Een oude bekende van Frans Timmermans is straks kroongetuige in de strafzaak tegen Nicolás Maduro

In zijn tijd als minister van Buitenlandse Zaken had Frans Timmermans heel wat te stellen met Hugo Carvajal Barrios, die zich opwierp als consul-generaal op Aruba. Timmermans verhinderde dat. Een poging hem toen al naar de Verenigde Staten uit te zetten, mislukte. 

Voormalig baas van de Venezolaanse militaire inlichtingendienst Hugo Carvajal Barrios (65) geldt in de Verenigde Staten als de belangrijkste getuige in het proces tegen zijn vroegere baas Nicolás Maduro. Na zijn ontvoering uit Venezuela staat Maduro terecht in New York op beschuldiging van narcoterrorisme. Wie is Carvajal Barrios, de waarschijnlijke kroongetuige in de rechtszaak?

De Venezolaanse generaal-majoor met de bijnaam ‘El Pollo’ (De Kip) is een oude bekende van Frans Timmermans uit diens tijd als minister van Buitenlandse Zaken (2012–2014) in het tweede kabinet Rutte. De Venezolaanse regering benoemde generaal Carvajal Barrios in februari 2014 tot consul op Aruba. Binnen het Koninkrijk der Nederlanden heeft Aruba een autonome status, maar Defensie en Buitenlandse Zaken worden vanuit Den Haag geregeld. Toenmalig PvdA-minister Timmermans weigerde – onder druk van de Verenigde Staten – de Venezolaanse topmilitair als consul te accepteren.

Narcodollars witwassen

De Verenigde Staten verdachten Carvajal van drugshandel en witwassen. Diplomatieke bronnen maakten er geen geheim van dat de generaal – vertrouweling van de overleden president Hugo Chávez en als directeur van de militaire inlichtingendienst behorend tot de inner circle van opvolger Nicolás Maduro – naar Aruba was gestuurd om zijn diplomatieke privileges te misbruiken, teneinde via Arubaanse banken narcodollars wit te wassen.

Want dat is altijd de grootste sores in de cocaïnehandel: je kunt grote hoeveelheden van het spul naar Noord-Amerika of Europa smokkelen, maar hoe krijg je de dikke stapels cash dollars geboekt op een keurige bankrekening in een veilig land? Vandaar dat vooraanstaande Venezolanen hun oog op de Antilliaanse banken lieten vallen. Het wereldwijde financiële stelsel zat vlakbij, al hadden de Amerikaanse drugsbestrijders dat natuurlijk ook in de gaten: ‘Follow the Money!’

Om Nederland te dwingen de topmilitair als diplomaat te accepteren, liet Venezuela hem plompverloren naar Aruba vertrekken. Dat was in juli 2014, vlak nadat boven Oost-Oekraïne vlucht MH-17 van Malaysia Airlines door een Russische Bukraket uit de lucht was geschoten. Onder de 298 inzittenden die omkwamen, waren 196 Nederlanders. Terwijl minister Timmermans druk was met de nasleep van deze ramp, werd hij overvallen door de kwestie Carvajal op Aruba.

Plannetje gesmeed

Nederland had vanwege de MH-17 dringend internationale steun nodig, vooral van de Amerikanen. Die beschikten over satellietbeelden en andere data waarmee kon worden vastgesteld wat er precies gebeurde voordat het vliegtuig uit elkaar spatte. Vanuit Washington werd aangedrongen op arrestatie en uitlevering van Carvajal. Achter de schermen werd een plannetje gesmeed.

Nederland beloofde Carvajal tegen te houden op het vliegveld van Oranjestad, terwijl de Amerikanen een jet zouden sturen om hem op te halen. ‘We hoefden hem alleen maar te escorteren naar de andere kant van de landingsbaan, daar zou hij in het vliegtuig naar Miami worden gedwongen,’ zei destijds een bron in het kabinet-Rutte II.

Die opzet mislukte. De Amerikaanse Drugs Enforcement Agency (DEA) stuurde een vliegtuig, maar dat toestel liep vertraging op en arriveerde veel te laat in Oranjestad. Er zat niks anders op dan Carvajal te arresteren en in de cel te zetten. Dat gebeurde op 24 juli 2014.

Venezuela reageerde woedend. President Madura verklaarde in de media dat hij ‘geen middel zou schuwen om diplomaat Carvajal te bevrijden’. Hij had een plan gereed ‘dat de spanning in heel Latijns-Amerika zou laten escaleren’. Even later stoomden twee – volgens sommige bronnen zelfs vier – oorlogsschepen op in de richting van Aruba. Benauwde uren volgden. De Arubaanse premier Mike Eman werd inderhaast naar de basis Savaneta van de Koninklijke Marine gebracht om zich in geval van nood te laten beschermen door het Korps Mariniers.

