Uw dienaar was van de week, anders dan de afgelopen dertig jaar, niet in de gelegenheid om met Prinsjesdag en de twee dagen van politieke beschouwingen continu achter de buis te zitten teneinde geen woord te missen van wat de dames en heren politici voor de nabije toekomst voor ons in petto hebben. Maar op ieder vrij moment schakelde ik in en strijk-en-zet hoorde ik dan een politicus zeggen dat het kabinet een keuze moest maken: er moest een afslag worden genomen, of naar links met Pro, of naar rechts met JA21 en SGP.

Dat heb ik heel de zomer al gehoord, en aan het einde van zo’n 24 uur debat kon de conclusie alleen maar luiden dat dat nog steeds de patstelling was. De impasse was niet doorbroken, en de hete aardappel werd doorgeschoven naar een vol najaar met begrotingsbehandelingen, met als markeringspunten 12 november (wanneer het Belastingplan in de Tweede Kamer aan de orde is) en 15 december (wanneer datzelfde plan in de Eerste Kamer wordt behandeld). Tot die tijd is alles onzeker en alle rust en voorspelbaarheid ver te zoeken.

Toneelstuk

Tegen een decor van rode verf, brandende hooibalen en staven op het spoor, van heel slechte cijfers in de peilingen en van dreigende financiële tegenvallers, stond Jetten voor het eerst als premier een begroting te verdedigen, in een debat dat maar niet bij een T-splitsing wilde uitkomen maar eerder het beeld opriep van het eindeloos ronddraaien op een rotonde, met afslagen waar onderscheiden politici wegafsluitingen hadden geplaatst. Het hele debat leek vooral op de wedstrijd van een club die wist dat het niet kon winnen maar ook niet wilde verliezen door de ontstane chaos nog erger te maken, en daarom opzichtig defensief speelde, met als enig doel de nul te houden.

Al weken, maanden zitten we te kijken naar een toneelstuk waarin het minderheidskabinet-Jetten een begroting heeft voorgelegd die al snel onacceptabel bleek, voor zowel links (Pro en de bonden) als rechts (JA21, SGP). Er volgde een ronde van ‘handreikingen’: bezuinigingen op de sociale zekerheid werden geschrapt of uitgesteld, vergezeld van wat strooigoed (extra geld naar Ontwikkelingssamenwerking en naar de te lang verwaarloosde infrastructuur).

Maar ‘voor elk wat wils’ bleek ‘voor niemand wat wils’. Rechts wil lastenverlaging en een strenger asielbeleid; links wil niet dat ‘gewone mensen’ de rekening voor alle plannen betalen. En op de achtergrond werden de gesprekken met de oppositie ruw onderbroken toen duidelijk werd dat de coalitie het zelf niet eens was over de vermogensbelasting (box 3).

De openbaar gemaakte conceptbegroting van minister Heinen van Financiën (VVD) maakte duidelijk hoe ideologisch verdeeld dit kabinet is. Deze coalitie is zelf nog voortdurend aan het formeren en begint nu aan een avontuur van permanente formatie om meerderheden te vinden voor vijftien begrotingen en het Belastingplan.

Verrassende wending

Maar dat is een werkelijkheid die aan de premier voorbijgaat. Hij kiest ervoor om alle signalen vanuit de politieke werkelijkheid stelselmatig te negeren en alle ‘constructieve’ partijen opnieuw aan tafel te nodigen voor een breed akkoord (van Pro tot JA21) over een ‘totaalpakket’. Inhoudelijk bleef Jetten van de week vrij gemakkelijk overeind, maar de duidelijkheid die iedereen van hem vroeg (welke afslag nemen we?) verschafte hij niet. Strak hield hij vast aan het oorspronkelijke plan van een breed gesteund totaalakkoord, ook al zei iedereen dat dat onmogelijk en ongewenst was, ook al vroeg iedereen een keuze van hem, een koers, een doorbreken van de impasse. De houding van Jetten getuigde van een monomane halsstarrigheid die het contact met de werkelijkheid kwijt is.

