Had Kamp in 2014 voor stikstofinjectie gekozen dan zou de gaswinning in Groningen er nu totaal anders hebben uitgezien. En dan zou er geen parlementaire enquête zijn ingesteld naar die gaswinning, aldus Jacques Hagoort.

Vrijdag 14 oktober was de laatste dag van de openbare verhoren van de parlementaire enquêtecommissie over de gaswinning in Groningen. In zeven weken heeft de commissie in totaal 69 personen onder ede verhoord: gedupeerden, vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, bestuurders van regionale- en rijksoverheden, wetenschappers, toezichthouders, executives van NAM, Shell, Exxon-Mobil, GasTerra, Gasunie, hoge ambtenaren en niet te vergeten ministers en Kamerleden. De verhoren bestreken de periode vanaf de aardbeving bij Huizinge in 2012, de zwaarste aardbeving in Groningen tot nu toe en het kantelpunt in de Groningse aardgaswinning.

Persoonlijke vrienden

In de zevende en laatste week was het de beurt aan de CEO van Shell, Ben van Beurden, en zijn tegenspeler in Nederland, minister-president Mark Rutte. Gaande de verhoren bleken die twee persoonlijke vrienden te zijn maar wat dat precies inhield was niet direct duidelijk; de ondervragers verzuimden door te vragen. Beide mannen zijn van de grote lijnen en moesten het soms bij de details noodgedwongen laten afweten. Vooral Rutte moest meerdere malen toegeven dat hij bepaalde momenten niet meer precies kon ‘reconstrueren’, een nieuwe variatie op zijn ‘geen actieve herinnering’.

Van Beurden trad in 2014 aan als CEO van Shell en had al snel door dat het niet goed ging met het kroonjuweel en de winstmaker van Shell. Als je meer schadetaxateurs in dienst hebt dan geologen zit het fout. Hij verving in 2016 de zittende president-directeur van Shell Nederland, de oud-politicus (PvdA) Dick Benschop, door de frisse en sociaalvaardige scheikundig ingenieur Marjan van Loon die de opdracht kreeg orde op zaken te stellen.

Een brutaal staaltje ‘damage control’

Begin 2017 kwamen Van Beurden en Van Loon tot de conclusie dat er voor Shell geen toekomst meer was voor de gaswinning in Groningen: draagvlak onder de Groningse bevolking ontbrak, employees van NAM dreigden aansprakelijk gesteld te worden voor veronderstelde misstanden, en er viel geen droog brood meer te verdienen. Een ‘new deal’ met de overheid was aan de orde, zelfs beëindiging van de gaswinning was voor Shell bespreekbaar. Maar Rutte gaf niet thuis, hij had het te druk met zijn nieuwe kabinet Rutte 3 dat in oktober 2017 zou aantreden. Pas in januari 2018 kwam het tot een gesprek.

In zijn verhoor stelde Rutte, in navolging van oud-minister Kamp in eerdere verhoren, de zaken wel wat rooskleuriger voor dan ze in werkelijkheid waren. Een brutaal staaltje ‘damage control’ waar hij, zoals zo vaak, zonder problemen mee weg kwam. Volgens de premier stond vanaf het begin de vermindering van de winning en dus de veiligheid van de Groningers centraal.

Geheel in de geest van het advies van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) van januari 2013 om zo snel als realistisch mogelijk was de gaswinning terug te brengen. Natuurlijk moest er ook rekening worden gehouden met de leveringszekerheid, ook een veiligheidsprobleem volgens Rutte. En ja, geld speelde op de achtergrond altijd wel een rol maar was nooit doorslaggevend geweest.

Eén aperte misser

Het was ook goed gelukt: de gaswinning was drastisch gereduceerd, van 48 miljard kubieke meter in 2012 naar 21,6 miljard in 2017. En in 2018 was toch maar mooi het besluit genomen met de gaswinning helemaal te stoppen. De recordproductie in 2013 van 54 miljard had hij pas 5 jaar later in de gaten en was er toen ook van geschrokken. En dat de meeste reducties werden afgedwongen door politieke druk en rechterlijke uitspraken leek hem te zijn ontgaan.

