In een korte serie inventariseerde Calvin Schukkink voor Wynia’s Week de reeks van pressiegroepen die de massale migratie naar Nederland gaande houden. De eerste vier afleveringen leest u hier, hier, hier en hier. In dit afrondende artikel: de lobbycratie achter de voortgaande immigratie is overal en is diepgeworteld in de Nederlandse politiek. Hoezo ‘grip op migratie’?

Eind februari van dit jaar schreef de koepelorganisatie Universiteiten van Nederland (UNL) samen met de Economic Boards (hierover straks meer) en de CEO’s van een aantal grote bedrijven – zoals Ahold Delhaize, Bol.com, Just Eat Takeaway, Marktplaats, Booking.com en Picnic – een brief aan het zojuist aangetreden kabinet-Jetten.

De opstellers verklaarden dat Nederland verwikkeld is in een ‘slag om talent’ en dat er ‘divers en internationaal talent’ nodig is om die slag te winnen. Volgens de briefschrijvers moet het bedrijfsleven daar ‘ruim baan’ voor krijgen en moet ook het ‘internationale karakter’ van het hoger onderwijs behouden blijven. Universiteiten zouden meer autonomie en regie moeten krijgen over de instroom van buitenlandse studenten.

Het is niet zomaar dat deze bedrijven en organisaties vragen om ander of beter beleid. In het geval van de UNL, de Economic Boards en enkele andere partijen is sprake van een zeer nauw en stevig netwerk dat voortdurend de politiek weet te beïnvloeden.

Te beginnen bij de rol voor de Universiteiten van Nederland (UNL) – de koepelorganisatie dus van alle Nederlandse universiteiten. Sinds juni 2024 is Caspar van den Berg voorzitter van de UNL. Van den Berg heeft zijn voorzitterschap enige tijd gecombineerd met zijn Eerste Kamerlidmaatschap voor de VVD.

Van den Berg heeft in het verleden vaker namens alle universiteiten gepleit voor meer ‘internationaal talent’. Niet alleen de werving ervan: hij ondersteunt ook het behouden van deze ‘internationals’ voor de arbeidsmarkt. Het is niet onwaarschijnlijk dat hij een kort lijntje heeft naar de huidige onderwijsminister Rianne Letschert van D66. Letschert was rector magnificus – men noemde haar de ‘rector of diversity’ – van de Universiteit Maastricht. In die rol pleitte ze al voortdurend voor internationalisering, verengelsing en het ‘diverser’ worden van de universiteit.

Economic Boards van Nederland

Van den Berg was een van de grote pleitbezorgers van de ‘nationale talentstrategie’ die nu in Den Haag wordt uitgerold. Dat is een samenhangende visie om binnenlands en internationaal talent aan te trekken, te ontwikkelen en te behouden. Daarvoor pleitte hij samen met de Economic Boards van Nederland – 19 regionale netwerken van grote bedrijven, kennisinstellingen en politiek bestuurders die met elkaar overleg voeren over hoe de regio ‘beter’ gemaakt kan worden.

Neem de Economic Board van Utrecht: die bestaat onder meer uit burgemeester Sharon Dijksma (Pro), wethouder van Utrecht Susanne Schilderman (D66), wethouder van Amersfoort Willem-Jan Stegeman (D66), directeuren van de Universiteit Utrecht, Hogeschool Utrecht en Nyenrode, gedeputeerde André van Schie (VVD), KNMI-hoofddirecteur Maarten van Aalst en Rabobank-bestuurslid Janine Vos.

Beroepslobbyist

Van den Berg werkt vooral nauw samen met de voorzitter van de Economic Boards Nederland Michiel Dijkman. Dijkman heeft een rijk cv: zo heeft Dijkman ruim 7 jaar lang gewerkt bij de Europese tak van Samsung. Later was hij lid van de raad van bestuur bij Nuffic, de Nederlandse organisatie voor internationalisering in het onderwijs. En tot heden is hij ook lijsttrekker voor het CDA in Zuid-Holland, bestuurslid van Media Campus NL (de mediaorganisatie die bestaat uit NPO, RTL, Ster, Beeld & Geluid), voorzitter van de ledenraad van Rabobank in Rotterdam, afgevaardigde voor het ‘Healthy Cities Network’ van de WHO én afgevaardigde van de Davos Baukultur Alliance van het WEF van Klaus Schwab. Dijkman weet wel het een en ander van lobbyen.

De grote bedrijvenlobby van VNO-NCW heeft ook een groot aandeel in het ijveren voor arbeidsmigranten. Voormalig voorzitter Ingrid Thijssen stond bekend als de ‘meest invloedrijke lobbyist van Nederland’. In 2022 deed ze nog de uitspraak dat ‘er geen tomaat op je bord ligt zonder arbeidsmigranten’. Ze heeft ook hard geijverd voor het behoud van de omstreden 30-procentregeling voor expats.

‘Young Global Leader’ als voorzitter VNO-NCW

Sinds 1 mei 2026 is Coen van Oostrom de voorzitter van VNO-NCW. Hij is al sinds 2011 betrokken bij het globalistische WEF: hij was begonnen als ‘Young Global Leader Alumni’ en is nu lid van de stuurgroep van ‘Net Zero Carbon Cities’.

Ook zit Van Oostrom in de raad van de European Council on Foreign Relations (ECFR), een internationale denktank die tot doel heeft om ‘een veilige ontmoetingsplaats te bieden waar beleidsmakers, activisten en opinieleiders ideeën kunnen uitwisselen’. Vanuit Nederland zitten ook Sigrid Kaag (D66), Kati Piri (Pro), Lilianne Ploumen (Pro) en Karien van Gennip (CDA) in de ECFR. Allemaal politici uit de pro-globalisatie en pro-immigratiehoek.

Rol voor LTO Nederland

De agrarische sector – waar relatief veel (goedkope) buitenlandse werknemers actief zijn – heeft eveneens een aandeel in het pleidooi voor meer arbeidsmigranten. Met name voor LTO (Land- en Tuinbouworganisatie Nederland) is een grote rol weggelegd. In een ouder interview met de ABU zei voormalig LTO-voorzitter en oud-CDA’er Sjaak van der Tak nog dat ‘arbeidsmigratie een noodzaak is en blijft om onze economie draaiende en onze welvaart op peil te houden’.

In hetzelfde interview pleitte Van der Tak er zelfs voor dat tegen de wil van de gemeenteraad in moet worden gezorgd voor huisvesting voor arbeidsmigranten: ‘Toen ik burgemeester van Westland was, hadden we als College van B&W zeventien mogelijke huisvestingslocaties voorgesteld. Die werden allemaal afgewezen door de gemeenteraad. In dat soort gevallen moet de provincie zijn verantwoordelijkheid nemen om in te grijpen. Want ook arbeidsmigranten […] hebben recht op goede huisvesting.’

Spin in het web: Van Gool

Centraal in de ‘huisvesting voor arbeidsmigranten’-lobby staat overigens de invloedrijke arbeidsmigratie-ondernemer Frank van Gool over wie Wynia’s Week al eerdere enkele malen berichtte, zoals hier. Van Gool was of is niet alleen groot in het binnenhalen van buitenlandse arbeid, maar inmiddels ook in het onderbrengen van die buitenlandse werknemers. Hij heeft nauwe banden met politiek en media.

Zo is Van Gool als lid (dan wel voorzitter) van de Raad van Toezicht ook weer betrokken bij de een jaar geleden opgerichte ‘anti-populistische’ beweging ‘Voor Ons Nederland’ van VVD-prominent Klaas Dijkhoff en enkele (andere) ex-campagnevoerders van de VVD, aangevuld met politici van andere partijen, onder wie Van Gools medewerker Gert-Jan Segers, die als leider van de ChristenUnie nog gekant was tegen arbeidsmigratie.

In het Comité van Aanbeveling van de beweging van Dijkhoff en Van Gool zit ook Lodewijk Asscher, die als PvdA-minister van Sociale Zaken juist nog – zij het vergeefs – ijverde voor de inperking van arbeidsmigratie.

Pikant: acht jaar geleden nam de Tweede Kamer de breed gesteunde motie-Dijkhoff van de toenmalige VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff aan, waarin de regering om onderzoek naar de bevolkingsgroei en immigratie werd gevraagd. Die motie legde de basis voor de staatscommissie-Van Zwol, die ruim twee jaar geleden pleitte voor ‘grip op migratie’.

Twee jaar na de motie kondigde Dijkhoff aan uit de politiek te stappen. Nadat hij dat begin 2021 daadwerkelijk deed kreeg hij meteen functies in de onderneming van Frank van Gool en nam zijn nieuwe lobby- en campagnebureau opdrachten aan van Van Gool, onder meer bij het bewerken van gemeenten om onderdak voor arbeidsmigranten mogelijk te maken.