Aan het einde van de eerste dag leek zich een verrassende wending af te tekenen. Joost Eerdmans (JA21) trok publiekelijk de conclusie dat zowel het totaalpakket als de keuze voor links of rechts volledig uit zicht waren geraakt en opperde dat het dan maar het beste was om het er bij iedere begroting op aan te laten komen. Als het Belastingplan lastenverlichting zou bevatten en het asielbeleid aanscherpingen, dan zou hij die begrotingen aan een meerderheid helpen. Voor andere zaken moest dit kabinet maar bij links steun zoeken.

Eerdmans sloot zich aan bij wat Ruben Breukelmans (VVD) eerder die dag ook al had gesuggereerd. Maar Jesse Klaver (Pro) wilde deze uitweg onmiddellijk blokkeren. Hij ging niet toe zitten kijken hoe dit kabinet met JA21 en de SGP rechtse deals zou gaan sluiten, en dan bij hem zou aankloppen voor de andere begrotingen: ‘De groeten!’

Dualisme

Het lijkt helemaal geen slecht idee: van begroting naar begroting meerderheden zoeken. Want die structurele steun van een deel van de oppositie is een fata morgana, de vrucht van slecht denken. Steeds werd verwezen naar het voorbeeld van 2013, toen een bondje van SGP, D66 en ChristenUnie het kabinet van VVD en PvdA aan een meerderheid in de Eerste Kamer hielp. Maar die partijen bevonden zich politiek tussen de uitersten van VVD en PvdA in. Nu moet de steun worden gezocht bij partijen die of linkser of rechtser dan de coalitiepartijen zijn, zich dus aan de flanken en niet tussen hen in bevinden. En dan kan het dus niks worden, want wat rechts wil is onacceptabel voor CDA en D66 en wat links wil is dat voor de VVD.

En het lijkt mij niet alleen spannend maar ook constitutioneel en parlementair zeer gewenst als het kabinet voortdurend bij fracties in de Tweede Kamer langs moet. Een kabinet dat de eigen plannen niet vanzelfsprekend kan doorzetten, maar voor ieder plan steun moet zoeken bij de volksvertegenwoordiging: dat heet dualisme, en dat wilden we, want zo is de keuze voor een minderheidskabinet verdedigd.

‘Robot Jetten’

Maar Jetten verzet zich tegen dit perspectief en daarmee lijken de ware verhoudingen vooralsnog aan een verkokerd denkende premier voorbij te gaan. De versmalling van zijn denken in de huidige situatie, het eindeloze herhalen van mantra’s, het gebrek aan vermogen tot wederkerigheid en de afsluiting voor de emoties en argumenten van anderen: het roept herinneringen op aan de bijnaam (‘Robot Jetten’) die hij bij zijn aantreden als D66-fractievoorzitter in oktober 2018 al kreeg en die hij nog steeds eer aandoet, niet alleen deze week maar al eerder toen hij AI nodig bleek te hebben om iets van betrokkenheid en emotie onder woorden te brengen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Houding van ‘Robot Jetten’ getuigt van monomane halsstarrigheid die het contact met de werkelijkheid kwijt is verscheen eerst op Wynia's Week.

Volgende week, op Prinsjesdag, serveert het kabinet het zoet. Daarna moet u er zelf achter zien te komen wie het in 2027 zuur krijgt. Wie het zoet betaalt van de stijgende overheidsuitgaven en fiscale douceurtjes waarmee ministers op Prinsjesdag graag pronken.

Vandaar het armpje drukken. Wie gaat het eerst door zijn pijngrens en capituleert? Het minderheidskabinet-Jetten dat op zoek is naar een meerderheid in de Tweede Kamer en graag wat meer zoet op tafel zet. Of de burgers en bedrijven die het moeten betalen?

