De druk werd deze keer vooral uitgeoefend op regeringspartij CDA, in de senaat een van de grotere fracties. Daarbij was een prominente rol weggelegd voor de Raad van Kerken, een landelijk samenwerkingsverband van negentien christelijke kerken en organisaties, waaronder de protestantse PKN en de rooms-katholieke kerk. De wetsvoorstellen, aldus voorzitter Derk Stegeman van de werkgroep Vluchtelingen van de Raad van Kerken, ‘maken het leven van mensen zonder papieren nog onveiliger en sluiten hen verder uit van basisvoorzieningen zoals zorg en hulp’.

Herhaling van zetten

Het was in veel opzichten een herhaling van zetten, die deed denken aan de behandeling van het zogenoemde kinderpardon in 2019. Bij monde van toenmalig staatssecretaris Mark Harbers (VVD) kondigde het derde kabinet-Rutte toen strenger asielbeleid aan, dat aanvankelijk ook leek te worden gesteund door coalitiepartner CDA.

Tot de kerkelijke asiellobbyisten in actie kwamen. Voormalig CDA-senator en voorzitter van de Haagse Bethelkapel Rein Willems – die toen kerkasiel verleende aan een Armeens gezin – noemde het asielstandpunt van zijn partij ‘onbarmhartig’. Mede dankzij CDA-Tweede Kamerlid Madeleine van Toorenburg – nu asielwoordvoerder van het CDA in de Eerste Kamer – gingen de christendemocraten vervolgens om en dwongen ze samen met D66 en ChristenUnie een verruiming van het kinderpardon af. Het leidde ertoe dat honderden kinderen, die eerder uitgeprocedeerd waren, alsnog een verblijfsvergunning kregen.

Kerkasiel is al vele jaren een beproefd pressiemiddel van de asiellobby. Het werd in 1975 voor het eerst succesvol ingezet bij 182 Marokkaanse gastarbeiders die aanvankelijk van de overheid geen permanente verblijfsvergunning kregen. Sinds november 2024 bivakkeert een uitgeprocedeerde Armeense familie in kerkelijk centrum Open Hof in Kampen. De overheid staat vrijwel machteloos, want tijdens godsdienstoefeningen is het de politie niet toegestaan om gebedshuizen te betreden.

Kansfonds voor illegalen

Een opvallende rol bij de asielperikelen in het CDA is weggelegd voor Theo Bovens, voormalig commissaris van de koning in Limburg en sinds 2023 fractievoorzitter in de Eerste Kamer. In januari 2014 trad hij aan als voorzitter van Kansfonds, een stichting die zich naar eigen zeggen inzet voor ‘de 1 miljoen mensen die geen thuis hebben’.

Kansfonds financiert in dat kader ook initiatieven voor illegalen, zoals het programma ‘Een thuis zonder papieren’, dat in 2024 werd ondersteund met maar liefst 1,7 miljoen euro, bijna 19 procent van het totale budget van de stichting.

In februari van dit jaar trad Bovens plotseling af als voorzitter van Kansfonds. Net op tijd om bij de stemming in de Eerste Kamer over de asielwetten van Marjolein Faber – onder meer bedoeld om illegaliteit voortaan strafbaar te stellen – niet te kunnen worden beschuldigd van een dubbelrol.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Wat maakt het CDA altijd weer gevoelig voor de moralistische praatjes van de asiellobby? verscheen eerst op Wynia's Week.

Vluchtelingenwerk Nederland

Een van de grootste en meest invloedrijke organisaties op het gebied van asielmigratie is het in 1979 opgerichte Vluchtelingenwerk Nederland (VWN). Wat opvalt aan Vluchtelingenwerk is dat het een organisatie met een dubbele rol is. Enerzijds houdt ze zich bezig met het begeleiden van asielzoekers bij hun asielprocedure en daarna ook met hun vestiging in gemeenten en met het verzorgen van inburgeringscursussen en integratieprogramma’s. Daarvoor krijgt de organisatie veel overheidssubsidies: in 2024 kreeg VWN volgens de jaarstukken ruim €107 miljoen van gemeenten, ministeries en de Raad voor Rechtsbijstand. Ruim driekwart van de inkomsten van VWN is afkomstig van de overheid. Ook de Nationale Postcodeloterij is een vaste financier met ruim €10 miljoen per jaar.

(Over de financiering van VWN en de verwevenheid met de overheid heeft econoom en auteur Wouter Roorda eerder geschreven. Lees zijn stuk hier)

Aan de andere kant doet Vluchtelingenwerk Nederland veel op het gebied van collectieve belangenbehartiging en beleidsbeïnvloeding in Nederland en Europa op het gebied van asielzoekers en vluchtelingen. Dat doet VWN vooral door te lobbyen. Dat beaamt VWN ook zelf: ze noemt het lobbyen op haar website ‘een belangrijk onderdeel van ons werk’. Op de webpagina legt Vluchtelingenwerk stap voor stap uit hoe het te werk gaat in het beïnvloeden van de politiek: ‘We kijken eerst of we er met de betrokken uitvoeringsinstanties uitkomen: zien jullie het ook zo? Kunnen we het oplossen? (…) Lukt het niet op uitvoeringsniveau, dan volgt stap twee: het ministerie.’ VWN-lobbyist Sander Laban vertelt daarna dat als het ministerie niet luistert, stap drie wordt gezet: ‘De politieke lobby bij de Tweede Kamer.’

Lobby Vluchtelingenwerk werkt uitstekend

Uit de praktijk blijkt dat die lobby uitstekend werkt. Zo noemt Vluchtelingenwerk op de webpagina uit 2022 zelf enkele lobbysuccessen uit die tijd: een lobby tegen het wetsvoorstel om asielvergunningen te verkorten in 2019, het in stand houden van rechtsbijstand aan asielzoekers in 2020 en een aangenomen motie voor het terughalen van Afghaanse tolken naar Nederland in 2021. Maar ook daarna heeft VWN successen behaald met lobbyen. In 2023 drong de organisatie bij de IND en het ministerie van Justitie en Veiligheid er met succes op aan om een spoedprocedure in het leven te roepen voor gezinshereniging van Palestijnen in Nederland.

Lobbyen voor de Spreidingswet

Met het COA en de VNG heeft Vluchtelingenwerk er ook voor gelobbyd dat de controversiële Spreidingswet is aangenomen. In 2023 deed toenmalig COA-bestuursvoorzitter en oud-VVD’er Milo Schoenmaker een ‘dringende oproep’ aan de Tweede Kamer om de Spreidingswet te behandelen en aan te nemen. Het invoeren van deze wet was volgens hem en Vluchtelingenwerk ‘ronduit noodzakelijk’ en ‘essentieel voor menswaardige asielopvang’.

In het regeerakkoord van kabinet-Jetten wordt voor de toekomst een nóg grotere rol weggelegd voor VWN: ‘Wij willen dat VluchtelingenWerk, in samenwerking met het COA en de IND, op alle (asielopvang-)locaties actief kan zijn en daarmee ook het COA en de IND ontlast bij de asielprocedure.’

Kinderrechten

Over de boeg van kinderrechten wordt ook voortdurend gelobbyd voor onder meer het in stand laten van de Spreidingswet en ruime regels ten aanzien van gezinshereniging. Daar maakt de Werkgroep Kind in azc zich hard voor: een samenwerkingsverband van Defence for Children, Save the Children, Stichting de Vrolijkheid, Vluchtelingenwerk Nederland, INLIA Foundations en UNHCR (de VN-Vluchtelingenorganisatie).

In een brief aan de woordvoerders asielbeleid van de Tweede Kamer en toenmalig Asielminister Faber van 9 september 2024 maakte de Werkgroep korte metten met de asielplannen van Faber: de asielstop zou ‘juridisch onhoudbaar’ en ‘zeer zorgelijk’ zijn. De beperking van gezinshereniging zou volgens de Werkgroep in strijd zijn met het VN-Kinderrechtenverdrag, en de versobering van asielopvang ‘desastreus voor kinderen’. De Spreidingswet zou vanuit het oogpunt van opvang voor kinderen juist in stand moeten blijven.