Veel van de hiervoor genoemde organisaties zijn in verschillende mate betrokken bij de succesvolle lobby voor verdere ‘internationalisering’ van Nederland. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het debat rondom de voor expats zeer aantrekkelijke 30-procentregeling. Expats hoeven over 30 procent van hun inkomen geen belasting te betalen. Op een gemiddeld jaarsalaris scheelt dat enkele duizenden euro’s aan belasting.

Met name op de woningmarkt levert dat expats een groot voordeel op. Makelaarsvereniging NVM rapporteerde in 2025 dat internationals, mede vanwege de expatregeling, ‘met hetzelfde bruto inkomen een hogere hypotheek kunnen krijgen dan niet-internationals’.

Versobering expatregeling teruggedraaid

Pieter Omtzigt, toen nog een van de populairste Kamerleden, pleitte voor het stevig afbouwen van de expatregeling. Hij stelde de bekende 30-20-10-regeling voor, die in 2023 in de Tweede Kamer werd aangenomen. De politieke plannen voor het versoberen van de expatregeling kregen echter veel kritiek vanuit de grote bedrijven. Toenmalig ASML-topman Peter Wennink dreigde met het verhuizen van zijn bedrijf. Toenmalig VNO-NCW-voorzitter Ingrid Thijssen noemde de 30-procentregeling ‘onmisbaar’ voor de kenniseconomie.

In 2024 draaide kabinet-Schoof, dat nota bene juist het mandaat van de kiezer kreeg om de migratiestromen en vergaande verengelsing te beperken, de versobering terug. De onbelaste vergoeding voor expats zal wel vanaf 2027 naar 27 procent dalen.

Lobby tegen de taaltoets

Een ander succesverhaal is dat van de Wet Internationalisering in Balans (WIB) van oud-Onderwijsminister Robbert Dijkgraaf. Deze wet was in het leven geroepen om de internationalisering in toom te houden vanwege de aanhoudende woningnood, verengelsing van opleidingen en de druk op toegankelijkheid voor Nederlandse studenten.

Onder de WIB zou de minister meer mogelijkheden krijgen om anderstalige trajecten te begrenzen en internationale studentenstromen te reguleren. Daarnaast moesten universiteiten met de nieuwe wet aantonen waarom een bepaalde opleiding Engelstalig is, en niet Nederlands – de zogeheten Toets Anderstalig Onderwijs (TAO).

Hier moesten de VNO-NCW en de koepelorganisatie Universiteiten van Nederland (UNL) niets van hebben. In een reactie op het wetsvoorstel van de WIB adviseerde de VNO-NCW om de Nederlandse taaleis te schrappen. De UNL reageerde met ‘zorgen’ over de uitvoering van de TAO en het ‘verlies van de voordelen van internationalisering’.

Ook acht provincies riepen kabinet-Schoof op om de WIB ‘af te zwakken’. Ze vrezen dat het vertrek van buitenlandse studenten het hele onderwijsaanbod in de provincie kan ‘verschralen’ omdat opleidingen niet rendabel zouden zijn met louter binnenlandse instroom.

Tweede Kamer haalt de taaltoets van tafel

Enkele universiteiten lieten door het SEO onderzoeken wat de economische gevolgen zouden zijn van de WIB. De conclusie: de economische impact van minder internationale studenten in de Randstad zou een bbp-verlies betekenen van 3,9 tot 4,8 miljard euro.

Met die gegevens gingen de universiteiten en de media aan de haal. ‘Miljardenverlies samenleving bij inperking internationale studenten,’ klinkt een nieuwsbericht van de Universiteit Utrecht en Universiteit Leiden. BNR kopte: ‘Daling buitenlandse studenten kost Nederland miljarden, waarschuwen universiteiten’. Het leidde tot nieuwe debatten in de Tweede Kamer. In mei 2025 nam de Tweede Kamer een motie aan om de TAO voor bestaande opleidingen uit de WIB te halen.

Beleid ten gunste van verdere ‘internationalisering’

De Nederlandse bevolking laat voortdurend weten alle vormen van migratie te willen beperken. Daartegenover staat een machtige lobby die baat heeft bij internationale studenten en arbeiders. Niet alleen de uitzendorganisaties, maar ook de Nederlandse universiteiten, Economic Boards en werkgeversorganisatie VNO-NCW weten met succes beleid te realiseren dat juist gericht is op verdere ‘internationalisering’ van Nederland.

Samengevoegd met de eveneens succesvolle lobby’s voor asiel, studiemigratie en gezinsmigratie staat dat haaks op de wens van kiezers en van de staatscommissie Van Zwol en op wat er door de regering en de volksvertegenwoordiging met de mond wordt beleden.

Maar de lobbycratie blijkt sterker dan de democratie: van grip op migratie is in Nederland geen enkele sprake. Wat de Nederlanders willen lijkt uiteindelijk nauwelijks een rol te spelen. Sectorale en particuliere belangen wegen zwaarder.

Wynia’s Week kijkt verder als anderen aarzelen. Steunt u deze onafhankelijke journalistiek? Hartelijk dank!

Het bericht De immigratielobby is sterker dan de kiezers: er wordt niets nagelaten om Nederland ‘internationaler’ te maken verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor alle vormen van migratie is er in Nederland een heel actieve lobby, stelt Van de Beek. Al die lobby’s samen zijn machtiger dan de uitslag van verkiezingen. Bovendien kunnen die pressiegroepen (zoals VluchtelingenWerk, asieladvocaten, universiteiten, uitzendbureaus, grote bedrijven) gebruik maken van internationale wetgeving en rechters die genegen zijn extra immigratie te steunen.

Daar komt nog eens bij dat zowel linkse als christelijke lobby’s met name asielmigratie en illegalen door dik en dun steunen, zowel in als buiten het parlement. Al met al kan de bevolking wel minder immigratie (vooral van asielmigranten) willen, maar de lobbycratie blijkt sterker dan de democratie.

Daar betaalt Nederland een hoge prijs voor, stelt Jan van de Beek. Want als Nederland geen koploper maar een achterblijven is qua asielbeleid, lopen asielzoekers buurlanden voorbij en gaan ze naar Nederland. En wat is het geval: het strengere België heeft al wel minder asielzoekers, Nederland niet. Het kabinet-Schoof functioneerde nauwelijks en het kabinet-Jetten is niet overtuigend als het gaat om de inperking van immigratie. Die verlamming maakt Nederland wel tot koploper, maar dan van extra immigratie, vooral van mensen uit verre landen zonder veel vooruitzichten op integratie en werk.

Van de Beek voorziet diverse scenario’s. In Noord-Europese landen hebben kiezers migratiekritische partijen aan de macht gebracht. In Nederland gaat het ook die kant op, juist omdat regerende politici niets bereiken. Maar andere scenario’s zijn ook denkbaar, zoals overheden en rechtbanken die zich nog minder dan nu al het geval is van de bevolking aantrekken.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, 156 keer per jaar, met iedere week nieuwe video’s en podcasts. De donateurs maken dat mogelijk. Doe mee! Hartelijk dank!

Het bericht Jan van de Beek: als je in Europa niet meedoet aan strenger asielbeleid krijg je juist extra asielzoekers verscheen eerst op Wynia's Week.

Onlangs besteedde Wynia’s Week aandacht aan een burgerinitiatief dat de Nationale Postcode Loterij in de huidige vorm wil verbieden. Meer dan drie miljoen Nederlanders spelen maandelijks mee in deze loterij. Velen doen dat niet alleen in de hoop op een prijs, maar ook vanuit de gedachte dat zij daarmee sympathieke, maatschappelijke projecten steunen.

De werkelijkheid is dat de loterijorganisatie is uitgegroeid tot een omvangrijke financier van links politiek activisme. Dit wordt pijnlijk duidelijk binnen het asieldossier. Terwijl de opvang onder zware druk staat, bemoeit een kapitaalkrachtig netwerk van private organisaties zich intensief met de politieke besluitvorming in Den Haag.

Grootschalige lobbycampagne

Toen het parlement zich in 2025 boog over de Asielnoodmaatregelenwet, leek de wens van een grote meerderheid van de Nederlanders om de asielinstroom in te perken te worden omgezet in concreet beleid. Maar direct kwam een netwerk van maatschappelijke organisaties in beweging. Onder leiding van kapitaalkrachtige ngo’s werd een grootschalige lobbycampagne opgezet om de wet in de Eerste Kamer te blokkeren. Met succes, want de wet werd uiteindelijk in de senaat weggestemd.