Vakantiewoning

De ontknoping is, helaas, zo goed als zeker als de uitkomsten uit het verleden een leidraad zijn. De regering wint. Het zoet wordt steeds duurder betaald. Daarbij maken politici graag gebruik van de fiscale grondregels die in verschillende varianten steeds terugkeren. Ik noem er vier.

Regel één: hoe vaster, hoe fijner. Want wat is er nu vaster dan vastgoed? Een eigen huis. Een vakantiewoning. Een woningbelegging. De belastingplichtige kan geen kant op. Letterlijk. Daarom zijn stenen favoriet bij de ambtenaren op het ministerie van Financiën die het zuur bereiden.

Neem de zogeheten ‘villabelasting’. Een linkse trofee. De heffing kwam uit de koker van Wouter Bos (PvdA), in de jaren 2007-2010 minister van Financiën. ‘Villabelasting’… U ziet het voor zich. Lommerrijke laan, kast van een huis. Hier woont een rijk man die veel geven kan. Bij de invoering gold de belasting voor huizen boven 1 miljoen euro. De belasting is een extra heffing bóvenop de OZB. Hij zou tijdelijk zijn om de schatkist in de economische crisisjaren na 2009 bij te vullen.

De tijdelijke belasting bestaat nog steeds. Het tarief van de extra heffing is steeds hoger geworden. De grenswaarde voor de heffing is geïndexeerd, maar de huizenprijzen en WOZ-waardes zijn sneller gestegen. Dus steeds meer huizen vallen onder deze belasting. Niet alleen in lommerrijke lanen, ook in gewone straten in (middel)grote steden.

Melkkoe

De tijdelijke maatregel is een permanente melkkoe. Waarom? Omdat belasting heffen makkelijker is dan bezuinigen.

Zolang de overheid inzet op betaalbaar bouwen en kleinere afmetingen, zullen grotere huizen schaarser en duurder worden. Kassa voor de fiscus.

Een variant hierop is de vermogensheffing in box 3 op recreatiewoningen. De fiscus volgt de burger. Tijdens de coronapandemie was er een run op recreatiewoningen. Meer huizenbezitters, hogere waarde, een ideale basis voor belastingheffing. Het fictieve rendement in box 3 ging, afgezien van de vrijstelling, voor vakantiehuizen van 5,28 procent (2020) naar 6 procent nu. De belastingheffing daarop van 30 procent naar 36 procent. De fiscus veronderstelt een hoger rendement én heft daarover meer belasting.

Het fictieve rendement hield geen stand bij de rechter, dus nu kunt u zelf met de zogeheten tegenbewijsregeling bezwaar maken. Waarom hebben politici zelf niet erkend dat het fiscaal rijzend bakmeel onredelijk was? Omdat belasting heffen makkelijker is dan bezuinigen.

Tweede grondregel: hoe schadelijker, hoe gretiger. Omdat de overheid zich zorgen maakt over het schadelijk karakter van ons gedrag probeert ze dat te ontmoedigen met steeds hogere belastingen. De accijnzen op tabak zijn de afgelopen jaren stapsgewijs tot records verhoogd. Gevolg? Consumenten stappen in de auto of de bus om in België en Luxemburg rokertjes in te slaan. Niet meer inkomsten voor de fiscus, maar minder.

Brandstoftoerisme

De suikerbelasting past ook in deze categorie. Evenals de accijns op alcohol. Deze heffing is voor het laatst in 2024 verhoogd, dus dat is een kanshebber voor het zuur in 2027…

Derde regel: hoe mobieler, hoe makkelijker. Deze belastingen en heffingen zijn een combinatie van de eerste en de tweede grondregel. Een auto is weliswaar beweeglijk en niet vastgeklonken, zoals een huis, maar auto én bezitter zijn wel gemakkelijk identificeerbaar én traceerbaar. De aanschaf wordt belast, het gebruik wordt belast, de benzine wordt belast. Omdat de accijns op benzine in Nederland veruit stijgt boven die in Duitsland en België, is er levendig brandstoftoerisme.