Wat hebben de zeven weken openbare verhoren opgeleverd? Eerst en vooral een getrouwe en gedetailleerde chronologische reconstructie van de politieke besluitvorming vanaf de beving in Huizinge in augustus 2012. De commissieleden verdienen alle lof voor hun gedetailleerde kennis van het omvangrijke Groningse gasdossier, hun scherpe en pertinente vragen, en hun vasthoudendheid om de onderste steen boven te krijgen. Dat laatste lijkt uitstekend gelukt op één aperte misser na, daarover straks meer. Of de parlementaire enquête eraan zal bijdragen het verloren vertrouwen van de Groningers terug te winnen valt te betwijfelen. Daarvoor is er in de openbare verhoren te veel boven water gekomen.

Wanbeleid vanaf dag 1

De verhoren boden een onthutsende inkijk in de totstandkoming en de uitvoering van het gaswinningsbeleid in Groningen. In de woorden van oud-minister Eric Wiebes uit het kabinet Rutte 3: ‘Nederlands overheidsfalen van on-Nederlandse proporties’. Wiebes had het toen over de chaos bij de versterkingsoperatie die hij eind 2017 aantrof bij zijn aantreden als minister van Economische Zaken en Klimaat. Het is ook van toepassing, weten we nu, op vrijwel alles wat daaraan vooraf ging. Het was wanbeleid vanaf dag 1.

In tegenstelling tot wat Rutte tijdens zijn verhoor onder ede beweerde, speelden bezuinigingen in de overheidsfinanciën een beslissende rol. Radicale bezuinigingen waren de raison d’être van het VVD-PvdA kabinet Rutte 2 dat in november 2012 aantrad. Het zou wel heel vreemd zijn geweest als die bezuinigingen niet hadden doorgeklonken in het beleid over de Groningse gaswinning.

Kamp weigert winningssnelheid te verlagen

Het bezuinigingsbeleid was een groot succes maar het ging wel ten koste van de veiligheid van de Groningers in het gaswinningsgebied. De toenmalige minister van Economische Zaken (EZ) en eerstverantwoordelijke voor de gaswinning, de VVD-veteraan Henk Kamp, nam in de jaren 2013 en 2014 als reactie op de Huizinge-beving drie verstrekkende besluiten en bij alle drie waren de bezuinigingen doorslaggevend.

Bij het eerste besluit van Kamp was het al raak. Hij weigerde begin 2013 zich te voegen naar de dringende aanbeveling van het SodM om de winningssnelheid zo veel als mogelijk te verminderen. Het was op dat moment wel degelijk mogelijk de productie uit het gasveld substantieel terug te brengen.

Kamp vond zo’n ingreep onverantwoord omdat hij nog geen goed beeld had van de consequenties voor de leveringszekerheid. Dat klonk goed maar was wel bezijden de waarheid. Wat hij wel wist was dat hij met een substantiële productievermindering de inmiddels ingezette bezuinigingen van het kabinet Rutte 2 in de wielen zou rijden en dat mocht natuurlijk niet gebeuren.

Niet-ingrijpen Kamp desastreus voor acceptatie

Het tweede besluit nam Kamp midden 2013, of liever gezegd hij nam bewust geen besluit. In de loop van 2013 bleek de gaswinning op weg te zijn naar een recordhoeveelheid. Kamp en zijn ministerie wisten ervan maar hielden het stil. Ze lieten het gebeuren want de extra gasbaten kwamen uitstekend van pas om de bezuinigingen op te vangen.

De gevolgen van het niet-ingrijpen van Kamp waren desastreus voor de acceptatie van het gaswinningsbeleid van Rutte 2. Toen de recordwinning begin 2014 bekend werd brak de hel los in Groningen; in één klap viel het draagvlak voor de gaswinning weg en het zou ook nooit meer terugkomen.

Rutte 2 kon gasbaten niet missen

Tenslotte, in het derde gasbesluit van januari 2014 greep Kamp wel in. Hij bracht de winning terug van de door NAM voorgestelde 45 miljard naar 42,5 miljard in 2014 en 2015 en 40 miljard in 2016. Het was een louter cosmetische ingreep die geen substantieel effect op de veiligheid had.

Als Kamp werkelijk begaan zou zijn geweest met de veiligheid van de Groningers had hij de winning kunnen terugschroeven naar 30 miljard, dat was op dat moment nodig voor de leveringszekerheid. Hij deed het niet omdat Rutte 2 de gasbaten niet kon missen. De toenmalige minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem (PvdA), heeft dat ook met zoveel woorden in zijn verhoor bevestigd. 