Asieladvocaten

Evident is dat Vluchtelingenwerk aardige lijntjes heeft met Den Haag. En met de regering onder leiding van D66 al helemaal: voormalig D66-Kamerlid Sjoerd Warmerdam is nu directeur Public Affairs en Strategie van Vluchtelingenwerk, en nog steeds lid van D66. Voormalig D66-minister van Justitie en voormalig staatsraad van de Raad van State Winnie Sorgdrager is voorzitter van de Raad van Toezicht. Naast de politieke lijntjes heeft Vluchtelingenwerk ook steun van grote asiel- en mensenrechtenadvocaten om het gewenste asielbeleid, als de politiek niet meewerkt, via de rechter af te dwingen.

Commissie Strategisch Procederen

In 2014 heeft Vluchtelingenwerk de Commissie Strategisch Procederen (CSP) opgericht. De CSP is een samenwerkingsverband waarin asieladvocaten, -wetenschappers en Vluchtelingenwerk kennis delen en zaken aanspannen om benadeelde asielzoekers of vluchtelingen te helpen. Dat doen ze tot aan de hoogste Nederlandse en EU-rechters. Het doel van deze Commissie is, aldus CSP-projectleider Sadhia Rafi, om ‘op een structurele manier het Nederlandse beleid via rechtspraak te beïnvloeden.’

Asieladvocaat Prakken d’Oliveira

In de Commissie Strategisch Procederen zitten enkele grote asieladvocaten. Twee asieladvocaten die recentelijk tot aan het Hof van Justitie en de Raad van State hebben geprocedeerd namens de CSP zijn Flip Schüller en Marq Wijngaarden. Beiden werken voor advocatenkantoor Prakken d’Oliveira, dat bekend staat om het vertegenwoordigen van linksextremisten (Volkert van der Graaf, RaRa, RAF), aanklagers in de Wilders-zaak, de terrorist Samir A. en andere leden van de Hofstadgroep. Verschillende advocaten bij Prakken d’Oliveira hebben ook een verleden bij Vluchtelingenwerk: advocaat Marq Wijngaarden is tot op heden lid van de Adviescommissie Asiel van VWN, en ook advocaten Isa van Krimpen en Larab Mohammad hebben eerder bij VWN gewerkt.

Daarnaast komt het vaker voor dat Prakken d’Oliveira rechtszaken voert samen met of ondersteund door Vluchtelingenwerk. Zo wisten beide partijen bij het Europese Hof van Justitie vorig jaar af te dwingen dat Nederland sneller moet beslissen op asielaanvragen, en kregen ze het in februari 2025 bij de rechtbank Amsterdam voor elkaar dat toenmalig Asielminister Faber de subsidie voor Vluchtelingenwerk niet mocht verminderen.

Vereniging Asieladvocaten en -Juristen Nederland

Prakken d’Oliveira-advocaat Wil Eikelboom is dan weer voorzitter van het bestuur van de Vereniging Asieladvocaten en -Juristen Nederland (VAJN) – een vereniging voor professionals die gespecialiseerd zijn in asielrecht en vreemdelingenrecht. De VAJN, die het hoofdkantoor op enkele straten afstand heeft van Prakken d’Oliveira, lobbyt met allerlei adviezen en reacties voor de instandhouding van ruimhartig asielbeleid. Zo schreef de VAJN bij monde van voorzitter Eikelboom als respons op de Asielnoodmaatregelenwet van Faber dat ‘ze (Faber) niet alleen lak heeft aan grondrechten, maar dat ook de uitvoerbaarheid en het effect van haar beleid haar kennelijk niets kunnen schelen’.

In februari 2025 schreef de VAJN een reactie op de internetconsultatie van het EU-Migratiepact. Ze adviseerde daarin tegen de invoering van het tweestatusstelsel, het beperken van gezinshereniging en rechtsbijstand en het verkorten van de beroepstermijn voor asielzoekers. Logisch, want waarom zouden asieladvocaten voorstander zijn van iets dat hun verdienmodel bedreigt?

Opmerkelijk is dat de Commissie Strategisch Procederen van Vluchtelingenwerk ook een nauwe band lijkt te hebben met de rechterlijke tak van de Raad van State, waar ze zelf voortdurend procederen voor asielzoekers en andere migranten. Zo was Hanna Sevenster, voorzitter van de Vreemdelingenkamer van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (= de kamer die het laatste en daarmee beslissende oordeel geeft in vreemdelingenzaken), aanwezig bij de jubileumviering van het tienjarig bestaan van de Commissie Strategisch Procederen. Bij deze viering ‘feliciteerde’ Sevenster de CSP met het grote aantal successen in de gevoerde zaken. De Commissie draagt volgens Sevenster ‘enorm bij aan het kanaliseren van juridische vragen en aan de kwaliteit van de procesvoering zowel in Nederland als bij het Europees Hof van Justitie in Luxemburg.’

Asiellobby bepaalt asielbeleid

Vluchtelingenwerk Nederland drukt als uitvoeringsorganisatie én als belangenbehartiger en beleidsbeïnvloeder een zwaar stempel op het algemene asielbeleid in Nederland. Met overheidsgeld en vrij directe lijntjes naar parlement en regering lukt het Vluchtelingenwerk c.s. vaak om het gewenste beleid uitgevoerd te krijgen. Mocht de politieke wind echter niet waaien zoals gewild, dan staan vooraanstaande asieladvocaten en -wetenschappers klaar om langs de (bevriende) rechter het gewenste resultaat te behalen. Niet de Asielminister, maar de asiellobby bepaalt het asiel- en vluchtelingenbeleid.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Achter het ruimhartige vluchtelingenbeleid van Nederland schuilt een machtige asiellobby verscheen eerst op Wynia's Week.

Dit ‘NGO-complex’ is nauw verweven met de overheid, maar bestaat uitsluitend uit linkse organisaties en wordt meebetaald door loterijen en stichtingen. De banden met linkse politieke partijen zijn warm – en die met het koningshuis ook.

Daarover gaat deze video-annex-podcast van SYP WYNIA in gesprek met WOUTER ROORDA. Roorda is expert op het gebied van het NGO-complex. Van zijn hand verschijnt later dit jaar een uitputtend boek over hoe de linkse schaduwmacht grote invloed heeft in een land waar de meeste burgers zich helemaal niet verwant voelen met linkse partijen en linkse actiegroepen. Het NGO-complex is ook in die zin een ondermijning van de democratie.

Een miljard – en meer

Wouter Roorda schat dat er jaarlijks minstens een miljard euro aan belastinggeld gaat naar op het oog uiteenlopende clubs als Oxfam-Novib en Milieudefensie, die in de praktijk nauw met elkaar verweven zijn, allemaal opkomen voor het klimaat, asielmigratie en de multiculturele samenleving en ageren tegen een land als Israël. Ze worden geleid door draaideurpolitici: vandaag nog activist en lobbyist en morgen Kamerlid of minister. Een paar voorbeelden: Diederik Samsom (PvdA) en Stientje van Veldhoven (D66), de nieuwe klimaatminister.

Behalve het miljard (of meer) van de overheid is er de financiering van het NGO-complex door loterijen (de Postcodeloterij met name, een monopolist met een overheidsvergunning, bestuurd door vooral linkse politici) en stichtingen (zoals de Stichting Democratie en Media, mede-eigenaar van media als De Volkskrant, Algemeen Dagblad, Trouw en Het Parool en RTL Nederland).

De loterijen en de stichtingen dragen ook honderden miljoenen bij aan het NGO-complex. Verder komt er geld binnen van Amerikaanse miljardairs en van de Europese Commissie in Brussel, die jaarlijks miljarden stopt in de Europese versie van het NGO-complex.

Opvallend is de radicalisering die de afgelopen decennia is opgetreden in de groeperingen van het NGO-complex. Dat weerhoudt het koningshuis er niet van warme banden te onderhouden met zowel de Postcodeloterij als de actieclubs van het NGO-complex.

Het koningshuis doet mee

Zo opent koningin Máxima eind deze maand het nieuwe hoofdkantoor van Oxfam-Novib, een van de leidende elementen binnen het NGO-complex, geleid door PvdA-politicus Michiel Servaes. Bij deze bijeenkomst wordt onder meer ‘activisme’ bewierookt. Máxima opende in 2018 ook al het nieuwe hoofdkantoor van de zogenaamde ‘Goede Doelen Loterijen’ – een belangrijke hoeksteen van het NGO-complex.