Om te begrijpen hoe een coalitie van maatschappelijke organisaties de slagkracht heeft om zo’n landelijke campagne te voeren, moet gekeken worden naar de financiële infrastructuur. Het voeren van een dergelijke lobby vereist aanzienlijke middelen. De overheid mag wettelijk geen subsidie verstrekken aan organisaties die lobbyen tegen haar eigen beleid. Dat Stichting VluchtelingenWerk Nederland (VWN) desondanks over de financiële middelen beschikt om op het hoogste politieke niveau invloed uit te oefenen, is grotendeels te danken aan de geldstroom vanuit de Nationale Postcode Loterij.

Hoewel diverse fondsen een rol spelen in dit netwerk, treedt VWN telkens op als de centrale coördinator. De organisatie stond aan de basis van de brandbrieven en de petitie met 117.000 handtekeningen die aan de Eerste Kamer werd aangeboden. Voor haar wettelijke taken, zoals de opvang en begeleiding van asielzoekers, ontvangt VWN overheidsgelden die aan strikte projectvoorwaarden zijn gebonden. Daarnaast is er echter een structurele, jaarlijkse bijdrage van maar liefst 10 miljoen euro van de Postcode Loterij. Het cruciale kenmerk van deze loterijbijdrage is dat deze ‘ongeoormerkt’ is. De organisatie mag deze miljoenen volledig naar eigen inzicht besteden, zonder (overheids)restricties.

De Postcode Loterij fungeert hiermee als de private vermogensbeheerder van de asiellobby. Wie de lijst van ondertekenaars en bondgenoten van de petities analyseert, stuit op een repeterend patroon: een aanzienlijk deel van de organisaties die de asielwetten succesvol hebben bestreden, wordt structureel gefinancierd met miljoenen uit de loterijopbrengsten.

Binnen het brede bondgenootschap ‘Stop de Asielwetten’ vallen direct enkele miljoenenstromen op. Naast de vaste 10 miljoen euro voor VWN, ontvangt Amnesty International – dat de senaat intensief voorzag van juridische bezwaren – structureel ruim 3,1 miljoen euro per jaar. De ‘vredesorganisatie’ PAX en het Kansfonds, dat weer radicalere organisaties financiert, krijgen respectievelijk 2,5 en 2,25 miljoen euro per jaar van de loterij. Ook partijen als Defence for Children en Dokters van de Wereld worden jaarlijks met een half miljoen euro gesteund om lobbybrieven te sturen.

Wanneer de balans wordt opgemaakt van het totale palet aan loterijpartners dat zich bezighoudt met asielrecht en het via juridische procedures aanvechten van het grens- en uitzettingsbeleid, gaat het om een structureel miljoenennetwerk. Dit kapitaal biedt de ngo’s een langdurige financiële onafhankelijkheid die de politieke slagkracht in Den Haag garandeert.

Publicitair succes

Om te begrijpen hoe deze financiële verwevenheid zo groot heeft kunnen worden, moeten we terug naar het oprichtingsjaar van de Postcode Loterij: 1989. In haar boek De mannen van de droomfabriek (2015) beschrijft Ineke Holtwijk treffend de beginjaren van de loterij. Oprichter Boudewijn Poelmann zocht destijds naar ideologische partners, maar stuitte op een cultuurkloof. Veel gevestigde goede doelen vonden een commerciële marketingaanpak destijds ongemakkelijk of zelfs taboe.

VluchtelingenWerk Nederland was destijds nog een bescheiden organisatie, maar het bestuur zag wél de potentie van een commerciële samenwerking. Poelmann begreep dat de problematiek rondom kwetsbare groepen het emotioneel goed doet bij het publiek. Dit leidde in de winter van 1989 tot de allereerste grote gezamenlijke campagne: de Kinderkerstloop.

Hoewel de loop destijds door aanhoudende regen en kou in het water viel, was het publicitaire succes enorm. Met drie prime time uitzendingen op de publieke omroep wist de Postcode Loterij zichzelf in één klap op de kaart te zetten als een maatschappelijk betrokken organisatie. De volledige opbrengst ging naar VluchtelingenWerk. Het bleek het fundament van een historische symbiose: de loterij en de vluchtelingenorganisatie hebben elkaar in de decennia die volgden in feite wederzijds groot gemaakt.

Inmiddels is de situatie totaal veranderd. Zoals Wouter Roorda al eerder in Wynia’s Week constateerde, is VluchtelingenWerk inmiddels uitgegroeid tot een omvangrijk instituut dat diep in alle haarvaten van de Nederlandse asielketen zit. Voor haar reguliere taken ontvangt de organisatie miljoenen aan overheidsgeld.

De politieke slagkracht van deze organisatie reikt tot diep in het bestuurlijke centrum van de macht. Zo is voormalig D66-Kamerlid Sjoerd Warmerdam de directeur Public Affairs en Strategie van de organisatie, terwijl oud-D66-minister van Justitie Winnie Sorgdrager de Raad van Toezicht voorzit. Dankzij de steun van een netwerk van asiel- en mensenrechtenadvocaten is VluchtelingenWerk in staat om het gewenste asielbeleid via de rechter af te dwingen op het moment dat de politiek niet meewerkt.

Omdat de overheid geen belastinggeld verstrekt voor politieke trajecten tegen haar eigen beleid, vult de Postcode Loterij dit gat op. Het gaat hier om een bewuste ideologisch gemotiveerde strategie, bedoeld – zoals Poelmann in 2018 vertelde aan Trouw – om een ‘tegenmacht’ te financieren. Desnoods buiten het parlement om, via de rechter.

Bedrogen burgers

Onder de Nederlanders die in meerderheid vinden dat de asielinstroom moet worden ingeperkt, zullen zich ook veel van de drie miljoen deelnemers aan de Postcode Loterij bevinden. Zij kopen maandelijks trouw een lot in de veronderstelling dat zij zo bijdragen aan sportveldjes, natuurbehoud of armoedebestrijding. De werkelijkheid is dat de Postcode Loterij met het geld tevens organisaties financiert die een strenger asielbeleid actief tegenhouden.

Daarmee is de cirkel rond: burgers kopen aan de voordeur een lot voor het goede doel, maar financieren via de achterdeur de blokkade van de politieke koerswijziging waarvan ze massaal voorstander zijn.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Wie meespeelt in de Postcode Loterij financiert linkse activisten die een strenger asielbeleid tegenhouden verscheen eerst op Wynia's Week.

Broers wil een einde maken aan de ‘onethische’ activiteiten van de Nationale Postcode Loterij (NPL). ‘Meer dan drie miljoen Nederlanders nemen niet alleen deel in de hoop op een geldprijs, maar ook onder sociale druk en uit angst om dit geld mis te lopen. De Postcode Loterij is immers de enige loterij waarbij deelnemers achteraf vernemen dat hun postcode in de prijzen had kunnen vallen,’ zo meldt de website van het burgerinitiatief. ‘Dit systeem stimuleert ongelijkheid en draagt bij aan problematisch gokgedrag. Daarnaast worden consumenten geconfronteerd met agressieve reclamecampagnes en ongewenste post. Wij pleiten daarom voor een verbod op de huidige opzet van de Postcode Loterij. De loterij mag blijven bestaan, mits zij een alternatief systeem ontwikkelt waarin de prijstoekenning niet langer afhankelijk is van de woonlocatie van de deelnemers.’

En inderdaad: het is de nachtmerrie van elke ex-deelnemer dat de straatprijs op de eigen postcode valt, net nadat je hebt opgezegd. Toch is de kans op een grote prijs bij de NPL niet groot: ongeveer één op 3,5 miljoen voor een prijs van 100.000 euro. Het zijn vooral de kleine of promotionele prijzen, zoals handdoeken of korting- en voordeelbonnen, die de binding versterken: zo wordt het brein ‘beloond’ en blijven deelnemers ‘klaar voor de grote klap’ – die bijna nooit komt.

Complexe verstrengeling

Het opzegproces bij de NPL is ingewikkeld. Het consumentenprogramma Radar deed al eens uit de doeken dat je meerdere keren wordt verleid om te blijven meespelen. Telefonisch opzeggen is lastig: mensen worden langdurig in de wacht gezet met mededelingen als ‘probeert u het later nog eens’. Als je eindelijk iemand aan de lijn krijgt, wordt een script gevolgd dat aanbiedingen combineert met het inspelen op de angst voor het missen van een grote prijs.

De complexe verstrengeling met de politieke en filantropische elite maakt de NPL een uniek instituut. De loterij is niet alleen een kansspel, maar ontwikkelt zich steeds meer tot de drijvende kracht achter wat wel de ‘schaduwstaat’ van ngo’s wordt genoemd.