Fatale keuze Kamp in 2014

En dan nu de hierboven aangekondigde aperte misser. Het gaat over het gasbesluit van Kamp van januari 2014 in de vorige alinea al even genoemd. De commissie heeft het belang en de reikwijdte van dat besluit onvoldoende onderkend en daardoor is de grondoorzaak van de deconfiture van de Groningse gaswinning in de verhoren niet aan bod gekomen.

Het gasbesluit van januari 2014 was verreweg Kamps belangrijkste besluit in zijn periode als minister van EZ; het stond aan de wieg van alle gasbesluiten die nog zouden volgen, inclusief het besluit om definitief met de gaswinning te stoppen in 2018.

Kamp besloot in januari 2014 de winning uit het Groningen-veld voor 3 jaar vast te leggen en de Loppersum-clusters op een waakvlam te zetten. Die zaken zijn uitgebreid in de verhoren aan de orde geweest. Maar ze waren niet de essentie van Kamps besluit. Aan dat besluit ging een principiële keuze vooraf:  Kamp koos er in 2014 voor de gaswinning voort te zetten op dezelfde manier als de voorafgaande 50 jaar. Die keuze was fataal.

Drukdepletie

Het proces van gaswinnen dat in Groningen tot op de dag van vandaag wordt toegepast heet in het vakjargon drukdepletie. In dat proces wordt gas dat onder hoge druk gevangen zit in ondergrondse gesteentelagen op een gecontroleerde manier met behulp van verticale putten naar de oppervlakte gebracht.

Precies zoals je een opgepompte fietsband langzaam kunt laten leeglopen door voorzichtig het ventiel open te draaien. Het gevolg is dat de druk in de ondergrondse gesteentelagen tijdens de productie van het gas langzaam zal dalen. En die langzaam dalende druk is de oorzaak van de aardbevingen in Groningen.

Doorgaan met het conventionele drukdepletieproces betekent dan ook dat tot in lengte van dagen de gaswinning in Groningen gepaard zal blijven gaan met aardbevingen. Bewoners van het gaswinningsgebied zullen voortdurend worden blootgesteld aan aardbevingen en dus regelmatig met schade aan hun huizen te maken krijgen en niet onmogelijk met instortende huizen en de onvermijdelijke dodelijke slachtoffers. Volgens voorzichtige schattingen konden de Groningers vanaf 2014 nog aanzienlijk meer aardbevingen verwachten dan er tot dan toe waren geregistreerd.

Stikstofinjectie

Kamp tilde niet zo zwaar aan die schade en het veiligheidsrisico. Immers, de schade kan netjes vergoed worden en het veiligheidsrisico kan worden aangepakt door de huizen in het gaswinningsgebied te versterken. Maar wat dat versterken precies inhield wist niemand in 2014. Niettemin beloofde Kamp dat die klus in 4 tot 5 jaar zou zijn geklaard. Een onvoorstelbaar lichtzinnig besluit.

Was er in januari 2014 wel een alternatief voor conventionele gaswinning? Jazeker, Kamp had ook kunnen kiezen voor stikstofinjectie in plaats van doorgaan met drukdepletie. Die optie lag eind 2013 op tafel zelfs in relatief uitgewerkte vorm, met dank aan de NAM. Stikstofinjectie bood een structurele oplossing om de aardbevingen definitief uit te bannen.

Door gelijktijdig met de productie van gas elders in de gesteentelagen stikstof te injecteren kun je er voor zorgen dat de druk in die lagen niet meer daalt maar gelijk blijft waardoor de oorzaak van de aardbevingen wordt weggenomen. Stikstofinjectie is een gevestigde en beproefde technologie in de olie- en gasindustrie. De NAM paste het in 2013 op kleine schaal toe in het De Wijk-gasveld.

Een kostbare misrekening

Kamp voelde niets voor stikstofinjectie, het was voor hem en zijn adviseurs simpelweg ‘ondenkbaar’. Het zou te veel geld kosten, een te grote ingreep in het landschap vergen en niet direct soelaas bieden voor het urgente probleem van de aardbevingen. Natuurlijk zijn er met stikstofinjectie, vergeleken met de conventionele gaswinning, extra investerings- en operationele kosten gemoeid, maar die extra kosten zouden in Groningen met gemak kunnen worden opgebracht. Er zou alleen wat minder winst worden gemaakt.

