opnieuw in Minneapolis, een agent van de immigratiedienst (ICE) die in een reflex schoot op een auto die op hem in leek te rijden na een poging tot aanhouding. De bestuurster kwam daardoor om. Kijk, dát is belangrijk voor deugend Nederland. X en politiek links koken over van verontwaardiging over Trumps bloedhonden die het vuur openen op onschuldige actievoerders. Menige twitteraar eist dat men over deze kwestie alleen nog de enige juiste mening ventileert, anders volgt subiet een block. Dus ik zeg maar niks over dit tragische twijfelgeval.

Tweeslachtig

De houding van links ten opzichte van de VS is altijd al op het gestoorde af tweeslachtig geweest. Enerzijds is men geobsedeerd door alles wat in dat land gebeurt op het terrein van politiek, cultuur en rechtsstaat, alsof Nederland een provincie is van gidsland VS, waar hetzelfde een of twee jaar later onvermijdelijk ook zal gebeuren, maar dan nog erger. Als abortus lastiger wordt gemaakt in een van de staten in het diepe zuiden van de VS, gaan alle alarmbellen af voor abortus in Nederland. Als Trump kritiek uit op een rechter in de VS, staat de rechtstaat hier ook meteen op de rand van de afgrond.   

Anderzijds wordt er hallucinant met twee maten gemeten om de VS moreel te veroordelen. Eén zwarte arrestant die door politiegeweld om het leven komt – waarna deze agent prompt wordt gearresteerd en tot een zware straf veroordeeld – is voor deuglinks het bewijs dat de VS nog steeds een door en door racistische maatschappij is. Nieuw beleid om een deel van de miljoenen illegale immigranten nu eindelijk daadwerkelijk het land uit te zetten, bewijst dat de VS een xenofobe nazi-staat geworden is.

Ideaal of schoft

Overal elders in de wereld gebeuren zulke zaken ook, op veel grotere schaal, zonder enige mogelijkheid om naar de rechter te stappen, en zonder enige aandacht op westerse social media. Als Pakistan zonder omhaal een miljoen Afghanen over de grens zet, krijgt een bericht daarover op X iets van vijf reposts.

Als de politie in Nigeria bij een protest tegen de regering tientallen demonstranten doodschiet, is dat nu eenmaal hoe ze daar hun zaakjes regelen, afgemeten aan de verontwaardiging in het Westen.

Maar als Trump actie onderneemt tegen een wettelijk aangeklaagde maffia-baas en drugshandelaar die na gestolen verkiezingen poseerde als president van Venezuela – en die van Biden al een prijs op zijn hoofd kreeg – staat volgens links de internationale rechtsorde op instorten. De relatie van links tot de VS heeft veel van een borderline-stoornis: óf de VS is hun obsessieve liefde en perfecte ideaal, óf het is de grootste schoft van allemaal, en tussen die twee extremen schiet het op en neer; een redelijke middenweg is er niet.

Nog steeds grootste donor

Trump gaat nu ook de VS terugtrekken uit tientallen internationale hulporganisaties, waaronder allerlei afdelingen van de Verenigde Naties. Uiteraard is de VS meteen weer de grote slechterik en internationale egoïst in de ogen van links.

Want links wil niet horen, dat de VS dan nog steeds de grootste donor van de VN zullen zijn. Ze betalen nu zo’n 14 miljard dollar per jaar, zes keer zo veel als China, dertig keer zoveel als het schatrijke Saoedie-Arabië, en ongeveer honderd keer zo veel als India. Terwijl China en India beide kernmachten zijn die samen bijna net zo veel (gecorrigeerd voor lokale koopkracht) uitgeven aan defensie als de VS.

Het strengere uitzettingsbeleid maakt de VS in de ogen van links tot een xenofobe paria; want die willen niet weten, dat de VS de afgelopen decennia meer legale immigranten heeft binnengelaten dan enig ander land ter wereld, deze eeuw al 25 miljoen.        

