Nog onlangs heeft voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie een handelsakkoord getekend met India, waarin India heeft bedongen dat er royale emigratie naar Europa mag plaatsvinden.

Roopram constateert dat er binnen India zelf grote etnische en religieuze spanningen bestaan, met name tussen de 80 procent hindoes en de rest – vooral moslims. Die spanningen nemen de emigranten mee naar Europa en dat schuurt ook met de eveneens groeiende islamitische populatie hier. Roopram wijst op de ernstige spanningen die er in Engeland nu al zijn tussen moslims en hindoes, oorspronkelijk afkomstig uit India en Pakistan.

Volgens Roopram wordt er in de EU, maar ook in Nederland, te lichtzinnig gedacht over de integratieperspectieven van migranten uit India. Vooral als die in grote aantallen bij elkaar wonen kunnen er opnieuw parallelle samenlevingen ontstaan.

Waarom allochtonen rechts stemmen

Roopram onderzoekt al langere tijd het stemgedrag van niet-westerse allochtonen in Nederland en probeert vooral antwoord te vinden op de vraag waarom zoveel immigranten (zo’n 10 procent van de allochtone kiezers, vaak nauwelijks minder dan autochtonen) op rechtse anti-migratiepartijen als de PVV stemmen.

Dat verrassende stemgedrag ziet Roopram bij Surinamers (de oorspronkelijk uit India afkomstige Hindoestanen in het bijzonder, maar niet alleen zij), maar ook onder Antillianen is Wilders heel populair. Onder Turken zijn het vooral de seculiere ‘Kemalisten’ die voor de PVV kiezen.

Bijzonder is dat de Marokkanen in Nederland die voor rechts kiezen eerder uitkomen bij Forum voor Democratie, omdat die partij zich als conservatief profileert, wat bij de vaak conservatief-religieuze Marokkanen goed valt. Bovendien is de partij van Thierry Baudet zich nogal anti-Israël aan het profileren, in tegenstelling tot de Israël-gezinde PVV.

Wynia’s Week TV is er ook als podcast

Wynia’s Week is er iedere week drie keer (di-do-za), iedere week met een nieuwe video/podcast. We zijn er duizend keer per jaar. De supporters maken dat mogelijk. Doneren kunt u HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Shashi Roopram: ‘Migratie uit India kan in Nederland tot spanningen leiden’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Door het vertrek van de troepen komt ook een grote hoeveelheid luchtverdedigingsmaterieel vrij voor de verdediging van het Amerikaanse homeland. Mogelijk worden dan ook drie van de vijf luchtmacht-eskaders uit het Midden-Oosten verplaatst naar de VS en wordt de Amerikaanse marine in en om de Perzische Golf tot een zeer beperkt minimum van hooguit één kernonderzeeër teruggebracht, onder meer door de vliegdekschepen en hun smaldelen naar huis te halen. 

Iran profiteert 

Het is een radicaal advies, dat prima resoneert in MAGA-kringen. Maar de vraag is wat er uiteindelijk door het Pentagon wordt overgenomen. Los van het feit dat, mocht Al-Udeid inderdaad worden gesloten, de lobby van Qatar (inclusief de donatie van een Boeing aan Trump) voor niets zou zijn geweest, wordt er te weinig rekening gehouden met de doorgaans zeer sterke lobby in de VS door Israël. Zowel de Golfstaten als Israël zullen in dit scenario veel meer hun eigen verdediging moeten voeren. En op termijn is er één land dat van deze Amerikaanse terugtocht profiteert en dat is Iran. 

Internationaal gezien likt Iran nog altijd zijn wonden na de korte maar hevige krachtmeting met Israël in juni dit jaar en heeft het flink aan macht ingeboet door de gestage sloop door Israël van de door Iran gesponsorde terreurbewegingen Hezbollah in Libanon, Hamas in Gaza en de Houthis in Jemen. Ook is Iran door de val van het regime van Assad in Syrië een belangrijke bondgenoot kwijtgeraakt. Volgens de laatste berichten kruipt zelfs buurland Irak, met zijn grote sjiietische minderheid, onder de invloed van Iran uit.  

Het verlies van de militaire bondgenoten in het Midden-Oosten heeft de geopolitieke situatie van Iran absoluut verzwakt. Het land heeft weliswaar nog twee vrienden, Rusland en China, maar dat zijn beslist geen landen die staan te trappelen om samen met Iran ten strijde te trekken tegen Israël of Amerika. China importeert (per schip) vrijwel de gehele Iraanse olie-uitvoer (89 procent in 2023) en heeft dus overduidelijk belang bij een stabiel Midden-Oosten en geen gedoe in en om de Perzische Golf.  

Poetins Rusland hield zich tijdens de Iraans-Israëlische oorlog (en het daaropvolgend Amerikaanse bombardement) opvallend afzijdig, terwijl het land enorm heeft geprofiteerd van Iraanse wapenleveranties en de overdracht van technologie voor de productie van drones. Dat klinkt zelfs voor Poetin iets te opportunistisch, maar Ruslandkenner Ian Garner van het Pilecki Instituut te Warschau zette onlangs uiteen dat, ondanks die militair-technologische samenwerking, beide landen elkaar ten diepste wantrouwen en elkaar op grote schaal zouden bespioneren. Het zijn gelegenheidsbondgenoten.  

Turkije 

Net als China zijn ook de Arabische golfstaten gebaat bij goede, vreedzame betrekkingen met Iran en zien ze vanwege hun grote zakelijke belangen liever geen oorlogssituatie in en om de Perzische Golf. Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië zijn echter allemaal meesters van de dubbelzinnigheid als het gaat om het onderhouden van relaties met Israël, Iran en de VS en houden zoveel mogelijk landen tegelijk te vriend. Maar er doemt wel een grote rivaal op – voor zowel Iran, Saoedi-Arabië als ook Israël – in de vorm van het steeds machtiger wordende Turkije.  

Iedereen houdt de Turkse leider Erdogan scherp in de gaten, terwijl diens land zijn positie steeds verder lijkt te versterken. Turkije heeft niet alleen geholpen bij de val van Assad en bevriende milities in het zadel geholpen in Damascus, maar bovenal is Erdogan bezig met een historische verzoeningspolitiek richting de Koerden, met de Koerdische afscheidingsbeweging PKK als focus.  

De PKK, met haar enorme aanhang binnen en buiten Turkije, is evenwel ook gelieerd aan de PJAK, de Koerdische afscheidingsbeweging in Iran. Een Turks-Koerdische toenadering vormt daarom een flinke bedreiging voor Iran en kan de machtsbalans in het Midden-Oosten drastisch veranderen.  

Twee allianties 

Alhoewel de Amerikaanse president Trump graag een vrede zou zien uitbreken in het Midden-Oosten en met name tussen Israël en Iran – zodat hij zijn troepen, luchteskaders en marineschepen kan verplaatsen naar het Verre Oosten als tegenwicht tegen China – lijkt dit op korte termijn onrealistisch. Maar de VS zijn wel alvast begonnen met het herpositioneren van hun troepen in Irak naar betere en veiliger posities in Iraaks Koerdistan en Koeweit, mogelijk ter voorbereiding van een vertrek uit deze landen.  