Pikant is dat het ‘Oranjefonds’ waar de koninklijke familie zich aan heeft verbonden, in 2002 werd opgericht om de aandacht weg te trekken van het debacle van het huwelijkscadeau voor Willem-Alexander en Máxima, dat gewijd had zullen zijn aan ‘de multiculturele samenleving’. Daar kwam te weinig geld op binnen om de rekeningen te kunnen betalen. Het Oranjefonds wordt nog steeds grotendeels betaald door loterijgeld.

Wynia’s Week TV is er ook als podcast

Wynia’s Week is er drie keer per week. Doet u mee?. Hartelijk dank!

De boeken van Wynia’s Week verschijnen bij Uitgeverij Blauwburgwal. U kunt ze HIER bestellen

Het bericht Het NGO-complex: hoe rijke actiegroepen een linkse schaduwmacht vormen die Nederland meeregeert. WWTV! verscheen eerst op Wynia's Week.

Is Eelco Heinen werkelijk zo zuinig of willen de VVD en hijzelf vooral uitstralen dat het beleid zuinig is? Waarom neemt de VVD genoegen met een begrotingstekort van 2,1 procent, terwijl we tijdens de eerste Rutte-kabinetten nog tot 0 procent de broekriem moesten aanhalen?

Wie is CDA’er Tom Berendsen en welke rol gaat hij spelen in de buitenlandse politiek, terwijl tegenwoordig de premier op dat terrein de baas is? Gaat Jetten hem de kaas van het brood eten? Waarom wilde Dilan Yeşilgöz per se naar Defensie, terwijl dat ministerie lange tijd weinig geliefd was onder politici?

En wie zijn de vertrouwelingen van Mark Rutte in het nieuwe kabinet? Dat is relevant, want we weten dat het kabinet van Jetten letterlijk de boodschap van Rutte vanuit Brussel wil uitvoeren, namelijk bezuinigen op pensioenen, zorguitgaven en uitkeringen? Wordt er bezuinigd op de zorg omdat die te duur wordt of omdat we de NAVO-norm van Donald Trump gaan uitvoeren? Is dit kabinet drie keer D66, of is het toch meer drie keer VVD?

Maar vooral: waarom haalt D66-leider Jetten enkele meer of minder omstreden partijgenoten terug naar Den Haag om ze minister te maken? Kijk daarvoor ook alvast naar dit artikel dat Wouter Roorda enkele jaren geleden schreef en waaruit beoogd klimaatminister Stientje van Veldhoven tevoorschijn komt als een klassiek geval van lobbycratische draaideurpolitiek. Lees, kijk en luister!

WWTV is ook te beluisteren als podcast.

Wynia’s Week is er drie keer per week, met duizend verhalen, video’s en podcasts per jaar. Dat is allemaal vrij toegankelijk, dankzij de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht PIM & SYP: Wie won de kabinetsformatie, is het de VVD of toch nog D66? verscheen eerst op Wynia's Week.

Daarom is er een eindeloos aanbod van door de overheid gesponsorde adviesraden en denktanks met ‘wijze’ aanbevelingen, zoals de Onderwijsraad en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Van rekenmeesters, zoals het Centraal Planbureau (CPB), die begrotingen en regeerakkoorden toetsen op hun gevolgen voor economische groei en Europese regels.

Daarom wemelt het van de Autoriteiten die in alle wijsheid moeten toezien op de uitvoering van wet- en regelgeving.

Daarom bestaan er door de wol geverfde fixers die politieke impasses kunnen oplossen. Wijze mannen als Johan Remkes.

Blauwdruk van 159 pagina’s

En daarom vragen politici van tijd tot tijd advies aan mannen die hun wijsheid hebben bewezen in de arena van de internationale zakenwereld. Mannen die Nederland de weg moeten wijzen, zoals nu Peter Wennink. Route naar toekomstige welvaart heet zijn vorige week gepresenteerde blauwdruk van 159 pagina’s.

Wennink is de gelauwerde vroegere topman van chipmachinefabrikant ASML in Veldhoven, het paradepaardje van de Nederlandse technologische industrie. Beleggers geven ASML een beurswaarde (aantal aandelen vermenigvuldigd met de koers) van 357 miljard euro. Dat is het dubbele van Shell, een eerder vaderlands boegbeeld.

In opdracht van het kabinet analyseert Wennink wat er mis is (lage productiviteit, te weinig veelbelovende bedrijven, te veel mastodonten). Hij schetst de zorgen (kosten van vergrijzing, klimaatpolitiek, sociale zekerheid) én het perspectief (er gaat ook van alles goed). Zijn rapport bevat een uitgewerkt stappenplan voor de volgende minister-president om de economische groei te verhogen tot 1,5 procent per. Dan kan Nederland zijn welvaart behouden. De huidige ramingen zijn 1 procent groei.

De toekomst staat centraal, maar het voelt ook als nostalgie.

Toen was geluk…

Wennink is niet de eerste wijze man. Shell leverde zijn voorganger in de persoon van oud-topman Gerrit Wagner. Hij leidde 45 jaar geleden een commissie die Nederland een nieuw industrieel elan moest geven. Uit het feit dat Wennink zoveel maatregelen voorstelt die de positie van de industrie moeten opvijzelen, kun je concluderen dat Nederland zich de lessen van Wagner niet ter harte heeft genomen.

Maar de nostalgie zit dieper. Het is aan het eind van de jaren veertig van de vorige eeuw. De tijd van wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog en van industrialisatie. Werk in de industrie moest het verdwijnen van banen in de landbouw (mechanisatie) compenseren. De export moest geld in het laatje brengen. Dat was nodig voor nieuwe investeringen van bedrijven. Loonmatiging was het devies om met kostenvoordelen het exportsucces te bevorderen. Het succes was indrukwekkend: genoeg werk, voedselzekerheid en geld in de portemonnee. Toen was geluk heel gewoon.

Aan de basis van de wederopbouw stond strakke planning vanuit Den Haag, onder leiding van minister Jan van den Brink van Economische Zaken én diens topambtenaar voor de industrie Albert Winsemius. De planning kreeg in 1950 vorm in de Nota inzake de industrialisatie in Nederland. Er zouden nog vier van deze programma’s volgen. De wijze overheid wees Nederland de weg.

Winsemius herhaalde later zijn opgedane werkervaringen in Singapore. Vanaf 1960 was hij 23 jaar adviseur bij de ontwikkeling van de stadsstaat tot een welvarend voorbeeld van een geslaagd vestigingsklimaat.

Wat zegt Wennink 75 jaar na de Nederlandse wederopbouw? De overheid moet ‘een sturende rol nemen om onze economie richting hoogproductieve activiteiten te doen bewegen’. En deze sturende rol moet vorm krijgen met ‘grote publieke investeringen’ in de randvoorwaarden voor industriële groei. Denk aan uitgaven aan onderzoek aan ontwikkeling, de wachtlijsten op het elektriciteitsnet opheffen en energiekosten voor de industrie terugbrengen naar de niveaus van België en Duitsland.

‘Sterke’ mannen

Wat moet dat kosten? Wennink haalt onderzoeken aan van de Rabobank en van TNO die investeringen van respectievelijk 150 miljard en 187 miljard euro becijferen. Wennink wil dat de volgende minister-president zichzelf verantwoordelijk maakt voor het realiseren van de groeicijfers én hij vraagt om een aparte Commissaris voor Toekomstige Welvaart die de uitvoering leidt. ‘Sterke’ mannen, zeg maar.

Wenninks rapport borduurt voort op zijn gegroeide politieke invloed. Het kabinet-Rutte IV ging bij hem te rade over het vestigingsklimaat. Dat leidde tot een investeringsbijdrage van 1,73 miljard aan Eindhoven en tech-cluster Brainport. Hij pleitte voor een Nationale Investeringsbank met kapitaal voor snel groeiende bedrijven. Hij wilde dat ook pensioenfondsen daar geld in staken. Hij zit in de adviescommissie van het Nationaal Groeifonds, dat het kabinet-Schoof heeft stopgezet. Inmiddels is Wennink zelf al op bezoek geweest bij het D66/CDA-duo Rob Jetten/Henri Bontenbal. Werkgeverslobby VNO-NCW ook.