De VS is ook de grootste altruïst van de planeet, gemeten naar ontwikkelingshulp: 776 miljard dollar sinds de eeuwwisseling, en de trend is stijgend. Ook tijdens de eerste termijn van Trump ging ‘gewoon’ 137 miljard dollar naar ontwikkelingshulp.

Alleen maar groter

Wie wil stoppen met deze obsessie van de VS voortdurend moreel de maat te nemen, houde deze one-liner van een Amerikaan in gedachten: ‘We zijn niet slechter, we zijn alleen maar groter’.       

Verder snap ik al die mensen niet die zo lyrisch zijn over dat land – mits Trump eerst weg is, natuurlijk. Ik ben een aantal keren in de VS geweest, zowel voor werk als voor vakantie, en dat was interessant, maar been there, done that, ik hoef er van mezelf niet meer heen. Beste mensen, je kunt ook nog deugen als je je niet druk maakt over foute politieagenten in Minneapolis.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Stop eindelijk eens met die obsessie met Amerika verscheen eerst op Wynia's Week.

Er is veel aan te merken op onze EU-leiders. Sommige zaken zien en doen ze goed, andere niet. Maar zijn het de leiders die we nu nodig hebben, platgedrukt als we dreigen te worden door Vladimir Poetin, Donald Trump en Xi Jinping? Bovendien, de traditionele diplomatie is dood, want in deze ‘transactionele’ tijden hebben we weinig aan de regeltjes en gebruiken van het ingesleten multilateralisme van de afgelopen tachtig jaar. Maar wat voor leiders moeten we dan wél hebben?

Twee invloedrijke denkers

Laten we te rade gaan bij twee zeer invloedrijke Europese denkers uit het verleden: de Italiaan Niccolò Machiavelli en de Spanjaard Baltasar Gracián. Ja, twee Zuid-Europeanen en niet voor niets. Wie deze landen kent weet als geen ander dat hun inwoners geboren diplomaten zijn en geleerd hebben te dealen met en overleven onder machtige mannen.

Nederlanders daarentegen, of liever gezegd Hollanders, worden soms gezien als veel te direct, anti-hiërarchisch en moralistisch. We zijn flapuiten, besserwisser en bemoeiallen, die als een olifant door de porseleinkast banjeren – maar dat zeggen Zuid-Europeanen natuurlijk niet in je gezicht. Intussen worden we echter vanuit Brussel – waar de bestuurscultuur eerder Latijns dan Noord-Europees is – bestuurd door een Commissie die deels uit Zuid-Europeanen bestaat.

Machiavelli (1469-1527) leefde en schreef in Florence in de tijd van kleine – cultureel hoogstaande, maar vaak onmachtige – Italiaanse stadsstaten, die voortdurend tegen elkaar werden uitgespeeld door buitenlandse vorsten. Hij probeerde voor zijn eigen stad een eigen legertje op te bouwen. Vaak is hij verkeerd begrepen, onder meer door de opkomst van het begrip ‘machiavellistisch’. Dat woord wordt geassocieerd met machtswellust, maar Machiavelli was –  vanzelfsprekend in het licht van zijn tijd – eerder het tegendeel: een democraat, republikein en patriot.

Hij was, net als onze Europese leiders dat terecht zijn, een groot voorstander van een sterke defensie en had kritiek op elke vorm van afhankelijkheid van andermans troepen. Maar ook was hij kritisch over het nut van vestingen. Waarom is dat relevant? In De Heerser (Il Principe) schrijft hij dat vestingen nut hebben, maar vaak schade aanrichten doordat ze wantrouwen oproepen en het volk van je vervreemden. En dat deel van de bevolking dat haar bestuurders haat of wantrouwt, kan gaan heulen met de vijand of helpt je straks niet meer bij een oorlog. De vesting wordt dan van binnen uitgehold.

