Vaak hoor je dat de criminaliteit in Nederland al jarenlang afneemt. Op 27 december van het afgelopen jaar nog publiceerde De Telegraaf een optimistisch stemmend artikel. De boodschap: het gaat wél goed. Naar eigen zeggen stak De Telegraaf hier de hand ‘in eigen boezem’: ‘Wie het nieuws volgt, zou denken dat ons land steeds onveiliger wordt. Terwijl dat niet het geval is. Hebben we u dan voorgelogen? Zeker niet.’

De Telegraaf schrijft dat Nederland door de jaren heen veiliger is geworden: ‘de geregistreerde criminaliteit is de afgelopen jaren sterk gedaald, vanaf 2010 met 32 procent. Bij bepaalde categorieën is de afname zelfs spectaculair.’ Volgens de krant worden van diefstal en inbraak met geweld vanaf 2010 ruim 60 procent minder aangiften geregistreerd. Bij openlijke geweldpleging is de daling 50 procent en bij gewone diefstal en inbraak ruim 46 procent. Overvallen zijn gedaald met 62 procent. Volgens De Telegraaf zou deze daling in criminaliteit ‘geen wonder’ zijn, maar te danken aan burgers en bedrijven die ‘zelf het heft in hand hebben genomen’.

Geregistreerde en werkelijke criminaliteit

Wat De Telegraaf en anderen die stellen dat Nederland steeds veiliger wordt, niet beseffen, is dat niet de werkelijke, maar de geregistreerde criminaliteit is afgenomen. Het CBS definieert geregistreerde criminaliteit als ‘misdrijven, door de politie vastgelegd in een proces-verbaal van aangifte of in een ambtshalve opgemaakt proces-verbaal’. Kortom: misdrijven die de politie heeft geregistreerd naar aanleiding van een aangifte of misdrijven die de politie door een eigen proces-verbaal heeft geregistreerd (zoals het geval is bij rijden onder invloed).

De registratie van misdrijven zegt echter niets over criminaliteit in het algemeen. Ook op de website van rechtspraak.nl wordt dat erkend: ‘Dat de geregistreerde criminaliteit daalt, wil niet per se zeggen dat er ook minder criminaliteit is.’

Politiebureaus minder toegankelijk

Dat de geregistreerde criminaliteit afneemt, komt niet doordat mensen zich in twintig jaar tijd plotseling heel netjes aan de wet zijn gaan houden. Het komt voor een belangrijk deel door het beleid van de politie. De politie heeft het doen van aangifte moeilijker gemaakt, ontmoedigt actief het doen van aangifte en stelt de aangegeven misdrijven voor als minder ernstig dan ze zijn..

Aangifte doen is tegenwoordig moeilijker dan vroeger. Ten eerste doordat het aantal politieposten en -bureaus is afgenomen. Uit een uitgebreid onderzoek van De Groene Amsterdammer uit 2019 blijkt dat tussen 2014 en 2019 bijna de helft van de politiebureaus in het land is gesloten. Van de overgebleven helft is tussen 2019 en 2024 nog eens ongeveer een kwart gesloten, blijkt uit cijfers die EenVandaag heeft opgevraagd bij de Nationale Politie in 2024. Alleen al in de eenheid Oost-Nederland sloten tussen 2014 en 2019 71 van de 105 bureaus.

Daarnaast zijn de overgebleven politiepanden minder toegankelijk dan voorheen. De panden zijn minder lang en minder vaak open (veel locaties die vroeger 24 uur per etmaal open waren hebben nu beperkte openingstijden), en verplichten vaker tot het maken van een (online-) afspraak. Maar ook zijn er politiebureaus die moeilijk bereikbaar zijn voor mensen, omdat ze in of rondom een industrieterrein staan.

Het doen van online-aangifte wordt ook bemoeilijkt door de verplichting van een DigiD- en sms-controle. Deze werd verplicht in 2017. Dat jaar werden ongeveer 40 duizend minder aangiften gedaan dan voorheen. Ook dat blijkt uit het onderzoek van De Groene Amsterdammer.

‘Platlullen’

Ook komt het voor dat de politie mensen ontmoedigt om aangifte te doen van een strafbaar feit (‘platlullen’ in politiejargon). Dit blijkt uit een enquête die Platform Investico in 2019 hield onder ruim 1.500 leden van de Nederlandse Politiebond (NPB). Op de vraag of men had meegemaakt dat in zijn of haar werkomgeving burgers werden ontmoedigd om aangifte te doen, reageerde bijna 60 procent bevestigend. Zowel de agent zelf als collega’s ontmoedigen het doen van aangifte wel eens. Dit gebeurt vooral bij strafbare feiten als vernieling, bedreiging en cybercriminaliteit.

Strafbare feiten ‘downgraden’

Zelfs als wel aangifte wordt gedaan, betekent dat niet dat het strafbare feit als zodanig wordt geregistreerd. Zo is het niet ongebruikelijk dat de politie een delict veel lichter registreert dan het is. ‘Downgraden’ noemen ze het wel. Zo wordt vooral zogeheten ‘high impact crime’ (gewelddadige vermogenscriminaliteit, zoals straatroof, woninginbraak en overval) zo onschuldig mogelijk geregistreerd om zodoende de criminaliteitscijfers gunstig te laten lijken.

Woninginbraak wordt bijvoorbeeld geregistreerd als ‘vernieling’, inbraak in een vakantiehuis krijgt het stempel ‘inbraak in recreatiewoning’. Of erger: diefstal of vernieling worden ‘baldadigheid’, ‘overlast’ of ‘verstoring openbare orde’, waarmee ze buiten de geregistreerde criminaliteit vallen, omdat dat geen misdrijven, maar slechts overtredingen zijn. Uit de Investico-enquête blijkt ook dat ruim 35 procent van de agenten het ermee eens is dat er wordt geprobeerd om de ‘high impact crime’ minder ernstig te laten lijken. Slechts 20 procent is het daarmee oneens.

Agenten menen niet dat criminaliteit daalt

Toch hebben agenten bedenkingen bij de stelling dat de criminaliteit afneemt. In de Investico-enquête (2019) werd onder meer de volgende vraag gesteld: ‘Het aantal geregistreerde misdrijven daalde de afgelopen vijf jaar met bijna 30 procent. We zijn benieuwd of deze cijfers overeenkomen met uw persoonlijke ervaring. Welke ontwikkeling ziet u in de criminaliteit in Nederland de afgelopen vijf jaar?’ Bijna 55 procent van de agenten gaf aan juist te menen dat er een stijging is in de criminaliteit in Nederland in de afgelopen vijf jaar. Slechts 15 procent meende een daling te zien.

Ook werd in de enquête gevraagd in hoeverre de criminaliteitscijfers van de politie een weergave zijn van de werkelijke criminaliteit. Van de respondenten antwoordde 80 procent dat de criminaliteitscijfers een (heel) slechte weergave zijn van de werkelijke criminaliteit in Nederland.

Overlastgevers

Terwijl Nederland volgens de cijfers veiliger wordt, duiken er vormen van criminaliteit op die niet of nauwelijks in de criminaliteitscijfers terugkomen. Zo is in dezelfde tijd dat de geregistreerde misdrijven zo verbazingwekkend hard zijn gedaald, de overlast sterk toegenomen. Dat blijkt uit cijfers van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV). Tussen 2012 en 2023 nam overlast toe met ongeveer 50 procent – van 1.668 naar 2.486 incidenten per 100.000 inwoners.

In ongeveer dezelfde tijd is ook het aantal meldingen van ‘verwarde personen’ gestegen. In 2014 werden 59.598 meldingen gedaan van overlast door verwarde personen. In 2024 was dat aantal gestegen naar 149.937.

Volgens het Nederlands Jeugdinstituut is bovendien het aantal meldingen van overlast door jeugd sterk toegenomen. Vooral in sterk verstedelijkte gemeenten is het aantal problematische jeugdgroepen het hoogst.

Nederland niet zo veilig als velen denken

Veel mensen denken dat Nederland met de jaren steeds veiliger wordt. Er wordt dan gewezen op de geregistreerde criminaliteit. Zo wordt compleet voorbijgegaan aan de realiteit. Cijfers blijken manipuleerbaar, en de politie speelt daar al lange tijd een grote rol in. Aangifte doen wordt systematisch moeilijker gemaakt, misdrijven worden gebagatelliseerd of gereduceerd tot overtredingen waardoor ze niet onder de geregistrrerde criminaliteit vallen.

Intussen menen politieagenten dat de geregistreerde criminaliteit geen betrouwbare afspiegeling is van de werkelijk gepleegde criminaliteit en dat die laatste de afgelopen jaren juist is toegenomen.

Naschrift – Wynia’s Week heeft de politie om commentaar gevraagd. We hebben gevraagd wat de redenen waren voor het sluiten van zoveel politiepanden, hoe de aangiftebereidheid zich de laatste jaren heeft ontwikkeld of er nu nog steeds veel aangiften niet worden gedaan vanwege de DigiD- en sms-controle en of het klopt dat de politie ook nu nog bepaalde misdrijven anders registreert met het doel om de geregistreerde criminaliteit laag te laten lijken. De reactie van de politie was dat deze ‘vragen te algemeen en uiteenlopend zijn’ om te beantwoorden.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Om Nederland veilig te laten lijken worden criminaliteitscijfers kunstmatig laag gehouden verscheen eerst op Wynia's Week.

Handreiking

Blijkbaar heeft de politie inmiddels ook de taak van woke gedachtepolitie erbij gekregen, want ze hanteren intern een Handreiking voor Politiecollega’s over ‘Herkennen, Duiden, Handelen: Complottheorieën en Anti-Institutioneel gedachtegoed’. Die handreiking komt van het informatieknooppunt Contraterrorisme, Extremisme en Radicalisering (CTER), zeg maar de terrorismebestrijders van de landelijke politie.