Het resultaat: Jetten & Bontenbal hebben tal van Wenninks aanbevelingen al verwerkt in hun agenda voor een nieuwe coalitie. Een Nationale Investeringsinstantie. Meer overheidsgeld voor onderzoek en ontwikkeling. Een organisatie die baanbrekend (defensie-)onderzoek stimuleert. Herstel van de fiscaal voordelige expatregeling voor kennismigranten.

Zakenagenda zonder zakenkabinet

Het bedrijfsleven wordt op z’n wenken bediend. De lobby van Wennink illustreert dat je geen zakenkabinet van ondernemers nodig hebt om een zakenagenda door te voeren. Politici doen het zelf.

Kennelijk verbaast het hen niet dat een voormalige topmanager uit de marktsector een sturende rol van de overheid in de economie adviseert en om kapitale bedragen vraagt. De belangen van bedrijven en politiek lopen hier in een soort staatskapitalisme gelijk op en de burger is de betalende derde.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht De route naar nieuwe welvaart? Oud-ASML-topman Peter Wennink adviseert staatskapitalisme, op kosten van de burger verscheen eerst op Wynia's Week.

Waar gaat het ook alweer over? Uit documenten die opdoken in de begrotingscommissie van het Europees Parlement bleek dat de Europese Commissie groene ngo’s aanstuurt om bij de Commissie zelf, maar ook bij het Europees Parlement te lobbyen. In de contracten tussen ngo’s en de Commissie zouden duidelijke opdrachten te lezen zijn.

Veel van de documenten zijn vertrouwelijk en dus moest een Scrutiny Working Group on NGO Funding (SWG)de kwestie nader onderzoeken. Dat alleen al ging niet zonder slag of stoot, want de rechtse fracties in het Europees Parlement moesten eerst de nodige stemmen verzamelen om die werkgroep op te richten. De SWG heeft van de Europese Commissie inmiddels honderd (van de vele duizenden) contracten gekregen, maar die mogen slechts door een paar mensen op één computer worden ingezien. En dan ook nog een computer met ‘beperkingen’ die na een kwartier vanzelf uitgaat.

Big business

Het lobbyschandaal verdeelt rechts en links in de EU. Gebleken is immers dat Timmermans en zijn toenmalige kabinetschef Diederik Samsom systematisch bevriende ngo’s subsidieerden in ruil voor politieke steun en hand- en spandiensten rond de Green Deal. Die ngo’s zijn de stoottroepen voor de linkse politieke agenda: ze draaien, hoewel ‘niet-gouvernementeel’, bijna uitsluitend op belastinggeld.

De groene EU-subsidies van Timmermans waren big business. 700.000 euro per jaar, vijf jaar lang, om de rol van ‘maatschappelijk middenveld’ te spelen en campagne te voeren rond klimaatverandering. In totaal 3,8 miljard euro om uit te delen. Het gaat in het schandaal vooral om de ngo’s die tot de zogenoemde Green 10 behoren. Die ontvangen hun Europese subsidies grotendeels via het LIFE-programma. Dat programma heeft als hoofddoel te zorgen dat ngo’s over evenveel middelen beschikken als de lobbygroepen uit het bedrijfsleven, zogenaamd om te zorgen voor ‘evenwicht’ in het debat. Als ‘middenveld’ of ‘civil society’ worden de Green 10 door politici overal met open armen ontvangen. Ambtenaren nodigen hen uit om mee te denken over het beleid en deel te nemen aan studiedagen, hoorzittingen en adviesraden.

Op 17 november stuurde een aantal ngo’s een brief aan de voorzitters en vicevoorzitters van de Europese fracties van socialisten, liberalen, groenen en radicaal-links om de SWG te boycotten. Als de Scrutiny Working Group operationeel zou worden binnen de begrotingscommissie van het Europees Parlement, zo luidde de waarschuwing, dan zou dit een bedreiging vormen voor het ‘middenveld’ en voor democratische procedures. Transparency International EU nam het initiatief voor de brief en bij de ondertekenaars hoorde ook de The Good Lobby en Corporate Europe Observatory (CEO). Dat zijn ngo’s die normaal gesproken altijd ijveren voor transparantie als het om lobbyen gaat, maar die daar nu plots tegenstander van bleken te zijn.

Ook de socialisten spraken hun netwerk aan. Op 25 november, een dag voor de eerste hoorzitting, stuurde Oliver Röpke, voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) – waar vakbonden en werkgevers de Europese instellingen van advies voorzien – een verklaring uit. Röpke, vakbondsman en prominent socialist, beweerde dat het kritisch bekijken van middenveldorganisaties het publieke debat kan ‘vervormen’ en een sector ondermijnt ‘die essentieel is voor democratisch leven in Europa’.

Rommelige start

Nu viel er ook wel het een en ander aan te merken op de start van de werkgroep. Zo was de samenstelling bij aanvang op 26 november nog niet bekend. Ook ontbrak een duidelijke taakomschrijving en was er geen agenda voor de zes hoorzittingen. Volgens de groene Duitse Europarlementariër Daniel Freund was er daarom sprake van schending van democratische en parlementaire normen. Pikant detail: Freund lag een week eerder nog onder vuur omdat een Duitse ngo de rechtszaken die hij in de Bondsrepubliek tegen de overheid aanspande, bleek te financieren met Europese subsidies.

De hoorzitting beleefde zodoende een chaotische start. Uiteindelijk boycotten de meeste groenen en communisten de SWG en bleven thuis. Een Franse Macron-aanhanger stak een heel betoog af over het rondstrooien van verdachtmakingen, en verweet een Hongaarse Europarlementariër: ‘Wat Orbán in Hongarije doet, doet u hier’. Vervolgens stapte de Fransman met veel misbaar op, gevolgd door alle socialisten en een paar verdwaalde groenen. Uiteraard onder boegeroep en gefluit van de conservatieven, patriotten en christendemocraten. Dat parlementariërs weglopen is overigens niet zo uitzonderlijk in Straatsburg. Het hoort bij de rituelen. Cameraploegen stonden de weglopers buiten op de gang op te wachten.

Volgens NSC-Europarlementariër Dirk Gotink, een van de oprichters van de werkgroep, waren de protesten enkel bedoeld om de boel te saboteren. Carlo Fidanza, de Italiaanse co-rapporteur van de werkgroep en tevens delegatieleider in het Europees Parlement van de partij van de Italiaanse premier Giorgia Meloni, repte van ‘pure obstructie’. De werkelijkheid is volgens hem heel helder: ‘De komende weken gaan we de dozijnen contracten uitpluizen die de vorige Europese Commissie of hun agentschappen tekenden onder de Green Deal. En we kunnen nu al bevestigen wat al maanden duidelijk is: EU-middelen, betaald met geld van de Europese belastingbetalers, werden gekanaliseerd naar ultra-groene ngo’s om Europarlementariërs onder druk te zetten en in sommige gevallen zelfs andere afdelingen van de Commissie. Allemaal ten dienste van het doordrukken van de meest absurde groene regeltjes, geproduceerd tijdens het Timmermans-tijdperk.’

‘Geen staatsgeheimen’

Ook de Nederlandse Europarlementariër Sander Smit (BBB) wil dat de groene subsidiedeals met ngo’s boven tafel komen. ‘Deze overeenkomsten bevatten geen staatsgeheimen. BBB blijft voor openbaarmaking en voor nieuwe transparantieclausules in het LIFE-subsidiefonds ter voorkoming van het belobbyen van Europarlementariërs door activisten die worden betaald van belastinggeld. Het is uit oogpunt van de democratische rechtsstaat zorgelijk dat de Europese Commissie zo terughoudend blijft met het verlenen van inzage aan leden van het Europees Parlement. Wat BBB betreft wordt openbaarmaking van EU-subsidieovereenkomsten met ngo’s zelfs een eis van het Europees Parlement voor instemming met een nieuwe EU-meerjarenbegroting vanaf 2028.’

