‘Veeteelt is een strategisch onderdeel van Europa’s voedselsysteem, economie en plattelandsgemeenschappen. Het levert voedsel van hoge kwaliteit, genereert miljoenen banen, onderhoudt landschappen, draagt bij aan de biodiversiteit en ondersteunt de levensvatbaarheid van het platteland in de hele Europese Unie.’

Zo hoort u het eens van een ander, namelijk EU-Landbouwcommissaris Christophe Hansen. 7 Juli presenteerde die namens de Europese Commissie de EU Veeteelt Strategie. Het is altijd interessant om vanuit de grote buitenwereld mee te kijken naar hete hangijzers in Nederland, in dit geval dus de stikstofbelasting van de natuur door de veeteelt.

Stikstofprobleem komt niet voor in Strategie

Wat vindt de omvangrijke en zeer gedetailleerde Strategie van dit probleem en welke oplossingsrichting beveelt het aan? U had het misschien al geraden: dat hele probleem komt in deze Strategie niet voor. Nederland wordt niet één keer expliciet genoemd, stikstof twee keer. De eerste keer als tot niets verplichtende opmerking: ‘De efficiency van stikstofgebruik in voedsel en bio-economie systemen, waaronder door efficiënt kunstmestgebruik, beschermt water en bodems terwijl het kosten bespaart.’

Een waarheid als een koe, om in stijl te blijven, maar je kunt onmogelijk beweren dat hier een enorme urgentie vanuit gaat. Misschien spat die er in de tweede vermelding van stikstof vanaf? ‘In de EU produceerde de veeteelt jaarlijks meer dan 1,4 miljard ton mest in de periode 2016-2019. Hoewel samenhangend met stikstofvervuiling in sommige regio’s, kan mest dankzij innovatie ook een kans bieden.’ Waarna de Commissie een uitbreiding van het gebruik van RENURE aankondigt. Dit is een soort droge ‘bio-kunstmest’, gemaakt uit mest, die als vervanger van kunstmest gebruikt kan worden.

Voor de Commissie is mest geen milieuprobleem maar een verdelingsopgave: ‘De sleutel is een betere ruimtelijke balans en het mogelijk maken van nutriënten transfer van surplus- naar tekort-regio’s, zowel om het gebruik te optimaliseren als lokale druk op het milieu te reduceren.’ De Commissie pleit dus voor een Spreidingswet voor mest, die ‘EU-breed’ moet worden toegepast.

Vergelijk dat met de agressieve retoriek van vegetarisch links, volgens welke Nederland de gierput van Europa is, waar we met zijn allen dreigen te verzuipen in de stront die al die asociale veeboeren hier over de schutting gooien.

Jaimi van Essen wil geen export van mest

In feite produceert de Nederlandse veeteelt slechts iets meer dan 5 procent van alle mest in de EU, en het exporteert al 3,4 miljoen ton mest per jaar naar onze buurlanden. Niet om het daar ‘over de schutting te gooien’, maar omdat de landbouw aldaar behoefte heeft aan mest. Zeker nu kunstmest veel duurder geworden is, zou de export naar landen in Oost-Europa, die nu nog weinig voorstelt, makkelijk uit te breiden zijn, mits bureaucratische hinderpalen worden weggenomen. Ook wat dat betreft belooft deze Veeteelt Strategie beterschap.

Ondertussen in Nederland: elke week komt vanuit Rome een trein vol afval aan bij de Amsterdamse vuilverbranding, maar export van mest naar Polen of Roemenïe is zogenaamd niet haalbaar. Het wordt nog veel erger als landbouwminister Jaimi van Essen zijn zin krijgt. In zijn plan om de Nederlandse boeren een toekomst te geven, mag mest niet verder dan 25 kilometer van de bron (dat wil zeggen: het achterwerk van de koe) verplaatst worden.

Deze willekeurige grens, die hij nergens onderbouwt, lijkt expliciet ingesteld om het Nederlandse mestoverschot onoplosbaar te maken. Want dan kan vegetarisch links nog harder kan roepen dat er echt geen andere oplossing is dan de veeteelt te decimeren. Immers, met die grens zal de export van mest naar vrijwel 0 dalen, terwijl die juist bevorderd zou moeten worden, zowel in het belang van Nederland als van de rest van Europa.