Het idee achter die Handreiking is vroege opsporing: terroristen zouden beginnen als complotdenker, sommigen van hen radicaliseren, en een deel van die groep groeit door naar gewelddadig extremisme. Als gewone dienders in hun dagelijkse contacten die eerste stadia van radicalisering herkennen, moeten ze een melding doen bij het CTER, zodat zulke mensen vroegtijdig in beeld komen. 

Welke complottheorieeën vormen indicaties voor zulke radicalisering? Het document geeft een ‘niet uitputtend’ lijstje: ‘Covid-19, 5G, Satanisch ritueel kindermisbruik, chemtrails, toeslagschandaal, WEF, stikstofbeleid, militarisering, etc.’

Dat u het maar weet: als u zich openlijk druk maakt over het Toeslagenschandaal, dan begeeft u zich op het hellend vlak naar radicalisering en extremisme, en komt u bij het CTER in de kaartenbak. Dat was tegen het zere been van Pieter Omtzigt, die in een tweet de politie opriep om het Toeslagenschandaal uit de lijst te verwijderen. De politie heeft dit inmiddels toegezegd.

Dan heb ik ook een dringende vraag: wat doet ‘stikstofbeleid’ in die themalijst? Boeren wier bedrijf wordt bedreigd door een gedwongen uitkoopregeling – staat nu weer in het verkiezingsprogramma van GroenLinks-PvdA – en die zich daar tegen verzetten, zijn potentiële terroristen?   

Interessant is ook wat in die Handreiking niet voorkomt: geen woord over islamitische radicalisering, complottheorieeën over Israël, het dwepen met haatpredikers of het virulente racisme uit die hoek ten opzichte van Joden. Alle genoemde voorbeelden betreffen complotdenken en radicalisering die door ‘woke’ als ‘rechts’ gebrandmerkt worden.

Je zou er complotdenker van worden

Geen zinnig mens gelooft in chemtrails of dat de 5G-technologie is ontworpen om ons allemaal tot slaven te maken. En van satanisch ritueel kindermisbruik is in Nederland ook nog nooit iets gebleken. Mensen die daar rotsvast van overtuigd zijn, verdienen inderdaad extra aandacht, maar eerder van de GGZ dan van terrorismebestrijders.

En de rest van de thema’s? Dit zijn kwesties waarover een levendig maatschappelijk debat gaande is. Hoe komen zulke onderwerpen op een checklist voor het herkennen van radicalisering terecht? Stuk voor stuk zijn het onderwerpen waar de heersende macht veel politiek kapitaal in geïnvesteerd heeft: destijds de covid-dwangmaatregelen; ons absurd rigide stikstofbeleid; verregaande internationalisering en de miljardensteun aan Oekraïne. ‘Klimaatbeleid’ had ook prima in dat thema-lijstje gepast. Je zou er bijna complotdenker van worden.

‘Stikstofontkenning’

Neem ons stikstofbeleid: dat is een onder opeenvolgende kabinetten-Rutte in elkaar geflanste constructie die weliswaar inmiddels is verankerd in een stapel jurisprudentie van de Raad van State, maar die een volstrekt buitenbeentje is in de EU (en de wereld). Op onnavolgbare wijze is dit bizarre stuk milieubeleid een hoeksteen van de heersende orde geworden. Dit in twijfel trekken en pleiten voor hervorming wordt in brede kring gelijk gesteld aan wetenschapsontkenning en complotdenken.

Dat bleek bijvoorbeeld uit een artikel dat in december 2024 verscheen in het Tijdschrift voor Criminologie, getiteld: In denial. Een exploratieve studie naar desinformatie rondom de stikstofcrisis. In dat artikel gaan de zelfbenoemde ‘kritische groene criminologen’ Jessica Hill en Marleen Weulen Kranenborg op zoek naar wat zij ‘stikstofontkenning’ noemen, naar analogie van ‘klimaatontkenning’. Dat onderzoek stelt niks voor (het is ‘exploratief’), ze hebben slechts een lijstje ‘foute’ media en publicisten opgesteld en daarvan alle artikelen met trefwoorden als ‘stikstofcrisis’ en dergelijke bij elkaar geveegd.

Inhoudelijk interesseert het ze geen snars

Op hun pro forma geanonimiseerde lijst van foute media staat ook Wynia’s Week (AN1), en ze citeren meermaals uit mijn columns over stikstof. Een kritische wetenschapper, Jaap Hanekamp, is ook eenvoudig identificeerbaar.

Hun conclusies zitten volledig voorgebakken in hun ‘onderzoeksmethode’; dat mijn of Hanekamps standpunt over de stikstofcrisis in Nederland op enig punt geen desinformatie is, kan nooit de uitkomst van hun onderzoek zijn, wegens de methode die ze hanteren. Een punt voor punt bespreking van het artikel is verspilde moeite; het is duidelijk dat ze inhoudelijk geen idee hebben waar het over gaat, en dat ze dat ook geen snars interesseert. Het gaat ze alleen maar om labels plakken en ‘guilt by association‘: door oppervlakkige overeenkomsten met de tabakslobby en wappie-achtige klimaatontkenners in de VS moet en zal stikstof-Barbertje hangen.

Hemeltergende domheid

Toch een enkel inhoudelijk voorbeeld van hoe ze te werk gaan:

Voor deze ‘groene kritische criminologen’ ben je dus een wetenschapsontkenner als je ‘inzoomt op specifieke details van het wetenschappelijke proces’ en ‘het belang van modelleren en schatten’ miskent. Iedereen die iets van stikstof in Nederland begrijpt, snapt van welk een hemeltergende domheid en onkunde dit getuigt. Hill en Kranenbarg schijnen te denken dat als je maar eenmaal een model hebt opgesteld, elke kritiek op dat model ‘de basis van de wetenschap ondermijnt’.

Blijkbaar hebben ze ook geen benul wat ‘significant’ betekent in de beta-wetenschap, anders zouden ze de kritiek van mij en anderen (waaronder TNO) op hoe de Raad van State dat begrip miskent niet als stikstofontkenning bestempelen. Maar dat komt ervan, als je bang bent om ‘in te zoomen op specifieke details’.

Ik kan daar om lachen, want ik ben totaal niet meer afhankelijk van goedkeuring door zulke bewakers van de partijlijn. Maar stel, ik was onderzoeker aan een universiteit. Wat doet zoiets met je vooruitzichten op verlenging van je contract of de kans op toekenning van onderzoeksbeurzen? Stel, je bent freelance wetenschapsjournalist die voor een groot deel van zijn opdrachten afhankelijk is van universiteiten. Wat doet zo’n geestelijk klimaat met je onafhankelijkheid?

Alleen al het feit dat zoiets gepubliceerd wordt in een keurig wetenschappelijk tijdschrift is veelzeggend. Het zegt namelijk hoe wijd verbreid en onomstreden het denkbeeld is in academische kring, dat over belangrijke actuele onderwerpen als stikstof maar één narratief acceptabel is, anders ben je een complotdenker. Wat dat betreft zit men keurig op één lijn met de terrorismebestrijders van de politie.

Excuus

Er staan ook zinnige dingen in die Handreiking. Met name het aspect van sociale isolatie: zodra iemands eigen vrienden en familieleden contacten gaan afhouden omdat zij vinden dat met zo iemand niet meer te praten valt, is dat een indicatie van zorgelijke radicalisering. En die sociale isolatie is op zich weer een aanjager van verdere radicalisering.

Dat is de moraal van het verhaal over die themalijst: er zijn goede redenen om, behalve de toeslagenaffaire en stikstof, ook covid, WEF (World Economic Forum) en ‘militarisering’ te schrappen, omdat dit gewoon legitieme onderwerpen van maatschappelijk debat zijn. Dan hou je alleen maar knotsgekke items over waarvan het zeer onwaarschijnlijk is dat die ook maar één terrorist gaan produceren.

Radicalisering en extremisme zijn meer vorm dan inhoud. Je krijgt vaak de indruk dat het onderwerp er bij zulke mensen nauwelijks toe doet, als het maar een excuus aanreikt voor schuimbekkend fanatisme en geweldpleging. 

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!  

Het bericht Politie gaat complotdenken en terrorisme herkennen in volkomen legitieme onderwerpen van debat verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoewel mijn eigen (hoofd)beroep, ‘journalist’, vergeleken met hun verhaal angstwekkend kaal en duidelijk klonk en ikzelf dus wél in een zin kon vertellen waar ik mijn brood mee verdiende (‘stukjes tikken’), realiseerde ik me dat een helder te omschrijven beroep – accountant, onderwijzer, radioloog, schilder, stukadoor, enzovoort – in het licht van de nabije toekomst niet noodzakelijkerwijs een voordeel is. Integendeel. Als je pech hebt, zullen jouw beroepsmatige handelingen binnen afzienbare tijd op hetzelfde niveau of zelfs verbeterd kunnen worden uitgevoerd door AI, dan wel door AI aangestuurde robots. En word je binnenkort overbodig verklaard.