Het Midden-Oosten is een verraderlijk wespennest als het gaat om veiligheidsallianties en veel verhoudingen zijn simpelweg gebaseerd op het principe: de vijand van mijn vijand is mijn vriend. Het ligt in de lijn der verwachting dat er – naast Israël als actor – twee losse allianties in het Midden-Oosten overblijven. Uit een recente huidige toenadering tussen Saoedi-Arabië en Iran kan één cluster groeien, met de Verenigde Arabische Emiraten op de achterbank en China, Rusland en eventueel ook India op wat grotere afstand. Niet toevallig zijn al deze landen ook lid van het BRICS-netwerk.  

Dit netwerk geeft Iran, dat pas sinds vorig jaar lid is van de BRICS,  niet alleen economische kansen, maar ook wat zekerheid en erkenning. Aan de andere kant blijft er maar weinig internationale speelruimte over voor het Iraanse regime voor agressie en nieuw recalcitrant gedrag. Een aantal van deze landen onderhoudt immers ook goede banden met de VS, Europa en Israël.  

VS kan niet helemaal weg uit Midden-Oosten 

Een tweede losse alliantie vormt zich dan rond Turkije, met Syrië, de Koerden, Qatar en Pakistan, met in dit geval de VS op de achtergrond. Ook Turkije kent het spel van de dubbelzinnigheid als geen ander. Zo is president Erdogan deze week te gast in het Chinese Tianjin, op de vergadering van de Shanghai Cooperation Organisation (SCO). Dit veiligheidsverbond van China, Rusland en diverse Centraal-Aziatische landen omvat zo’n 40 procent van de wereldbevolking en een kwart van het wereld-bnp. Ook India, Pakistan en Iran zijn hier lid van. Turkije is als NAVO-lid één van het tiental ‘dialoogpartners’ van de SCO en zit vanzelfsprekend aan tafel daar waar het gaat om de geopolitieke orde van de toekomst.  

Een nieuwe machtsbalans voor het Midden-Oosten zal landen als Turkije, Saoedi-Arabië en Iran een grotere rol moeten geven dan voorheen het geval is, met minder VS en meer China en India. De VS zal zich deels uit het Midden-Oosten kunnen terugtrekken, maar  mogelijk niet zo radicaal als gewenst in MAGA-kringen. Zoals gezegd, niemand heeft baat bij een grote oorlog in het Midden-Oosten: de VS niet, China niet en de Golfstaten niet. Met deze spelers grotendeels werkend aan hetzelfde doel, al dan niet in samenspraak, zal het zoeken naar zo’n nieuw machtsevenwicht niet onmogelijk zijn. 

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Nu de VS zich geleidelijk terugtrekken uit het Midden-Oosten komt een nieuw machtsevenwicht in het vizier  verscheen eerst op Wynia's Week.

Volgens het Openbaar Ministerie zijn Keijzers uitspraken namelijk wel strafbaar, ook al wordt zij niet vervolgd omdat ze politica is (ze loopt daarmee overigens wel een justitiële aantekening op). De Volkskrant stelde dat Keijzer het ‘OM [wil] laten terugfluiten vanwege ‘stigmatisering’’. Nee, Keijzer wil aantonen dat haar uiting binnen de vrijheid van meningsuiting valt en absoluut niet strafbaar is.

Eerder liet ik op Wynia’s Week al zien dat Keijzers uitspraak niet uit de lucht kwam vallen. Zowel de Koran als de islamitische overlevering zijn onverbiddelijk over joden. Wellicht reageert u hierop dat dit slechts wordt ondersteund door zeer radicale moslims. Hier wordt een gevoelig onderwerp geraakt, want is dat wel zo? Het is goed daar eens op in te zoomen.   

Letterlijke woord van God

De Franse journalist Etienne Derlarcher (niet zijn echte naam, om veiligheidsredenen) schreef het boek Au coeur de l’islam de France. Trois ans d’infiltration dans 70 mosquées (In het hart van de Franse islam. Drie jaar infiltratie in 70 moskeeën). In dat boek deelt Derlarcher zijn ervaringen met moskeeën en imams die doorgaans als gematigd zouden worden geclassificeerd. Volgens Derlarcher worden ook op deze plaatsen en door deze mensen zeer orthodoxe of radicale standpunten uitgedragen of verdedigd, zij het op een meer vriendelijke wijze.

Voor ik daar nader op in ga is het belangrijk om kort stil te staan bij enkele identificerende kenmerken van islam. Het is niet eenvoudig om generaliserende uitspraken over een wereldreligie te doen, maar rechtsgeleerde Afshin Ellian komt tot vier ‘onveranderlijke wezenlijke kenmerken’ van de islam:

1. ‘Er is geen godheid dan Allah;
2. Mohammed is zijn boodschapper en de laatste profeet;
3. De Koran is het letterlijke woord van Allah;
4. Het leven van Mohammed is het voorbeeld voor het leven van alle moslims.’

In dat derde punt ligt een belangrijk onderscheid met andere wereldreligies verscholen. In de Koran spreekt Allah tot de moslims, en er wordt islam-breed geloofd dat dit opgetekende woord – in het Arabisch – zijn letterlijke woord is. Het is toejuichenswaardig als seculiere moslims in het westen iets anders beweren, maar een modern alternatief is niet mainstream. Het valt zelfs te bediscussiëren of wie de vier punten die Ellian noemt niet onderschrijft wel een moslim is; maar voor die discussie is dit essay niet de plaats.

Terug naar Derlarcher. Een voorbeeld van een voorzichtig verdedigde radicale ideologie wordt gevonden rondom het Koranvers over het afhakken van de handen van een dief (5:38):

‘En de dief en de dievegge, houwt hun de hand af ter vergelding voor wat zij begaan hebben, als een afschrikwekkend voorbeeld van God. God is machtig en wijs.’

Derlarcher stelt dat hij religieuze leiders heeft gevraagd of deze straf uitgevoerd zou moeten worden. Nagenoeg allen bevestigden dat, hoewel sommigen daar terughoudend en ongemakkelijk op reageerden. Hier toont zich het gevaar van de zogeheten goddelijke bevelstheorie van de moraal, die relevant is in nagenoeg alle conflicten waarin een religieuze tekst botst met mensenrechten of de moderne tijd. Wat doet de gelovige als de religieuze wet, Allah’s woord, botst met de Nederlandse wet? Ligt diens loyaliteit bij conflicterende belangen bij Allah of bij de liberale rechtsstaat?

Niet-onschuldige beïnvloeding

Voor wie nog niet overtuigd is van het probleem is het goed om kort stil te staan bij het verspreiden van de meest radicale boodschappen – waar ook seculiere moslims niet in meegaan. Dat gaat frequent gepaard met beïnvloeding vanuit Noord-Afrika en het Midden-Oosten.

In Nederland financiert de overheid geen religieuze activiteiten, omdat de staat seculier is. Religieuze instellingen halen hun financiering uit donaties van gelovigen, uit activiteiten, de verkoop van literatuur of andere producten – en vanuit het buitenland. In 2019 en 2020 werd in opdracht van de Tweede Kamer onderzoek verricht naar de financiering van zulke instellingen vanuit ‘onvrije landen’. Dat leidde tot het verslag van een parlementaire enquêtecommissie, genaamd (On)zichtbare invloed.