Timmermans’ zigzag 

Timmermans loste het allemaal pragmatisch op. Natuurlijk had hij de voormalig chef van de Venezolaanse inlichtingendienst graag willen overdragen aan de VS. Maar dat zou tot een conflict met Venezuela hebben geleid en vanwege de MH-17 kon hij er nu niets bijhebben. De minister van Buitenlandse Zaken kwam met een slimme zigzagredenering. Enerzijds zou Carvajal niet worden geaccepteerd als consul op Aruba, omdat Venezuela vormfouten had gemaakt in de procedure van zijn aanstelling. Anderzijds was het niet ongebruikelijk dat diplomaten, vooruitlopend op hun acceptatie door het gastland, alvast beginnen met hun werk. Met andere woorden: consul in spe Carvajal werd geweigerd, maar genoot toch diplomatieke immuniteit en mocht niet gearresteerd worden.

Zo dwong Timmermans de Arubaanse justitie om de Venezolaanse arrestant ‘El Pollo’ al na een paar dagen vrij te laten. Timmermans verklaarde hem tot persona non grata en stond toe dat Venezuela hem met een speciale vlucht kwam ophalen.

De Amerikanen waren natuurlijk niet blij, maar Timmermans kon daarover zijn schouders ophalen. Hij had zijn best gedaan en de kloeke overdracht van Carvajal aan de DEA was misgelopen door de vertraging van het Amerikaanse speciale vliegtuig.

Weer gedoe

Eind goed, al goed? Nou nee, vier jaar later was er weer gedoe. Venezuela benoemde Carlos Mata Figueroa tot consul-generaal op Aruba. Ook hij was hoofd van de militaire inlichtingendienst geweest. In de Venezolaanse en Antilliaanse pers werd hij in verband gebracht met drugskartels. Toenmalig VVD-minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken weigerde hem te accepteren. De kwestie sleepte zich een paar maanden voort.

Plotseling besloot Venezuela tot een blokkade van Aruba, Bonaire en Curaçao, eilanden die slechts tientallen kilometers uit de Venezolaanse kust liggen en die voor de aanvoer van levensmiddelen en andere noodzakelijke goederen afhankelijk zijn van dat land. Minister Blok spoedde zich naar Caracas voor overleg met zijn ambtgenoot Jorge Arreaza.

Tot zijn verbazing kreeg Blok een onderhoud met vice-president Tareck Zaidan El Aissami, de tweede man van het Maduro-regime. Ook die stond op de Amerikaanse zwarte lijst van drugshandelaren, maar tegenover Blok speelde hij april 2018 mooi weer. Blok kon weinig anders dan het spelletje meespelen. De blokkade van de drie eilanden zou worden opgeheven. Beide landen zouden de ‘smokkelproblematiek tegengaan’. In ruil voor die toezeggingen, slikte Blok alle bezwaren in tegen de benoeming van Mata Figueroa tot Venezolaans consul op Aruba. Opnieuw was een crisis bezworen, doordat Nederland boog van de belangen van narcostaat Venezuela.

De voorgeschiedenis maakt duidelijk hoe belangrijk de Benedenwindse Eilanden voor de Venezolaanse machthebbers zijn. Hun consul-generaal in Oranjestad is kennelijk cruciaal en dat is niet om stempels in paspoorten te zetten. Zij zoeken naar sluiproutes in het internationale bancaire verkeer, want het bestaan is onzeker en je kunt je reserves vanwege de hyperinflatie en het valutaverlies beter niet in eigen land stallen.

Maar het geeft ook aan hoe Nederland met formele redeneringen een uitvlucht zoekt zodra het verstrikt raakt tussen de belangen van bondgenoot Verenigde Staten en het cynisme van een crimineel regime in de falende staat Venezuela. Achteraf had Timmerland arrestant El Pollo niet mogen laten gaan. Hij had hem als geplukte kip moeten uitleveren aan de Amerikanen. Omdat Timmermans Carvajal diplomatieke immuniteit verleende, moesten de VS hem nog jaren achterna zitten.

De VS beschouwden Carvajal als het uitvoerende mannetje van het Venezolaanse regime. Hij was degene die vuile handen maakte en de dagelijkse contacten onderhield met Colombiaanse drugskartels en guerrillero’s en met de door Iran gesteunde Hezbollah-strijders. Paspoorten, wapens, een veilig heenkomen, alles konden ze krijgen. Carvajal moest en zou voor een Amerikaans gerecht worden gesleept. Behalve terechtstaan, moest hij vooral ook gaan praten. Dan zou de criminele aard van het Venezolaanse regime bloot worden gelegd.