Leuke dingen

De knipperlichtvariant is de vliegbelasting. Knipperlicht omdat-ie verhoogd wordt, verlaagd wordt, aangepast wordt per afstand. Je kunt er alle kanten mee op. Uit de naar RTL gelekte plannen voor 2027 zit een verlaging in het vat.

Vierde grondregel is: hoe leuker, hoe beter. Slechte gewoontes zoals roken en suikerzoete drankjes moeten bestraft worden, maar leuke dingen voor de mensen lenen zich óók heel goed voor belastingheffing. Juist ómdat de activiteiten leuk zijn, vinden burgers het vervelend om ermee te stoppen.

De vliegbelasting is al genoemd. Denk hier aan de btw verhoging voor hotels, B&B’s en vakantieparken. Ze vielen onder het tarief van 9 procent, sinds dit jaar 21 procent. Gevolg: minder overnachtingen. Gevolg daarvan: gemeenten moeten hun toeristenbelasting verhogen anders halen ze hun beoogde bedrag niet.

Genot belasten

Wat blijft onder de streep hangen? Waar u plezier aan beleeft, waar u voor heeft doorgewerkt, waar u van geniet, van woongenot tot vakantiegenot, dat is precies wat de overheid graag belast. Onder het motto: geniet ervan, en belast het overvloedig.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Belasting heffen is makkelijker dan bezuinigen – ook het kabinet-Jetten gaat voor de bijl verscheen eerst op Wynia's Week.

Trainers grossieren voor topduels in bezweringsformules. Ze hebben een vast repertoire. Wie torenhoog favoriet is, geeft dat niet toe, maar zegt iets als: de mentale druk is hoog, de belangen zijn groot, deze tegenstander is niet te onderschatten.

Underdog

Liever nog manoeuvreren coaches zich in de underdogpositie. Het team is er klaar voor, maar er zijn nogal wat onzekerheden en blessures. Of ze zeggen: voor de tegenstander staat er meer op het spel. En: verwacht niet te veel van ons, de tegenpartij moet het spel maken. Als de coach toch wint, is dat zijn onverwachte succes. En bij verlies..? Jammer, maar helaas, zijn elftal was toch al de underdog.

Deze week zijn de begrotingsonderhandelingen met de oppositie begonnen. Heinen kiest de rol van underdog. Hij tempert de verwachtingen. De marges zijn klein, zei hij afgelopen vrijdag, tegen de verzamelde media. Alsof ik wijlen PvdA-leider Joop den Uyl hoorde… Het wordt een ‘heel ingewikkelde puzzel’. Het opstellen van de begroting wordt een ‘spannend proces’. Hij heeft er wel vertrouwen in, maar ‘dat betekent niet dat het gemakkelijk is’.

Dus als Heinen onder deze weerbarstige omstandigheden toch de klus weet te klaren is hij de bink.

In werkelijkheid ligt 99 procent van de begroting al vast. Dit jaar verwacht de rijksoverheid 486 miljard euro uit te geven, volgende jaar meer dan 500 miljard. De overheid is in het verleden onder kabinetten van diverse pluimage voortdurend verplichtingen aangegaan voor uitgaven. Voor salarissen van ambtenaren, voor investeringen, voor sociale uitkeringen, voor uitgaven aan de gezondheidszorg.

Kluitjesvoetbal

Nee, niet álles ligt vast. Het verschil met vorige kabinetten is dat het kabinet-Jetten een minderheidsregering is. Oppositiepartijen hebben nu de gelegenheid om vooraf mee te onderhandelen over uitgaven en belastingen. Jees Klaver van Progressief Nederland wil alle toekomstige sociale bezuinigingen van tafel. Eerder kon de oppositie pas na de publicatie van de Miljoenennota een Kamermeerderheid voor hún plannen bijeen proberen te sprokkelen.