Beïnvloeding uit onvrije landen vond op significante schaal plaats en gebeurde op allerlei wijzen, zoals ‘het oprichten, besturen en financieel ondersteunen van moskeeën en aanverwante stichtingen, zoals informele moskeescholen, in Nederland. (…) Beïnvloeding vindt ook plaats door het scholen, uitzenden en betalen van imams en predikers. Een andere manier is het uitgeven en verspreiden van literatuur, lesmethodes en wervingsmateriaal. Tenslotte is er sprake van een rechtstreekse invloed op moslimgemeenschappen via de (sociale) media.’ Noemenswaardig is dat er geen lijst van ‘onvrije’ landen wordt opgesteld, maar het gaat blijkens het rapport onder andere om Saoedi-Arabië, Koeweit, Algerije, Marokko, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten en Turkije.

Het rapport voor de Tweede Kamer stelt dat de beïnvloeding uit de genoemde reeks islamitische landen allesbehalve onschuldig is. De inhoud ervan conflicteert ernstig met onze manier van leven: ‘Het gaat om interpretaties van de islam die onze kernwaarden of vrijheden afwijzen, zoals godsdienstvrijheid, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van vereniging. Tegelijkertijd worden deze rechten juist gebruikt om een antidemocratische en anti-integratieve boodschap hier wortel te laten schieten.’

Houd de buitenlandse extremisten buiten en het probleem is opgelost, zo denkt u nu waarschijnlijk. Nog afgezien van het feit dit nogal ingewikkeld is, valt te bediscussiëren of het gaat om ‘interpretaties van de islam’ bij bepaalde vormen van radicalisme. In andere woorden, of bepaalde praktijken niet met de religie in brede zin samenvallen.

Dat de kabinetten-Rutte en de Tweede Kamer weinig tot niets gedaan lijken te hebben met de voorgestelde maatregelen uit het rapport, laat zich mogelijk verklaren door de politieke kleur van de Kamer, en de samenstelling van de regering, gedurende het afgelopen decennium. De AIVD en NCTV waarschuwen nu veelvuldig voor ongewenste buitenlandse inmenging (OBI). Hoewel daaronder vooral de terecht benoemde dreigingen vanuit Rusland, Iran en China worden geschaard, valt de bediscussiëren of hier niet ook de dreiging uit de ‘onvrije landen’, de islamitische landen uit het rapport van de parlementaire enquêtecommissie, onder moet vallen. Zou het kabinet-Schoof zich hier niet actiever op moeten richten? Niet in de minste plaats om moslims in Nederland te beschermen.

Hoe islamitisch is de moslim?

Dit alles schetst wellicht een beeld waarin er geen ruimte is voor modernisering van het islamitische geloof, zelfs al bepaalde moslims dat al zouden willen. De islamitische mainstream in West-Europa is al aardig orthodox en conservatief, zoals onder meer de socioloog Ruud Koopmans heeft aangetoond. Ik stel echter niet dat modernisering niet mogelijk is, maar het is complexer dan gedacht wordt en zal niet binnen twintig jaar gerealiseerd zijn.

Ik stel ook niet dat seculiere moslims niet bestaan, of niet te vertrouwen zijn, of dat ze een dubbele agenda hebben; ik wijs alleen op een waardenconflict voor wie vasthoudt aan de doctrines van islam en tegelijk participeert in een vrije samenleving. De vraag rijst wat er nog overblijft van een religie als je met Gods letterlijke woord aan de haal gaat, dat naar eigen believen interpreteert, en de nodige voorschriften links laat liggen. Kun je je dan nog wel een aanhanger van die religie noemen?

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Van Bart Collard verscheen in 2023 ‘Het recht op misinformatie’. Het boek is overal te koop en te bestellen, ook in de winkel van Wynia’s Week. Kijk HIER. 

Het bericht Niet alleen gevaar van Rusland en China, ook beïnvloeding uit islamitische landen vormen bedreiging voor Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

De huidige situatie doet in zekere mate denken aan het einde van de Eerste Wereldoorlog toen Britten en Fransen nadachten over de herverkaveling van het Ottomaanse Rijk. De Britse politicus en diplomatiek adviseur Mark Sykes (1879-1919) en de Franse diplomaat François Georges-Picot (1870-1951) trokken enkele lijnen door het woestijnzand. Een proces dat prachtig werd beschreven in een boek uit 2011: A line in the sand van James Barr. De koloniale mogendheden beloofden overal wat: Frankrijk en Groot-Brittannië kregen protectoraten, er zou een Arabische staat komen en een Joodse. De koloniale mogendheden bedienden zich eerst, de rest bleef een vraagteken.

Het Astana-proces

Hoe zal het dezer dagen met Syrië aflopen? Een democratische staat, een theocratische republiek of een vazal van nieuwe heren. Te hopen is natuurlijk het eerste; te vrezen zijn de andere opties.

In feite werd Syrië al opgedeeld door Turkije, Rusland en Iran, waarbij president Assad de vazal was van de laatste twee. De VN-resolutie 2254 van 2015 riep op om Syrië, verzand in een burgeroorlog in wat de ‘Arabische Lente’ heette, om te vormen tot een ‘soevereine, onafhankelijke, territoriale en constitutionele Republiek’. Drie gegadigden wierpen zich op om dat streven nader uit te werken in het ‘Astana-proces’, vernoemd naar de hoofdstad van Kazachstan: Turkije, Rusland en Iran, onder leiding van VN-gezant Staffan de Mistura.

Er volgde een variant op de ‘lijnen in het zand’: Syrië werd in 2019 verdeeld in vier ‘de-escalatiezones’. Het Syrië van Assad, Rusland en Iran trokken meteen 3 ‘de-escalatiezones’ naar zich toe. Voor Turkije resteerde een zone in het noordwesten, langs de Turkse grens. Daar zat de Syrische oppositie met circa 4 miljoen vluchtelingen, plus restanten van Jihadi-groepen, waaronder de Islamitische Staat (IS), Al-Qaeda en al-Nusra die zich verenigden in Hay’at Tahrir al-Sham (HTS), onder leiding van Abu Mohammed al-Jolani.

Onder zijn leiding en met steun van Turkije trokken de rebellen via Aleppo, Hama en Homs naar Damascus. Het regime van Assad was al erg verzwakt omdat zijn steunpilaren, Rusland en Iran, andere zorgen aan hun hoofd hadden. De Russische president Poetin zit met Oekraïne en Iran lijkt in de strijd met Israël een Goliath te worden. Het broze bewind in Damascus werd kwetsbaar. Erdogan voelde het moment goed aan en steunde HTS in de opmars naar Damascus die wellicht sneller verliep dan hij zelf had verwacht.

De Koerden

Erdogan kan nu verder werken aan een Syrië zonder Assad. Zijn belangrijkste strategische doelwit: de Koerden, een volk zonder eigen staat. In Turkije leven circa 15 miljoen Koerden, in Iran 8 miljoen, in Irak 6,5 miljoen. In dat laatste land hebben de Koerden een soort ‘status aparte’, een vorm van autonomie. De Koerden, circa 75.000 wonen in Nederland, zijn bij het trekken van lijnen door het zand buiten de boot gevallen; ze pasten niet in het plaatje van de Britten en Fransen.

De regering in Ankara vreest een versterkt Koerdisch onafhankelijkheidsstreven in Turkije, de grootste nachtmerrie voor Erdogan. Hij wil evenmin een Koerdische staat in de buurt. De Koerdische ‘autonomie’ in Irak is al erg genoeg voor de Turken. Niet méér van dat.