De Evaluerende Klasse

Omdat ik nauwelijks hoogte kreeg van waar die twintigers precies mee bezig waren en ik doorvroeg over hoe hun werkdag er dan precies uitzag, kwam één bezigheid als onbedreigde hoofdmoot tevoorschijn. Evalueren. Of het nu over de processen bij de politie ging of over de taakverdeling tussen ziekenhuizen: de twee jonge mensen waren aangesteld om er nauwkeurig toezicht op te houden en het vrijwel continu te evalueren. Niet dat ik terstond medelijden kreeg met hardwerkende dokters en boeven vangende agenten, die met hun werk het voer voor evaluaties aanleveren. Maar het idee dat deze twee nog rimpelloze twintigers vanachter hun laptop ervaren dokters en agenten via een negatieve evaluatie potentieel konden corrigeren (‘sorry, dit verloopt niet volgens het proces waar we in zitten’ of ‘efficiency-wise was dit onder de maat’), wekte beurtelings een glimlach en diepe treurnis in me op.

En dat niet alleen. In mijn hoedanigheid van journalist bedacht ik ter plekke een term die me verhelderend toescheen: De Evaluerende Klasse, een klasse die in mijn beleving grotendeels samenvalt met het ambtenarencorps, de politiek, de journalistiek, het onderwijs en de juridische sector.

Hoewel evalueren lange tijd een afgebakend en overzichtelijk fenomeen is geweest dat in speciaal daarvoor belegde vergaderingen of bijeenkomsten plaatsvond, is de stelling dat evalueren – mede aangejaagd door smartphones en de mogelijkheid tot app-verkeer – inmiddels is uitgegroeid tot een vrijwel permanente bezigheid voor iedereen zeer verdedigbaar. Of je nu naar de kroeg gaat, uit eten, naar de film of een concert: in negen van de tien gevallen evalueer je na afloop met de betrokkenen over de app nog even uit wat je ervan vond. En waar je je aan gestoord of juist van genoten hebt. Logeren in een hotel zonder een recensie achter te laten over de bedden, het zwembad of het ontbreken van een handdoekenhaakje voelt anno 2025 bijna als nalatigheid.

Alles is een rating (of moet het wórden), en dient geëvalueerd!

Welke ziekelijke en verstorende vormen dat evalueren kan aannemen zie je in populaire tv-programma’s als First Dates en Lang Leve de Liefde. Soms excuseert een datende man of vrouw zich al na of vijf of tien minuten en loopt van tafel weg om vervolgens in het toilet een naaste te bellen ten einde gezamenlijk de eerste paar minuten van de ontmoeting uit paniek, frustratie of euforie te evalueren. Vragen als ‘mag ik ‘m leuk vinden ondanks dat hij boertjes laat?’, ‘is het erg dat ik over haar neusring val?’ en ‘vind je het gek dat ik de aanvechting heb zijn blauwe haar af te knippen?’ getuigen van een deprimerend conformisme. Alsof je jezelf niet meer in staat acht een van de meest persoonlijke ervaringen denkbaar – met iemand afspreken en ontdekken of je hem of haar leuk vindt – zonder hulp of advies van buitenaf te kunnen ondergaan.  

In mijn laatste boek Vrijheidsvuur (ondertitel: Onbegrensde gesprekken met onafhankelijke geesten) stelt internist, hoogleraar en NWO-voorzitter Marcel Levi in niet mis te verstane bewoordingen vast dat er in Nederland volkomen verkeerde prikkels worden gegeven, ten nadele van mensen die het echte werk doen: ‘We hebben een volslagen debiel loonsysteem. Wanneer je je als verpleegkundige jarenlang het schompes werkt, houd je daar een matig salaris aan over. Wil je vervolgens vooruit in het leven? Dan moet je beleidsmedewerker worden. In ons systeem is dat een promotie: én je krijgt meer geld én je hoeft geen nachtdiensten meer te draaien. Met andere woorden: práten over de zorg levert je aan alle kanten meer winst op ten opzichte van zelf zorg leveren.’ Ofwel, Levi zegt hier in feite dat de zorgsector het evalueren van zorg belangrijker vindt dan het leveren van zorg!

Hoe krom en verontrustend is dat?  

Alles richting het gemiddelde

En vergeet niet: de daad van het evalueren is zowat het tegenovergestelde van creativiteit. Wie is er ooit met een wild idee uit een evaluatiesessie gekomen? Nee, evaluaties zijn er om zaken glad te strijken, fouten en blunders te benoemen en afspraken te maken over hoe oneffenheden in de toekomst te voorkomen. In veel gevallen is onzekerheidsvermijding het hoofdmotief om als organisatie te besluiten veel en vaak te evalueren. Neem als voorbeeld het literaire prijzencircus: waarom worden er – afgezien van de eindeloze bulk door te worstelen literatuur – altijd minstens vier of vijf juryleden aangesteld? En wint steeds hetzelfde soort romans, dat steeds dezelfde onderwerpen op eendere wijze behandelt, de grote prijzen? Omdat het boekenaanbod door de juryleden als het ware ‘plat’ wordt geëvalueerd, is er een uiterst geringe kans dat een incorrecte of experimentele roman erdoorheen glipt. Evaluaties hebben de neiging alles richting het gemiddelde, acceptabele, voorspelbare (middelmatige?) te trekken.     

Verderop in het gesprek met de twintigers onthulde de vrouw die bij de politie werkt dat ze zich in de aanloop naar haar huidige (voor mij onduidelijke) functie verdiept had in ‘macho-gedreven reflexen in de politiecultuur’, suggererend dat ze met die kennis het politiecorps de komende jaren van binnenuit beetje bij beetje zou gaan vrijwaren van dat type reflexen, tot aan het moment dat het voltallige corps van alle macho’s zou zijn bevrijd. Ter wille van de goede sfeer vroeg ik niet door en liet ik in het midden of het wenselijk was dat de politie straks volledig tot de laatste macho zou zijn gezuiverd, maar stiekem meende ik via haar woorden oog in oog te staan met de postindustriële paradox: terwijl we een peperdure en cultureel steeds verscheidenere verzorgingsstaat draaiende willen houden, mag er alleen nog iets gedaan, gemaakt, geleverd, gebouwd, verhandeld en gearresteerd worden als De Evaluerende Klasse het na afloop ethisch door de beugel vindt kunnen en bereid is er een vinkje achter te plaatsen.    

Brandstof voor populisten

Ik zal niet beweren dat Trumps populariteit (en van het populisme in het algemeen) hiermee afdoende verklaard is. Maar dat de groeiende macht van De Evaluerende Klasse eraan meehelpt, lijkt zonneklaar. Net als dat mensen met ‘echte beroepen’ en ‘echte vaardigheden’ in de toekomst, naar het lijkt, nóg meer figuranten dreigen te worden in evaluatierapporten die door anderen worden opgesteld, en daarmee in hun beroepseer worden aangetast, permanente brandstof vormt voor populisten om onvrede aan te blijven wakkeren. Voor veel mensen is het toekomstbeeld dat De Evaluerende Klasse zo’n beetje achter alles zijn vinger gaat krijgen voldoende afschrikwekkend om niet meer te stemmen op linkse partijen of politici – die juist nog meer macht in handen van die klasse willen leggen.  

Misschien is de groeiende aantrekkingskracht van een autocratische leider de suggestie dat hij of zij zich niet laat evalueren! En daarom de laatste is die überhaupt nog wat veranderen kan.

Op dezelfde dag dat ik had kennisgemaakt met de beide twintigers vroeg ’s avonds een vriend van me, die ons had zien praten, of ik iets te weten was gekomen over hun banen. ‘Niet veel,’ zei ik. ‘Maar wat ik ervan begrijp is dat ze allebei iets stroomlijnen. En dat doen ze door aan de lopende band te evalueren.’  

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Bericht uit de samenleving: we evalueren ons kapot verscheen eerst op Wynia's Week.

De rellen in Scheveningen op 1 mei en de bezetting van de Universiteit Leiden afgelopen dinsdag zijn geen incidenten meer, maar symptomen van een dieper falen. In beide gevallen ging het niet om vreedzaam protest, maar om openlijke gezagsverwerping. In Scheveningen werden agenten bekogeld, winkels geplunderd, bewoners opgejaagd. In Den Haag bezetten ruim honderd pro-Palestinademonstranten een universiteitsgebouw, werden nooddeuren vernield en mensen buitengesloten. Pas na uren trad de politie op en werden 75 mensen gearresteerd. Veel te laat. Veel te voorzichtig.

Toch blijft men vanuit politiek en bestuur vasthouden aan het idee dat terughoudendheid werkt. Dat we moeten blijven praten, bemiddelen, kalmeren. De strategie van de-escalatie, ontstaan na de krakersrellen van de jaren ’80, was lang succesvol. Het voorkwam onnodig geweld en bouwde voort op vertrouwen tussen burgers en staat. Maar die strategie werkt alleen als er iets fundamenteels aanwezig is: erkenning van het gezag.

En die erkenning is er niet meer.

Nieuwe generatie

We hebben te maken met een nieuwe generatie actievoerders en relschoppers voor wie gezag geen uitgangspunt is, maar een doelwit. Groepen als Extinction Rebellion en radicale pro-Palestinabewegingen zoeken bewust de confrontatie. Ze blokkeren snelwegen, bezetten universiteiten, brengen schade toe aan publieke instellingen en intimideren tegenstanders. De rechtsstaat zien zij niet als speelveld, maar als tegenstander. En daarnaast is er een groeiende groep jongeren — vaak hier geboren, maar losgezongen van de samenleving — voor wie geweld een middel is, en de politie slechts een obstakel.

Tegen deze realiteit is het oude draaiboek waardeloos. Wie geen grenzen erkent, kan niet via dialoog tot rust worden gebracht. De-escalatie is dan niet langer een strategie, maar een vorm van gezichtsverlies. Als de staat terugdeinst, wordt de straat sterker.

Geloofwaardig gezag

Wat nodig is, is het herstel van geloofwaardig gezag. Dat betekent niet dat we demonstratierecht opofferen of repressie tot norm maken. Het betekent dat wie dat recht misbruikt om te dreigen, te bezetten of te vernielen, een directe en zichtbare consequentie ondervindt.