Een welkome meevaller voor de burgers die daar baat bij hebben. Maar op het totaal van de rijksbegroting is het marginaal. Het is politiek kluitjesvoetbal dat vooral winnaars moet opleveren. De oppositie wint omdat ze de maatregelen voor burgers uit het vuur heeft gesleept. Minister Heinen wint omdat hij na Prinsjesdag de begroting door het parlement kan loodsen.

Koopkracht krijgt knauw

De opening van de onderhandelingen valt samen met de publicatie van nieuwe ramingen van het Centraal Planbureau. Het CPB stelt gezien de hogere energieprijzen en de onzekere wereldhandel de verwachte economische groei níet naar beneden bij, zoals je intuïtief zou verwachten.

Wat wel een knauw krijgt, is de koopkracht, dit jaar en in 2027. De oorzaak is de hogere inflatie. De prijsstijgingen blijven hardnekkig rond 3 procent hangen. Dit jaar 3,3 procent, volgend jaar 2,8 procent.

Je kunt de stemming in de coalitie én in onderhandelingen met de oppositie wel uittekenen. Aan de koopkracht moet iets gedaan worden. Dat is niet zo moeilijk. Politici zijn dol op belasting- en premiebijstellingen. Ze werken direct, je kunt de effecten vooraf concretiseren en eventuele gevolgen op langere termijn vooralsnog negeren. Ingrijpen in de koopkracht gaat politici veel beter af dan maatregelen nemen die het verdienvermogen van Nederland op langere termijn vergroten.

Voortschrijdend inzicht?

Twee uitkomsten in de CPB-ramingen vallen op. De eerste is de al genoemde immuniteit voor de ongunstige geopolitieke ontwikkelingen. Het CPB verhoogt de groeiraming voor 2027 zelfs een ietsepietsje naar 1,2 procent. Voortschrijdend inzicht? Economen verkeken zich het afgelopen jaar op de negatieve gevolgen voor de groei van de strijd in het Midden-Oosten en de olieprijsstijgingen. De ramp kwam niet.

Overigens ligt de geraamde groei nog steeds onder de structurele doelstelling van de coalitie van 1,5 procent.

Het CPB komt optimistisch uit de bus met de stijging van de consumptie, een cruciale pijler onder de groei. Het planbureau verwacht dat huishoudens hun spaargeld zullen aanspreken om ondanks de dalende koopkracht hun bestedingen te laten groeien.

De buffers zijn aangelegd tijdens de coronapandemie en sindsdien zijn ze een heilige graal voor economen. Huishoudens zullen dat geld weer gaan uitgeven en dan zal de economie extra groeien. Maar dat gebeurde niet, dus waarom volgend jaar opeens wel?

Pijngrens

Het tweede dat opvalt in de CPB-raming is het overheidstekort. De laatste officiële raming van het ministerie van Financiën, in de Voorjaarsnota in maart, was 2,9 procent van de totale productie van goederen en diensten (bbp). Het Europese plafond is 3 procent. Het CPB raamt nu een tekort van 2,1 procent. Dat is een wereld van verschil ten opzichte van de Voorjaarsnota. Een verschil ter waarde van ongeveer 10 miljard euro.

Reken maar dat de oppositie voor de 10 miljard gaat. De komende weken is de vraag: hoeveel wil VVD-schatbewaker Heinen, die prat gaat op zijn strikte begrotingsbeleid, weggeven voordat zijn pijngrens bereikt is.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De oppositie jaagt op extra begrotingsmiljarden. Waar ligt de pijngrens van schatkistbewaker Heinen van de VVD? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het decor van de Algemene Politieke Beschouwingen, dat ‘belangrijkste debat van het jaar’, hielp niet mee om in dat debat de verheffing aan te brengen die je mag verwachten in een week van Prinsjesdag, van paarden en koetsen, trompetten en hoeden. Het blijft uitermate pijnlijk, ontluisterend zelfs, dat een land dat zich eeuwen geleden al vrij vocht en zijn zelfstandigheid kreeg, bij een verbouwing van zijn historische machtscentrum alleen maar de wijk kan nemen naar gebouwen die je in de sfeer van een ontwikkelingsland brengen.