Erdogan doet daarom alles om Koerden tegen te werken. Turkije richtte zelfs een ‘Syrian National Army’ (SNA) op dat volledig drijft op Turkse organisatie en bewapening. Het is eerder een huurlingenformatie. De Koerden, die in Syrië vooral sterk staan in het Noordoosten, hebben de ‘Syrian Democratic Forces (SDF) opgericht dat de steun heeft van de Verenigde Staten. Amerika heeft zelfs circa 900 man in de regio gelegerd voor hulp aan de Koerden.

Dat levert merkwaardige situaties op. Als Turkije het SDF beschiet, beschiet het een bondgenoot van de Verenigde Staten en raakt mogelijk Amerikanen. Dit zijn dus twee NAVO-landen in de woestijn, elk aan de andere kant van de lijn. Turkije heeft een totale troepensterkte van 735.000 man; meer dan Duitsland en Frankrijk samen. Turkije haalt de 2%-norm van de NAVO moeiteloos.

Hopelijk implodeert het baardmannenbewind

Met de implosie van het regime-Assad, de verzwakking van Iran en een Rusland vastgelopen in een loopgravenoorlog heeft Erdogan de sterkste kaarten in handen. Van de Verenigde Staten heeft hij momenteel weinig last want president Biden is bezig zijn familiezaken uit te sorteren en echtgenote Jill neemt de honneurs waar zoals de heropening van de Notre Dame.

Donald Trump treedt vanaf 20 januari 2025 aan en zal zich met zijn staf moeten verdiepen in de scheidslijnen door het Syrische zand. Hij moet met Erdogan aan tafel gaan zitten: twee ‘sterke mannen’ onder elkaar. De staf van Trump moet eerst nog bijles krijgen over Syrië en zijn geschiedenis.

En Iran? Na Assad de grootste verliezer. Het regime van de ayatollahs is de brug naar Libanon kwijt, de ‘boog van terreur’, en het bewind in Teheran raakt meer dan ooit geïsoleerd. Hopelijk implodeert het baardmannenbewind; dat zou een immense ‘game changer’ zijn. Met de Iraanse revolutie van 1979 begon een enorme lijdensweg, in Iran en erbuiten. Zij had een net zo desastreuze uitwerking als de Russische revolutie van 1917.

Wat gaat er nu gebeuren? In 2011 was ik onder de waarnemers namens het Europees Parlement bij de eerste vrije verkiezingen in Tunesië, waar de ‘Arabische Lente’ begon. Op de dag waarop ik aankwam, werd de Libische leider Khadafi doodgeschoten. Vreugde alom. Een ‘nieuwe tijd’ zou aanbreken. Maar het ging anders. Bij het tellen van de stemmen bleek het fundamentalistische Ennahda (Wedergeboorte) de grootste partij te worden. Tunesië wordt intussen geregeerd door een ‘sterke man’: Kais Saïed. De ‘lente’ werd winter.

In Syrië komt er mogelijk een constitutioneel beraad met vele groeperingen, en veel druk van buitenaf, met Turkije voorop. In het daaropvolgend proces wint meestal de meest fanatieke, radicale en best georganiseerde groep. Mogelijk dus de ‘bevrijders’ van HTS. Belangrijk breekpunt voor Turkije: welke rol krijgen de Koerden in Syrië toebedeeld? Erdogan waakt als een grijze wolf.

Naïviteit is dodelijk

Israël wacht niet af. Veiligheidshalve pakte het de controle over enkele Syrische grensgebieden, inclusief het Syrische deel van de berg Hermon. Wie ooit op de Golan-hoogvlakte is geweest, ziet het strategisch belang van dergelijke posities. De Syrische vloot werd preventief vernietigd evenals Syrische munitieopslaglocaties. Wordt in Nederland naïviteit ervaren als ontwapenend, in het Midden-Oosten is het dodelijk, zoals Israël merkte op 7 oktober vorig jaar.

Natuurlijk hoop ik dat Syrië een democratische staat wordt, maar 14 jaar na de ‘Arabische Lente’ is er in het Midden-Oosten geen enkele democratie uit de bus gekomen. Israël is de enige democratie in de regio, niet dankzij maar ondanks de lijnen van het duo Sykes-Picot.

 Op 9 oktober verscheen ‘Rechtsomkeert’, het nieuwe boek van Derk Jan Eppink. Daarin schetst hij in heldere taal hoe zich in Europa, de Verenigde Staten en vooral Nederland een rechtse omwenteling voltrok. Het boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,95 en kan HIER worden besteld. Informatie voor media en de boekhandel: info@blauwburgwal.nl 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Hartelijk dank!

Het bericht Trump moet straks om tafel met Erdogan, de grote winnaar in Syrië. Inzet: Wat gebeurt er met de Koerden? verscheen eerst op Wynia's Week.

De Turkse golf

Al enkele jaren ligt het aantal Turkse vluchtelingen naar Europa erg hoog: in 2023 deden meer dan 120.000 Turken een asielaanvraag in Europa. Dat is zo’n 82 procent meer dan het jaar ervoor, terwijl ook in dat jaar al uitzonderlijk veel Turken zich bij de EU-grenzen meldden voor asiel. Na Syriërs en Afghanen staan de Turken nu op de derde plaats als het gaat om vluchtelingen naar de EU.

Hoewel Syriërs nog altijd de meeste asielaanvragen in Nederland doen, is het aantal Turken dat een asielverzoek indient de laatste jaren aanzienlijk gestegen. Cijfers van het IND laten zien dat in 2023 2.862 Turken asiel aanvroegen in Nederland. Het jaar ervoor waren dat er 2.684. Tussen 2018 en 2020 vroegen hier jaarlijks ‘hooguit’ 1.300 Turken asiel aan. In 2016 was het aantal Turkse asielzoekers en nareizigers in Nederland slechts 245. Inmiddels vragen Turken na Syriërs het vaakst asiel aan in Nederland.

Uit cijfers van het COA blijkt dat asielzoekers in Nederland, in vergelijking met Europa, relatief vaak een verblijfsvergunning krijgen. In 2023 lag dit inwilligingspercentage op ongeveer 62% – tegenover een EU-gemiddelde van rond de 48%. Van de Turkse asielzoekers die zich bij de Nederlandse grens melden, krijgt medio 2024 zo’n 68% een verblijfsvergunning. Cijfers van het ministerie van Justitie en Veiligheid laten zien dat tussen februari 2022 en januari 2023 maar liefst 90% van de eerste asielaanvragen van Turken werd ingewilligd.

Ook onze Duitse buren zien een enorme stijging van het aantal asielaanvragen door Turken. Zo meldt de Deutsche Welle (DW) in augustus 2023 dat in 2021 welgeteld 7.067 Turken een asielaanvraag deden in Duitsland. Het jaar erop, in 2022, lag dat aantal driemaal zo hoog, op 23.938 aanvragen. Hoewel Duitsland op dit moment slechts een zeer laag inwilligingspercentage van Turkse asielaanvragen heeft – in 2023 lag dat op ongeveer 14,4% – melden nog altijd veel meer Turkse asielzoekers zich bij de Duitse grens dan voorheen. Turkije, dat zelf meer dan 3,5 miljoen vluchtelingen uit Syrië onderdak biedt, ziet een leegloop van zijn autochtone bevolking. Hoe komt dat?