De ingreep in het landschap is zwaar overdreven. Ja, er zou een grote stikstoffabriek moeten komen maar voor die fabriek was voldoende ruimte in het nabij gelegen Eems-Dollard industriegebied. Dat stikstofinjectie niet direct soelaas zou bieden is juist. Maar dat deed Kamps oplossing met grootschalige versterking ook niet.  

Hoewel NAM de mogelijkheid van stikstofinjectie zelf had opgebracht was NAM toen puntje bij paaltje kwam ook niet bijster enthousiast. NAM zette, net als de minister, vol in op permanent schadeherstel en het aardbevingsbestendig maken van de huizen en woningen in het aardbevingsgebied. Een kostbare misrekening die in de openbare verhoren door de NAM-vertegenwoordigers ook ruiterlijk is toegegeven. 

Gemiste kansen

Nadat Wiebes in 2017 het stokje van Kamp had overgenomen, is stikstofinjectie weer even in beeld geweest. Gedreven door de uitzichtloosheid van de versterkingsoperatie, zag eind 2017 een groep bezorgde burgers opererend onder de naam Overleggroep Groningen 2.0 nieuwe kansen voor stikstofinjectie en heeft geprobeerd stikstofinjectie weer op de agenda te krijgen. Zonder resultaat, de groep liep aan tegen een muur van onwillige ambtenaren in Den Haag.

De openbare verhoren hebben duidelijk gemaakt waarom: Den Haag trof op dat moment al voorbereidingen het Groningen-gasveld definitief te sluiten en zat dus niet op een voortgezette productie uit het gasveld te wachten. Het is zelfs de vraag of Wiebes ooit zelf kennis heeft genomen van dat burgerinitiatief.

Tot zover het verhaal van stikstofinjectie in Groningen, een verhaal van gemiste kansen. Had Kamp in 2014 voor stikstofinjectie gekozen dan zou de gaswinning in Groningen er nu totaal anders hebben uitgezien. En zou er geen parlementaire enquête zijn ingesteld naar de gaswinning in Groningen.

De commissie gaat nu haar eindrapport schrijven en volgens de planning zal het rapport in februari 2023 aan de Tweede Kamer worden aangeboden. Het is natuurlijk afwachten maar zoals het er nu naar uitziet zullen de eindconclusies verre van mild zijn. Het kan niet anders dan dat het ‘overheidsfalen van ongekende proporties’ ook politieke consequenties zal hebben. Met minder zullen de Groningers geen genoegen nemen. En terecht.

Wij wensen de commissie veel moed en wijsheid.

Jacques Hagoort is één van de tientallen gedreven, deskundige en/of nieuwsgierige auteurs die samen Wynia’s Week maken. Doet u als donateur mee aan Wynia’s Week? Van harte welkom! Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Er had nog steeds kostbaar gas uit de Groningse bodem kunnen komen, als Henk Kamp niet zo zuinig was geweest verscheen eerst op Wynia's Week.

Op donderdag 16 augustus 2012 om 22.31 uur vond er in het Groningse dorp Huizinge een door de gaswinning veroorzaakte aardbeving plaats met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter. Voor Groningse begrippen een tamelijk zware beving maar nog wel één die viel binnen de grens van maximaal 3,9, waar tot dan toe op gezag van de wetenschap van werd uitgegaan.

2000 Schademeldingen

De schade was evenwel enorm, meer dan 2000 schademeldingen kwamen er binnen bij de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), de mijnbouwmaatschappij die het Groningse gas uit de diepe ondergrond (3 km) naar boven haalt in opdracht van de Staat der Nederlanden en de oliemaatschappijen Shell en Exxon-Mobil.

De beving in Huizinge gebeurde in de tijd dat Nederland zich opmaakte voor nieuwe verkiezingen van de Tweede Kamer op 12 september 2012. Die waren nodig na de val van het minderheidskabinet van VVD en CDA (Rutte 1) in april van dat jaar. Als gevolg van de wereldwijde financiële crisis waren de overheidsfinanciën in het ongerede geraakt en moest er fors worden bezuinigd. Maar met de gedoogpartner PVV kon daarover geen overeenstemming worden bereikt.