Veel van dat optreden is al juridisch mogelijk — het wordt alleen onvoldoende toegepast. De Politiewet biedt ruimte voor militaire bijstand bij grootschalige ordeverstoringen. De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten maakt het mogelijk om radicale groepen te monitoren. Het strafrecht voorziet in vervolging voor openlijke geweldpleging, vernieling en bedreiging.

Wat ontbreekt, is de politieke wil om die wetten te gebruiken — en daar waar nodig aan te scherpen.

Dat betekent onder meer:

Aanpassing van de Wet politiegegevens, zodat automatische gezichtsherkenning in risicogebieden juridisch toelaatbaar wordt bij herhaalde rellen.

Versterking van artikel 6:169 van het Burgerlijk Wetboek, zodat ouders van minderjarige relschoppers standaard aansprakelijk zijn voor aangerichte schade.

Vastleggen in vreemdelingenrecht en naturalisatiewetgeving dat geweld tegen de rechtsstaat een directe reden is voor weigering of intrekking van verblijfsstatus.

Structurele toepassing van snelrecht bij massale ordeverstoring, met directe afdoening en lik-op-stukbeleid.

Versnelling van identificatie en publicatie van beelden van verdachten, naar Brits model.

En minstens zo belangrijk: de rechterlijke macht moet haar verantwoordelijkheid nemen. Wie een politieman bekogelt met vuurwerk, krijgt nu te vaak een taakstraf, een voorwaardelijke boete of helemaal niets. Zolang de wet geen verplichte minimumstraffen kent, blijft er ruimte voor dit soort afglijding. Die ruimte moet verdwijnen. Want straffeloosheid is funest voor gezag.

Duidelijke grenzen

Wat Nederland nodig heeft, is geen grotere lat, maar een stevigere rug. Geen nieuwe onderzoeken, maar handhaving en aanscherping van de wet. Geen overlegtafels met mensen die de spelregels verwerpen, maar duidelijke grenzen met directe gevolgen.

De-escalatie werkte ooit. Maar die tijd is voorbij. Niet omdat de methode slecht is, maar omdat haar voorwaarde — gezagsacceptatie — verdwenen is. En zonder gezag kan er geen vrijheid bestaan. Wie vrijheid serieus neemt, moet haar beschermen. Met woorden waar het kan. En met optreden waar het moet.

*Reinier Geerligs (voorzitter) en John T. Knieriem zijn aangesloten bij Klassiek Liberaal, een platform binnen de VVD.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De-escalatie werkt niet meer. En dus is het tijd voor gezag verscheen eerst op Wynia's Week.

Het was een voorval uit een lange reeks en zonder ingrijpende veranderingen is er geen enkele garantie dat dit morgen niet opnieuw kan gebeuren.

Waar komt de toename van verward gedrag vandaan?

Verward gedrag is geen nieuw fenomeen; het is door de eeuwen heen onder verschillende termen besproken. Vroeger ging het dan vaak over menselijke monsters, gevaarlijke gekken en geestelijk gestoorden. Sinds de jaren zestig werd het idee gangbaar dat het ‘opsluiten’ van psychisch gestoorde mensen in klinieken en inrichtingen een inbreuk is op de vrijheid van betrokkenen. ‘Community care’ zou veel beter zijn, ook omdat de maatschappij eigenlijk de ‘oorzaak’ is van veel gestoord gedrag. Het gros van de instellingen werd sindsdien gesloopt; de voormalige bewoners werden verondersteld te ‘integreren’ in woonwijken.

150.000 meldingen per jaar

Sinds 2011 heeft de politie een meldcode voor overlast door verward gedrag. Een probleem daarbij is dat dit een containerbegrip is. Verward gedrag kan gaan om een ouder persoon met lichte dementie, die verdwaald is of iemand die onder invloed is van alcohol of verdovende middelen. Honderdduizenden Nederlanders kampen met psychische klachten en stoornissen als direct gevolg van drugsgebruik – een groep die vroeger niet bestond. Maar het kan ook gaan om mensen die een direct gevaar vormen voor hun omgeving en zich schuldig maken aan geweldsmisdrijven.

Het aantal meldingen van verward en onbegrepen gedrag is gestegen van 80.000 meldingen per jaar in 2011 naar 150.000 in 2024. Er worden in onderzoeken verschillende verklaringen voor deze stijging genoemd.

Soms worden de stijging geweten aan bezuinigen in de zorg. Maar zowel de zorguitgaven als het aantal werkzame personen in de zorgsector groeit al jaren. Ook in de geestelijke gezondheidszorg is dat het geval. Wel zijn er belangrijke veranderingen in de zorg, zoals specialisatie en verkokering, die het voor kwetsbare mensen moeilijk maken om passende zorg te vinden. 

Sociologen wijzen erop dat de samenleving steeds complexer wordt. Ook individualisering speelt een rol – met toenemende eenzaamheid als gevolg – naast taalproblemen, waardoor het in de ‘superdiverse’ stedelijke gebieden nog moeilijker is om de weg te vinden in het ingewikkelde zorglandschap.

Op 3 september 2015 werd het aanjaagteam Verwarde Personen opgericht door de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Veiligheid en Justitie, in samenwerking met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). De eindrapportage van dit aanjaagteam uit 2016 had de misleidende titel Doorpakken. In welzijnswerkersjargon werd een sluitende aanpak voor de zorg voor verwarde personen gepresenteerd met allerlei bouwstenen. Het aanjaagteam werd gevolgd door een schakelteam, maar in de praktijk veranderde er niets.

De zorgen bleven evenwel groeien, vooral na enkele nieuwe tragische voorvallen. In maart 2017 werd in Utrecht Corrie van Barneveld, een medewerkster van de Rabobank, doodgestoken door een verwarde Poolse man met een strafblad. Later dat jaar, in juli, vond er een fatale steekpartij plaats in de Amsterdamse metro, waarbij Joost Wolters om het leven kwam, eveneens door toedoen van een man met een gewelddadige achtergrond. Ook de moord op Anne Faber in september dat jaar, gepleegd door een dader die in een psychiatrische instelling was geplaatst, leidde tot veel publieke verontwaardiging. Deze incidenten leidden tot nieuwe onderzoeken, onder andere door de Onderzoeksraad voor Veiligheid. In 2022 werd vervolgens door de minister van Justitie en Veiligheid een ‘Aanpak voor personen met verward en onbegrepen gedrag’ gepresenteerd.

Fundamentele problemen blijven bestaan

Op 16 januari 2024 vond er opnieuw een tragisch voorval plaats in het Drentse Weiteveen, waar twee mensen werden doodgeschoten door Richard K. De politie had ernstige fouten gemaakt in de aanloop naar deze dubbele moord, waarbij risico’s werden onderschat en een wapenvergunning niet werd ingetrokken, ondanks tachtig meldingen en aangiften. Inmiddels is de rechtszaak tegen Richard K. in volle gang.

Ondertussen besloot de commissie voor Justitie en Veiligheid van de Tweede Kamer in oktober 2023 om een parlementaire verkenning te starten naar verward/onbegrepen gedrag en veiligheid. Het eindrapport, dat in november 2024 werd gepresenteerd, concludeerde dat de samenwerking tussen politie en geestelijke gezondheidszorg een terugkerend probleem blijft. De communicatie tussen de diverse instanties die betrokken zijn bij de zorg voor verwarde personen laat vaak te wensen over, wat leidt tot een bureaucratisch systeem dat niet effectief functioneert. Ondanks eerdere rapporten en initiatieven blijven de fundamentele problemen bestaan.

Je zou verwachten dat er nu eindelijk gerichte actie zou worden ondernomen. Maar het resultaat was weer een volgend ambtelijk project: ‘Voor de hoogrisicodoelgroep hebben betrokken veldpartijen samen met de ministeries van Justitie en Veiligheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport de handen ineen geslagen, zodat deze personen de zorg en ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. We werken elf maatregelen uit in de Werkagenda Aansluiting forensische zorg en reguliere zorg. Samen zetten wij ons in om de forensische en reguliere zorg beter op elkaar aan te laten sluiten’ (Kamerbrief, 25 november 2024).

Op 6 januari 2025 kwam het opnieuw tot een fataal incident: in Den Dolder werd een 76-jarige vrouw neergestoken door een 27-jarige verdachte die in de psychiatrische kliniek Fivoor verbleef. De onrust in Den Dolder was groot; wederom bleek een patiënt van de kliniek een fatale daad te hebben gepleegd.

De situatie escaleerde verder op 1 februari, toen – zoals gezegd – in Nieuwegein het 11-jarig meisje Sohani werd doodgestoken door de 29-jarige Hamza L. De verdachte stond onder behandeling bij Fivoor en had al eerder geweld gepleegd. Ondanks waarschuwingen van de rechtbank werd hij geplaatst in een sociale huurwoning in een kinderrijke buurt. Fivoor heeft als maatschappelijke opdracht het behandelen en begeleiden van mensen met een psychiatrische stoornis die een gevaar voor zichzelf of anderen vormen. Het doel is om het maatschappelijk risico en de kans op herhaling te verlagen, wat bijdraagt aan de veiligheid van de samenleving en het verbeteren van het perspectief voor patiënten op een betekenisvol leven.

Concrete maatregelen

Op 4 februari kondigde justitieminister David van Weel een nader onderzoek aan en stelde een ‘incidententafel’ in, waar alle betrokken partijen de situatie zouden bespreken. Tegelijkertijd pleitte de Tweede Kamer voor de aanwezigheid van een medewerker van de geestelijke gezondheidszorg in de meldkamers van de politie, gezien het grote en toenemende aantal meldingen over verward gedrag.