Couppoging

Een belangrijke reden dat Turken in grote getale hun land verlaten heeft te maken met de nasleep van een mislukte couppoging die op 15 juli 2016 heeft plaatsgevonden. Op die dag poogde de Council for Peace at Home, een groep Kemalistische Turken (aanhangers van wijlen Mustafa Kemal Atatürk, grondlegger van de eerste Turkse Republiek en de eerste Turkse president, die bekend stond om zijn ‘westerse’ standpunten zoals een seculiere staat, vrouwenrechten en democratisering) samen met een aantal Turkse militairen om de staatsmacht over te nemen van president Erdogan. Reden voor de coup was volgens de plegers de afbraak van secularisering, de ‘afschaffing’ van democratische verworvenheden en het negeren van mensenrechten.

Gülen

De couppoging mislukte en werd gestaakt op 16 juli 2016, en Erdogan claimde dat de leiders ervan nauw verbonden waren met de Gülenbeweging, die geleid werd door de zeer invloedrijke, islamitische geleerde Fethullah Gülen, die sinds 1999 tot zijn dood in oktober 2024 in zelfverkozen ballingschap woonde in de Verenigde Staten. Gülen had (en heeft) miljoenen aanhangers in Turkije, en stond bekend om zijn pleidooi voor een ‘gematigde islam’ en interreligieuze tolerantie en dialoog.

In Turkije had hij veel scholen opgericht, en ook waren veel leden van de rechterlijke macht, het leger en de media aanhangers van zijn beweging. Door zijn opvattingen werd hij al gauw op één hoop gegooid met de gematigde Kemalisten als vermeend coupplegers (hoewel Erdogan met zijn AK-partij in het verleden een nauwe band met Gülen had, en Erdogan qua opvattingen niet heel veel conservatiever was dan Gülen), en is er sindsdien een grote spanning tussen Erdogan en de Erdoganisten enerzijds en de Gülen-beweging anderzijds.

Fethullah Gülen, die miljoenen aanhangers in Turkije heeft, werd door Erdogan verdacht van collaboratie met de coupplegers van 2016. Sindsdien treedt de regering-Erdogan harder op tegen politieke dissidenten die banden hebben (of hebben gehad) met de Gülenbeweging, die in Turkije is aangemerkt als een terroristische organisatie. Sinds deze coup hebben de Turkse autoriteiten meer dan 300.000 arrestaties verricht en zijn zo’n 700.000 mensen vervolgd. Ook hebben enkele duizenden van hen een levenslange gevangenisstraf opgelegd gekregen wegens betrokkenheid bij de couppoging. Sindsdien is het voor geschoolde Gülenisten dan ook haast onmogelijk om in de publieke sector aan een baan te komen.

De hoop die zij koesterden dat er bij de meest recente presidentsverkiezingen een andere politieke wind zou waaien, bleek ijdel. Wel verliest Erdogan de laatste jaren veel electorale steun: bij de presidentsverkiezingen van 2023 kreeg hij 27,8 miljoen stemmen, 52,2% van het aantal uitgebrachte stemmen. Zijn rivaal, Kemal Kiliçdaroglu van de CHP, de Kemalistische en sociaal-democratische partij, kreeg 25,5 miljoen stemmen – 47,8% van het totaal aantal uitgebrachte stemmen.

Gülenisten en Kemalisten verlaten het land

Ook bij de lokale verkiezingen van 31 maart 2024 verloor de AK-partij van Erdogan fors. Erdogan raakte alle grote steden kwijt aan de CHP, die nu in het westen van Turkije alle districten heeft weten te bemachtigen. De politieke ontevredenheid is groot, en het politieke landschap is overduidelijk zeer verdeeld. Gülenisten vluchten voor de jacht op leden van hun beweging, en ook andere politieke dissidenten zoals de Kemalisten – die hoopten op een overwinning bij de presidentsverkiezingen van vorig jaar –, en andere minderheden zoals de Koerden (die sinds de jaren negentig al in een conflict verkeren met de Turkse staat) verlaten het land uit vrees voor uitsluiting en verdere economische stagnatie.

Dus wie zijn deze Turken die de laatste jaren massaal asiel aanvragen in Nederland en andere EU-landen (zoals Duitsland)? Het moge duidelijk zijn, dat veel van de Turkse asielzoekers vluchten uit vrees voor vervolging of uitsluiting door Erdogan en de Erdoganisten, die al enkele jaren de oorlog hebben verklaard aan de Gülen-beweging. Dat zijn de Turken die dus juist niet hebben gestemd op Erdogan tijdens de presidentsverkiezingen van mei vorig jaar.

En dat zou zomaar eens kunnen leiden tot ernstige conflicten in de toekomst. Want juist de Turken die hier al lange tijd wonen (de gastarbeiders en hun nazatem) zijn in sterke mate pro-Erdogan. Zo berichtte de NOS over ‘feestende Turkse Nederlanders in verschillende steden’, toen Erdogan in 2018 de presidentsverkiezingen won. In zijn eigen land kreeg Erdogan dat jaar 52 procent van de stemmen, maar in Nederland maar liefst 73 procent van de Turkse stemmers. Ook vorig jaar heeft hij meer dan 70 procent van de Turks-Nederlandse stemmen gekregen.

Het lijkt er dus op dat de Turkse asielzoekers die gevlucht zijn voor Erdogan niet geheel welkom zijn bij de Turkse Nederlanders die hier al langer verblijven. En we hebben met de Eritreëers in Den Haag pas nog gezien wat er kan gebeuren als je volken binnenlaat die in het thuisland politiek sterk verdeeld zijn.

Bevreemdend

Het is wel enigszins bevreemdend dat Nederland de laatste jaren veel Turkse asielzoekers (en nareizigers), nota bene uit een NAVO-land en EU kandidaat-lidstaat, asiel verleent. Turkije is een land dat sterk politiek verdeeld is, maar niet in staat van oorlog verkeert. Daar komt bij dat we via de EU Turkije betalen om Syrische vluchtelingen op te vangen en ze niet door te laten stromen naar de EU. En nu zijn het de autochtone Turken zelf die dat wel doen. We laten de Turken die vrezen voor het regime van Erdogan binnen, terwijl onze Turkse ‘gemeenschap’ achter Erdogan staat.

En niet te vergeten de vele Koerden die nog steeds vluchten voor de nog altijd grote spanning tussen de Koerdische PKK en de Turkse regering. In het verleden hebben zich al vechtpartijen voorgedaan tussen Koerden en Turken in Nederland en België als gevolg van de strijd die de twee volkeren al enkele jaren voeren. Gaat dit nu weer gebeuren?

Calvin Schukkink is masterstudent staats- en bestuursrecht aan de universiteit Utrecht. Hij komt uit Enschede en verdiept zich in politiek en filosofie. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Turkse asielzoekers die vluchten voor Erdogan kunnen hier botsen met pro-Erdogan Turken verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij die laatste is een herstel van de situatie ex ante het ultieme strategisch doel van Oekraïne en zijn bondgenoten. We hebben niet de ambitie om met de miljarden extra investeringen in militair materieel in Rusland iets te veranderen. Terug naar de oude grenzen zou al een overwinning zijn. Gaza daarentegen kan niet als voorheen bestuurd blijven worden door de terroristische Hamasbeweging, die daar in 2006 aan de macht kwam. Er zal een nieuw regime moeten worden gevormd.