Het brutalistische gedrocht aan de Bezuidenhoutseweg waar zich het jaarlijkse feestje van de democratie voltrok, in de hal waarvan de NOS zich had geïnstalleerd als bevonden we ons in de catacomben van een voetbalstadion, mist alle allure, alle decorum, alle waardigheid – alles waardoor je tot iets hogers en groters wordt opgetild, of tenminste aan iets hogers en groters wordt herinnerd.

Het regende en waaide ook nog

De Volkskrant publiceerde een foto van David van Dam waarop premier Dick Schoof zich ergens in een hoekje van het Kamergebouw op het debat zit voor te bereiden: in een soort IKEA-decor, met speelgoedhelikopters op een glazen boekenplankje op de achtergrond. Wat ons rest als geschiedenis en traditie aan het oog worden onttrokken, is een platte en kale wereld, zelfs zonder een schijn van stijl. Er was wel het ritueel maar de uitvoering was in handen gelegd van mensen die het spel niet meer kunnen spelen omdat ze het niet meer kennen. En het regende en waaide ook nog.

De koning las zijn korte troonrede voor en riep, tevergeefs zo zou later die week blijken, op tot redelijke en rustige samenwerking. ‘Beleidsarm’ heette de Miljoenennota van een kabinet dat nog maar op 32 zetels aan steun in de Kamer kan rekenen, en minister Heinen van Financiën was dinsdag snel klaar met zijn toelichting. Toen hij per abuis ook nog een bladzijde oversloeg en daarbij opmerkte dat hij al te snel naar het einde toe wilde, riep iemand in de zaal dat dat ook tijd werd.

Toen wist je het al. De plannen in deze laatste begroting deden er totaal niet meer toe. Woensdag en donderdag zouden het begin van de verkiezingscampagne inluiden. Schoof zat erbij en keek ernaar, als figurant op zijn eigen politieke begrafenis: irrelevant, partijloos, geen onderdeel van de campagne. Zijn herhaling van de irenische boodschap van de koning werd door Wilders hard gepareerd: het gezapige midden heeft afgedaan, radicale keuzes zijn noodzakelijk en als het debat daarover polariseert, dan moet dat maar. Het typeert de politiek van de afgelopen twee jaar: het doel om het populisme te temmen door het mee te laten doen onder door het politieke midden geformuleerde voorwaarden, was mislukt.

Betekenisloos

En omdat de begroting geen discussie waard was en vrijwel ongewijzigd kon passeren, mondden de Algemene Beschouwingen uit in de spreekwoordelijke diarree aan moties (meer dan zestig in getal). De uitslag was dat de hypotheekrenteaftrek behouden blijft, de spreidingswet wordt ingetrokken, de boerka overal in de publieke ruimte wordt verboden. de kinderarmoede wordt teruggedrongen en Antifa tot criminele organisatie wordt verklaard.

Leuke dingen voor de mensen, maar volstrekt betekenisloos want alleen van symbolische waarde. Ze zijn uitsluitend bedoeld als piketpaaltjes in de begonnen campagne (‘waar was u, toen wij voor het behoud van de hypotheekrenteaftrek stemden?’). In de nieuwe verhoudingen van na 29 oktober zal worden bepaald wat met al deze voornemens gaat gebeuren.

Was het dan alleen maar kommer en kwel, en viel er niets van enig belang te noteren? Zo’n parlementair debat begint een beetje interessant te worden wanneer de ‘winnaars’, de politici/partijen die het in de peilingen goed doen en een factor van betekenis kunnen worden, aan de tand worden gevoeld: Henri Bontenbal (CDA) over zijn rare belastingverhoging voor defensie-uitgaven, Joost Eerdmans (JA21) over zijn plannen met de Groningse gaswinning. En het wordt natuurlijk echt interessant wanneer hét thema van de verkiezingen, asielmigratie, aan de orde komt. CDA en VVD bleven angstvallig in de bankjes zitten toen Wilders over dit onderwerp het woord voerde: van hem win je het op dit punt toch niet.