Organisaties met ideeën en doelstellingen die niet in overeenstemming zijn met de progressieve ideologie van de NPL, gericht op klimaat, migratie en sociale rechtvaardigheid, maken nauwelijks kans op financiële steun van de zogenoemde Toekenningenraad. Daarnaast speelt het strategisch personeelsbeleid een grote rol. Oud-bewindslieden en kopstukken van gesteunde ngo’s rouleren vaak naar toezichthoudende functies binnen de loterij, waardoor de lobbykracht in Den Haag en Brussel nauwelijks is te weerstaan.

Het selecteren van goede doelen die financiering ontvangen, is een streng gestructureerd proces, opgetuigd om de schijn van willekeur te vermijden. Toch is de selectie ideologisch gekleurd. De ‘Postcode Lottery Group’ voert via haar management de eerste screening uit. Novamedia is de private eigenaar en bedenker van het loterijconcept, terwijl de Postcode Lottery Group in internationaal verband fungeert als de operationele vlag waaronder de diverse nationale loterijen worden beheerd. De organisatie beoordeelt of een aanvrager past bij de missie van de loterij en of deze aansluit bij de thema’s die de NPL belangrijk vindt.

De loterij werkt vooral met meerjarige partners. Nieuwe organisaties kunnen niet zomaar een aanvraag indienen; ze moeten vaak eerst jarenlang aantonen dat ze ‘impact maken’ binnen de relevante thema’s. De Toekenningenraad brengt advies uit over de verdeling en beslist over eventuele verlengingen of eenmalige bijdragen.

De positie van de doorgewinterde politieke veteraan Paul Rosenmöller, voorzitter van de Eerste Kamerfractie van GroenLinks-PvdA, illustreert de nauwe verwevenheid tussen politieke macht en privaat loterijgeld. Rosenmöller zit in de Toekenningenraad die beslist over de verdeling van de circa 378 miljoen euro die de NPL in 2025 en 2026 uitdeelt. Hoewel de Raad van Bestuur uiteindelijk de besluiten neemt, gebeurt dat op basis van het advies en met goedkeuring van de Toekenningenraad.

Minder kansspelbelasting

Stichting DOEN ontvangt in 2026 de hoogste bijdrage, ongeveer 24,3 miljoen euro, inclusief het Buurtfonds. Via DOEN worden veel kleinere, vaak activistisch ingestelde start-ups gefinancierd. Daarnaast ontvangen organisaties als Oxfam Novib, Artsen zonder Grenzen, Natuurmonumenten, Unicef en WNF elk een stabiel bedrag van circa 13,5 miljoen euro. Via extra projectbijdragen, onder de noemer ‘Droomfonds’, wordt daarnaast structureel geld geïnvesteerd in links-activistische organisaties als Urgenda en Milieudefensie.

In november 2024 nam de Tweede Kamer een motie aan waarin het kabinet werd verzocht in kaart te brengen wat de verschillende opties en uitvoeringsimplicaties zijn voor tariefdifferentiatie in de kansspelbelasting. Het doel was om loterijen die een groot deel van hun opbrengsten aan goede doelen schenken, zoals de NPL, te ontzien bij de geplande verhoging van de kansspelbelasting naar 37,8 procent per 2026.

Opvallend was dat de steun voor deze motie niet alleen kwam van de linkse partijen, maar ook van VVD, JA21 en BBB. Laatstgenoemde partijen steunden de motie vooral om de lokale verenigingen en breedtesport te ontzien. Daarnaast zagen zij in de differentiatie een kans om de belastingdruk op de loterijdeelnemers te matigen.

Onaantastbare status

Dit wierp een interessant licht op onaantastbaarheid van de Nationale Postcode Loterij, die er kennelijk in slaagt om partijen met totaal verschillende achtergronden en agenda’s samen in één kamp te krijgen. Politici voelen zich gedwongen om de NPL te ontzien omdat elke ingreep in de werkwijze direct wordt vertaald naar: ‘Dan krijgen de sportclubs en de voedselbanken minder geld.’

Dit is het ‘gijzelmiddel’ dat ook bij het burgerinitiatief van Rick Broers centraal staat. Hoewel een verbod op de NPL politiek onhaalbaar lijkt, zit de winst in het doorbreken van de stilte. Want wanneer op 12 mei zou blijken dat het burgerinitiatief voldoende wordt ondersteund – de lat ligt bij 40.000 handtekeningen – dan komt het onderwerp op de agenda van de Tweede Kamer. Voor het eerst wordt de Nationale Postcode Loterij dan niet alleen beoordeeld op haar vriendelijke tv-spotjes, maar ook op het harde mechanisme dat haar macht financiert.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Eindelijk discussie over de twijfelachtige praktijken van de Nationale Postcode Loterij verscheen eerst op Wynia's Week.

De druk werd deze keer vooral uitgeoefend op regeringspartij CDA, in de senaat een van de grotere fracties. Daarbij was een prominente rol weggelegd voor de Raad van Kerken, een landelijk samenwerkingsverband van negentien christelijke kerken en organisaties, waaronder de protestantse PKN en de rooms-katholieke kerk. De wetsvoorstellen, aldus voorzitter Derk Stegeman van de werkgroep Vluchtelingen van de Raad van Kerken, ‘maken het leven van mensen zonder papieren nog onveiliger en sluiten hen verder uit van basisvoorzieningen zoals zorg en hulp’.

Herhaling van zetten

Het was in veel opzichten een herhaling van zetten, die deed denken aan de behandeling van het zogenoemde kinderpardon in 2019. Bij monde van toenmalig staatssecretaris Mark Harbers (VVD) kondigde het derde kabinet-Rutte toen strenger asielbeleid aan, dat aanvankelijk ook leek te worden gesteund door coalitiepartner CDA.

Tot de kerkelijke asiellobbyisten in actie kwamen. Voormalig CDA-senator en voorzitter van de Haagse Bethelkapel Rein Willems – die toen kerkasiel verleende aan een Armeens gezin – noemde het asielstandpunt van zijn partij ‘onbarmhartig’. Mede dankzij CDA-Tweede Kamerlid Madeleine van Toorenburg – nu asielwoordvoerder van het CDA in de Eerste Kamer – gingen de christendemocraten vervolgens om en dwongen ze samen met D66 en ChristenUnie een verruiming van het kinderpardon af. Het leidde ertoe dat honderden kinderen, die eerder uitgeprocedeerd waren, alsnog een verblijfsvergunning kregen.

Kerkasiel is al vele jaren een beproefd pressiemiddel van de asiellobby. Het werd in 1975 voor het eerst succesvol ingezet bij 182 Marokkaanse gastarbeiders die aanvankelijk van de overheid geen permanente verblijfsvergunning kregen. Sinds november 2024 bivakkeert een uitgeprocedeerde Armeense familie in kerkelijk centrum Open Hof in Kampen. De overheid staat vrijwel machteloos, want tijdens godsdienstoefeningen is het de politie niet toegestaan om gebedshuizen te betreden.

Kansfonds voor illegalen

Een opvallende rol bij de asielperikelen in het CDA is weggelegd voor Theo Bovens, voormalig commissaris van de koning in Limburg en sinds 2023 fractievoorzitter in de Eerste Kamer. In januari 2014 trad hij aan als voorzitter van Kansfonds, een stichting die zich naar eigen zeggen inzet voor ‘de 1 miljoen mensen die geen thuis hebben’.

Kansfonds financiert in dat kader ook initiatieven voor illegalen, zoals het programma ‘Een thuis zonder papieren’, dat in 2024 werd ondersteund met maar liefst 1,7 miljoen euro, bijna 19 procent van het totale budget van de stichting.

In februari van dit jaar trad Bovens plotseling af als voorzitter van Kansfonds. Net op tijd om bij de stemming in de Eerste Kamer over de asielwetten van Marjolein Faber – onder meer bedoeld om illegaliteit voortaan strafbaar te stellen – niet te kunnen worden beschuldigd van een dubbelrol.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Wat maakt het CDA altijd weer gevoelig voor de moralistische praatjes van de asiellobby? verscheen eerst op Wynia's Week.