Verschil in aanpak

Na de Eerste en na de Tweede Wereldoorlog zagen we hetzelfde verschil in aanpak.

De Eerste Wereldoorlog eindigde met een wapenstilstand gesloten tussen de Duitse regering en de overwinnende landen. Die oorlog was geheel buiten Duitsland uitgevochten. Het land werd niet bezet, maar moest wel schadevergoeding betalen. De Duitsers zetten zelf hun keizer af en voerden een democratie in die bijna twintig jaar stand hield. Geïnteresseerden in die veel beschreven periode kan ik het recente boek Hoogteroes van Harald Jähner aanbevelen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog begingen de Duitsers met name in Oost-Europa en de Sovjet-Unie op veel grotere schaal dezelfde misdaden als Hamas vorig jaar in het zuiden van Israël. Met het naziregime wilden de geallieerden geen vrede sluiten. Het Duitse leger en het Duitse regime moesten volledig worden vernietigd en Duitsland werd plat gebombardeerd zonder enige aandacht voor burgerslachtoffers. Het hele grondgebied werd bezet waarbij vooral van Sovjetzijde gruwelijkheden tegen de burgerbevolking niet werden geschuwd.

De kopstukken van het verslagen Duitse regime pleegden zelfmoord. Winston Churchill wilde alle andere hoge nazi’s gewoon doodschieten. Jozef Stalin wilde daarnaast ook nog eens 100.000 Duitse officieren executeren. Maar de Amerikaanse regering overtuigde haar bondgenoten ervan dat een strafrechtelijke procedure beter was.

De overwinnende landen stelden daartoe een gezamenlijk rechtscollege in en zo kregen we de processen van Neurenberg. Daar werden in eerste instantie 24 personen aangeklaagd. Het argument dat ze geen enkele Duitse wet hadden overtreden, hield bij deze rechtbank geen stand. Elf van hen kregen de doorstraf. Op 16 oktober 1946 bleek Herman Göring in zijn cel zelfmoord te hebben gepleegd en werden de andere tien opgehangen in de sportzaal van de gevangenis van Neurenberg. Daarmee werd de basis gelegd van het nog steeds bestaande denkbeeld dat er internationaal recht bestaat.

Duitsland moest een landbouwsamenleving worden

Intussen hielden de geallieerden Duitsland bezet en lieten ze de burgerbevolking bewust verhongeren. Duitsland mocht geen industriële natie meer zijn. Het moest maar een landbouwsamenleving worden die nooit meer zijn buurlanden zou kunnen aanvallen. Daar hoorde een veel kleinere bevolking bij. Voedselhulp werd dan ook niet toegelaten. Ongetelde Duitse burgers, onder wie vele bejaarden en kinderen, stierven door ziekte en ondervoeding en werden in de winters van 1945-1946 en 1946-1947 in massagraven gedumpt. Na bijna twee jaar, in maart 1947, begonnen enkele Amerikanen de noodklok te luiden. Voormalig president Herbert Hoover waarschuwde dat de reductie van Duitsland tot een bezette landbouwstaat 25 miljoen Duitsers het leven zou kosten.

Meer indruk nog maakte een memo dat William Clayton, een succesvol zakenman die werkte als onderminister voor Economische Zaken, op 5 maart 1947 aan president Harry S. Truman stuurde:

‘The reins of world leadership are fast slipping from Britain’s competent, but now very weak hands. These reins will be picked up either by the United States or by Russia. If by Russia, there will almost certainly be a war in the next decade or so, with the odds against us. If by the United States, war can almost certainly be prevented.’

Geen ondergang, maar wederopbouw

Clayton bepleitte een ommekeer in het beleid. In plaats van Duitsland economisch, sociaal en politiek te laten instorten, moesten de Verenigde Staten Europa versterken en weer opbouwen om communistische agressie tegen te gaan. Zijn argumenten werden gehoord en vormden de basis van het Marshall Plan.

Dat laatste idee werd inzake Gaza vorig jaar meteen omarmd door het amorfe doch spraakmakende gezelschap dat de pers steevast ‘de internationale gemeenschap’ noemt. Sigrid Kaag legde begin dit jaar reeds haar functie van minister van Financiën van Nederland neer om weer bij de Verenigde Naties te gaan werken. Dit keer als ‘senior humanitair en wederopbouw coördinator’ voor Gaza.

In die functie valt echter weinig te doen totdat vaststaat wie Gaza na de oorlog zal besturen. Wie gaat dat doen? Na de Tweede Wereldoorlog bezetten en bestuurden de geallieerden Duitsland vier jaar lang. Maar niemand wil Gaza besturen, als het Israëlische leger zich terugtrekt. De Amerikanen willen geen eigen troepen aan land brengen. De Europese landen willen graag betalen, maar ook geen eigen militairen inzetten. De Verenigde Staten schijnen al maanden te proberen een coalitie van Arabische landen te vormen, die Gaza moeten bezetten en besturen, maar de regimes van die landen zien hun troepen vooral als een soort lijfwacht en gebruiken liever huurlingen voor acties verder van huis.

Er lijken maar drie oplossingen mogelijk. De eerste is dat de Palestijnse Autoriteit, die nu de Westoever bestuurt, ook Gaza (weer) gaat besturen. Die heeft genoeg ‘strijders’ ter beschikking, maar geen al te goede reputatie. Een alternatief is dat Egypte het gaat doen. Begin dit jaar heeft de EU dat land al 7 miljard aan giften en leningen toegezegd. Maar generaal Abdel Fatah al-Sisi heeft met de eigen moslimbroeders al genoeg te stellen.

Enige realistische optie: een Turks Gaza

Dan blijft nog maar één leverancier van de benodigde ‘boots on the ground’ over: het NAVO-land met het één na grootste leger zou Gaza kunnen bezetten. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan lijkt daartoe niet ongenegen. Hij noemt Hamas geen terroristische organisatie, maar een verzetsbeweging. Hij steunt de Moslim Broederschap en droomt van het voorheen zo uitgebreide Ottomaanse rijk, waar Gaza tot aan de Eerste Wereldoorlog deel van uitmaakte.

Of we blij moeten zijn met een Turks Gaza betwijfel ik. Meer keus hebben we niet.

Paul Frentrop was achtereenvolgens journalist, bankier, ondernemer, pensioenbeheerder, hoogleraar en lid van de Eerste Kamer.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Turkije moet straks Gaza gaan besturen, er zit niks anders op  verscheen eerst op Wynia's Week.

Bij de verkiezingen staat ook het bondgenootschap van Turkije met de westerse wereld op het spel. Blijft het land een betrouwbare NAVO-partner of tenminste een draaipunt tussen Oost en West, of keert het het Westen de rug toe en richt het de blik naar het Oosten, zoals in de Ottomaanse tijd.

Tien vette en tien magere jaren

Erdogan is inmiddels 20 jaar aan de macht, eerst als premier en na een referendum in 2017 als president met uitvoerende macht. In zijn eerste periode van ongeveer 10 jaar stuwde hij het land op in de vaart der volkeren. Het land werd opengezet voor buitenlandse investeringen en technologie. Het bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking verdrievoudigde volgens het IMF.