Krimpfilosofie is verlaten

Toen Frans Timmermans’ Green Deal nog het evangelie was in Brussel, stelde dat voor de periode tot 2050 harde eisen: de helft minder gebruik van kunstmest en pesticiden en het bevoordelen van ‘biologische’ of ‘organische’ landbouw, waarbij het aanzienlijke verlies aan voedselproductie in de EU voor lief genomen werd. Over die krimp-filosofie horen we in deze Strategie niets meer; integendeel, die constateert met trots dat de veeteelt in de EU 400 miljard euro per jaar omzet, 7 miljoen banen in stand houdt en een netto export-overschot van 37 miljard euro heeft.

Voor de nabije toekomst kijkt de Veeteelt Strategie met name naar Oost-Europa, waar grote stukken landbouwgrond van matige kwaliteit liggen te verpieteren, die met meer veeteelt productief te maken zijn. Aan ‘organische’ landbouw worden slechts wat vrijblijvende schouderklopjes uitgedeeld, met her en der een stimuleringsregelingetje.

Harde realiteit

Waarom is de Europese Commissie van haar groene kansel afgestapt? Omdat de realiteit hard binnen kwam vallen met Poetins invasie van Oekraïne. Een hele generatie politici die is opgegroeid in weelde en veiligheid, begint te beseffen dat basisvoorzieningen als voldoende olie, aardgas, kunstmest en voedsel misschien toch wat minder vanzelfsprekend zijn dan ze stilzwijgend hadden aangenomen.

‘Voedselzekerheid’ en een ‘weerbaar voedselsysteem’ zijn daarom de nieuwe buzz-words in Brussel. Het is zelfs een van de zeven ‘weerbaarheidscriteria’ van de Navo om met succes Poetin en andere potentaten te weerstaan.

Prietpraat

In Den Haag heeft men altijd een goed oor voor wat er rondzingt in Brussel, dus heeft LVVN-staatssecretaris Sylvio Erkens afgelopen week zijn ‘Aankondiging Strategische Agenda Voedselzekerheid’ naar de Tweede Kamer gestuurd.

Dit is nog maar de aankondiging dat er een Voedselzekerheidsagenda aan komt, maar moeten we daarom milder oordelen over deze tien pagina’s met totale bestuursprietpraat waarin geen enkele concrete maatregel te vinden is? Een voorbeeldje uit vele: er zal, uiteraard na uitvoerig overleg met alle stakeholders, een ‘sectorale weerbaarheidsagenda’ worden opgesteld, met andere woorden: er zal vooral weer heel veel vergaderd worden. We hadden die Aankondiging dus kunnen negeren, ware het niet dat er toch twee interessante zaken uit te lichten zijn.

Ten eerste valt op hoe Erkens meermaals claimt, dat het stikstofpakket van LVVN-minister Van Essen twee vliegen in één klap slaat: het lost niet alleen het stikstofprobleem op, maar maakt de hele landbouw ook weerbaarder tegen externe dreigingen. Dit is schaamteloos in je eigen straatje praten: het pakket van Van Essen gaat het productievermogen van de landbouw drastisch reduceren en maakt Nederland dus minder zelfvoorzienend qua voedsel. Maar volgens Erkens bevordert dit de voedselzekerheid.

Voedselzekerheid op planeet D66

Ten tweede noemt Erkens een paar interessante cijfers: de agrarische sector importeert jaarlijks voor zo’n 95 miljard euro aan spullen, en exporteert voor bijna 140 miljard euro. Alleen al de exportwaarde van onze landbouw omvat dus 12 procent van het Nederlandse BBP. Met alle binnenlandse activiteiten erbij is het zeker meer dan 12 procent, minstens 15 procent. Toch zien we in de media telkens opduiken, dat de landbouw maar goed is voor 3 à 4 procent van ons BBP – met als boodschap: die landbouw kan best weg.

De repliek van vegetarisch links zal wel zijn: dat is export, en export van landbouwproducten is Slecht. Want landbouw moet ‘grondgebonden’ zijn. Net als die mest van Van Essen, mogen vlees, melk en aardappelen niet meer dan een paar kilometer van de bron worden opgegeten, een mythisch geloof dat zeventig jaar Europese integratie en modernisering van de landbouw wil terugdraaien.