Ontluisterend

De verkiezingen werden gewonnen door de VVD met een nipte voorsprong op de PvdA. Onder leiding van de informateurs Kamp (VVD) en Bos (PvdA) werd in recordtijd een regeerakkoord overeengekomen (‘Bruggen slaan’) met als verreweg het belangrijkste onderdeel een bezuinigingspakket van in totaal 16 miljard euro om de overheidsfinanciën weer op orde te brengen. Op 5 november 2012 trad het VVD-PvdA-kabinet Rutte 2 aan. De informateur Kamp werd de nieuwe minister van Economische Zaken (EZ), verantwoordelijk voor de Groningse gaswinning.

In week 2 (van 29 augustus tot 2 september 2022) van de openbare verhoren van de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen stond de beving van Huizinge en de directe nasleep ervan centraal. De verhoren lieten een ontluisterend beeld zien hoe de kabinetten Rutte 1 en 2 en het ministerie van EZ reageerden op die ingrijpende gebeurtenis in het verre Groningen.

Adviezen van de eigen diensten werden gewantrouwd en in de wind geslagen, essentiële informatie werd onder de pet gehouden en belangrijke besluiten werden doorgedrukt met bewust misleidende argumenten. De prioriteit van het kabinet Rutte 2 lag duidelijk bij de in gang gezette mega bezuinigingsoperatie en de politieke besluitvorming over de gaswinning in Groningen was daaraan ondergeschikt.

Reële kans op dodelijke slachtoffers

Binnen een maand na de Huizinge-beving sloeg het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), een dienst van het ministerie van EZ, alarm met een verontrustende analyse over de betekenis van die beving voor de gaswinning in Groningen. Het bestaande beeld dat de bevingen in Groningen nooit zwaarder konden zijn dan 3,9 op de schaal van Richter en dat het effect van de bevingen beperkt zou blijven tot lichte schade aan woningen en gebouwen moest volgens de toezichthouder drastisch worden herzien.

Aanzienlijk zwaardere bevingen vielen niet meer uit te sluiten met als gevolg dat de Groningers in het gaswinningsgebied niet alleen een schaderisico liepen maar ook een veiligheidsrisico, dat wil zeggen dat er in de toekomst een reële kans was op dodelijke slachtoffers.

Om de risico’s op dodelijke slachtoffers te beperken adviseerde het SodM de gaswinning zo veel als maar realistisch mogelijk was terug te schroeven. Dat advies was gebaseerd op een door het SodM gevonden empirisch verband tussen het jaarlijkse aantal aardbevingen en de jaarlijkse hoeveelheid geproduceerd gas.

EZ sceptisch over rapport-SodM

De bevindingen van het SodM werden direct gedeeld met de ambtelijke top van EZ, de NAM en de kennisinstituten KNMI (aardbevingen) en TNO (geologie van de diepe ondergrond). Bij EZ werd de boodschap van het SodM met de nodige scepsis ontvangen. EZ trok de deskundigheid van het SodM om dit soort uitspraken te doen in twijfel, daar was het SodM toch niet voor.

De boodschap was ook onwelkom omdat een productiebeperking zou betekenen dat de aardgasbaten navenant zouden teruglopen juist op het moment dat de politiek bezig was een bezuinigingsoperatie op te tuigen. De top van het ministerie deed de analyse van het SodM af als ‘opinie’. De toen demissionaire minister van EZ Verhagen werd dan ook door zijn ambtenaren niet op de hoogte gebracht van het alarmerende advies van het SodM.

TNO en KNMI: jaloers

De scepsis van EZ werd ook gesteund door de traditionele adviseurs van het ministerie in dit soort zaken: de kennisinstituten TNO en KNMI. Volgens de kennisinstituten was het advies tot productiebeperking van SodM gebaseerd op wetenschappelijk onvoldragen werk en was er meer onderzoek nodig. Dat ging er bij EZ in als koek.

Het oordeel van de kennisinstituten was niet meer dan kinnesinne gevoed door onmiskenbare ‘jalousie de métier’ en ‘not-invented-by-me’-sentimenten, niet ongebruikelijk in wetenschappelijke kringen. In werkelijkheid was de SodM-analyse op hoofdlijnen zeer gedegen en stond als een huis. Latere studies hebben dat ook bevestigd.