Het tweede decennium was economisch gezien minder succesvol. De regering gaf meer geld uit dan er binnenkwam, het bedrijfsleven werd een melkkoe en de Centrale Bank werd gedwongen een verruimend rentebeleid te voeren, terwijl de inflatie de hoogte van 85% had bereikt. De werkloosheid nam toe en de Turkse lira raakte in een vrije val.

Op weg naar een theocratie

Sinds het presidentschap van Erdogan raakt de seculiere staat steeds verder in het nauw. De (georkestreerde?) staatsgreep in 2016 was een duidelijk keerpunt. Het was het perfecte excuus om tegenstanders van zijn regime uit te schakelen en de basis te leggen voor een autoritair regime. Zoals hij zelf eens zei: ‘Democratie is slechts de trein die wij nemen tot we op onze bestemming zijn aangekomen. Minaretten zijn onze bajonetten. Koepels onze helmen. Moskeeën onze kazernes en gelovigen onze soldaten.’

De rechterlijke macht en het militaire apparaat werden ‘gezuiverd’, de vrije pers aan banden gelegd en potentiële tegenstanders met juridische procedures onschadelijke gemaakt. De islam werd min of meer tot staatsgodsdienst verklaard en de weg naar een theocratie werd ingeslagen.

Oppositie ligt voor

Zover is het echter nog niet gekomen. Turkije is nog steeds een seculiere staat. De pijlers daarvan zijn door Erdogan weliswaar verzwakt, maar staan nog overeind. De vraag is echter hoe lang nog. Als Erdogan de verkiezingen wint zou het wel eens de laatste keer kunnen zijn – althans voor de voorzienbare toekomst – dat er in Turkije open en vrije verkiezingen worden gehouden.

Is de verenigde oppositie (6 partijen) in staat om het tij te keren, de democratische instituties weer te verstevigen en de steven weer richting het Westen te wenden? Wel, eerst zullen de verkiezingen moeten worden gewonnen. Zowel de presidentiële als de parlementaire. Hoewel de oppositie volgens de meest recente peiling met 6% voor staat (mede vanwege de in de ogen van de bevolking lankmoedige houding na de recente aardbeving), is het allerminst een gelopen race. Onafhankelijk toezicht met buitenlandse waarnemers is er niet, waardoor fraude niet valt uit te sluiten.

Inval in Syrië?

Ook staat Erdogan erom bekend vlak voor verkiezingen nog een onverwachte troef uit z’n mouw te toveren. Ditmaal zou dat wel eens een inval in Syrië kunnen zijn om de door hem lang gekoesterde wens van een bufferzone tussen Turkije en het de facto door de Koerden bestuurde Noord-Oosten van Syrië te realiseren.

Hij zou daarmee 3 vliegen in één klap slaan. Een bufferzone om de invloed van en het contact met de Koerden in Syrië te verminderen. De creatie van een omvangrijk gebied dat behalve als buffer ook als opvang kan dienen voor de miljoenen vluchtelingen die Turkije sinds de burgeroorlog in Syrië huisvest. Alsmede het bekende ‘rally round the flag’-effect. Bij een oorlog of buitenlands avontuur, zoals een inval in Syrië, pleegt de bevolking zich achter haar leider te scharen.

Bij een dergelijke schending van internationaal erkende grenzen hoeft Erdogan van het Westen weinig te vrezen, want het heeft hem (hard) nodig voor bemiddeling met Rusland (de graandeal), het niet toelaten van oorlogsschepen door de Bosporus en toestemming voor het NAVO-lidmaatschap van Zweden.

Wat gaat oppositie doen?

Slaagt de oppositie er niettemin in de verkiezingen te winnen, dan is weliswaar de seculiere staat gered, maar het zal nog een hele toer worden om de islamisering terug te draaien, de samenleving weer meer op westerse leest te schoeien en de buitenlandse politiek weer meer op het Westen te oriënteren. De tegenstellingen binnen de oppositie zijn groot, zowel op politiek, ideologisch als religieus gebied.

Een volledig andere buitenlandse politiek is evenmin te verwachten. Turkije blijft alleen al vanwege z’n geografische positie een draaipunt tussen Oost en West. Toch zal de oppositie de harde machtspolitiek van Erdogan en zijn AK-partij laten varen.

Volgens een 200 pagina’s dik verkiezingsprogramma wil men geschillen met de buurlanden beslechten met diplomatie en onderhandelingen en niet met dreigementen en wapengekletter zoals Erdogan pleegt te doen, richting Syrië (Koerdische kwestie), Griekenland (grensgeschillen en gaswinning buiten de eigen territoriale wateren), Azerbeidzjan (militaire steun in conflict met Armenië) en Libië (militaire steun aan de door de Moslimbroeders gedomineerde regering in Tripoli tegen de schaduwregering van generaal Haftar in Benghazi).

Erdogan heeft grote ambities

In het verkiezingsprogramma van de oppositie wordt de beoogde andere buitenlandse politiek als volgt verwoord (vrij vertaald): ‘Het opgeven van gepersonaliseerde buitenlandse beleidsvorming en de herinstitutionalisering ervan; de erkenning van de westerse afstemming van Turkije en het opgeven van het nastreven van niet-westerse strategische oriëntaties; de voortzetting van evenwichtige betrekkingen met Rusland en China die de verbintenissen van de alliantie niet in gevaar brengen; de herbevestiging van het verzoek van Turkije om volwaardig EU-lid te worden; en de noodzaak om zich te concentreren op het herstellen van de mensenrechtensituatie van Turkije.’

Mocht Erdogan aan de macht blijven en zijn droom weten te verwezenlijken om van Turkije een kalifaat te maken, een theocratie die niet ‘gehinderd’ wordt door democratische instituties, dan zal Turkije de blik nog meer richting naar het Oosten wenden.

De kalief

Want de ambities van Erdogan richting het Oosten zijn groot. Hoewel hij realist genoeg is om te beseffen dat grote territoriale ambities in het Midden-Oosten niet haalbaar zijn en een terugkeer van het Ottomaanse Rijk er niet in zit, zint hij op het leiderschap van de (soennitische) moslimwereld. Hij presenteert zichzelf graag als de nieuwe kalief.

Suad Onal, een intimus van Erdogan, verwoordde het op een conferentie in Canada als volgt: ‘Erdogan will become the Caliph in 2023 and Allah will shed his light upon him.’ Bij de komende verkiezingen zullen volgens deze voorspelling de democratie en de seculiere staat in Turkije worden afgeschaft.

Blijft Turkije NAVO-bondgenoot?

Tevens zal Turkije naar verwachting verder afdrijven van de westerse wereld. Het NAVO-bondgenootschap zou in gevaar kunnen komen. Met de aankoop van Russische S-400 raketten en een contract op zak om ook de opvolger, de S-500, samen met de Russen in Turkije te gaan produceren, heeft Erdogan al afstand genomen van het bondgenootschap.

De VS en de NAVO-bondgenoten kunnen niet accepteren dat Rusland door deze rakettendeal toegang krijgt tot de NAVO-systemen. In het Amerikaanse Congres is al sanctiewetgeving voor Turkije aangenomen en de levering van F-35’s aan Turkije is stopgezet.

Westers of theocratie?