Vluchtelingenwerk Nederland

Een van de grootste en meest invloedrijke organisaties op het gebied van asielmigratie is het in 1979 opgerichte Vluchtelingenwerk Nederland (VWN). Wat opvalt aan Vluchtelingenwerk is dat het een organisatie met een dubbele rol is. Enerzijds houdt ze zich bezig met het begeleiden van asielzoekers bij hun asielprocedure en daarna ook met hun vestiging in gemeenten en met het verzorgen van inburgeringscursussen en integratieprogramma’s. Daarvoor krijgt de organisatie veel overheidssubsidies: in 2024 kreeg VWN volgens de jaarstukken ruim €107 miljoen van gemeenten, ministeries en de Raad voor Rechtsbijstand. Ruim driekwart van de inkomsten van VWN is afkomstig van de overheid. Ook de Nationale Postcodeloterij is een vaste financier met ruim €10 miljoen per jaar.

(Over de financiering van VWN en de verwevenheid met de overheid heeft econoom en auteur Wouter Roorda eerder geschreven. Lees zijn stuk hier)

Aan de andere kant doet Vluchtelingenwerk Nederland veel op het gebied van collectieve belangenbehartiging en beleidsbeïnvloeding in Nederland en Europa op het gebied van asielzoekers en vluchtelingen. Dat doet VWN vooral door te lobbyen. Dat beaamt VWN ook zelf: ze noemt het lobbyen op haar website ‘een belangrijk onderdeel van ons werk’. Op de webpagina legt Vluchtelingenwerk stap voor stap uit hoe het te werk gaat in het beïnvloeden van de politiek: ‘We kijken eerst of we er met de betrokken uitvoeringsinstanties uitkomen: zien jullie het ook zo? Kunnen we het oplossen? (…) Lukt het niet op uitvoeringsniveau, dan volgt stap twee: het ministerie.’ VWN-lobbyist Sander Laban vertelt daarna dat als het ministerie niet luistert, stap drie wordt gezet: ‘De politieke lobby bij de Tweede Kamer.’

Lobby Vluchtelingenwerk werkt uitstekend

Uit de praktijk blijkt dat die lobby uitstekend werkt. Zo noemt Vluchtelingenwerk op de webpagina uit 2022 zelf enkele lobbysuccessen uit die tijd: een lobby tegen het wetsvoorstel om asielvergunningen te verkorten in 2019, het in stand houden van rechtsbijstand aan asielzoekers in 2020 en een aangenomen motie voor het terughalen van Afghaanse tolken naar Nederland in 2021. Maar ook daarna heeft VWN successen behaald met lobbyen. In 2023 drong de organisatie bij de IND en het ministerie van Justitie en Veiligheid er met succes op aan om een spoedprocedure in het leven te roepen voor gezinshereniging van Palestijnen in Nederland.

Lobbyen voor de Spreidingswet

Met het COA en de VNG heeft Vluchtelingenwerk er ook voor gelobbyd dat de controversiële Spreidingswet is aangenomen. In 2023 deed toenmalig COA-bestuursvoorzitter en oud-VVD’er Milo Schoenmaker een ‘dringende oproep’ aan de Tweede Kamer om de Spreidingswet te behandelen en aan te nemen. Het invoeren van deze wet was volgens hem en Vluchtelingenwerk ‘ronduit noodzakelijk’ en ‘essentieel voor menswaardige asielopvang’.

In het regeerakkoord van kabinet-Jetten wordt voor de toekomst een nóg grotere rol weggelegd voor VWN: ‘Wij willen dat VluchtelingenWerk, in samenwerking met het COA en de IND, op alle (asielopvang-)locaties actief kan zijn en daarmee ook het COA en de IND ontlast bij de asielprocedure.’

Kinderrechten

Over de boeg van kinderrechten wordt ook voortdurend gelobbyd voor onder meer het in stand laten van de Spreidingswet en ruime regels ten aanzien van gezinshereniging. Daar maakt de Werkgroep Kind in azc zich hard voor: een samenwerkingsverband van Defence for Children, Save the Children, Stichting de Vrolijkheid, Vluchtelingenwerk Nederland, INLIA Foundations en UNHCR (de VN-Vluchtelingenorganisatie).

In een brief aan de woordvoerders asielbeleid van de Tweede Kamer en toenmalig Asielminister Faber van 9 september 2024 maakte de Werkgroep korte metten met de asielplannen van Faber: de asielstop zou ‘juridisch onhoudbaar’ en ‘zeer zorgelijk’ zijn. De beperking van gezinshereniging zou volgens de Werkgroep in strijd zijn met het VN-Kinderrechtenverdrag, en de versobering van asielopvang ‘desastreus voor kinderen’. De Spreidingswet zou vanuit het oogpunt van opvang voor kinderen juist in stand moeten blijven.

Asieladvocaten

Evident is dat Vluchtelingenwerk aardige lijntjes heeft met Den Haag. En met de regering onder leiding van D66 al helemaal: voormalig D66-Kamerlid Sjoerd Warmerdam is nu directeur Public Affairs en Strategie van Vluchtelingenwerk, en nog steeds lid van D66. Voormalig D66-minister van Justitie en voormalig staatsraad van de Raad van State Winnie Sorgdrager is voorzitter van de Raad van Toezicht. Naast de politieke lijntjes heeft Vluchtelingenwerk ook steun van grote asiel- en mensenrechtenadvocaten om het gewenste asielbeleid, als de politiek niet meewerkt, via de rechter af te dwingen.

Commissie Strategisch Procederen

In 2014 heeft Vluchtelingenwerk de Commissie Strategisch Procederen (CSP) opgericht. De CSP is een samenwerkingsverband waarin asieladvocaten, -wetenschappers en Vluchtelingenwerk kennis delen en zaken aanspannen om benadeelde asielzoekers of vluchtelingen te helpen. Dat doen ze tot aan de hoogste Nederlandse en EU-rechters. Het doel van deze Commissie is, aldus CSP-projectleider Sadhia Rafi, om ‘op een structurele manier het Nederlandse beleid via rechtspraak te beïnvloeden.’

Asieladvocaat Prakken d’Oliveira

In de Commissie Strategisch Procederen zitten enkele grote asieladvocaten. Twee asieladvocaten die recentelijk tot aan het Hof van Justitie en de Raad van State hebben geprocedeerd namens de CSP zijn Flip Schüller en Marq Wijngaarden. Beiden werken voor advocatenkantoor Prakken d’Oliveira, dat bekend staat om het vertegenwoordigen van linksextremisten (Volkert van der Graaf, RaRa, RAF), aanklagers in de Wilders-zaak, de terrorist Samir A. en andere leden van de Hofstadgroep. Verschillende advocaten bij Prakken d’Oliveira hebben ook een verleden bij Vluchtelingenwerk: advocaat Marq Wijngaarden is tot op heden lid van de Adviescommissie Asiel van VWN, en ook advocaten Isa van Krimpen en Larab Mohammad hebben eerder bij VWN gewerkt.

Daarnaast komt het vaker voor dat Prakken d’Oliveira rechtszaken voert samen met of ondersteund door Vluchtelingenwerk. Zo wisten beide partijen bij het Europese Hof van Justitie vorig jaar af te dwingen dat Nederland sneller moet beslissen op asielaanvragen, en kregen ze het in februari 2025 bij de rechtbank Amsterdam voor elkaar dat toenmalig Asielminister Faber de subsidie voor Vluchtelingenwerk niet mocht verminderen.

Vereniging Asieladvocaten en -Juristen Nederland

Prakken d’Oliveira-advocaat Wil Eikelboom is dan weer voorzitter van het bestuur van de Vereniging Asieladvocaten en -Juristen Nederland (VAJN) – een vereniging voor professionals die gespecialiseerd zijn in asielrecht en vreemdelingenrecht. De VAJN, die het hoofdkantoor op enkele straten afstand heeft van Prakken d’Oliveira, lobbyt met allerlei adviezen en reacties voor de instandhouding van ruimhartig asielbeleid. Zo schreef de VAJN bij monde van voorzitter Eikelboom als respons op de Asielnoodmaatregelenwet van Faber dat ‘ze (Faber) niet alleen lak heeft aan grondrechten, maar dat ook de uitvoerbaarheid en het effect van haar beleid haar kennelijk niets kunnen schelen’.

In februari 2025 schreef de VAJN een reactie op de internetconsultatie van het EU-Migratiepact. Ze adviseerde daarin tegen de invoering van het tweestatusstelsel, het beperken van gezinshereniging en rechtsbijstand en het verkorten van de beroepstermijn voor asielzoekers. Logisch, want waarom zouden asieladvocaten voorstander zijn van iets dat hun verdienmodel bedreigt?