Wat zou er concreet nog meer gedaan kunnen worden?

Mensen die een gevaar vormen voor hun omgeving mogen uiteraard nooit in een kinderrijke wijk worden geplaatst. Ze dienen permanent onder toezicht te staan. Door te bezuinigen op bureaucratische instanties kan geld worden vrijgemaakt voor passende woonplekken. Ook is in de psychiatrie een meer realistische kijk op patiënten met een forensische indicatie nodig.

Verantwoording afleggen

Verder zijn er zijn te veel organisaties die zich met verwarde personen bezighouden. Daar moet flink de bezem door gehaald worden. Het is essentieel om een duidelijke verantwoordelijkheid te creëren. Er moet 24/7 hulpverlening zijn voor verwarde personen die geen direct gevaar vormen.

In Amsterdam komt een speciaal meldpunt voor mensen met verward gedrag. Maar dan is er weer een socioloog die op Radio 1 komt vertellen dat zo’n meldpunt kan ‘stigmatiseren’. Dat schiet niet op.

Het is tenslotte belangrijk dat de verantwoordelijken ter verantwoording worden geroepen over hun beslissingen.

Neem – nogmaals – de tragische dood van het 11-jarig meisje in Nieuwegein. Een vertegenwoordiger van zorginstelling Fivoor klaagde erover dat er een groep verwarde mensen rondloopt in de samenleving waar geen passende woonplekken voor zijn: ‘Niemand wil ze hebben’. Vervolgens nam iemand van een woningbouwcorporatie de beslissing om een verwarde man met een zeer gewelddadig verleden een sociale huurwoning aan te bieden in een kinderrijke wijk. Dat past immers in het beleid om mensen uit ‘bijzondere doelgroepen’ met voorrang een woning aan te bieden.

Dat kan zo niet langer.

Feike Reitsma is meer dan veertig jaar werkzaam geweest op het gebied van overheidspersoneelsbeleid, arbeidsmarktbeleid en arbeidsmarktonderzoek.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Verwarde mensen’: waarom het telkens vreselijk misgaat en niemand verantwoordelijk lijkt te zijn. verscheen eerst op Wynia's Week.

Natuurlijk, de moderne moordenaar houdt zich tegenwoordig ook bezig met liquidaties die onverhoeds op de openbare weg worden uitgevoerd. Maar de meeste moorden betreffen nog steeds ouderwets huis-tuin-en-keuken-werk. Statistisch gezien is daar geen (moord)mes tussen te krijgen.

De plaats delict kan het onderkomen van het slachtoffer zijn, maar ook de woning van de dader. Vaak, zo blijkt uit de moordstatistieken, is er sprake van onderlinge familie- of vriendschapsbanden. De vraag is waarom politierechercheurs daar zo slecht lering uit trekken.

De verdwijning van Wendela van der Poel

Een bekend voorbeeld, uit 2001:

Jarenlang was het huwelijk van Wendela van der Poel voorbeeldig. Huisje, boompje, beestje én kinderen. Ze woonde met haar man Pieter Hagedoorn, een succesvol architect, in een riante woonboerderij aan de Vissersstraat in Huizen. Dat de verbintenis toch niet helemaal ideaal was, werd duidelijk toen Wendela haar spullen pakte en verhuisde naar een ander onderkomen.

Mevrouw Van der Poel had zo haar eigen bezigheden. Ze gaf rondleidingen in een tentoonstellingsruimte in een naburige gemeente en deed dat met volle overgave. Dat gold ook voor de warme contacten die ze onderhield met familieleden, vrienden en kennissen, in zowel binnen- als buitenland.

Het was dan ook niets voor Wendela om zomaar met de noorderzon te verdwijnen, haar werkafspraken niet na te komen en hoogtijdagen van bekenden voorbij te laten gaan. Ook haar man deed alsof hij dat niet begreep: na een aantal dagen deed hij aangifte van vermissing van de vrouw die al een tijdje niet meer bij hem woonde.

De politie noteerde dat de toen 51-jarige Wendela tegen haar gewoonte in met onbekende bestemming leek te zijn vertrokken. Een paar dagen later werd haar auto gevonden, niet ver van haar werkplek. Ook meldde zich een buurvrouw bij de politie, met het verhaal dat haar kleinkind graafwerkzaamheden had gezien in een aangrenzende tuin: was dat niet verdacht, in combinatie met het nieuws over de vermissing?

Pieter Hagendoorn werd vervolgens uitgebreid door de politie verhoord. Hij gaf toe dat Wendela op de dag van haar verdwijning – 25 januari 2001 – nog bij hem op bezoek was geweest om over de scheiding te praten. Hij wist de recherche ervan te overtuigen dat er verder niets bijzonders aan de hand was en dat zijn echtgenote daarna normaal was vertrokken.

Wandelaars tipten de politie dat ze Wendela meenden te hebben gezien in een heidegebied. Een met speciale camera’s uitgeruste F-16 straaljager probeerde tevergeefs sporen van haar te traceren.

Bemoeienis van Peter R. de Vries

Elf maanden na de vermissing werd Hagedoorn nogmaals aangehouden, maar bij gebrek aan bewijs van betrokkenheid bij de verdwijning van zijn vrouw weer snel vrijgelaten. De familie van Wendela was ondertussen ten einde raad en zocht contact met Peter R. de Vries, destijds boegbeeld van het tv-programma Peter R. de Vries, misdaadverslaggever op RTL4. Op zijn aandringen ging de recherche, nadat er opnieuw een tip was binnengekomen over graafwerkzaamheden, nu wél op onderzoek uit in de tuin. Tegen een muur van het huis werd op 14 februari 2002 op een diepte van een meter een betonstort gevonden met daarin het lijk van Wendela.

Het was de ontknoping van wat ‘de Huizer moordzaak’ is gaan heten. Hagedoorn bleek het te hebben aangelegd met zijn huishoudster. Dat er in zijn leven geen plaats meer was voor zijn vrouw werd rigoureus opgelost. De liefde tussen moordenaar en minnares hield stand tot na het uitzitten van de gevangenisstraf die Hagedoorn kreeg opgelegd. Of ze in 2024 nog altijd een stel zijn, is onbekend.

In de periode 2017-2021 zijn in ons land 215 vrouwen omgebracht. In 96 procent van de gevallen kreeg de politie de vermoedelijke dader in beeld en in de meeste gevallen was dat de partner of ex-partner. De vrouwen werden veelal in de eigen woning gedood, met een steekwapen of door verwurging dan wel ander fysiek geweld.

Een soortgelijke vermissingszaak als die van Wendela speelde in het Noord-Hollandse Heerhugowaard. Inwoner Albert Visser (67) werd daar al sinds januari 2021 niet meer in het openbaar gezien, maar werd pas in oktober van dat jaar door een vriend als vermist opgegeven. Visser werd omschreven als een zonderlinge man met lange grijze haren. Hij was ooit getrouwd en was vader van drie kinderen.

Statistieken hebben gelijk

Visser woonde in bij een van zijn zoons en daar werden onlangs sporen van menselijke resten gevonden en daarna lichaamsdelen. Ze bleken een 100 procent match te hebben met die van Visser. De zoon is aangehouden en wordt verdacht van betrokkenheid bij de dood van zijn vader. De twee zouden een meningsverschil hebben gehad over het eigendomsrecht van de woning. Wat precies de aanleiding voor de politie was om juist nu in actie te komen, nadat de zaak jarenlang de zaak werd gelaten, is nog onduidelijk. Van een gedegen buurtonderzoek tijdens de periode van vermissing lijkt geen sprake te zijn geweest. Toch waren omwonenden goed op de hoogte van de spanningen tussen vader en zoon.

In beide misdrijfzaken, die van Wendela van der Poel en die van Albert Visser, was sprake van vermissingen die te lang – van maanden tot jaren – op de plank bleven liggen. Dat zou niet mogen gebeuren, want hoe langer een vermissing duurt, hoe groter de kans dat er iets ernstigs aan de hand is. Minstens zo relevant: statistieken hebben gelijk. Daders en de lichamen van vermiste personen blijken vaak dichterbij dan wordt verondersteld.

Theo Jongedijk is journalist.   

Wynia’s Week verschijnt altijd, drie keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!   

Het bericht De politie zoekt moordenaars nog altijd veel te ver weg verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij het mannenbolwerk van de politie hoorden vroeger de namen van fameuze hoofdcommissarissen als Eric Nordholt (Amsterdam), Jan Wiarda (Utrecht, Den Haag) en Bernhard Welten (Amsterdam). Dat waren mannetjesputters die er niet voor terugdeinsden hun mening te verkondigen. In hun ogen had de politie ook en vooral een maatschappelijke taak, in die zin dat zij er was om urgente problemen in de samenleving te signaleren en om zo nodig te bemiddelen.

De politie was in deze visie niet alleen handhaver, maar ook bruggenbouwer. ‘De vrede in de stad bewaren’, luidde toen nog de missie van het Amsterdamse korps en in advertenties profileerde de politie zich als ‘je beste kameraad’. Eric Nordholt – die naast de landelijke politieacademie ook een universitaire studie sociologie had gevolgd – was een groot voorstander van de wijkagent en de wijkpolitie.

Een nieuw tijdperk in de onderwereld

Dat was een ander Nederland, dat inmiddels niet meer bestaat. In de criminele onderwereld brak een nieuw tijdperk aan. De oude penoze maakte geleidelijk plaats voor een nieuwe elite van criminelen, de poldermaffia. Een van hen was de criminele ondernemer Klaas Bruinsma. Als gevolg van de grootschalige import van soft en later hard drugs, was sprake van een enorme verharding. Bruinsma, alias ‘de dominee’ of ‘de lange’, was een van de eersten die het loodje legde. Hij werd op 27 juni 1991 geliquideerd voor het Hilton Hotel in Amsterdam.