Met de aanstaande verkiezingen in Turkije staat er kortom veel op het spel. Blijft Turkije een seculiere staat of ziet Erdogan kans een theocratie te stichten. Blijft Turkije een betrouwbare bondgenoot van het Westen of neemt het steeds verder afstand en richt het z’n blik naar het Oosten.

Het zijn twee centrale vragen, die wellicht beantwoord zullen worden op 14 mei. Gedeeltelijk dan, want wat voor elk land geldt, geldt ook voor Turkije: De geschiedenis, cultuur en eigenheid van de bevolking en de daaruit voortvloeiende constantes in zowel de binnenlandse als de buitenlandse politiek verander je niet met verkiezingen.

Johannes Vervloed was gedurende bijna vier decennia verbonden aan het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, met als standplaatsen onder meer Jakarta, Sint-Petersburg en Parijs.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Op 14 mei heeft Turkije de keuze tussen het westen of het kalifaat verscheen eerst op Wynia's Week.

Misschien wacht de Nederlandse diplomatie wijselijk tot deze storm overwaait, maar hiermee maken we een fout: omdat wij onze nationale vetes met buurlanden achter ons hebben gelaten, kunnen we ons niet meer inleven in de leefwereld van bondgenoten waar ze er nog wél toe doen.

Een berg van een vlag

Vier jaar geleden stuurde mijn werkgever me naar Cyprus om de geteisterde bancaire sector overeind te houden. Ik begreep niet meteen waarom, maar er waren alleen vluchten naar Larnaca. Ik kon niet direct op de hoofdstad Nicosia vliegen. Mijn standplaats was Londen en, zo redeneerde ik, misschien was Larnaca een aantrekkelijker bestemming voor Britten en Russen die naar hun vakantiehuisjes wilden.

Vanuit Larnaca nam ik een taxi naar Nicosia. Er was geen tijd om uit het raam te staren omdat ik me moest inlezen. Bovendien was het landschap na een minuut of twee al niet meer interessant: dorre, okerkleurige heuvels met hier en daar een bosje en in de verte wat bergen.

Toen ik de hoofdstad naderde kwam de berg Pentadyklos steeds groter in mijn beeldvlak en greep iets in de verte mij aan: een enorme Turkse vlag ontsierde de bergkant. ’s Nachts werd ze opgelicht. Dag en nacht worden de Cyprioten er zo aan herinnerd: het noorden van hun land is door Turkije bezet gebied en daar kunnen ze niets aan doen. Het vliegveld van Nicosia lag ook in dit bezet gebied, wat mijn vliegroute weer verklaarde.

De Belgische invasie van Limburg

Wij Nederlanders worden niet met dergelijke nationalistische pesterijen geconfronteerd. In het ergste geval maakt een Duitser een grapje over voetbal dat te ver gaat, of worden we geplaagd met ons progressieve wiet- en prostitutiebeleid. Er bestaat geen dergelijk nationaal leed meer voor ons. Er wonen in Amsterdam geen Limburgers die hebben en houwen moesten achterlaten, op de vlucht voor een Belgische invasie. Verscheurde families, geliefde familiehuizen die voor altijd onbereikbaar zullen zijn, dagelijkse nationale vernedering: het is ons allemaal vreemd.

Hierdoor hebben wij een enorme blinde vlek in onze betrekkingen met andere landen – vanuit onze gezapige, West-Europese leunstoel kunnen wij het gewoon niet bevatten. Dit geldt ook voor de meeste andere grote en rijke Europese landen. Gekrenkte nationale trots of angst voor een buitenland ligt ver van ons bed of ver in het verleden, in tegenstelling tot het voormalige Oostblok, Griekenland en Cyprus. Misschien vandaar dat de twitter van MinBuZa en Sigrid Kaag niets melden over het gedreig met oorlog van Turkije.

Wij hebben Duitsland ook bezet

Soms komt dit voort uit onwetendheid. In 2019 kwam de Poolse regering met eisen dat de Duitsers herstelbetalingen moesten doen voor de Tweede Wereldoorlog. ‘Laat het verleden rusten’, zullen veel Nederlanders gedacht hebben. ‘Wij werden ook door de Duitsers bezet, wij hebben ook geleden, maar het heeft geen zin oude koeien uit de sloot te halen.’ Hoeveel Nederlanders weten echter dat wij Duits gebied hadden geannexeerd, dat we in 1963 tegen een betaling van 280 miljoen D-mark teruggaven? Polen heeft nooit dergelijke herstelbetalingen ontvangen vanwege haar positie in de Sovjet-invloedssfeer.

Waar onwetendheid niet schuldig is, lijden we aan onbegrip door tekortkomend inlevingsvermogen. Toen de Zwitserse voetballers Xhaka en Shaqiri een nationalistisch Albaans handgebaar maakten na hun doelpunt tegen Servië, begrepen velen de ophef niet. Het is provocerend en plagerij, maar als volwassene moet je daar overheen kunnen stappen. Waarom zou je je daar druk om maken? Als Xhaka een banaan had meegenomen voor de spelers van het Braziliaanse team, dan stonden wij – laat staan de Brazilianen – op onze achterste poten. Maar zo’n effect had zijn handgebaar op veel Serviërs. Ook wat er in de twee voetballers zal zijn omgegaan is voor ons lastig te bevatten.

Een heftige, emotionele groepsreactie op een vermeende belediging is natuurlijk geen basis voor beleid. Het kan geveinsd zijn, of gewoon aanstellerij. Zelfs als het terecht is, kan je er soms weinig mee. Maar we moeten er ons als maatschappij wel bewust van zijn dat dit soort emoties rondspoken in andere landen en er rekening mee houden. Of we het kinderachtig of aanstellerig vinden of niet.

Een nationale fobie – of gegronde angst?

Daarnaast moeten we niet onderschatten dat hoogoplopende emoties vaak om meer gaan dan gekrenkte nationale trost. Het Griekse luchtruim wordt regelmatig geschonden door NAVO-bondgenoot Turkije. Vervelend, maar het is onwaarschijnlijk dat Turkije echt tot militaire acties overgaat (dreigementen ten spijt). Intussen probeert Turkije wel langzaam maar zeker de maritieme grenzen te verleggen om zo te pogen olie- en gasvelden te claimen.

We verliezen uit het oog dat de legitieme belangen van een EU-lid in het gedring komen, omdat we de hele situatie zien als ouderwetse rivaliteit tussen landen, een reliek van voor de Tweede Wereldoorlog, uit de tijd voor Francis Fukuyama. Het is makkelijk ‘ach, doe rustig, wat maakt het uit’ te zeggen als het je zelf niet overkomt.

Europese solidariteit vereist begrip

Zoals ik in mijn vorige artikel aangaf, ondermijnt gebrekkig inlevingsvermogen het leiderschap in Europa. Het zou West-Europeanen sieren als ze beseften dat archaïsche conflictjes en vetes beter begrepen moeten worden. Laten we niet vergeten dat het niet zo lang geleden is dat Frankrijk en Duitsland elkaar in de haren vlogen om nationale vetes.  Als een land buiten West-Europa in een conflict is verwikkeld, moeten we wat verder kijken dan onze neus lang is en overwegen ons werkelijk in te leven.

Het bericht Nederland kan zich niet inleven in oorlogsdreiging verscheen eerst op Wynia's Week.