Dat is precies het beeld dat Europese leiders oproepen met hun maatregelen om van de EU een digitale vesting te maken. Ja, we moeten alert zijn, maar bij grote delen van het volk woekert het wantrouwen voort, zeker daar waar de EU neigt naar bestrijding van desinformatie, fake news en ‘populisme’ en naar het willen lezen van privéberichten of het beknotten van toegang tot buitenlandse sociale media – ook al is dat om bestwil voor de jeugd. Vrijheid van pers en vrijheid van meningsuiting moeten echter absoluut zijn. De vesting Europa houdt alleen stand als zij van iedereen is, ook van haar critici.

Onduidelijke bevoegdheden

Merkwaardig echter is het nieuws van vorige week dat Euractiv, een internationale nieuwssite in Brussel (eigendom van het Belgische Mediahuis), door de Europese Commissie wordt uitgesloten van haar interne achtergrondbriefings: vanwege ‘kritische berichtgeving’ over wat de site omschrijft als de ‘EU-bubbel’.

Iets eerder werd een aantal nauwelijks bij het publiek bekende critici van de EU-lijn ten aanzien van de Oekraïne-oorlog door de Commissie gestraft en op een Europese sanctielijst geplaatst. Er werd daarbij niet echt aangetoond dat deze lieden zoiets als Russische agenten zouden zijn. Ook is de bevoegdheid van de Europese Unie op dit gebied op zijn minst onduidelijk.

Machiavelli vond dat een regering zich moet richten op wat werkt in de praktijk, niet op morele idealen en zeker niet als die het voortbestaan van de staat bedreigen. Zorg voor steun van en dwing respect af bij de burgers, maar vermijd gehaat te worden, want een stabiele binnenlandse situatie is noodzakelijk om buitenlandse bedreigingen makkelijker te weerstaan.

Zo’n regering moet zich ook aanpassen aan veranderende omstandigheden, iets wat Machiavelli virtù noemt: het vermogen om je gedrag aan te passen aan het moment, zonder scrupules en los van morele overwegingen. Het jaar 2026 zal ons leren of onze Europese leiders over voldoende virtù beschikken.

Een heel ander persoon was de minder bekende Baltasar Gracián (1601-1658), een jezuïet en werkzaam binnen de katholieke kerk, een instelling die al meer dan duizend jaar haar stempel heeft gedrukt op het leven in de zuidelijke helft van Europa en tot een aantal decennia geleden oppermachtig was in een groot aantal landen. Gracián observeerde de office politics binnen de kerkelijke organisatie en schreef werken als El Discreto (1646) en het Oráculo manual y arte de prudencia (1647, in Nederland bekend als Handorakel en kunst van de voorzichtigheid).

Met zijn voorzichtige diplomatie past Gracián perfect bij de huidige tijden. Zijn boodschap is om frontale confrontaties te vermijden, onder meer door zorgvuldig taalgebruik en timing.  Handel strategisch, met je idealen in het achterhoofd, maar niet op je tong. Zeg dus niet alles wat je denkt en laat ruimte voor gezichtsbehoud van je tegenstander. Imago en reputatie zijn bij Gracián eigenlijk – vrij vertaald naar het heden – je geopolitiek kapitaal. Als Europa zich tegelijkertijd tegen Trump-achtige druk en Poetin-achtige dreiging wil weren, stel je je te weer door discreet je macht opbouwen, kalm te blijven en slim te manoeuvreren.

Slimmer en verfijnder

De EU-leiders lijken op dit moment meer op de lijn van Machiavelli te zitten. Europa moet een serieuze macht worden, zeggen ze hardop, want zonder macht word je speelbal. Daarom werkt Europa – en Machiavelli zou niet anders hebben geadviseerd – openlijk en met veel bravoure aan meer eigen militaire capaciteit, minder afhankelijkheid van de VS en meer Europese defensie-industrie en afschrikking. Maar daarbij hoort ook energie-, voedsel- en economische onafhankelijkheid en die staat op dit moment door allerlei milieumaatregelen zwaar onder druk.  