Twee jaar later barstte de IRT-affaire los, inclusief onthullingen over het gecontroleerd doorlaten van drugs onder regie van politie en justitie. Vanaf eind jaren negentig was er bovendien sprake van een golf van liquidaties in de Amsterdamse onderwereld, crimineel gedrag waar de politie in het geheel geen greep op had.

In 2024 is de Nationale Politie met 65.000 medewerkers de grootste werkgever van Nederland. Wat zouden de ambities zijn van de nieuwe korpschef Janny Knol?

Onlangs gaf ze een interview aan NRC Handelsblad. Ik verwachtte iets te lezen over het oplossen van de reeks aanslagen met zwaar vuurwerk op woningen, winkels en panden van ondernemers. Vorig jaar waren er 465 van zulke aanslagen, meer dan een keer zoveel als in 2022.

Ook verwachtte ik dat Knol iets zou zeggen over de vloed van plofkraken op geldautomaten in Duitsland, gepleegd door een ploeg van jonge Utrechtse criminelen van Marokkaanse afkomst. Weliswaar is sprake van intensieve samenwerking met de Duitse politie, maar de inspanningen van de Nederlandse politie zijn nog altijd niet optimaal.

Discriminatie en racisme

Maar in haar interview met NRC heeft Knol het daar niet over. Wel spreekt ze haar afkeuring uit over incidenten waarbij agenten zich ‘discriminerend en racistisch uitlieten over burgers of over collega’s met een migratieachtergrond’ en maakt ze een groot punt van het respecteren van het recht op demonstratie. ‘Of het nou gaat om demonstraties tegen Zwarte Piet, voor het klimaat, een boerenprotest of om een conflict elders in de wereld: het komt erop aan hoe wij handelen. Het is heel belangrijk dat de politie het grondrecht om te demonstreren beschermt.’

Ook ziet de nieuwe korpschef een taak voor haar organisatie om nadrukkelijker deel te namen aan het publieke debat. ‘Om te signaleren welke onderwerpen op de politiek-bestuurlijke agenda moeten komen.’ Tegelijkertijd klaagt zij steen en been over het feit dat de politie steeds moet opdraven bij meldingen over mensen met verward gedrag. Dat kost de politie handenvol werk en een hoop tijd.

In de ogen van Knol moet de politie ‘waakzaam en dienstbaar’ zijn. Haar bevindingen en plannen, zo lezen we, heeft ze genoteerd in de zestien pagina’s tellende, interne notitie: Stevig Staan, tussen samenleving en rechtsstaat.

Tja, alweer die rechtsstaat die kennelijk voortdurend onder druk staat. Zou dat wellicht ook komen omdat 80 procent van de aangiftes door de politie niet wordt opgepakt of opgelost? Rinus Otte, hoogleraar en als voorzitter van het College van procureurs-generaal de hoogste baas van het Openbaar Ministerie, suggereert in zijn nieuwe boek De troost van gebrekkig strafrecht dat het interessant zou zijn om te achterhalen of de niet behandelde aangiftes mogelijk vooral afkomstig zijn van burgers in achterstandswijken. Misschien, schrijft hij, versterkt het huidige opsporings- en vervolgingsbeleid de tweedeling in de samenleving.

De Politiewet is duidelijk

Niks doen met aangiftes, jarenlang slechte cijfers krijgen over de opsporing van strafbare feiten en tegelijkertijd een grote mond opzetten over de politie die nadrukkelijker zou moeten participeren in het publieke debat: lef kunnen we Knol niet ontzeggen. Maar moet de diender, in plaats van te ‘verbinden’, niet gewoon zijn of haar werk doen?

Het is daarom goed nog eens te kijken naar de Politiewet van 2012. ‘De politie,’ zo vermeldt artikel 3, ‘heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven’. De politie dient dus vooral op te treden tegen overtredingen en misdrijven. Daarnaast verleent zij hulp aan burgers die dat nodig hebben. En in acute noodsituaties grijpt de politie dwingend in, zonder aanziens des persoons. 

Ook Knol noemt in NRC artikel 3 van de Politiewet. Toch legt ze haar oor kennelijk liever te luisteren bij politiek correcte bestuurders en wetenschappers. De politie doet de samenleving tekort, niet omdat dienders niet genoeg deelnemen aan het publieke debat, maar omdat ze er onvoldoende in slagen daders van delicten op te sporen.

Hans Werdmölder is auteur van het boek ‘De zaak Ridouan T. De loopbaan van een topcrimineel’.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!   

Het bericht Dienders moeten niet debatteren, maar boeven vangen. Snapt de nieuwe korpschef dat wel? verscheen eerst op Wynia's Week.

Natuurlijk, ik ben geen politieman, ik hoef niet ’s avonds laat de straat op om het in weer en wind op te nemen tegen een meute bezopen en met vuurwerk en soms zelfs flessen benzine bewapende doorgesnoven idioten. Dat maakt mij een stuurman aan wal, een leunstoelgeneraal zo u wilt. Maar zelfs stuurlieden aan wal en leunstoelgeneraals hebben ogen, oren en gezond verstand, terwijl politiewerk grotendeels ook maar gewoon mensenwerk is. En mij vielen toch wat dingen op.

Bizarre klacht

Allereerst zijn daar de merkwaardige uitspraken van korpschef Paauw. Zo stelt hij volgens Teletekst ‘dat het optreden van agenten onmogelijk wordt gemaakt, doordat ze bij vuurwerkincidenten niet kunnen zien of er sprake is van legaal of illegaal vuurwerk’. Ook zou er een ‘sfeer van wetteloosheid’ zijn. Dat laatste lijkt me bij alle incidenten waarbij publiek zich metterdaad tegen de politie keert even evident als onvermijdelijk. Zonder al dan niet tijdelijke lak aan wet en gezag heb je nu eenmaal geen serieuze rel.

Maar Paauws eerste klacht is ronduit bizar. Immers, als je als agent een stuk vuurwerk naar je hoofd gegooid krijgt, is dat niet het moment om een onderzoek in te stellen naar de juridische status van dat vuurwerk. Het is een acuut vergrijp waartegen dadelijk moet worden opgetreden. Over legaal en illegaal maakt de rechter zich later eventueel wel druk.     

Dan is er de vraag wat we van Paauws landelijk verbod kunnen verwachten. Er zijn in de afgelopen jaren al veel soorten vuurwerk in de ban gedaan. Een knappe jongen die binnen de Nederlandse grenzen nog een gillende keukenmeid, voetzoeker, honderdduizendklapper of zelfs maar een eenvoudig rotje weet te vinden. Dat heeft hoorbaar en zichtbaar effect gehad. De gemiddelde vuurwerkconsument heeft zich gewillig bekeerd tot siervuurwerk, dat er bovendien aanzienlijk fraaier op geworden is.

Daar tegenover staat dat gemeentelijke verboden geen enkel effect sorteren. De nieuwjaarshemel boven Amsterdam, Arnhem, Tilburg, Hilversum en het overige dozijn verbieders fonkelde en knetterde als één gigantische opgestoken middelvinger naar het machteloze bevoegd gezag. Wat wil je ook, als er uitdrukkelijk toch niet gehandhaafd wordt – dat is pas écht een funeste traditie bij de Nederlandse politie.

Is een verbod wel redelijk?

Het is volslagen onduidelijk waarom een landelijk vuurwerkverbod dan wel positief effect zou sorteren. Ja, een groot deel van de brave vuurwerkconsumenten zal zich conformeren, maar dat zijn precies de mensen waar de politie toch nooit last van heeft. De fanatiekelingen die nu ook al over de grens gaan inslaan zullen dat zeker blijven doen (je ziet de komisch-larmoyante rechtszittingen al voor je), terwijl het gebrek aan legaal verkrijgbaar vuurwerk levensgevaarlijke knutselaars en relbeluste avonturiers alleen maar zal aanzetten tot het maken en gebruiken van nog kwalijker gooi-en-smijttuig.

En dan is er nog de kwestie van proportionaliteit: is een verbod wel redelijk? Met een totaalverbod, dus niks mogen (ver)kopen en niks mogen afsteken, wordt vuurwerk nota bene strenger in de ban gedaan dan vuurwapens. Daar kun je als gewone burger tenminste nog een vergunning voor verwerven. Zo’n verbod lijkt ook sterk op dat tegen de  gevaarlijkste harddrugs, en we weten allemaal wat voor succes die ‘oorlog’ geworden is.

Wat Paauw toch ook moet weten is dat het elk jaar weer hetzelfde liedje is, alleen het weer verschilt. De onruststokers, autobrandstichters en hulpdienstmolesteerders zijn altijd niet nader gespecificeerde ‘groepen jongeren’ in Amsterdam west, in de buurt van Scheveningen, in de gebruikelijke wijken van Rotterdam, in bepaalde dorpen in Brabant, en zo voort. Oudjaar valt ook elk jaar op 31 december, dan kun je je daar toch gericht op voorbereiden? Hoe bestaat het dat wanneer in zo’n daarom berucht dorp wéér auto’s in de fik gaan, het ruim een uur duurt voordat er een busje ME aan komt kakken? Je wéét toch als regionale leiding waar je stront kunt verwachten, je ként na zoveel jaar je pappenheimers toch?

Of niet? Heeft de politie misschien onverantwoord veel kennis en ervaring weggeorganiseerd? Heeft ze zich de afgelopen jaren, onder meer door honderden bureaus te sluiten en de wijkagent te verwaarlozen, zo ver uit de samenleving teruggetrokken dat ze geen idee meer heeft van wat er broeit en gist?