In het kader van het LIFE-programma werden tussen 2021 en 2024 maar liefst 2947 subsidiedossiers goedgekeurd voor een totaalbedrag van 2,8 miljard euro. Het grootste deel van dat EU-geld (388 miljoen euro) ging naar organisaties gevestigd in Brussel, meestal lobbygroepen. Nederlandse aanvragers ontvingen 138 miljoen euro en stonden daarmee op de zesde plaats, na België, Italië, Spanje, Frankrijk en Duitsland. In de top-vijftien staat slechts één Oost-Europees land, namelijk Polen: op de zevende plaats met 123 miljoen euro subsidies. Er werd ook intern met geld geschoven. Zo ging een dikke 100 miljoen euro naar de Europese Investeringsbank (EIB) en de European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency (CINEA).

Bijna de helft van het LIFE-geld (46 procent) ging naar bedrijven. Zo kreeg het Rotterdams consultancybedrijf Ecorys 32,9 miljoen euro (en nog een paar miljoen extra bij de Brusselse afdeling). Het ingenieursbureau Stantec kreeg 27,75 miljoen euro en de Duitse consultants van Elmen EWIV harkten ook bijna 27 miljoen euro binnen.

Bij de non-profitorganisaties valt op dat de Waalse natuurvereniging Natagora tekende voor niet minder dan 23,4 miljoen euro. De Vlaamse tegenhanger Natuurpunt tikte af op 19,66 miljoen in vier jaar tijd. De Belgische (Duitstalige) Naturschutz BNVS kreeg 11 miljoen euro en REScoop.eu, de Europese federatie van burgerenergiecoöperaties (investeerders in windmolens), 8,47 miljoen euro.

Hoe zit het met de klimaat-ngo’s? Het machtige Brusselse European Environmental Bureau (EEB) kreeg in vier jaar tijd 6,61 miljoen euro, waarvan een deel werd doorgeschoven naar andere organisaties. Friends of the Earth Europe (FoEE), de eerste ngo die in het subsidieschandaal met naam werd genoemd, was in vier jaar tijd goed voor 7,88 miljoen euro. De andere ‘ultra-groene ngo’s’ waar Fidanza naar verwees zijn:

• Transport & Environment (5,62 miljoen euro)
• Stichting Birdlife Europe (5,47 miljoen euro)
• Birdlife International (1,8 miljoen euro)
• Wetlands International (5,29 miljoen euro)
• Climate Action Network Europe (5 miljoen euro)
• de lobby-afdeling van het Wereldnatuurfonds WWF European Policy Programme (8,76 miljoen euro exclusief de miljoenen euro’s voor de afdelingen in de afzonderlijke lidstaten)
• CEE Bankwatch Network (3,3 miljoen euro)
• Zero Waste Europe (3,18 miljoen euro)
• Health And Environment Alliance HEAL (5,7 miljoen euro)
• Stichting Rewilding Europe (2 miljoen euro)
• Pesticide Action Network Europe (1,63 miljoen euro)

Op Wetlands, Zero Waste en Rewilding na horen deze organisaties bij de al genoemde Green 10-coalitie. ‘Most receive core funding from the European Commission’, meldt de eigen website. In totaal gaat het daarbij om 44 miljoen euro.

‘Geen bewijzen’

De Commissie stuurde twee vertegenwoordigers naar de eerste hoorzitting. Kurt Vandenberghe, die het directoraat-generaal klimaat (DG CLIMA) leidt, verklaarde dat er geen bewijzen zijn dat er regels zijn overtreden. De ngo’s – door Vandenberghe aangeduid als ‘civil society organisations’ – zouden hun werkprogramma onafhankelijk hebben georganiseerd. Wel zou de Commissie zich hebben gerealiseerd dat de contracten de schijn wekten van aansturing en dat het gesubsidieerd belobbyen van Europarlementariërs schadelijk zou kunnen zijn voor de reputatie van de Commissie. Daarom, aldus Vandenberghe, werden de protocollen veranderd.

De tweede vertegenwoordiger van de Commissie was Eric Mamer, van het directoraat-generaal leefmilieu (DG ENVI). Hij gaf tijdens de hoorzitting toe wat al was bewezen, namelijk dat lobbyactiviteiten gespecifieerd waren in de werkprogramma’s van de ngo’s en dat deze gekoppeld waren aan de beurzen of subsidies. Onder de nieuwe, in 2024 afgekondigde richtlijnen zal dit nooit meer gebeuren, bezwoer Mamer. Vandenberghe ontkende dat de Commissie externe organisaties subsidieert om bij haar eigen diensten of afdelingen te lobbyen. Ook het eigen CINEA-agentschap zou daarvoor geen mandaten verstrekken.

Heel andere conclusies dus dan die van de Italiaanse co-rapporteur Carlo Fidanza. Er zijn nog vijf hoorzittingen te gaan. Wordt vervolgd.

In Wynia’s Week volgt Lode Goukens het groene ngo-lobbyschandaal rond Frans Timmermans op de voet. Dit zijn eerdere afleveringen:

*Belastingbetalersbond wil Frans Timmermans voor de rechter zien vanwege het NGO-schandaal

*Brussel besteedt miljarden euro’s aan duistere lobby’s voor klimaat- en asielbeleid – dankzij de Europese Rekenkamer weten we het nu zeker

*Schandaal: PvdA’er Frans Timmermans subsidieerde in Brussel in het geheim actiegroepen om bij het EU-parlement te lobbyen voor zijn groene plannen

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Europese hoorzitting over het groene NGO-lobbyschandaal: Frans Timmermans heeft heel wat te verbergen verscheen eerst op Wynia's Week.

Siebelt schetst een schimmige wereld van clubjes, stichtingen en verenigingen die op papier niets met de overheid (ze heten immers ‘non-governmental’) te maken hebben, maar in werkelijkheid totaal verweven zijn met de overheid en ook leven van de overheidssubsidies, in het bijzonder van de ontwikkelingshulp. Grondlegger van dat systeem: PvdA-politicus en oud-minister Jan Pronk. Opvallendste financier, de afdeling ontwikkelingshulp van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Siebelt: ‘Buitenlandse Zaken is een stinkend nest.’  

Een bijzondere rol kent Siebelt toe aan advocaten, zoals asieladvocaten en klimaatadvocaten: onderdeel van netwerken waarbij zij samen met hoogleraren en actiegroepjes de wetgeving beïnvloeden en de rechterlijke macht inschakelen om het overheidsbeleid naar hun hand zetten.  

Ambtenaren schuiven geld naar bevriende NGO’s, die ook ministers en Kamerleden adviseren. Als ze hun zin niet krijgen, lopen ze met behulp van gespecialiseerde advocaten (zoals asiel en klimaat) naar de rechter om daar (vaak) alsnog hun gelijk te halen. Siebelt: ‘De democratie wordt permanent ondermijnd door deze schaduwmacht’.  

De Postcodeloterij betaalt vaak mee, deels om processen tegen de overheid mogelijk te maken. Dat loterijbedrijf – vol met politici en opererend met overheidsvergunningen – is een vitaal onderdeel van de schaduwmacht die Siebelt schetst. ‘En allemaal zijn ze links, activistisch ook. Nog nooit was er een niet-linkse gesubsidieerde NGO. En van verkiezingsuitslagen trekken deze NGO’s en hun bevriende ambtenaren zich niets aan. Politici komen en gaan, maar deze schaduwregering blijft steeds maar bestaan.’ 

Wynia’s Week TV is er het hele jaar door, vakantie of geen vakantie, verkiezingen of geen verkiezingen. Over Economie, Politiek en Cultuur. De video’s zijn ook als podcast te beluisteren. Click HIER.  

Wynia’s Week is er drie keer per week, het hele jaar door, met artikelen, columns, video’s en podcasts. De vele supporters van onze vrije journalistiek maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Peter Siebelt: ‘Onze democratie wordt ondermijnd door deze schaduwregering’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Er is in het Europees Parlement al veel langer heisa over de EU-financiering van ngo’s en lobbygroepen. Vaak hebben die een groene of linkse achtergrond, waardoor er vooral vanuit de christendemocratische EVP, de rechtse ECR en de radicaal-rechtse Patriotten ook almaar meer vragen worden gesteld bij die subsidies. Enkele weken geleden nog keurde het Europees Parlement – tot ongenoegen van de liberale, socialistische en linkse fracties – de oprichting goed van een werkgroep om de financiering van ngo’s vanuit de Commissie te onderzoeken.