Daarom ook zei Shell-topman Frans Everts deze week tegen De Telegraaf dat je de energievoorziening, de opslag van brandstoffen, de infrastructuur en industrie niet los kan zien van nationale veiligheid. ‘Kijk naar de wereld om ons heen. Dan wil je niet volledig afhankelijk zijn van aanvoer van elders. Aanvoerlijnen zijn kwetsbaar. Energie, materialen, voedsel, in tijden van conflict zie je ineens hoe essentieel dat is.’ Ook op dit terrein zal 2026 ons leren of de EU ten onder gaat aan haar klimaatidealen of op haar schreden terugkeert.

Baltasar Gracián zou in ieder geval het diplomatieke spel slimmer en verfijnder spelen. Hij zou adviseren om frontale confrontaties met leiders als Trump of met machtige tech-ondernemers uit de weg te gaan, door te denken in belangen en niet op basis van morele preken. Gracián zou Trump zijn ‘overwinningen’ gunnen, maar niet door kernwaarden te verloochenen. Bovendien zou hij als geboren realpolitiker niet willen dat Poetin gezichtsverlies zou lijden. Door druk uit te oefenen, maar zonder vernedering – en zeker niet en plein public – voorkom je verdere escalatie. Timing en taalgebruik zijn daarbij dus cruciaal. Want wat je zegt, wanneer je zwijgt en hoe je je framing kiest, bepaalt en creëert je eigen bewegingsruimte. Graciáns kernboodschap is daarom: overleven onder macht vereist subtiliteit en beslist geen bravoure.

Geen controlestaat

Onze leiders hebben machiavelliaanse virtù nodig om op hun schreden terug te keren. Door bijvoorbeeld knellende milieumaatregelen af te schaffen, want alleen zo krijgen we energie-, voedsel- en economische onafhankelijkheid (en lagere prijzen). Ook zullen onze leiders moeten leren vertrouwen op de burger. Maak dus van de EU geen digitale vesting of controlestaat.

Maar bovenal: communicatie en diplomatie moeten discreter en verfijnder, à la Gracián. Alleen met deze goede voornemens kunnen we onze belangen behoeden voor de grillen van de machtige mannen van deze tijd. Pas als onze welvaart en onze veiligheid goed zijn geborgd, wordt het tijd om eens te gaan praten over een Europese renaissance.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De vesting Europa kan in 2026 alleen standhouden als zij van iedereen is – ook van haar critici verscheen eerst op Wynia's Week.

De MAGA-beweging (christelijk, pro-leger en ‘America First’) heeft weinig gemeen met Europa (seculier, multicultureel, anti-Amerika). Al geldt dat niet voor Oost-Europa!

Victor Davis Hanson (72) publiceerde op 11 december 2025 een opinieartikel op de MAGA-website ‘American Greatness’ onder de titel ‘Cry the beloved Europe’. Hanson is classicus, militair historicus en fellow bij het Hoover Instituut aan de Stanford-universiteit. Hij publiceerde boeken over de Peloponnesische Oorlog (Sparta versus Athene), maar ook over de impact van oorlog op de Westerse geschiedenis.

Permanent verval

In ‘Cry the beloved Europe’ zette hij de kloof tussen (conservatief) Amerika en (West)-Europa uiteen: ‘Europeanen zijn verbitterd omdat Amerikanen hun sociale uitkeringenmaatschappij bekritiseren. Zij raken vooral geërgerd bij het kwetsende idee dat Amerika mogelijk constructief advies heeft. Amerikanen daarentegen zijn bezorgd dat Europa niet alleen stagneert, maar op een traject van permanent verval zit, met grote gevolgen voor de rest van de westerse wereld’. 