Opmerkelijk is dat de Commissie Strategisch Procederen van Vluchtelingenwerk ook een nauwe band lijkt te hebben met de rechterlijke tak van de Raad van State, waar ze zelf voortdurend procederen voor asielzoekers en andere migranten. Zo was Hanna Sevenster, voorzitter van de Vreemdelingenkamer van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (= de kamer die het laatste en daarmee beslissende oordeel geeft in vreemdelingenzaken), aanwezig bij de jubileumviering van het tienjarig bestaan van de Commissie Strategisch Procederen. Bij deze viering ‘feliciteerde’ Sevenster de CSP met het grote aantal successen in de gevoerde zaken. De Commissie draagt volgens Sevenster ‘enorm bij aan het kanaliseren van juridische vragen en aan de kwaliteit van de procesvoering zowel in Nederland als bij het Europees Hof van Justitie in Luxemburg.’

Asiellobby bepaalt asielbeleid

Vluchtelingenwerk Nederland drukt als uitvoeringsorganisatie én als belangenbehartiger en beleidsbeïnvloeder een zwaar stempel op het algemene asielbeleid in Nederland. Met overheidsgeld en vrij directe lijntjes naar parlement en regering lukt het Vluchtelingenwerk c.s. vaak om het gewenste beleid uitgevoerd te krijgen. Mocht de politieke wind echter niet waaien zoals gewild, dan staan vooraanstaande asieladvocaten en -wetenschappers klaar om langs de (bevriende) rechter het gewenste resultaat te behalen. Niet de Asielminister, maar de asiellobby bepaalt het asiel- en vluchtelingenbeleid.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Achter het ruimhartige vluchtelingenbeleid van Nederland schuilt een machtige asiellobby verscheen eerst op Wynia's Week.

Dit ‘NGO-complex’ is nauw verweven met de overheid, maar bestaat uitsluitend uit linkse organisaties en wordt meebetaald door loterijen en stichtingen. De banden met linkse politieke partijen zijn warm – en die met het koningshuis ook.

Daarover gaat deze video-annex-podcast van SYP WYNIA in gesprek met WOUTER ROORDA. Roorda is expert op het gebied van het NGO-complex. Van zijn hand verschijnt later dit jaar een uitputtend boek over hoe de linkse schaduwmacht grote invloed heeft in een land waar de meeste burgers zich helemaal niet verwant voelen met linkse partijen en linkse actiegroepen. Het NGO-complex is ook in die zin een ondermijning van de democratie.

Een miljard – en meer

Wouter Roorda schat dat er jaarlijks minstens een miljard euro aan belastinggeld gaat naar op het oog uiteenlopende clubs als Oxfam-Novib en Milieudefensie, die in de praktijk nauw met elkaar verweven zijn, allemaal opkomen voor het klimaat, asielmigratie en de multiculturele samenleving en ageren tegen een land als Israël. Ze worden geleid door draaideurpolitici: vandaag nog activist en lobbyist en morgen Kamerlid of minister. Een paar voorbeelden: Diederik Samsom (PvdA) en Stientje van Veldhoven (D66), de nieuwe klimaatminister.

Behalve het miljard (of meer) van de overheid is er de financiering van het NGO-complex door loterijen (de Postcodeloterij met name, een monopolist met een overheidsvergunning, bestuurd door vooral linkse politici) en stichtingen (zoals de Stichting Democratie en Media, mede-eigenaar van media als De Volkskrant, Algemeen Dagblad, Trouw en Het Parool en RTL Nederland).

De loterijen en de stichtingen dragen ook honderden miljoenen bij aan het NGO-complex. Verder komt er geld binnen van Amerikaanse miljardairs en van de Europese Commissie in Brussel, die jaarlijks miljarden stopt in de Europese versie van het NGO-complex.

Opvallend is de radicalisering die de afgelopen decennia is opgetreden in de groeperingen van het NGO-complex. Dat weerhoudt het koningshuis er niet van warme banden te onderhouden met zowel de Postcodeloterij als de actieclubs van het NGO-complex.

Het koningshuis doet mee

Zo opent koningin Máxima eind deze maand het nieuwe hoofdkantoor van Oxfam-Novib, een van de leidende elementen binnen het NGO-complex, geleid door PvdA-politicus Michiel Servaes. Bij deze bijeenkomst wordt onder meer ‘activisme’ bewierookt. Máxima opende in 2018 ook al het nieuwe hoofdkantoor van de zogenaamde ‘Goede Doelen Loterijen’ – een belangrijke hoeksteen van het NGO-complex.

Pikant is dat het ‘Oranjefonds’ waar de koninklijke familie zich aan heeft verbonden, in 2002 werd opgericht om de aandacht weg te trekken van het debacle van het huwelijkscadeau voor Willem-Alexander en Máxima, dat gewijd had zullen zijn aan ‘de multiculturele samenleving’. Daar kwam te weinig geld op binnen om de rekeningen te kunnen betalen. Het Oranjefonds wordt nog steeds grotendeels betaald door loterijgeld.

Wynia’s Week TV is er ook als podcast

Wynia’s Week is er drie keer per week. Doet u mee?. Hartelijk dank!

De boeken van Wynia’s Week verschijnen bij Uitgeverij Blauwburgwal. U kunt ze HIER bestellen

Het bericht Het NGO-complex: hoe rijke actiegroepen een linkse schaduwmacht vormen die Nederland meeregeert. WWTV! verscheen eerst op Wynia's Week.

Is Eelco Heinen werkelijk zo zuinig of willen de VVD en hijzelf vooral uitstralen dat het beleid zuinig is? Waarom neemt de VVD genoegen met een begrotingstekort van 2,1 procent, terwijl we tijdens de eerste Rutte-kabinetten nog tot 0 procent de broekriem moesten aanhalen?

Wie is CDA’er Tom Berendsen en welke rol gaat hij spelen in de buitenlandse politiek, terwijl tegenwoordig de premier op dat terrein de baas is? Gaat Jetten hem de kaas van het brood eten? Waarom wilde Dilan Yeşilgöz per se naar Defensie, terwijl dat ministerie lange tijd weinig geliefd was onder politici?

En wie zijn de vertrouwelingen van Mark Rutte in het nieuwe kabinet? Dat is relevant, want we weten dat het kabinet van Jetten letterlijk de boodschap van Rutte vanuit Brussel wil uitvoeren, namelijk bezuinigen op pensioenen, zorguitgaven en uitkeringen? Wordt er bezuinigd op de zorg omdat die te duur wordt of omdat we de NAVO-norm van Donald Trump gaan uitvoeren? Is dit kabinet drie keer D66, of is het toch meer drie keer VVD?

Maar vooral: waarom haalt D66-leider Jetten enkele meer of minder omstreden partijgenoten terug naar Den Haag om ze minister te maken? Kijk daarvoor ook alvast naar dit artikel dat Wouter Roorda enkele jaren geleden schreef en waaruit beoogd klimaatminister Stientje van Veldhoven tevoorschijn komt als een klassiek geval van lobbycratische draaideurpolitiek. Lees, kijk en luister!

WWTV is ook te beluisteren als podcast.

Wynia’s Week is er drie keer per week, met duizend verhalen, video’s en podcasts per jaar. Dat is allemaal vrij toegankelijk, dankzij de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht PIM & SYP: Wie won de kabinetsformatie, is het de VVD of toch nog D66? verscheen eerst op Wynia's Week.

Daarom is er een eindeloos aanbod van door de overheid gesponsorde adviesraden en denktanks met ‘wijze’ aanbevelingen, zoals de Onderwijsraad en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Van rekenmeesters, zoals het Centraal Planbureau (CPB), die begrotingen en regeerakkoorden toetsen op hun gevolgen voor economische groei en Europese regels.

Daarom wemelt het van de Autoriteiten die in alle wijsheid moeten toezien op de uitvoering van wet- en regelgeving.

Daarom bestaan er door de wol geverfde fixers die politieke impasses kunnen oplossen. Wijze mannen als Johan Remkes.

Blauwdruk van 159 pagina’s

En daarom vragen politici van tijd tot tijd advies aan mannen die hun wijsheid hebben bewezen in de arena van de internationale zakenwereld. Mannen die Nederland de weg moeten wijzen, zoals nu Peter Wennink. Route naar toekomstige welvaart heet zijn vorige week gepresenteerde blauwdruk van 159 pagina’s.

Wennink is de gelauwerde vroegere topman van chipmachinefabrikant ASML in Veldhoven, het paradepaardje van de Nederlandse technologische industrie. Beleggers geven ASML een beurswaarde (aantal aandelen vermenigvuldigd met de koers) van 357 miljard euro. Dat is het dubbele van Shell, een eerder vaderlands boegbeeld.