Subsidieregister online

Eerder al waren er beschuldigingen dat de Commissie – en dan vooral gewezen ‘Green Deal-commissaris’ Frans Timmermans — groene ngo’s subsidieerde om Timmermans’ strenge klimaatmaatregelen te promoten. Ook de Europese Rekenkamer, de financiële waakhond van de EU, toonde zich begin april in een scherp rapport kritisch over de geldstromen vanuit de Commissie richting ngo’s. De Rekenkamer had het toen over ‘een gebrek aan controlemechanismen’.

Na maanden van intensief speurwerk en parlementaire vragen door het Hongaarse EP-lid Csaba Dömötör zette zijn fractie van Patriotten voor Europa nu een soort subsidieregister online. Daarin worden alle ngo’s en lobbygroepen opgesomd die zich in de periode 2019-2023 op Europese subsidies mochten verheugen. In totaal ging het in die vier jaar om een bedrag van 17 miljard euro dat werd verdeeld onder 37.000 begunstigden vanuit de hele EU.

Dat register is dus – en dat is toch best opmerkelijk – géén initiatief van de Commissie. Terwijl je toch zou mogen verwachten dat die zelf ook een inkijk wil geven in de initiatieven en organisaties die met Europees belastinggeld worden ondersteund. En die zijn, zo stelt Vlaams Belang-Europarlementslid Tom Vandendriessche, opvallend vaak activistisch links. ‘Doorgaans onder het mom van de strijd voor de mensenrechten, gendergelijkheid of burgerparticipatie. Onder de gesubsidieerde activiteiten vinden we onder meer een genderanalyse in Myanmar, tal van projecten rond klimaatactie en het Belgische project “Moslimvrouwen tegen genderislamofobie”.’

Dit laatste initiatief – dat 290.000 euro subsidie ontving – ging overigens uit van het Collectif contre l’Islamophobie en Belgique, een vereniging die nadrukkelijk aan de Moslimbroederschap wordt gekoppeld.

‘Ik heb er uiteraard geen enkel probleem mee dat de Commissie ook ngo’s ondersteunt die ideologisch niet stroken met mijn ideeën,’ zegt Vandendriessche. ‘We leven immers in een pluralistische samenleving. Wat wij aanklagen is dat de Europese Commissie toch voornamelijk initiatieven financiert die de eigen politieke agenda ondersteunen.’

Democratische controle

Volgens Vandendriessche gaat de vergelijking met nationale of regionale regeringen — die uiteraard ook bijzonder gul zijn met subsidies — hierbij niet op. ‘In de eerste plaats gaat het bij de Europese Commissie om ambtenaren, die uiteraard niet verkozen zijn. De Commissie is bovendien ook geen Europese regering. Het is een orgaan dat moet uitvoeren wat de Europese Raad en het Europees Parlement beslissen. Daarnaast lijkt het me ook maar evident dat de Commissie al veel eerder zelf inzage zou hebben gegeven in de besteding van Europese subsidies, zodat wij daar vanuit het EP ook democratische controle op kunnen uitoefenen. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat Europarlementsleden zelf zo’n register online moeten zetten op basis van parlementaire vragen en eigen speurwerk?’

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 11 juli op Doorbraak.be. 

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat als donateur mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Eindelijk inzage in de miljarden die Frans Timmermans en zijn Europese Commissie uittrokken voor linkse lobbygroepen verscheen eerst op Wynia's Week.

Tezamen beschikken zij over miljarden euro’s en delen elk jaar niet alleen vele honderden miljoenen uit aan goede doelen, maar ook aan politiek activisme. Activistische ngo’s zijn met dit geld en met de vorstelijke subsidies die zij jaarlijks ontvangen in staat het maatschappelijk debat naar hun hand te zetten.

Zo bleek onlangs uit een reconstructie in De Telegraaf dat partijleden tijdens het congres van GroenLinks-PvdA de hete adem van ngo’s als Oxfam Novib, Artsen zonder Grenzen en Save the Children in de nek voelden om een motie voor een volledig wapenembargo tegen Israël te steunen. Ook roerden ngo’s zich volop bij het verzet tegen de strafbaarstelling van illegaliteit.

Goed georganiseerd

Bij de protesten gaat het vaak om goed georganiseerde clubs die, ondanks hun soms links-extremistische opvattingen, volop aandacht en ruimte van de media krijgen, die uitstekende juridische bijstand hebben geregeld als ze in de problemen komen en die in een mum van tijd een plek voor zichzelf aan tafel hebben geregeld bij de overheid.

Achter de op het eerste gezicht spontane acties gaat een netwerk van ngo’s en financiers schuil dat zorgt voor middelen, mensen en toegang. Zoals Wynia’s Week al eerder berichtte, wordt veel radicale actie op links op directe dan wel indirecte wijze gefinancierd met belastinggeld. Ook zijn er grote binnen- en buitenlandse geldschieters die dit soort initiatieven financieren. Tegelijkertijd profiteren deze organisaties van belastingvoordelen of van een loterijvergunning die ze om niet van de overheid hebben gekregen.

De grootste geldschieters in Nederland hebben samen een fonds opgezet dat ‘groepen burgers die zich met collectieve actie inzetten voor structurele maatschappelijke verandering’ financieel ondersteunt. Dit Fonds Burgerbewegingen werd in 2023 opgericht op initiatief van Stichting Democratie en Media (SDM). SDM beheert de miljoenen euro’s die vrijkwamen na de verkoop van diverse Nederlandse kranten aan De Persgroep (DPG).

Het Fonds Burgerbewegingen wil diverse ‘grassroots’-bewegingen ondersteunen en richtte daartoe een Raad van Burgerbewegingen op die over de toekenning van het geld gaat. Daarbij behield SDM de doorslaggevende stem. Het deelde in 2024 70.000 euro uit, waarna de uitkeringen tijdelijk werden gepauzeerd.

De Raad wordt bevolkt door bekende en minder bekende linkse activisten, die zichzelf met hun pronouns voorstellen op de website van het Fonds. Ook wordt daar subtiel duidelijk gemaakt wat de termen ‘inclusief’ en ‘gelijkwaardig’ inhouden en welke maatschappelijke verandering in aanmerking komt voor geld. Het Fonds houdt niet van transparantie, want publiceert geen jaarcijfers.

Naast SDM draagt de Nationale Postcode Loterij bij, via de Stichting DOEN. DOEN is het persoonlijke goededoelenfonds van Postcode Loterij-oprichter Boudewijn Poelmann en de grootste beneficiënt van de loterij. De Postcode Loterij heeft met het gratis gebruik van het publieke eigendom postcode een licentie gekregen van de overheid die bijna gelijkstaat aan geld drukken.

Geen democratische legitimatie

Verder zijn daar de filantropische fondsen Porticus en Adessium, die tot de meest vermogende in Nederland behoren en die we vaak tegenkomen als het om linkse goede doelen gaat. Porticus deelt geld uit afkomstig van C&A-familie Brenninkmeijer en Adessium van beleggersfamilie Van Vliet.

Als twee van de rijkste families in Nederland, publiek gesteund loterijgeld en een fiscaal gestutte stichting zonder achterban zich gaan inzetten voor structurele maatschappelijke verandering, dan zouden alle alarmbellen af moeten gaan – omdat elke vorm van democratische legitimatie ontbreekt. Dat het stil blijft, heeft waarschijnlijk te maken met de doelen die het Fonds Burgerbewegingen ondersteunt.

Hoewel het budget beperkt lijkt, kan het – zoals ook expliciet de bedoeling is – vaak net het zetje geven om een beweging van de grond te krijgen. Meest in het oog springend is de financiering van Woonopstand, een ‘landelijke woonbeweging’ die met demonstraties in diverse steden een agenda van extreemlinkse snit propageert voor het oplossen van de woningnood. De Communistische Jongerenbeweging (CJB) werkt in Woonopstand eendrachtig samen met de radicale Woonbond en politieke partijen als de SP, GroenLinks en PvdA.