De ‘film-theorie’: productiebeperking heeft geen zin

Ook de NAM mengde zich in het debat over de analyse van het SodM en specifiek over de voorgestelde productiebeperking. In een brief aan EZ in september 2021 beweerde de directeur van NAM dat een productiebeperking geen zin zou hebben, waarbij hij zich beriep op de zogeheten film-theorie van aardbevingen. Die theorie zegt dat aardbevingen hoe dan ook plaats zullen vinden en dat een lagere productie alleen maar zorgt voor een lagere frequentie van de bevingen. Precies zoals een film die op een lagere snelheid wordt afgespeeld.

Het film-argument van de NAM sloeg als een tang op een varken maar vond niettemin ingang bij de beleidsmakers van EZ. De film-metafoor is op zich niet onjuist maar dat betekent nog niet dat een productiebeperking geen zin heeft.

Een halvering van de productie leidt tot een halvering van het aantal bevingen en dus ook tot een halvering van het seismische risico. Zo simpel is het. Met een halvering van de productie koop je tijd om maatregelen te treffen die het seismisch risico kunnen verlagen, bijvoorbeeld het versterken van huizen en gebouwen.

GasTerra: productie kan worden beperkt

Ondanks de scepsis bij de top van het ministerie over de ‘opinie’ van het SodM werd er in de loop van oktober 2012 toch bij GasTerra, de maatschappij die het Groningse gas verkoopt, voorzichtig geïnformeerd naar de mogelijkheid van productiebeperking van Gronings gas. Kwam de leveringszekerheid dan niet in de knel en lieten de gascontracten het wel toe?

Op 5 november 2012 kwam het antwoord van GasTerra bij EZ binnen, uitgerekend op de dag dat het kabinet Rutte 2 door de koning werd beëdigd. Volgens GasTerra zou de Groningse gasproductie met ruwweg 20 miljard kunnen worden verlaagd, eenvoudigweg door vervanging van laagcalorisch Gronings gas door pseudo-Gronings gas dat wordt gemaakt door hoogcalorisch gas te mengen met stikstof in bestaande stikstoffabrieken.

Technisch was dat een fluitje van een cent. Het betekende natuurlijk wel 20 miljard kubieke meter minder aan aardgasbaten, iets minder dan de helft van waar op dat moment rekening mee werd gehouden. EZ nam die informatie voor kennisgeving aan.

Kamp legt advies SodM naast zich neer

In december 2012 lichtte de Inspecteur Generaal (IG) De Jong van het SodM minister Kamp officieel in over de analyse van het SodM in een bijeenkomst waarbij ook de volledige ambtelijke top van EZ aanwezig was.

De minister nam de boodschap van de IG zeer serieus, sprak van ‘groot bier’ en zei dat hij de resultaten van het onderzoek verder zou bespreken in de boezem van het kabinet. Ook gaf hij aan meer onderzoek te willen doen. De IG beloofde binnen enkele weken te komen met een formele adviesbrief met daarin de SodM-aanbevelingen.

In januari 2013 kwam de minister met zijn eerste gasbesluit als reactie op de beving in Huizinge. De minister erkende de ernst van de ontstane situatie maar beschikte naar eigen zeggen over onvoldoende kennis om concrete maatregelen te nemen. Het advies van het SodM om de productie zo veel als mogelijk te beperken legde hij daarom terzijde.

Daarbij maakte hij handig gebruik van het  vermeende verschil van inzicht tussen de kennisinstituten en het SodM. Als de specialisten het al niet met elkaar eens zijn, wie ben ik dan? Wel kondigde de minister een uitgebreid studie- en onderzoeksprogramma aan dat in 2013 zou moeten worden uitgevoerd. Op grond van de onderzoeksresultaten zou de minister in 2014 een nieuw gasbesluit kunnen nemen met daarin wel concrete maatregelen. Bovendien droeg hij de NAM op een nieuw winningsplan op te stellen.

Nog nooit zo veel aardbevingen

Business-as-usual dus voor de gaswinning in 2013. GasTerra kreeg alle ruimte om zoveel Gronings gas als maar mogelijk was te verkopen. Volgens het in december 2012 goedgekeurde businessplan van GasTerra was dat 49,5 miljard kubieke meter voor het jaar 2013. De NAM zou dat gas dan volgens afspraak moeten leveren. De gasverkopen van GasTerra in 2013 verliepen zo voorspoedig, mede door een betrekkelijk koude winter, dat halverwege het jaar al duidelijk was dat het doel van 49,5 miljard kubieke meter ruimschoots zou worden overschreden.