Dat is voedselzekerheid op planeet D66.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht EU ontdekt waarheid als een koe: vlees is ook waardevol eten verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar ofschoon voeding een belangrijk onderdeel is van de behandeling, heb ik altijd met grote relativering – en zelfs enig cynisme – gekeken naar collega’s met groot fanatisme op het gebied van voeding. Zij geven graag de indruk dat voeding zo ongeveer allesbepalend is voor de overlevingskansen van de IC-patiënt en daar geloof ik niets van.

Maximaal 300 gram vlees

Voedingsonderzoek is lastig, omdat veel en belangrijker factoren een rol spelen voor de overlevingskansen van patiënten. Het is vanuit die achtergrond dat ik als hoogleraar intensive care-geneeskunde met sterk Nederlands-Franse oriëntatie met enige verbazing kijk naar de vernieuwde Schijf van Vijf die het Nederlandse Voedingscentrum op 9 april presenteerde. De auteurs noemen zichzelf en elkaar allemaal ‘expert voeding, gezondheid en duurzaamheid’.

Volgens het voedingscentrum moeten we maximaal circa 300 gram vlees per week eten, waarvan niet meer dan ongeveer 100 gram rood vlees. Dat is een duidelijke aanscherping ten opzichte van eerdere adviezen en zelfs strenger dan de Gezondheidsraad. Duurzaamheid, milieu-impact en de eiwittransitie staan prominent vermeld en het geheel straalt weer uit hoezeer Nederland zich als gidsland ziet. Reden om eens te kijken naar Frankrijk, waar ik ook als medisch specialist geregistreerd ben.

Frankrijk houdt vast aan maximaal 500 gram rood vlees per week (ANSES/PNNS) en 150 gram charcuterie (vleeswaren), met in de recente Stratégie nationale pour l’alimentation, la nutrition et le climat (SNANC, februari 2026) alleen de voorzichtige oproep tot ‘limiter’ – vooral van geïmporteerde producten – in plaats van harde reductie. Hoe kan dat zo verschillend zijn terwijl beide landen zich baseren op exact dezelfde wetenschappelijke bronnen?

De nieuwe Schijf van Vijf integreert gezondheid, duurzaamheid en voedselveiligheid in één model – uniek in de wereld, zegt het Voedingscentrum vergenoegd. Peulvruchten (250 gram bereid per week) en noten krijgen een prominente plek, rood vlees wordt sterk teruggedrongen.

Vlees hoort bij de Franse identiteit

Het Voedingscentrum is voor 100 procent gefinancierd door de ministeries van VWS en LNV en voert daarmee expliciet kabinetsbeleid uit rond de eiwittransitie. Directeur dr. ir. Petra Verhoef was tot 2023 werkzaam in de lokale politiek als fractievoorzitter van de PvdA in Lansingerland. Dat past in een bredere trend waarin partijpolitici op strategische maatschappelijke posities worden geplaatst en waarin partijen als D66, PvdA en GroenLinks al jaren pleiten voor meer plantaardig eten, fiscale prikkels en een kleinere veestapel.

In Frankrijk speelt een ander politiek-cultureel gedachtengoed. De agrarische sector en de vlees- en zuivellobby hebben een sterkere positie. Vlees hoort bij de Franse identiteit en het culturele erfgoed – denk aan bœuf bourguignon, coq au vin of charcuterie. Bepaalde vleesgerechten zijn aan regio’s gebonden. De SNANC benadrukt daarom vooral ‘lokaal en kwalitatief vlees’ in plaats van geïmporteerd, en kiest bewust voor milde taal (‘limiter’ in plaats van ‘réduire’). Duurzaamheid speelt een rol, maar blijft ondergeschikt aan gezondheid, economische realiteit en culturele gevoeligheden. Geen harde aanscherping van gramhoeveelheden, ondanks druk van milieuorganisaties.

De relativiteit van ‘wetenschappelijk’ advies

Dit verschil illustreert de relativiteit van voedingsrichtlijnen. Beide landen putten uit dezelfde studies, dezelfde risico-batenanalyses en dezelfde erkenning van de voedingsvoordelen van rood vlees (heemijzer, vitamine B12, zink, hoogwaardig eiwit). Toch leidt dat in Nederland tot een strakker, meer plantaardig patroon en in Frankrijk tot meer ruimte voor persoonlijke en culturele voorkeur. Het bewijs is dosis-afhankelijk en complex – iets wat ik ook bij alle IC-onderzoek constateer.