Directe bedreiging van de maatschappelijke vrede

Maar leerzaam was het debatje tussen Bontenbal en Timmermans: wat, zo vroeg Bontenbal, kunnen we van Timmermans en zijn GL-PvdA op dit punt verwachten? (Het is jammer dat niemand op het idee kwam om die vraag ook aan Bontenbal zelf te stellen.) Uit het stamelende antwoord van Timmermans werd duidelijk dat hij alleen maar de Europese (EU-)besluitvorming wil volgen, en dat er verder met hem geen zaken vallen te doen – anders dan met de sociaaldemocraten in Denemarken, Duitsland en België. We wisten het al, maar het werd nog maar eens nadrukkelijk bevestigd: GL-PvdA is om meerdere redenen een directe bedreiging van de maatschappelijke vrede, en wee ons land wanneer Timmermans groot zou worden.

We hebben van de week dus zitten kijken naar een haastig uitgevoerd slot van een slecht toneelstuk, betreden de gapende leegte van weer een verkiezingscampagne en weten alleen dat we moeten voorkomen dat Timmermans premier wordt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Wee ons land wanneer Timmermans groot zou worden verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij het lezen van het regeerprogramma van het kabinet-Schoof overviel me de gedachte: hé, is dit een herhaling? De ministersploeg heeft een keur aan brancheverenigingen, regeringsadviseurs, ondernemingen én gewone mensen gesproken. Achterin het regeringsprogramma staat een lijst gesprekspartners, en dat zijn dan alleen nog maar de belangrijkste. 156 namen. Achter sommige namen, zoals ‘toeslagenouders en jongeren’ gaan meerdere mensen schuil.

Samen doen

De lijst is lang en kleurrijk. Van de geijkte ‘polderboeren’ werkgeverslobby VNO-NCW en vakbond FNV tot vertegenwoordigers van professionele boeren en vissers, zoals LTO, Agractie en de Vereniging Visafslagen tot Albert Heijn en chipmachinefabrikant ASML en tot opiniepeiler Maurice de Hond en stikstofexpert Arnout Jaspers, een coryfee van Wynia’s Week.

‘Kenmerkend is dat we het samen doen’, zei minister-president Dick Schoof afgelopen vrijdag bij de presentatie. Bij deze gelegenheid erkende hij ook dat het kabinet het programma geen missie had meegegeven. Op de omslag staat: Regeerprogramma. Uitwerking van het hoofdlijnenakkoord door het kabinet. Het kabinet Balkenende Vier had de slogan ‘Samen werken, samen leven’ bedacht. Schoof had het zo kunnen parafraseren. ‘Aanpakken en groeien’. Zonder een bindende missie oogt het kabinet wat hulpeloos.

Wie dacht dat na de verkiezingen van vorig jaar radicale populisten Nederland op zijn kop zouden zetten, staat na dit regeerprogramma weer met beide benen op de grond. De bomen groeien niet meer tot in de hemel, constateert het programma. Factcheck: bomen hebben nooit tot in de hemel gegroeid. Of is dit een steek onder water van de niet zo zuinige minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) aan PVV, BBB en NSC die hun verkiezingsprogramma om verschillende redenen niet lieten doorrekenen door het Centraal Planbureau?

Het kabinet-Schoof neemt zeker ongewone, niet eerder beproefde maatregelen, zoals het uitroepen van een asielcrisis. Het kabinet duwt defensie omhoog op de prioriteitenlijst. ‘De geopolitieke situatie maakt actief defensie-industriebeleid noodzakelijk om de productie- en leveringszekerheid van materieel en grondstoffen snel te vergroten.’ Het kabinet wil ook strategische voorraden aanleggen van ‘essentiële zaken’ met als voorbeeld medicijnen.