In opdracht van het kabinet analyseert Wennink wat er mis is (lage productiviteit, te weinig veelbelovende bedrijven, te veel mastodonten). Hij schetst de zorgen (kosten van vergrijzing, klimaatpolitiek, sociale zekerheid) én het perspectief (er gaat ook van alles goed). Zijn rapport bevat een uitgewerkt stappenplan voor de volgende minister-president om de economische groei te verhogen tot 1,5 procent per. Dan kan Nederland zijn welvaart behouden. De huidige ramingen zijn 1 procent groei.

De toekomst staat centraal, maar het voelt ook als nostalgie.

Toen was geluk…

Wennink is niet de eerste wijze man. Shell leverde zijn voorganger in de persoon van oud-topman Gerrit Wagner. Hij leidde 45 jaar geleden een commissie die Nederland een nieuw industrieel elan moest geven. Uit het feit dat Wennink zoveel maatregelen voorstelt die de positie van de industrie moeten opvijzelen, kun je concluderen dat Nederland zich de lessen van Wagner niet ter harte heeft genomen.

Maar de nostalgie zit dieper. Het is aan het eind van de jaren veertig van de vorige eeuw. De tijd van wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog en van industrialisatie. Werk in de industrie moest het verdwijnen van banen in de landbouw (mechanisatie) compenseren. De export moest geld in het laatje brengen. Dat was nodig voor nieuwe investeringen van bedrijven. Loonmatiging was het devies om met kostenvoordelen het exportsucces te bevorderen. Het succes was indrukwekkend: genoeg werk, voedselzekerheid en geld in de portemonnee. Toen was geluk heel gewoon.

Aan de basis van de wederopbouw stond strakke planning vanuit Den Haag, onder leiding van minister Jan van den Brink van Economische Zaken én diens topambtenaar voor de industrie Albert Winsemius. De planning kreeg in 1950 vorm in de Nota inzake de industrialisatie in Nederland. Er zouden nog vier van deze programma’s volgen. De wijze overheid wees Nederland de weg.

Winsemius herhaalde later zijn opgedane werkervaringen in Singapore. Vanaf 1960 was hij 23 jaar adviseur bij de ontwikkeling van de stadsstaat tot een welvarend voorbeeld van een geslaagd vestigingsklimaat.

Wat zegt Wennink 75 jaar na de Nederlandse wederopbouw? De overheid moet ‘een sturende rol nemen om onze economie richting hoogproductieve activiteiten te doen bewegen’. En deze sturende rol moet vorm krijgen met ‘grote publieke investeringen’ in de randvoorwaarden voor industriële groei. Denk aan uitgaven aan onderzoek aan ontwikkeling, de wachtlijsten op het elektriciteitsnet opheffen en energiekosten voor de industrie terugbrengen naar de niveaus van België en Duitsland.

‘Sterke’ mannen

Wat moet dat kosten? Wennink haalt onderzoeken aan van de Rabobank en van TNO die investeringen van respectievelijk 150 miljard en 187 miljard euro becijferen. Wennink wil dat de volgende minister-president zichzelf verantwoordelijk maakt voor het realiseren van de groeicijfers én hij vraagt om een aparte Commissaris voor Toekomstige Welvaart die de uitvoering leidt. ‘Sterke’ mannen, zeg maar.

Wenninks rapport borduurt voort op zijn gegroeide politieke invloed. Het kabinet-Rutte IV ging bij hem te rade over het vestigingsklimaat. Dat leidde tot een investeringsbijdrage van 1,73 miljard aan Eindhoven en tech-cluster Brainport. Hij pleitte voor een Nationale Investeringsbank met kapitaal voor snel groeiende bedrijven. Hij wilde dat ook pensioenfondsen daar geld in staken. Hij zit in de adviescommissie van het Nationaal Groeifonds, dat het kabinet-Schoof heeft stopgezet. Inmiddels is Wennink zelf al op bezoek geweest bij het D66/CDA-duo Rob Jetten/Henri Bontenbal. Werkgeverslobby VNO-NCW ook.

Het resultaat: Jetten & Bontenbal hebben tal van Wenninks aanbevelingen al verwerkt in hun agenda voor een nieuwe coalitie. Een Nationale Investeringsinstantie. Meer overheidsgeld voor onderzoek en ontwikkeling. Een organisatie die baanbrekend (defensie-)onderzoek stimuleert. Herstel van de fiscaal voordelige expatregeling voor kennismigranten.

Zakenagenda zonder zakenkabinet

Het bedrijfsleven wordt op z’n wenken bediend. De lobby van Wennink illustreert dat je geen zakenkabinet van ondernemers nodig hebt om een zakenagenda door te voeren. Politici doen het zelf.

Kennelijk verbaast het hen niet dat een voormalige topmanager uit de marktsector een sturende rol van de overheid in de economie adviseert en om kapitale bedragen vraagt. De belangen van bedrijven en politiek lopen hier in een soort staatskapitalisme gelijk op en de burger is de betalende derde.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht De route naar nieuwe welvaart? Oud-ASML-topman Peter Wennink adviseert staatskapitalisme, op kosten van de burger verscheen eerst op Wynia's Week.

Waar gaat het ook alweer over? Uit documenten die opdoken in de begrotingscommissie van het Europees Parlement bleek dat de Europese Commissie groene ngo’s aanstuurt om bij de Commissie zelf, maar ook bij het Europees Parlement te lobbyen. In de contracten tussen ngo’s en de Commissie zouden duidelijke opdrachten te lezen zijn.

Veel van de documenten zijn vertrouwelijk en dus moest een Scrutiny Working Group on NGO Funding (SWG)de kwestie nader onderzoeken. Dat alleen al ging niet zonder slag of stoot, want de rechtse fracties in het Europees Parlement moesten eerst de nodige stemmen verzamelen om die werkgroep op te richten. De SWG heeft van de Europese Commissie inmiddels honderd (van de vele duizenden) contracten gekregen, maar die mogen slechts door een paar mensen op één computer worden ingezien. En dan ook nog een computer met ‘beperkingen’ die na een kwartier vanzelf uitgaat.

Big business

Het lobbyschandaal verdeelt rechts en links in de EU. Gebleken is immers dat Timmermans en zijn toenmalige kabinetschef Diederik Samsom systematisch bevriende ngo’s subsidieerden in ruil voor politieke steun en hand- en spandiensten rond de Green Deal. Die ngo’s zijn de stoottroepen voor de linkse politieke agenda: ze draaien, hoewel ‘niet-gouvernementeel’, bijna uitsluitend op belastinggeld.

De groene EU-subsidies van Timmermans waren big business. 700.000 euro per jaar, vijf jaar lang, om de rol van ‘maatschappelijk middenveld’ te spelen en campagne te voeren rond klimaatverandering. In totaal 3,8 miljard euro om uit te delen. Het gaat in het schandaal vooral om de ngo’s die tot de zogenoemde Green 10 behoren. Die ontvangen hun Europese subsidies grotendeels via het LIFE-programma. Dat programma heeft als hoofddoel te zorgen dat ngo’s over evenveel middelen beschikken als de lobbygroepen uit het bedrijfsleven, zogenaamd om te zorgen voor ‘evenwicht’ in het debat. Als ‘middenveld’ of ‘civil society’ worden de Green 10 door politici overal met open armen ontvangen. Ambtenaren nodigen hen uit om mee te denken over het beleid en deel te nemen aan studiedagen, hoorzittingen en adviesraden.

Op 17 november stuurde een aantal ngo’s een brief aan de voorzitters en vicevoorzitters van de Europese fracties van socialisten, liberalen, groenen en radicaal-links om de SWG te boycotten. Als de Scrutiny Working Group operationeel zou worden binnen de begrotingscommissie van het Europees Parlement, zo luidde de waarschuwing, dan zou dit een bedreiging vormen voor het ‘middenveld’ en voor democratische procedures. Transparency International EU nam het initiatief voor de brief en bij de ondertekenaars hoorde ook de The Good Lobby en Corporate Europe Observatory (CEO). Dat zijn ngo’s die normaal gesproken altijd ijveren voor transparantie als het om lobbyen gaat, maar die daar nu plots tegenstander van bleken te zijn.

Ook de socialisten spraken hun netwerk aan. Op 25 november, een dag voor de eerste hoorzitting, stuurde Oliver Röpke, voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) – waar vakbonden en werkgevers de Europese instellingen van advies voorzien – een verklaring uit. Röpke, vakbondsman en prominent socialist, beweerde dat het kritisch bekijken van middenveldorganisaties het publieke debat kan ‘vervormen’ en een sector ondermijnt ‘die essentieel is voor democratisch leven in Europa’.