Onheilige cocktail

Het is zeker zo dat Nederland, net als de landen om ons heen, in toenemende mate last heeft van ongezeglijke, antimaatschappelijke groeperingen die zich op steeds agressievere en onbarmhartiger manieren tegen het bevoegd gezag keren. Het zijn meest los-vaste clubs die draaien op een onheilige cocktail van ideologische geestdrijverij en sociaal onbenul. Ook met oudjaar.

De meest markante vertegenwoordigers van dat bevoegd gezag – ambulanciers, brandweerlieden en politieagenten – vormen een gemakkelijk doelwit en zijn dus als eerste de sigaar. De politie wéét dat, maar moet dan ook beseffen dat je daar niets aan verbetert door de hele bevolking een of ander vermaak te ontzeggen. Oudejaarsrellen bestrijden doe je een beetje op 31 december, maar vooral op al die ongeveer 364 andere dagen van het jaar. En in samenhang met al die andere rellen, bedreigingen en aanslagen die inmiddels dagelijkse kost geworden zijn.

Rik Smits is taalkundige en freelance wetenschapsjournalist.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers, kijkers en luisteraars. Bent u al donateur? Hartelijk dank!

Het bericht En weer roept de politie om een zinloos vuurwerkverbod verscheen eerst op Wynia's Week.

Onmiddellijk na aankondiging van het besluit klom het College voor de Mensenrechten in de pen om de boel te saboteren, met een berg redenaties waarvan de kern was dat de politie inderdaad neutraal moet optreden maar dat ‘neutraliteit en gezag’ wordt ‘bereikt via selectie, opleiding en functioneringsgesprekken’, niet door ‘het verbieden van religieuze uitingen’. Dat eerste is koddig genoeg precies wat Yeşilgöz nu doet, het probleem oplossen in de selectiefase, maar het venijn zit in die misleidende term ‘neutraliteit’. De politie is namelijk helemaal niet neutraal en moet dat ook niet zijn.

Neutraliteit is iets voor de rechter

Stel je voor, in een vrij drukke winkelstraat loopt ineens een vent met een mes in het rond te steken. Dan moet de politie zich niet neutraal tussen de steker en het belaagde publiek opstellen, maar dient ze de onverlaat als de gesmeerde bliksem uit schakelen en af te voeren, ter bescherming van onschuldige levens. Dat is allerminst neutraal, het is een keiharde, vaak gewelddadige keuze vóór het publiek en tegen de ordeverstoorder.

En dat is waartoe de politie op aarde is: de orde bewaken en zonodig herstellen, misdaad bestrijden en daardoor de openbare veiligheid bevorderen. Heel eenzijdig, er valt niet over te onderhandelen, er is geen hoor en wederhoor. Bij demonstraties is het niet anders. Als het hogere gezag daartoe opdracht geeft, veegt de politie de demonstranten van de straat, ongeacht de politieke, persoonlijke of religieuze opvattingen van individuele agenten. Neutraliteit is iets voor de rechter, die later, in de rust van de rechtszaal, toekomt aan de eventuele redenen waarom iemand met messen liep te zwaaien of weigerde een bevel van de politie om zich te verwijderen op te volgen. Daar worden ook eventuele vergissingen of ontsporingen van de politie hersteld – door de rechter, niet door de politie zelf.

Het gedrag van de politie wordt bepaald door maar één ding: de wet, vaak in de vorm van opdrachten van het bevoegd gezag, dat de wet vertegenwoordigt. Alleen zo is rechtsgelijkheid gegarandeerd.

Dat is dus ook waar het uniform uitdrukking aan geeft en moet geven, wil de politie geloofwaardig zijn: wij dienen de wet en anders niet, allemaal, altijd en overal. Het is razend belangrijk dat we daar, ook in de uitstraling, absoluut op kunnen vertrouwen, omdat de politie als belichaming van het geweldsmonopolie van de overheid de gevaarlijkste legale partij is waarmee je als burger te maken kunt krijgen.

Bende van Nijvel

We hebben in de jaren 1980 kunnen zien wat er in een beschaafd land gebeurt als, zoals destijds in België, delen van het politieapparaat hun eigen plan gaan trekken, buiten de wet om: het liep uit op moord en doodslag. Terreur, met naar alle waarschijnlijkheid het moorddadige optreden van de bende van Nijvel als duidelijkste exponent.

Neutraliteit is iets wezenlijk anders dan die door gehoorzaamheid aan de wet geborgde rechtsgelijkheid. Hoe neutraal de politie optreedt met betrekking tot partijen in een conflict of noodsituatie, is een daaraan ondergeschikte kwestie. Neutraliteit draait om het inschatten van specifieke omstandigheden van concrete voorvallen, en daar je tactiek op aanpassen: de-escalerend als het kan, dwingend als het moet. Met het uniform heeft dat niets te maken.

Vrouwvijandig

Maar hoe verhoudt zich dat nou tot die hoofddoek? Voor de wens om ook in uniform een hoofddoek te dragen worden twee redenen gegeven. De oudste is dat de islam eist dat vrouwen in het openbaar schaamtevol heur haar bedekken, en dat een dergelijk religieus gebod boven de seculiere wet gaat. Daar zijn twee problemen mee. Ten eerste blijkt zo’n voorschrift in de Koran niet terug te vinden, zoals moslims en hun zaakwaarnemers niet moe worden ons te vertellen.

Ten tweede kan het in de seculiere westerse cultuur, waar vrouwen na eeuwen van emancipatiestrijd net een min of meer gelijkwaardige positie hebben bereikt, op weinig sympathie rekenen. Zo’n discriminerend, vrouwvijandig religieus voorschrift verdraagt zich immers niet met moderne westerse waarden en mensenrechten. En die waarden, die rechten zijn in de westerse wereld uiteraard leidend, anders bestaan er helemaal geen mensenrechten. Vanuit deze achtergrond is de eis om een hoofddoek te dragen bij het uniform een onloochenbare afwijzing van het primaat van de wet, en daarmee onverenigbaar met alles wat ons lief en dierbaar is, even ongepast en ontregelend als een blauw stoplicht.

Het gaat dan ook niet aan om, zoals bangelijke bestuurlijke instanties graag doen, de weerzin van eerzame burgers ertegen af te doen als vooroordelen.

Vandaar dat er een andere reden bedacht werd, een voor buitenstaanders even fantastische als onnavolgbare omkering van zaken. De hoofddoek was ineens geen symbool van vrouwenonderdrukking meer, maar juist een vaandel van eigenstandigheid en onafhankelijkheid. Het dragen ervan was een door moslima’s in alle vrijheid genomen besluit, een strikt individuele keuze, voortkomend uit een diepe persoonlijke wens. Maar als dat zo is, dan is de hoofddoek niet meer dan een persoonlijk accent op het uniform, en dat is nu precies wat indruist tegen alles wat een uniform is.

Hup Dilan!

Het uniform, het woord zegt het al, is eenvormig, voor iedereen hetzelfde. Je bent in uniform geen individu, geen persoon, maar een functionaris. Een verlengstuk van een organisatie of, zoals in het geval van de politie, de wet.

Dat, en niet die schimmige, voor allerlei particulier geneuzel vatbare neutraliteit, had de minister moeten benadrukken. Maar kom, dat kan ze natuurlijk altijd nog doen. Hup Dilan!

Rik Smits is taalkundige en freelance wetenschapsjournalist.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de lezers. Bent u al donateur? Hartelijk dank!

Het bericht Hoofddoekdebat gaat helemaal niet over neutraliteit verscheen eerst op Wynia's Week.

Arm Frankrijk. Alsof het niet genoeg heeft te stellen met een opstand, krijgt het ook nog op zijn kop van de Verenigde Naties.  

Zo ontving Parijs van het VN-bureau voor Mensenrechten de sommatie het ‘racisme bij de politie’ aan te pakken. Dat zou op 27 juni in de Parijse voorstad Nanterre een agent hebben aangespoord om de 17-jarige Nahel Merzouk dood te schieten, het sein tot de rebellie die zich razendsnel verspreidde. 

In plaats van compassie te tonen met een land in nood, gaf de VN het een trap na. Woordvoerder Ravina Shamdasani stelde zonder enig bewijs dat racisme Nahel het leven had gekost. Dat vinden ook de voornamelijk uit de ‘diversiteit’ afkomstige relschoppers en hun pleitbezorgers in politiek en media. 

Nahel Merzouk was in elk geval een doorzetter 

Nahel was de zoon van een afwezige Algerijnse vader en een Marokkaanse moeder. Bij zijn begrafenis, zaterdag in Nanterre, na een plechtigheid in een moskee, waren volgens Le Figaro behalve Nahels moeder en oma vrouwen niet welkom. Die mochten later apart naar de begraafplaats komen.  

Was Nahel een ‘engel’, aldus stervoetballer Kylian Mbappé, of ‘gajes’, ‘racaille’, volgens andere Fransen? Hij was in elk geval een doorzetter, getuige de vijftien keer dat de politie in Nanterre en omgeving hem in zijn korte leven aanhield voor het besturen van een auto zonder rijbewijs. Al die vermaningen, boetes, insluitingen op het politiebureau en een bevel voor een jeugdrechter te verschijnen hadden Nahel niet van zijn ideaal kunnen afhouden: het scheuren in dure auto’s. 

Zo kon het gebeuren dat hij die ochtend met twee maten in een ‘sportieve’ Mercedes AMG met Poolse kentekenplaten extra gas gaf op een voor de stadsbussen bestemde rijbaan. Even voordien was hij surveillerende motoragenten opgevallen door zijn gevaarlijke rijgedrag waarbij een voetganger en een fietser zich nog net in veiligheid konden brengen.  