Toen GasTerra bij EZ sondeerde of dat toch niet wat teveel van het goede was voelde EZ niet de behoefte in te grijpen, immers het extra geld kon goed worden gebruikt om de inmiddels ingestelde bezuinigingen wat draaglijker te maken. De totale hoeveelheid geproduceerd Gronings gas per 31 december 2013 bedroeg uiteindelijk 53,8 miljard kubieke meter. Het aantal aardbevingen dat jaar was nog nooit zo groot geweest: 76 met een sterkte van meer dan 1 op de schaal van Richter en 29 met een sterkte van meer dan 1,5.

Geen sprake van productievermindering

Op 17 januari 2014 ontvouwde minister Kamp in het gemeentehuis van Loppersum, het zwaarst getroffen gebied in Groningen, een nieuwe strategie voor de gaswinning-na-Huizinge ten overstaan van een keur aan Groningse notabelen. Kamps strategie bestond uit 3 sporen. Het eerste spoor behelsde een nieuw productieplafond en een nieuwe productiestrategie. Het tweede spoor was het verbeteren van de schadeafhandeling en het aardbevingsbestendig maken van de gebouwde omgeving in het gaswinningsgebied. Het derde spoor betrof de verbetering van de leefomgeving en de economische infrastructuur van Groningen.

Het nieuwe productieplafond bestond uit 42,5 miljard kubieke meter voor 2014 en 2015 en 40 miljard voor 2015, geheel volgens eerder met Shell en Exxon gemaakte afspraken. Geen sprake dus van een productievermindering zoals geadviseerd door het SodM. Volgens de minister was het productieplafond voor 2014, 2015 en 2016 absoluut noodzakelijk om de leveringszekerheid veilig te stellen en om aan de internationale contractverplichtingen te voldoen.

Als Kamp beter had geluisterd was de ellende minder groot geweest

De nieuwe productiestrategie bestond uit een drastische beperking van de productie uit de Loppersum puttenclusters en een overheveling van die productie naar andere delen van het veld. De effectiviteit van die productiestrategie werd echter door experts op het gebied van gaswinning direct in twijfel getrokken.

Tijdens het bewind van minister Kamp is uiteindelijk de jaarlijkse productie uit het Groningen gasveld geleidelijk verlaagd, van de absolute piek van 53,8 miljard kubieke meter in 2013 tot 24 miljard in 2017. Dat was niet zozeer het gevolg van beleidswijzigingen maar van ingrepen door de Raad van State.

Bij ieder nieuw gasbesluit bracht de minister de leveringszekerheid en de contractverplichtingen als argument naar voren, terwijl hij al sinds de herfst van 2012 wist dat die argumenten geen hout sneden. Als de minister beter had geluisterd naar zijn adviseurs was Groningen een hoop ellende bespaard gebleven.  

Kamps opvolger, Vijlbrief, moet biezen pakken

Met het niet opvolgen van het SodM-advies uit 2012 om de Groningse gasproductie zo veel als mogelijk te beperken, terwijl dat wel degelijk mogelijk was, heeft minister Kamp de veiligheid van de Groningers in het gaswinningsgebied onnodig op het spel gezet. Dat niet alleen, de minister heeft ook keer op keer de Tweede Kamer onjuist geïnformeerd over het belang van leveringszekerheid en gascontracten, een parlementaire doodzonde.

Het is natuurlijk afwachten of de Parlementaire Enquêtecommissie tot dezelfde conclusies zal komen. Bovendien moet de oud-minister nog worden gehoord en misschien komen daar alsnog ontlastende feiten naar boven. Maar met wat er nu aan harde belastende feiten op tafel ligt lijkt dat niet zo waarschijnlijk. Dat betekent dat Kamps opvolger, staatssecretaris Vijlbrief van Mijnbouw, volgens de parlementaire mores zijn biezen zal moeten pakken. Dat is natuurlijk sneu voor hem want hij heeft persoonlijk niet aan het wanbeleid bijgedragen. Maar zo zijn nu eenmaal de regels.

Wynia’s Week brengt 104 keer per jaar broodnodige, onafhankelijke berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk, met hun vrijwillige abonnementsgeld. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Henk Kamp heeft fout gehandeld en daarom moet zijn opvolger Vijlbrief weg verscheen eerst op Wynia's Week.