De aanwezigheid van gestaalde communistische kaders maakte dat een protest in oktober 2021 in Rotterdam uit de hand liep en eindigde in een gewelddadige confrontatie met de politie. Is dit de collectieve actie die SDM, de Postcode Loterij en de families Brenninkmeijer en Van Vliet voor ogen hebben voor het tot stand brengen van structurele maatschappelijke verandering?

50.000 euro voor Eva Rovers

De samenwerking tussen SDM, Postcode Loterij en Adessium houdt daar niet op. Tezamen met filantroop en multimiljonair Fred Matser en zijn Fred Foundation, bekend van donaties aan radicale dierenactivisten, ondersteunt men ook Bureau Burgerberaad (BB).

BB begon als een burgerinitiatief. Eén van de oprichters is Eva Rovers. Zij is de partner van ‘Denker des Vaderlands’ David van Reybrouck en werkt samen met Extinction Rebellion. Rovers staat als directeur voor twee dagen in de week op de loonlijst van BB, wat de organisatie ruim 50.000 euro per jaar kost.

BB is opgericht in 2021 met als doel ‘het stimuleren van goed georganiseerde burgerberaden, in het bijzonder rond vraagstukken op het gebied van klimaat, milieu en biodiversiteit’. BB maakte een vliegende start. Al meteen in 2022 doneert de Postcode Loterij een bedrag van 500.000 euro voor een periode van drie jaar. SDM (35.000 euro) en Fred Foundation (15.000 euro) trokken ook gelijk de knip. Opmerkelijk is verder een donatie van 5000 euro van Extinction Rebellion.

Meteen stroomden de opdrachten binnen. Zo waren er ‘kennissessies’ bij zeventien gemeenten en vier provincies en trad BB op als adviseur bij het door toenmalig klimaatminister Rob Jetten (D66) ingestelde Expertteam Energiesysteem 2050. Ook adviseerde BB de minister over de opzet, uitvoering en publiekscampagne van het Nationaal Klimaat Burgerberaad (NKB). Tal van ministeries en bestuursorganen wonnen informatie in bij een club die nog geen jaar bestond en niet had laten zien over unieke expertise te beschikken. Wel publiceerde Rovers, voorheen bekend als biograaf van Boudewijn Büch, in 2022 de bestseller Nu is het aan ons. Oproep tot echte democratie. Hierdoor kreeg ze in vrijwel alle media een podium om burgerfora te promoten. Ook was ze zo slim om in het bestuur van BB twee D66’ers op te nemen. Benito Walker en Mpanzu Bamenga waren waarschijnlijk geen onbekenden van klimaatminister Jetten.

In 2023 voegde Adessium zich bij de financiers en doneerde 100.000 euro. SDM gaf ook nog eens ruim een ton. Voor advies, trainingen en workshops maakten diverse overheidsorganen 80.000 euro over, naast 12.000 euro aan subsidie. In het activiteitenverslag meldde BB volop betrokken te zijn bij de voorbereidingen van het NBK.

In 2024 was de organisatie gegroeid tot 3,4 fte. De totale baten bedroegen 507.000 euro. Hiervan was 369.000 euro afkomstig uit fondsenwerving, met de Postcode Loterij, Adessium en SDM als grootste geldschieters. Beide laatste doneerden opnieuw elk 100.000 euro. Uit geleverde diensten kwam 138.000 euro binnen, dankzij klussen voor met belastinggeld gefinancierde instelingen en organisaties, zoals de rijksoverheid, provincies, VNG, Staatsbosbeheer, Nationale Jeugd Raad, scholen, zorgorganisaties, bibliotheken en tientallen gemeenten.

Budget niet openbaar

BB meldde trots vijf gespreksleiders te leveren voor het NBK en ook betrokken te zijn in verschillende adviesfuncties. Ook leverde het in opdracht van het ministerie van Klimaat en Groene Groei een rapport over ‘sleutelfactoren voor succesvolle opvolging van burgerberaden’. Dergelijke opdrachten zijn een lucratieve manier om ngo’s met geld te ondersteunen, zo zagen we eerder bij de Eiwittransitie en de Stichting Natuur & Milieu. Voorzitter van het bestuur is inmiddels ex-VVD-Kamerlid Mark Strolenberg, in lijn met het van kleur verschieten van de verantwoordelijke klimaatminister, sinds 2024 Sophie Hermans.

BB trad tevens toe tot de Nederlandse Democratie Coalitie (NDC), een samenwerkingsverband van ngo’s die zich inzetten ‘voor het versterken en verdedigen van de democratie in Nederland en daarbuiten’. Dit is een initiatief van PAX dat in 2021 het licht zag. Het wordt financieel gesteund door SDM, Adessium en het Vfonds. Het Vfonds drijft nagenoeg volledig op donaties van de Postcode Loterij.

Hoewel NDC zegt te streven naar meer democratie en transparantie zijn het jaarlijks budget, de namen van de vijftien partners en de meer dan 500 ‘Bondgenoten’ niet openbaar. In de stuurgroep zitten naast PAX organisaties als het Nederlands Helsinki Comité, Bits of Freedom, Free Press Unlimited, Transparancy International met ex-D66-politica Lousewies van der Laan, Defend Democracy en Foundation Max van der Stoel. Wat al duidelijk maakt dat het om een links feestje gaat.

Professioneel apparaat

Als ‘coördinator’ bij NDC functioneert voormalig PvdA-Kamerlid Niesco Dubbelboer, die we eerder tegenkwamen bij de eveneens door SDM gesteunde actiegroep De Goede Zaak. Hij blijkt tevens verbonden aan de Lokale Democratie Coalitie (LDC) en Agora Europe, die allebei eveneens partner zijn van NDC. Bij LDC vinden we ook Eva Rovers terug. Agora Europe blijkt ook gemeenten en provincies te adviseren en te ondersteunen bij de inzet van burgerberaden.

Een andere partner is The Hague Academy for Local Governement. Dit is een non-profit onderwijsorganisatie voortgekomen uit de VNG, die naast beperkte bijdragen van deelnemers grotendeels drijft op overheidsfinanciering. Zo’n driekwart van het budget is afkomstig van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, waarvan het leeuwendeel uit de pot voor ontwikkelingshulp. NDC werkt intensief samen met de VNG en het College voor de Rechten van de Mens.

Kort en goed: voor het realiseren van linkse idealen is een professioneel lobby- en actie-apparaat opgetuigd, dat beschikt over voldoende financiële middelen, betaalde krachten en lijntjes met de media en de overheid om invloed uit te oefenen en als tegenmacht te fungeren bij ‘ongewenste’ ontwikkelingen. De gevolgen gaan waarschijnlijk steeds zichtbaarder worden.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat als donateur mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Zo functioneert de schaduwmacht van linkse ngo’s – en dit zijn hun financiers verscheen eerst op Wynia's Week.

Tegenwoordig worden ze in de liberale annalen aangeduid als De Groep van ’82. We hebben het namelijk over de VVD’ers die na de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen van 8 september 1982, toen de partij klom van 26 naar 36 zetels, hun debuut maakten op het Binnenhof.

Onder hen bevond zich een negental prominenten in de dop. In alfabetische volgorde: Hans Dijkstal (wethouder in Wassenaar), Jan Franssen (voormalig persoonlijk medewerker van Hans Wiegel), Frank de Grave (gemeenteraadslid in Amsterdam), Annemarie Jorritsma (gemeenteraadslid in Bolsward), Benk Korthals (advocaat in Rotterdam en zoon van VVD-grondlegger Henk Korthals), Robin Linschoten (beleidswerker van de fractie), Jos van Rey (wethouder in Roermond), Joris Voorhoeve (voormalig directeur van de Teldersstichting) en Frans Weisglas (ambtenaar op Buitenlandse Zaken).