In ons eigen onderzoek naar voeding bij kritiek zieke patiënten, waaronder publicaties over het belang van voldoende eiwitinname, leerden we hoe genuanceerd voedingsadviezen moeten zijn. Bovendien zijn de absolute risico’s voor de gemiddelde gezonde volwassene vaak bescheiden, zeker bij een verder gezonde leefstijl.

Toch presenteert het Voedingscentrum de nieuwe Schijf te veel als dé wetenschappelijke waarheid. Overheidsfinanciering is prima voor betrouwbare publieke voorlichting, maar wanneer de organisatie duidelijk fungeert als uitvoerder van een transitie-agenda die past bij een specifiek politiek gedachtengoed, ontstaat het risico van eenzijdigheid.

Het opgeheven Nederlandse vingertje

Wat mij extra stoort, is dat Nederland zich overal graag profileert als gidsland: moreel leidend in duurzaamheid en klimaat, met een opgeheven vingertje naar de rest van Europa. Alsof onze strenge limieten de enige juiste vertaling van de wetenschap zijn. Frankrijk toont dat het ook anders kan: evidence-based, maar pragmatisch, met respect voor cultuur en economie. Geen moraliserende toon, maar een meer realistische balans.

Als arts en burger pleit ik daarom voor iets meer relativering van de wetenschappelijke data in Nederland. Erken de risico’s van overmatige vleesconsumptie, maar bagatelliseer niet de voordelen van matige roodvleesconsumptie voor bepaalde groepen. Geef burgers voldoende ruimte binnen een volwaardig dieet, in plaats van een strak gelimiteerd patroon met ideologische bijsmaak. Laten we de Franse terughoudendheid overnemen: minder vingertje, meer nuance en minder ideologie.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De nieuwe Schijf van Vijf is een typisch Nederlands opgeheven vingertje. Frankrijk laat meer ruimte voor persoonlijke en culturele voorkeur. verscheen eerst op Wynia's Week.

Veganist zal ik nooit worden, maar bijna onwillekeurig ben ik de laatste jaren wel minder vlees gaan eten. Ook koop ik vaker ‘verantwoord’ vlees: met de gemakzucht van de doorsnee consument gooi ik in de supermarkt bij voorkeur vlees in groene bakjes in mijn mandje, maar ik ga er niet voor omlopen naar de ‘biologische’ slager.

Vlees is schuldig voedsel geworden. Als er betaalbaar kweekvlees bestond dat vrijwel hetzelfde smaakte en dezelfde voedingsstoffen bevatte, zou ik nooit meer vlees van een dood dier eten. Althans, in Nederland.

Nederlanders kijken zelden de leverancier van hun gehaktbal of drumstick in de ogen, maar in grote delen van de wereld is dat anders. Ik heb een paar keer gelogeerd bij Thaise families op het platteland, die er als regel een menagérie van dieren op na houden: minstens één hond, een paar katten, kippen, en wat geiten, varkens of runderen. Niets bijzonders: een groot deel van de mensheid leeft al sinds mensenheugenis samen met vee en gevogelte. Het westerse gezin dat samenwoont met één kat die nooit naar buiten mag, is mondiaal de uitzondering.

Bij een van die Thaise families bracht ik ’s ochtends hun grote, nogal onberekenbare buffelkoe en haar kalf naar de akkers. Overdag peuzelden ze daar, vrij rondslenterend, het restafval van de rijstoogst op, tegen zonsondergang spoorden we ze op en brachten ze terug naar het huis.

Hun stal bestond uit een afdakje op de binnenplaats, pal naast de zithoek waar de familie ’s avond buiten eten klaarmaakte en daarna gezellig zat uit te buiken. Die koe en haar kalf waren praktisch gezinsleden. Niettemin: ook voor hen zou ooit de dag aanbreken dat ze enkele reis slachthuis gingen.

Daar kun je ethisch hypersensitief over doen, maar kleinschalige veeteelt vormt een belangrijke schakel in het agrarische ecosysteem. Zulke runderen, maar ook kippen, eten vooral reststoffen van de landbouw op die voor mensen oneetbaar zijn, zetten die om in hoogwaardige eiwitten en mest voor op het land, en vormen zo een extra bron van voedsel en inkomsten voor armlastige boerenfamilies.