Rommelige start

Nu viel er ook wel het een en ander aan te merken op de start van de werkgroep. Zo was de samenstelling bij aanvang op 26 november nog niet bekend. Ook ontbrak een duidelijke taakomschrijving en was er geen agenda voor de zes hoorzittingen. Volgens de groene Duitse Europarlementariër Daniel Freund was er daarom sprake van schending van democratische en parlementaire normen. Pikant detail: Freund lag een week eerder nog onder vuur omdat een Duitse ngo de rechtszaken die hij in de Bondsrepubliek tegen de overheid aanspande, bleek te financieren met Europese subsidies.

De hoorzitting beleefde zodoende een chaotische start. Uiteindelijk boycotten de meeste groenen en communisten de SWG en bleven thuis. Een Franse Macron-aanhanger stak een heel betoog af over het rondstrooien van verdachtmakingen, en verweet een Hongaarse Europarlementariër: ‘Wat Orbán in Hongarije doet, doet u hier’. Vervolgens stapte de Fransman met veel misbaar op, gevolgd door alle socialisten en een paar verdwaalde groenen. Uiteraard onder boegeroep en gefluit van de conservatieven, patriotten en christendemocraten. Dat parlementariërs weglopen is overigens niet zo uitzonderlijk in Straatsburg. Het hoort bij de rituelen. Cameraploegen stonden de weglopers buiten op de gang op te wachten.

Volgens NSC-Europarlementariër Dirk Gotink, een van de oprichters van de werkgroep, waren de protesten enkel bedoeld om de boel te saboteren. Carlo Fidanza, de Italiaanse co-rapporteur van de werkgroep en tevens delegatieleider in het Europees Parlement van de partij van de Italiaanse premier Giorgia Meloni, repte van ‘pure obstructie’. De werkelijkheid is volgens hem heel helder: ‘De komende weken gaan we de dozijnen contracten uitpluizen die de vorige Europese Commissie of hun agentschappen tekenden onder de Green Deal. En we kunnen nu al bevestigen wat al maanden duidelijk is: EU-middelen, betaald met geld van de Europese belastingbetalers, werden gekanaliseerd naar ultra-groene ngo’s om Europarlementariërs onder druk te zetten en in sommige gevallen zelfs andere afdelingen van de Commissie. Allemaal ten dienste van het doordrukken van de meest absurde groene regeltjes, geproduceerd tijdens het Timmermans-tijdperk.’

‘Geen staatsgeheimen’

Ook de Nederlandse Europarlementariër Sander Smit (BBB) wil dat de groene subsidiedeals met ngo’s boven tafel komen. ‘Deze overeenkomsten bevatten geen staatsgeheimen. BBB blijft voor openbaarmaking en voor nieuwe transparantieclausules in het LIFE-subsidiefonds ter voorkoming van het belobbyen van Europarlementariërs door activisten die worden betaald van belastinggeld. Het is uit oogpunt van de democratische rechtsstaat zorgelijk dat de Europese Commissie zo terughoudend blijft met het verlenen van inzage aan leden van het Europees Parlement. Wat BBB betreft wordt openbaarmaking van EU-subsidieovereenkomsten met ngo’s zelfs een eis van het Europees Parlement voor instemming met een nieuwe EU-meerjarenbegroting vanaf 2028.’

In het kader van het LIFE-programma werden tussen 2021 en 2024 maar liefst 2947 subsidiedossiers goedgekeurd voor een totaalbedrag van 2,8 miljard euro. Het grootste deel van dat EU-geld (388 miljoen euro) ging naar organisaties gevestigd in Brussel, meestal lobbygroepen. Nederlandse aanvragers ontvingen 138 miljoen euro en stonden daarmee op de zesde plaats, na België, Italië, Spanje, Frankrijk en Duitsland. In de top-vijftien staat slechts één Oost-Europees land, namelijk Polen: op de zevende plaats met 123 miljoen euro subsidies. Er werd ook intern met geld geschoven. Zo ging een dikke 100 miljoen euro naar de Europese Investeringsbank (EIB) en de European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency (CINEA).

Bijna de helft van het LIFE-geld (46 procent) ging naar bedrijven. Zo kreeg het Rotterdams consultancybedrijf Ecorys 32,9 miljoen euro (en nog een paar miljoen extra bij de Brusselse afdeling). Het ingenieursbureau Stantec kreeg 27,75 miljoen euro en de Duitse consultants van Elmen EWIV harkten ook bijna 27 miljoen euro binnen.

Bij de non-profitorganisaties valt op dat de Waalse natuurvereniging Natagora tekende voor niet minder dan 23,4 miljoen euro. De Vlaamse tegenhanger Natuurpunt tikte af op 19,66 miljoen in vier jaar tijd. De Belgische (Duitstalige) Naturschutz BNVS kreeg 11 miljoen euro en REScoop.eu, de Europese federatie van burgerenergiecoöperaties (investeerders in windmolens), 8,47 miljoen euro.

Hoe zit het met de klimaat-ngo’s? Het machtige Brusselse European Environmental Bureau (EEB) kreeg in vier jaar tijd 6,61 miljoen euro, waarvan een deel werd doorgeschoven naar andere organisaties. Friends of the Earth Europe (FoEE), de eerste ngo die in het subsidieschandaal met naam werd genoemd, was in vier jaar tijd goed voor 7,88 miljoen euro. De andere ‘ultra-groene ngo’s’ waar Fidanza naar verwees zijn:

• Transport & Environment (5,62 miljoen euro)
• Stichting Birdlife Europe (5,47 miljoen euro)
• Birdlife International (1,8 miljoen euro)
• Wetlands International (5,29 miljoen euro)
• Climate Action Network Europe (5 miljoen euro)
• de lobby-afdeling van het Wereldnatuurfonds WWF European Policy Programme (8,76 miljoen euro exclusief de miljoenen euro’s voor de afdelingen in de afzonderlijke lidstaten)
• CEE Bankwatch Network (3,3 miljoen euro)
• Zero Waste Europe (3,18 miljoen euro)
• Health And Environment Alliance HEAL (5,7 miljoen euro)
• Stichting Rewilding Europe (2 miljoen euro)
• Pesticide Action Network Europe (1,63 miljoen euro)

Op Wetlands, Zero Waste en Rewilding na horen deze organisaties bij de al genoemde Green 10-coalitie. ‘Most receive core funding from the European Commission’, meldt de eigen website. In totaal gaat het daarbij om 44 miljoen euro.

‘Geen bewijzen’

De Commissie stuurde twee vertegenwoordigers naar de eerste hoorzitting. Kurt Vandenberghe, die het directoraat-generaal klimaat (DG CLIMA) leidt, verklaarde dat er geen bewijzen zijn dat er regels zijn overtreden. De ngo’s – door Vandenberghe aangeduid als ‘civil society organisations’ – zouden hun werkprogramma onafhankelijk hebben georganiseerd. Wel zou de Commissie zich hebben gerealiseerd dat de contracten de schijn wekten van aansturing en dat het gesubsidieerd belobbyen van Europarlementariërs schadelijk zou kunnen zijn voor de reputatie van de Commissie. Daarom, aldus Vandenberghe, werden de protocollen veranderd.

De tweede vertegenwoordiger van de Commissie was Eric Mamer, van het directoraat-generaal leefmilieu (DG ENVI). Hij gaf tijdens de hoorzitting toe wat al was bewezen, namelijk dat lobbyactiviteiten gespecifieerd waren in de werkprogramma’s van de ngo’s en dat deze gekoppeld waren aan de beurzen of subsidies. Onder de nieuwe, in 2024 afgekondigde richtlijnen zal dit nooit meer gebeuren, bezwoer Mamer. Vandenberghe ontkende dat de Commissie externe organisaties subsidieert om bij haar eigen diensten of afdelingen te lobbyen. Ook het eigen CINEA-agentschap zou daarvoor geen mandaten verstrekken.

Heel andere conclusies dus dan die van de Italiaanse co-rapporteur Carlo Fidanza. Er zijn nog vijf hoorzittingen te gaan. Wordt vervolgd.

In Wynia’s Week volgt Lode Goukens het groene ngo-lobbyschandaal rond Frans Timmermans op de voet. Dit zijn eerdere afleveringen:

*Belastingbetalersbond wil Frans Timmermans voor de rechter zien vanwege het NGO-schandaal

*Brussel besteedt miljarden euro’s aan duistere lobby’s voor klimaat- en asielbeleid – dankzij de Europese Rekenkamer weten we het nu zeker

*Schandaal: PvdA’er Frans Timmermans subsidieerde in Brussel in het geheim actiegroepen om bij het EU-parlement te lobbyen voor zijn groene plannen

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Europese hoorzitting over het groene NGO-lobbyschandaal: Frans Timmermans heeft heel wat te verbergen verscheen eerst op Wynia's Week.