Gouden greep

Generatiegenoten waren het, want – op Dijkstal (1943) en Korthals (1944) na – babyboomers. Gelet op hun leeftijd hoorden ook Ed Nijpels (1950) en Loek Hermans (1951) bij de club, hoewel die al Tweede Kamerlid waren geworden in 1977. Nijpels beleefde daar een vliegende start en werd in 1982 gevraagd om Hans Wiegel op te volgen als fractievoorzitter en lijsttrekker.

Het bleek een gouden greep. De jongensachtige Nijpels viel prettig uit de toon tussen zijn vermoeid ogende collega-lijsttrekkers Dries van Agt (CDA), Joop den Uyl (PvdA) en Jan Terlouw (D66), vooroorlogse mannen die tevergeefs met elkaar hadden proberen samen te werken in het rampzalige tweede kabinet-Van Agt (1981-1982). Met name jonge kiezers liepen met Nijpels weg. De VVD, die het in 1977 onder de 18-24-jarigen nog had moeten doen met 16,5 procent van de stemmen, werd in 1982 met 29,9 procent de grootste partij in deze leeftijdsgroep. Tieners en twintigers met een behoudender stemgedrag dan de generatie van hun ouders, zoiets was in Nederland nog nooit vertoond.

Nijpels genoot een reputatie als ‘Veronica-liberaal’, want net als de toenmalige omroep van Rob Out, bekend van de slogan ‘Je bent jong en je wilt wat’, viel hij niet te betrappen op diepzinnigheid. Dat gold, zo signaleerde de Haagse Post, wel voor meer jonge liberale honden: Voorhoeve was eigenlijk de enige intellectueel in het gezelschap. Eveneens bijzonder: net als de Limburgers Van Rey en Hermans was de in Brabant opgegroeide Nijpels een VVD’er van beneden de grote rivieren. Dat was toen nog iets speciaals, want het liberalisme had in het ‘donkere Zuiden’ lang op een politieke doorbraak moeten wachten. In het zwaar katholieke Limburg duurde het zelfs tot 1966 voor de VVD – van oudsher een partij van (vrijzinnige) protestanten en onkerkelijken – voor het eerst zetels kreeg in de Provinciale Staten.

Wat had De Groep van ’82 nog meer gemeen? Ze waren vaak een beetje linksig en roken enigszins naar D66; Voorhoeve was tot 1971 zelfs lid van die partij geweest (en werd het in 2009 opnieuw). Maar wat moest je bij D66 als je een politieke loopbaan of een carrière in het openbaar bestuur ambieerde? Toen Nijpels, Hermans en consorten hun eerste stappen in die richting zetten, maakte D66 geen bijster aantrekkelijke indruk: bij de Statenverkiezingen van 1974 haalde de partij welgeteld 0,98 procent van de stemmen en later dat jaar werd D66 zelfs bijna opgeheven. Dan toch maar liever de VVD van Hans Wiegel: een groeiende en bloeiende partij, de derde van het land, met meer dan 100.000 leden en een stevige bestuurlijke traditie. Dáár moest je vijftig jaar geleden zijn als ambitieus jong mens.

En ambitieus, dat waren ze, Nijpels, Hermans en hun jonge partijgenoten die op de golven van de overwinning van 1982 in de Kamer belandden. In navolging van Nijpels schopten Voorhoeve en Dijkstal het tot partijleider annex lijsttrekker. Ook ontpopten de liberale babyboomers zich als minister (Nijpels, Hermans, Dijkstal, De Grave, Jorritsma, Korthals, Voorhoeve), vicepremier (Dijkstal, Jorritsma), commissaris van de Koning (Nijpels, Hermans, Franssen), burgemeester (Nijpels, Hermans, Franssen, Jorritsma), staatsraad (Franssen, Voorhoeve), partijvoorzitter (Korthals), fractievoorzitter in de senaat (Hermans, Jorritsma) en/of voorzitter van de Tweede Kamer (Weisglas).

Juridische schermutselingen

Alleen Linschoten (twee jaar staatssecretaris) en Van Rey stegen minder hoog. Ze raakten bovendien verwikkeld in affaires, schandalen en juridische schermutselingen. Van Rey kreeg in 2017 in hoger beroep een voorwaardelijke gevangenisstraf van twaalf maanden opgelegd. Het gerechtshof in Den Haag achtte bewezen dat hij zich als wethouder in Roermond schuldig had gemaakt aan corruptie, stembusfraude, lekken van vertrouwelijke informatie en witwassen. Linschoten werd in 2020 in hoger beroep veroordeeld tot een werkstraf van 100 uur wegens belastingfraude. De Hoge Raad maakte er twee jaar later 95 uur van.   

Of passen de sjoemelaars Van Rey en Linschoten toch een beetje in het plaatje? Want het Veronica-liberalisme heeft – laten we dat niet vergeten – ook lobbycraten van groot formaat voortgebracht.  

Nederland – het is al vaker vastgesteld – is een land waar handel in invloed heel gewoon is. Dat wil zeggen dat je je tegen betaling toegang tot machtige of invloedrijke lieden bij de overheid verschaft met het doel voordeel te halen, wetgeving te beïnvloeden, enzovoort. Bedrijven, organisaties en instellingen maken gebruik van (oud-)politici en (oud-)ambtenaren die in riant gehonoreerde bestuurs- en toezichtfuncties – ‘de wereld van de lidwoordloze afkortingen’ – driftig belangen lopen te verstrengelen. Volgens internationale verdragen tegen corruptie is handelen in invloed overigens niets anders dan corruptie.

Loek Hermans, tegenwoordig ook bekend als vader van de demissionaire VVD-minister van Klimaat en Groene Groei, werd door The Post Online al eens gekroond tot ‘prins toezichthouder, koning bijbaan en keizer nevenfunctie’. In 2015 trok hij zich terug als lid van de Eerste Kamer, waar hij fractievoorzitter was, nadat de Ondernemingskamer had geconcludeerd dat hij wanbeleid had gevoerd als toezichthouder bij thuiszorgbedrijf Meavita. Samen met zijn collega-toezichthouders trof Hermans in 2018 een schikking voor 65.000 euro met vakbond FNV, waarmee verdere vervolging werd afgekocht. De voormalige mediaminister is nu onder meer voorzitter van de Raad van Toezicht van de VVD-gezinde omroep WNL – en daarmee een van de machtige partijbobo’s op het Hilversumse Mediapark.

Klimaatgoeroe Ed Nijpels was onder meer spin in het web van het zogeheten Energieakkoord (2013) waarin het tweede kabinet-Rutte met tientallen belangengroepen afsprak om voor 18 miljard euro aan exploitatiesubsidie gigantische windmolenparken te bouwen. Nijpels diende daarmee ook nadrukkelijk een van zijn andere toenmalige opdrachtgevers, de belangengroep van Nederlandse ingenieursbureaus.

Ongevraagd advies

De in 2023 afgezwaaide VVD-senator en fractievoorzitter Annemarie Jorritsma stuurde in 2018 als voorzitter van de NVP, de belangenvereniging van Nederlandse private durfkapitalisten, een brief naar de toenmalige VVD-minister van Economische Zaken Eric Wiebes, waarin zij schreef aan welke voorwaarden het overheidsfonds Invest-NL zou moeten voldoen. ‘Vergelijking van Jorritsma’s brief met de concepten voor de Machtigingswet leert dat bijna al haar voorstellen in de definitieve wet zijn verwerkt, soms bijna letterlijk,’ zo bleek in 2023 uit een reconstructie van Vrij Nederland. ‘Ik kan de politiek ook niet zo een-twee-drie loslaten, merk ik. Ik val nog weleens wat mensen lastig die in mijn netwerk zitten. Die geef ik dan ongevraagd advies,’ zei Jorritsma vorig jaar tegen Margriet.

Dijkstal overleed in 2010, de andere jonge liberale honden van weleer zijn – op Linschoten na – inmiddels de 70 of zelfs de 80 gepasseerd. Politieke vergezichten hebben we niet aan ze te danken. Wel leverden ze topprestaties in de wereld van handjeklap en zetten ze Nederland op de kaart als lobbyland bij uitstek – een even bijzondere als hardnekkige erfenis.  

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoe de Veronica-liberalen van de Groep van ’82 Nederland in een lobbycratie veranderden verscheen eerst op Wynia's Week.