Hanson stelt dat (West)-Europa ontkerstent, terwijl migranten een andere cultuur meebrengen, die niet assimileert maar segregeert. ‘Te veel migranten zien Europa als een cultureel decadente plek die zij ironisch genoeg niet wensen te verlaten.’ Naast de culturele reden van verval ziet hij een economische: ‘het groene fanatisme’. ‘Populaire Europese exportartikelen zijn niet-competitief, terwijl de Europese middenklasse in de armoede glijdt’.

Vervolgens vraagt Hanson zich af: ‘Wat gebeurt er als het betweterige en narrige Europa de Amerikaanse analyse en prognose afwijst? Amerika zal beslissen dat het zich – als NAVO-leider – niet langer kan veroorloven Europese grenzen te verdedigen omdat het al moeite genoeg heeft de eigen grenzen te beveiligen.’

Concluderend: ‘Europa wordt in toenemende mate socialistisch, censuurgericht, pacifistisch, multicultureel, atheïstisch en groen. Daarentegen ondergaat Amerika een contrarevolutie voor een kleinere overheid, minder regels, meer fossiele brandstoffen, een sterker leger, minder woke, beveiligde grenzen, alleen legale immigratie en hernieuwd geloof. Slechts één van deze twee concurrerende wegen zal de crisis van de westerse beschaving doorstaan’.

Twee polariserende kampen

Het kernland van MAGA is het hartland van Amerika; het buitenland is ‘Verweggistan’. Aan de oost- en westkust domineren meer wereldse Amerikanen, doorgaans Democraten. Politiek Amerika herbergt twee polariserende kampen, maar Trump werd president door stemmen te winnen in de achterban van de Democraten, zelfs onder Latino’s en zwarte kiezers.

Cultureel en politiek is er evenmin één Europa. MAGA-kritiek treft niet Midden- en Oost-Europa dat pro-Amerikaans is, tradities in stand houdt en religie levend. Een land als Polen is het vaker eens met Amerika dan met de EU. Dat geldt ook voor Hongarije, Slowakije, Bulgarije en Tsjechië. De kernkritiek in de MAGA-analyse concentreert zich op drie landen: Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië. Duitsland gaat economisch en cultureel richting verval door illegale immigratie, klimaatbeleid en de-industrialisering. Frankrijk is feitelijk failliet; de regering van Sébastien Lecornu financiert de Franse staat met noodwetjes. Als er nu verkiezingen in Groot-Brittannië zouden zijn, zou Nigel Farage prime minister worden, in een landslide.

Recente cijfers bewijzen de trend die Hanson aangeeft. Zie de groeicijfers van het derde kwartaal van 2025: Amerika plus 4,3 procent, Duitsland plus 0 procent, Frankrijk plus 0,3 procent, Groot-Brittannië plus 0,1 procent, de Eurozone plus 0,3 procent. Maar: Polen plus 3,8 procent! Het zal overigens niet lang duren of de Poolse economie haalt de Britse in.

In 2015 vertegenwoordigden de VS 24 procent van het wereldwijde bbp, de EU 23 procent. In 2025 scoorde de VS 24 tot 26 procent en was het aandeel van de EU gekelderd naar 13 tot 15 procent. China sprong van 6,9 procent in 2015 naar 20 procent in 2025. De politieke belangen volgen altijd de economische. De Amerikaanse focus verschoof onvermijdelijk van Europa naar Azië.

Tussen de VS en Europa bestonden ook in  het verleden steeds fricties. Het Amerikaanse optreden in Vietnam leidde tot grootscheepse demonstraties in West-Europese hoofdsteden. De Republikeinse president Ronald Reagan oogstte protesten tegen de plaatsing van kruisraketten. Reagan werd echter in 1984 herkozen met een landslide omdat de Amerikaanse economie een groei kende van maar liefst 6,8 procent. Dat is precies wat Trump beoogt in november bij de midterms: zijn economische plus van 4,3 procent is een politieke opsteker.