Polderen

Maar de hoofdlijn van de economisch aanpak is conventioneel, zelfs een beetje té conventioneel. Het is polderen, pacteren en toppen. Het regeerprogramma is vooral een praatprogramma.

De eerste top staat al op de agenda voor ‘begin vierde kwartaal’ en gaat over migratie: asiel-, arbeids- en studiemigratie. Op deze ‘grip op migratie’-top moeten ‘de eerste concrete stappen en resultaten’ worden besproken, en wil het kabinet vooruit ‘kijken naar de gezamenlijke inzet in 2025 en verder’.

Woontop

De volgende top, dit najaar, is een ondernemingsklimaattop. Het kabinet wil namelijk dat Nederland terugkomt in de top-5 van meest concurrerende economieën. Nu is dat plaats 9. Het kabinet-Schoof wil met een ‘Pact Ondernemingsklimaat’ het vertrouwen van ondernemers versterken en zijn waardering uiten voor ondernemerschap.

Schoof houdt het temp hoog. Eind dit jaar komt er een Woontop, ja, met een hoofdletter W. ‘De uitkomst van deze top zijn afspraken tussen het Rijk, Pensioenfondsen, woningcorporaties, gemeenten en provincies over hoe de woningbouw structureel te verhogen. Dat is nodig en dat gaan we dus gewoon doen.’

Met deze opsomming lijkt het kabinet te bevestigen wat eerder al, in een primeur van weekblad EW, naar buiten kwam: de pensioenfondsen zeggen miljarden toe voor woningbouw en als beloning komt de nieuwe regering niet terug op de nieuwe, controversiële pensioenwet.

Het kabinet komt op het terrein van migratie in zijn programma met een reeks maatregelen en voornemens, over wonen staat er al wat minder in, over het ondernemingsklimaat gaat het vooral om: minder regels en meer waardering. Bij nogal wat voornemens is de vraag: hoe dan? 

Neem de energiekosten voor de Nederlandse industrie die aanzienlijk hoger zijn dan in de omringende landen. ‘Het kabinet wil energiekosten niet significant uit de pas laten lopen met buurlanden, zodat Nederlandse bedrijven kunnen concurreren met het buitenland.’ Dan zal er toch echt meer moeten gebeuren dan het terugdraaien van de CO2-heffing voor de industrie.

Ander voorbeeld. Het kabinet houdt vast aan het doel dat bedrijven en overheid in 2030 3 procent van het binnenlands product investeren in onderzoek en ontwikkeling (r&d). Nu is dat 2,3 procent en al jaren min of meer stabiel. Hoe moet dat percentage omhoog? Het kabinet-Schoof heft het Nationaal Groeifonds, aanjager van r&d op. Philips, een grote investeerder in r&d saneert zijn NatLab in Eindhoven. 

Ambtenaren voeren regie

Het programma leunt in zijn economische politiek zwaar op de adviezen van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. Denk aan: minder lagelonen migranten aantrekken, een brede hoogwaardige kennisindustrie ontwikkelen, de economische structuur van Nederland bijstellen en de bevolkingsgroei door immigratie afremmen. De naam van de commissie komt zeven maal voor in het programma.

De voorzitter van deze staatscommissie was Richard van Zwol, een oud-topambtenaar én een (in)formateur van het kabinet-Schoof. De uitvoerder is een andere oud-topambtenaar, namelijk Dick Schoof. Het is zo Néderlands, maar met één verschil. Vroeger kookten ambtenaren het beleid voor en konden politici uit wat opties kiezen. Nu is ook dat laatste in handen van een oud-ambtenaar.

Menno Tamminga  is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van Het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Menno Tamminga: Het regeerprogramma van Schoof blijkt vooral een praatprogramma verscheen eerst op Wynia's Week.