Is vee slechter af dan wild?

Veganisten zien het houden van dieren per definitie als misbruik, maar je kunt kleinschalige landbouw ook zien als symbiose: als rund kun je het een stuk slechter treffen. Geen dreiging van roofdieren, altijd voldoende eten en drinken, en zelfs een zekere mate van medische verzorging. Evolutionair gezien is die symbiose een spectaculair succes: er is momenteel veel meer gedomesticeerd dan wild (pluim)vee op de wereld.

Zou een rund dat zelf kon kiezen, liever in het wild leven of als kleinschalig landbouwdier? Met onze antropomorfe blik zijn we geneigd het gebrek aan formele vrijheid als een enorm nadeel te zien. Maar leven in het wild is verre van idyllisch; voedselgebrek, ziektes en roofdieren liggen altijd op de loer en binnen de eigen kudde kan een rigide rangorde heersen die telkens bevochten moet worden.

Metingen hebben uitgewezen, dat wilde dieren doorgaans behoorlijk gestresst zijn. Logisch: leven in het wild zit vol gevaren en traumatische gebeurtenissen en dat is aan het karakter van wilde dieren te merken ook. In een dierentuin zijn neushoorns en nijlpaarden goeïge lobbessen die een warme band opbouwen met hun vaste verzorgers. In het wild zijn het labiele TBS-ers waar je ver uit de buurt moet blijven. Misschien is een veilig, beschermd leven dat weliswaar eindigt in het slachthuis nog niet eens zo’n slechte deal voor wezens die geen flauw benul hebben van dit vooruitzicht.

Stoot al dat vee mensen het brood uit de mond?

Naast het puur ethische, is er ook nog een utilitair argument gangbaar tegen vlees eten: het zou een enorme voedselverspilling betekenen. In de vega-bubble hoor je verkondigen dat als iedereen veganist wordt, de mensheid nog maar een fractie van de landbouwgrond die nu in gebruik is, nodig heeft om voldoende voedsel te produceren. Driekwart van de landbouwgrond zou momenteel verspild worden aan vleesproductie.

Zoals zo vaak, is de realiteit een stuk genuanceerder. Van de 2 miljard hectare ‘landbouwgrond’ die nu door vee wordt begraasd (de oppervlakte van heel Noord-Amerika, dus de VS plus Canada) is 1,3 miljard hectare om allerlei redenen (te droog, te nat, te steil, te schraal) ongeschikt voor akkerbouw. Als je de hele veeteelt zou afschaffen, zouden we van die 1,3 miljard hectare land maar heel weinig veganisten te eten kunnen geven, terwijl we met dat vlees 18% van al onze calorieën en 25% van al onze eiwitten zouden verliezen.

De efficiëntie van vleesproductie lijkt op het eerste gezicht heel laag: gemiddeld moet vee om 1 kilo vlees op de botten erbij te krijgen, 80 kilo plantaardig voer eten. Maar als je bedenkt dat vee grotendeels graast op onvruchtbaar land en veel reststromen uit de landbouw eet en als je alleen het voer meetelt dat mensen ook hadden kunnen eten, dan is die conversiefactor véél gunstiger: ongeveer 1 op 3. Vrij grazende runderen zijn eigenlijk autonome, zelf-sturende fabriekjes die heel efficiënt uit laagwaardige grondstoffen hoogwaardig voedsel weten te maken.

Achter die gemiddelden gaan grote verschillen schuil. De intensieve veeteelt zoals we die in Nederland hebben, is zwaar afhankelijk van geïmporteerd veevoer, waarvan de productie ook nog goeddeels akkerbouw voor menselijke consumptie verdringt. Het heeft daarom een hoge conversiefactor. Of je daar als land op moet blijven inzetten is een valide vraag. Maar als je kijkt naar hoe de wereld als geheel zich het beste kan voeden, nu en in de rest van deze eeuw, dan is veganisme een dwaalspoor.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers bericht enkele keren per maand voor Wynia’s Week over mythes, misverstanden en opzettelijke onwaarheden. Steunt u deze nuchtere journalistiek? Uw bijdragen zijn van harte welkom op de bankrekening van Wynia’s Week NL94 INGB 0006 3945 08 of HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Dit wisten de meeste veganisten niet verscheen eerst op Wynia's Week.