Machtspolitiek als vanouds

Ook tijdens de Irak-oorlog waren er grote spanningen tussen de regering-Bush en Europa, met Frankrijk en Duitsland voorop. De Amerikaanse minister van Defensie, Donald Rumsfeld, ontwaarde al een ‘old and new Europe’. Toch is er nu een verschil met die periode. Na de val van de Berlijnse Muur in 1989 was de Koude Oorlog voorbij, en werd het ‘einde van de geschiedenis’ afgekondigd. De EU werkte prettig samen met Democratische presidenten als Bill Clinton en Barack Obama, met als doel een ‘op regels gebaseerde internationale orde’. Diplomatiek overleg volstond, want er waren geen vijanden meer. Het leek de ideale wereld: zonder macht, als een spontane orde van vegetarische probleemwolven. Dat was uiteraard een illusie: politiek draait altijd om macht en harde belangen, zeker de internationale. Het begrip ‘vriendschap’ is altijd tijdelijk en relatief.

Met de komst van Donald Trump, die voor het eerst werd beëdigd in januari 2017, schakelde Amerika over op machtspolitiek zoals vanouds. Dat betekende een mentale kentering voor West-Europa. Niet voor Rusland, dat machtspolitiek uit de negentiende eeuw nooit heeft verlaten, noch voor het rijzende China, waar diverse keizerdynastieën duizenden jaren lang zorgen voor afwisseling tussen chaos en centralisme. Dat laatste beheerst de in 1949 aangetreden ‘rode dynastie’ tot in perfectie. En alle ogen op Taiwan.

West-Europa is dus de ‘odd man out’, met drie grote landen in (zelfgemaakte) crises. Brussel kan de hedendaagse machtspolitiek niet aan omdat het uitgaat van moralisme en selectieve pedanterie. De economische stagnatie maakt Europa kwetsbaar, en ‘bondgenoot’ Amerika maakt er gretig gebruik van en leest West-Europa de les.

Zo trok de EU de grote broek aan met de Digital Services Act (DSA) die de EU digitaal op de wereldkaart moest zetten. Amerikaanse big tech– bedrijven, zoals Google en Apple, moesten het ontgelden met miljardenboetes. Margrethe Vestager, de Deense EU-Commissaris voor Mededinging, beloofde plechtig dat DSA geen instrument zou worden voor censuur van sociale media, zoals Twitter, nu X.

Haar opvolger, de Fransman Thierry Breton, dacht er anders over en stuurde in augustus 2024 een brief op poten aan X-eigenaar Elon Musk. Breton verkeek zich want Trump werd kort daarna opnieuw president. En Musk diens adviseur, zij het kortstondig. Breton vertrok, na een fikse ruzie met Ursula von der Leyen, en de regering-Trump trakteerde hem onlangs op een inreisverbod.

Censuur produceert oogkleppen

Breton blies hoog van de toren, maar welk Europese ondernemer of bedrijf kan Musk en X evenaren, laat staan Google of Apple? De concurrentie van Silicon Valley zit niet in Europa, maar in China. In Amerika krijgen vernieuwende bedrijven de ruimte; in Europa verstikken ze in regulering en vertrekken. Kan Europa zichzelf militair verdedigen, zonder Amerika? Nee. Dat zal de MAGA-achterban overigens weinig interesseren. Voor hen is er één ‘buitenland’: Israël, dat zij beschouwen als 51^ste staat van de VS.

Europa herstelt evenmin door censuur van sociale media. Censuur produceert oogkleppen om het democratische blikveld te vrijwaren van ‘slecht nieuws’. Vrijheid is het remedium en van kritiek moet je proberen te leren. Wellicht doet dat ‘vervelende’ Amerika en paar dingen die in Europa navolging verdienen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Het censuurgerichte, multiculturele en inzakkende West-Europa kan best een vleugje Trumpisme gebruiken verscheen eerst op Wynia's Week.