Ze hielden hem staande, maar Nahel reed door, een rood stoplicht negerend. De agenten scheurden erachteraan totdat Nahel in een file niet verder kon. Hij weigerde de motor uit te zetten, waarop een van de agenten zijn wapen trok en het in de richting stak van zijn hoofd. Nahel weigerde nog steeds mee te werken en reed toch door, waarop de agent hem doodschoot.  

Dat relaas is afkomstig van Franse media die zich mede baseren op de lezing van de openbaar aanklager. Volgens een andere versie kreeg Nahel een klap van de agent, waarbij zijn voet van het rempedaal schoot zodat de Mercedes met automatische versnellingsbak doorreed. Wat de waarheid ook is, de agent werd ingesloten in de Parijse Santé-gevangenis in afwachting van een mogelijk proces. 

Er was een tijd dat Fransen ‘van kleur’ beschikten over rolmodellen als Afrikaanse of Arabische schrijvers en denkers, gelauwerd om hun liefde voor de Franse taal en cultuur. Nu zijn het jonge criminelen als Adama Traoré, eveneens overleden na een aanhouding door de politie, of de door a-sociaal gedrag opgevallen Nahel. Hij was tevens met politie en justitie in aanraking geweest wegens het bezit van valse kentekenplaten, heling, handel in en gebruik van drugs en het agressief bejegenen van agenten. 

Nanterre is vanouds een links bolwerk  

Zijn woonplaats Nanterre is een geenszins verpauperde voorstad van Parijs, dichtbij het chique Neuilly. De ‘revolutie’ van mei ’68 begon er op de campus van de plaatselijke universiteit, volgens een dubieuze claim to fame. Het is een links bolwerk, lang bestuurd door burgemeesters die lid waren van de Communistische Partij. Tijdens zijn laatste rit scheurde Nahel er over boulevards en door wijken vernoemd naar linkse grootheden als Pablo Neruda, Salvador Allende en Nelson Mandela.  

Op school blonk hij niet uit, maar het stadsbestuur maakte hem lid van een rugbyclub om hem van de straat te houden en bezorgde hem een plaats in het praktijkonderwijs, bekostigd door het Ministerie van Arbeid. Hij verdiende wat bij als pizzabezorger. 

President Emmanuel Macron bezocht op het moment van Nahels dood Marseille, de ‘stad van zijn hart’ die hij eerder lyrisch had geroemd als een smeltkroes van volken en culturen. Nu, in een poging een dreigend oproer te bezweren, viel hij uit naar de agent die Nahel had gedood. Diens handelen was ‘onvergeeflijk’.  

Agenten voelen zich verraden door Macron 

Ook premier Elisabeth Borne had lak aan de scheiding der machten. Op basis van de vage met een smartphone gemaakte beelden van Nahels contact met de agent concludeerde ze dat deze de regels voor het gebruik van zijn wapen had geschonden. De Assemblée Nationale, de Tweede Kamer van het parlement, eerde Nahel met een minuut stilte. Uiterst rechtse parlementariërs van de partij van Marine Le Pen, het Rassemblement National (RN), konden net op tijd de zaal verlaten.  

 
De appeasement haalde niets uit; het oproer zwol met het uur aan en kreeg weldra heel Frankrijk in zijn greep. Ditmaal niet alleen de banlieues, zoals onder meer in 2005, maar tot in het winkelcentrum Les Halles in het hart van Parijs. Het noordelijke Denain, een van de armste steden, is volgens de linkse burgemeester voor driekwart verwoest. In Macrons geliefde Marseille werden zo’n vierhonderd winkels geplunderd en vernield, vaak op klaarlichte dag. 

De relschoppers, plunderaars, brandstichters en lynchmeutes namen het op tegen de toch al overbelaste politie en gendarmerie. De opstanden van de Gele Hesjes en de betogingen tegen Macrons bescheiden pensioenplannen hebben er hun sporen nagelaten. Nu voelden de agenten zich verraden door de president, de premier, de voorzitter van het parlement en de procureur die hun collega had laten opsluiten. Het betreft zo’n 45.000 mannen en vrouwen die avond aan avond jonge stadsguerrillero’s trotseren.  

‘Onze collega wordt aan de schandpaal genageld in een mislukte poging de relschoppers te kalmeren,’ aldus een leider van de politievakbond Alliance-Unsa. De bond kraakte in een communiqué ‘woeste horden afkomstig uit gewelddadige minderheden die ons al decennialang het leven zuur maken’. Een mini-politiebond, geleid door een aanhanger van de zeer rechtse Eric Zemmour, feliciteerde de collega in Nanterre, ‘die de verkeersveiligheid een grote dienst heeft bewezen’.  

Buiten kijf staat echter de uitmuntende staat van dienst van de meermaals onderscheiden 38-jarige agent en oud-militair voordat wegpiraat Nahel zijn pad kruiste. Hij betuigde spijt. 

De politie voelt zich behalve door de regering ook in de rug aangevallen door de grootste linkse politieke partij, La France Insoumise (LFI). Partijleider Jean-Luc Mélenchon weigert de relschoppers te veroordelen. ‘We roepen niet op tot kalmte, maar tot gerechtigheid,’ zei de man van in de 70 die het oud-linkse revolutionaire discours en de daarbij passende haat tegen de politie trouw is gebleven. Agenten zullen hem zijn kreet ‘la police tue!’ nooit vergeven.  

Mélenchons bondgenoot Sandrine Rousseau van De Groenen wekte vooral  de lachlust op met haar vaststelling dat de plunderaars niet anders kunnen, gezien de armoede waaronder ze in de banlieues moeten leven… 

In de banlieues zijn miljarden geïnvesteerd 

In die wijken heeft de Franse staat sinds het oproer van 2005 zo’n 10 miljard euro geïnvesteerd, volgens de  Rekenkamer. Sommige banlieues zien er piekfijn uit. Een vrouw in Toulouse toonde ons jaren geleden trots haar ‘villa’, zoals ze zei, een fonkelnieuwe  sociale huurwoning in een ‘moeilijke’ wijk die dezer dagen ook zwaar werd getroffen.  

Waarom konden al die miljarden niet voorkomen dat de banlieues nu veel krachtiger explodeerden dan in 2005? Een eensluidend antwoord is niet te geven, maar de aanzwellende legale en illegale immigratie, gezinshereniging, de komst van vluchtelingen en de angst voor een echte aanpak hebben er zeker toe bijgedragen. ‘Kritiek speelt extreem-rechts in de kaart,’ was lang het excuus om het zo min mogelijk over immigratie te hebben.  

De klachten van de rellende jongeren over racisme, discriminatie op de arbeidsmarkt en politiegeweld zijn vaak terecht. Maar zoiets valt te verwachten als een land grote groepen niet-westerse migranten op zijn grondgebied toelaat die in veel opzichten afwijken van wat niet meer ‘autochtonen’ mag heten. In het ergste geval gaan beide bevolkingsgroepen elkaar haten.  

Hoon trof Fransen die banlieusards een vijfde colonne noemden, totdat ogenschijnlijk goed geïntegreerde Arabische jongeren in het rampjaar 2015 (Bataclan en andere aanslagen) de ergst denkbare terroristen bleken. De Franse idealen kregen nooit echt vat op de banlieues, waar gaandeweg parallelle, goeddeels islamitische samenlevingen ontstonden. In deze ‘verloren gebieden van de Republiek’ zullen veel bewoners nooit van Frankrijk houden.  

Dat merkten de Fransen dezer dagen opnieuw, maar niet eerder viel zo vaak het woord ‘burgeroorlog ‘. Die kan er komen ‘als gevolg van veertig jaar rampzalig immigratiebeleid’, schreef Marion Maréchal van Eric Zemmours partij Reconquête! in Le Figaro.  

Maréchal: ‘Er komt een dag dat de Fransen in het verzet gaan en de wapens opnemen.’ Zemmour beschouwt de banlieues als ‘buitenlandse enclaves’ en ziet in de onlusten na Nahels dood de voorbode van een ‘etnische oorlog’. Onduidelijk is of hij die wenst of vreest. 

Een burgeroorlog is niet meer alleen politieke fictie 

Zo’n oorlog bleef tot nu toe beperkt tot de ‘politique fiction’. In zijn roman Soumission (2015) beschrijft Michel Houellebecq hoe islamitische bewoners van de voorsteden zich bewapenen tegen aanhangers van Marine Le Pen als zij de presidentsverkiezingen dreigt te winnen. Om dat te voorkomen, schaart de linkse en rechtse oppositie zich achter een islamitische kandidaat, die Le Pen verslaat.  

En van de ene dag op de andere is het racaille, het jonge gajes uit de voorsteden, uit de straten en winkelcentra verdwenen! Al in 1973 beschreef romancier Jean Raspail hoe een ‘vloot’ van arme immigranten aanspoelt in Zuid-Frankrijk.  Gewapende strijders uit alle delen van Frankrijk snellen naar de kust om het onheil af te wenden. 

Terug naar de realiteit van ‘horden’ jongeren die vanuit de banlieues plunderend en brandschattend de stadscentra binnenrukken. Een altijd verdrongen schrikbeeld komt akelig dichtbij. De eerder vermelde politievakbond: ‘…vandaag voeren we oorlog, morgen gaan we in verzet, laat de regering dat goed begrijpen.’  

René ter Steege is journalist, schrijver en vertaler. 

Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Dat kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Het altijd verdrongen schrikbeeld van een burgeroorlog komt in Frankrijk steeds dichterbij verscheen eerst op Wynia's Week.