In het zonnetje

Hoe ging het verder met generaal-majoor buiten dienst Hugo Carvajal Barrios? Eind juli 2014 – kort nadat hij Aruba had kunnen verlaten – verscheen hij op het podium van het congres van de Socialistische Partij, waar president Maduro hem in het zonnetje zette en de partijaanhang hem luid toejuichte. Maar in de daaropvolgende jaren voelde hij het einde van het Maduro-bewind naderen.

In de politieke crisis van 2019 – met massale protesten tegen Maduro – schaarde ‘El Pollo’ zich aan de zijde van parlementsvoorzitter en toenmalig oppositieleider Juan Guaidó. Die laatste riep zichzelf uit tot interim-president en beloofde alvast amnestie voor militairen die hun steun aan het Maduro-bewind staakten en de zijde van de oppositie kozen. Guaidó verloor echter de machtsstrijd. Maduro bleef zitten. Carvajal viel uiteraard bij Maduro uit de gratie. Zijn generaalsrang werd hem afgenomen. Hij vluchtte naar Spanje en vroeg asiel aan.

Opsporing verzocht: 10 miljoen dollar beloning.

De Verenigde Staten verzochten om zijn uitlevering. Om daarover te beslissen, hadden Spaanse rechters en het Europese Hof voor de Mensenrechten een paar jaar nodig. Uiteindelijk wezen ze het asielverzoek en de bezwaren tegen uitzetting naar de VS af, maar toen was El Pollo al ondergedoken. In Washington loofde Justitie een beloning van 10 miljoen dollar uit voor informatie die zou leiden tot de arrestatie van Carvajal. Eind van het liedje was dat Carvajal door de Spaanse politie werd gearresteerd en op 19 juli 2023 werd uitgezet naar de VS.

Hij zit sindsdien in een Amerikaanse cel en hem hangt een levenslange gevangenisstraf boven het hoofd. Maar een definitief vonnis laat op zich wachten. El Pollo zal zijn huid zo duur mogelijk verkopen. Dat wil zeggen: hij is bereid tot samenwerking met de Amerikaanse autoriteiten en aast op een rol als kroongetuige in het proces tegen Maduro.

Leerling van Chávez

Carvajal was in de jaren tachtig leerling van kapitein Hugo Chávez op de militaire academie. Hij nam deel aan Chávez’ eerste poging tot staatsgreep in 1992. Hij bleef hem trouw in goede en slechte tijden. In 1999 kwam Chávez via de ‘Bolivariaanse Revolutie’ aan de macht. In 2004 benoemde hij Carvajal tot hoofd van de militaire inlichtingendienst.

Nadat Chávez in 2013 aan kanker overleed, nam vice-president Maduro de macht over. Vermoedelijk keek Carvajal neer op de nieuwe eerste man van het regime. Maduro was geen militair, hij was een buschauffeur die via de vakbond omhoog was gevallen. Als president liet Maduro officieren als El Pollo de vuile karweitjes opknappen. Dat kan Maduro straks duur komen te staan. Carvajal weet alles en kan – in ruil voor strafvermindering – volop tegen Maduro getuigen. Voor de Amerikaanse president Donald Trump is daar veel aan gelegen. Het proces tegen Maduro mag niet mislukken.

Op 25 juni vorig jaar kwam het Amerikaanse ministerie van Justitie met een verklaring dat Carvajal, ‘also known as El Pollo’, zijn betrokkenheid bij narcoterrorisme had toegegeven. Jay Clayton, openbaar aanklager bij de rechtbank van het Zuidelijke District in New York, liet weten: ‘Hugo Armando Carvajal Barrios was een van de machtigste mannen in Venezuela. Jarenlang gebruikten hij en andere functionarissen van het Cartel de los Soles cocaïne als wapen door het gif door de straten van New York en andere Amerikaanse steden te laten stromen. Carvajal werkte samen met groepen die dodelijk terrorisme combineerden met drugshandel. Daardoor richtten ze gemeenschappen overal in de Verenigde Staten te gronde.’

Met Cartel de los Soles wordt bedoeld het militair geleide drugsconsortium van Venezuela. In het Venezolaanse leger dragen de hoge officieren geen sterren op hun uniform, maar emblemen in de vorm van een zon. Vandaar de benaming ‘Zonnenkartel’. Carvajal had als generaal-majoor drie zonnetjes.

Brief aan Trump

Tijdens rechtszaken in Spanje had Carvajal al laten doorschemeren bereid te zijn te praten. In juni 2025 bevestigde hij dat tegenover de Amerikaanse aanklager. Op 2 december jongstleden ging hij nog een stap verder. Hij schreef vanuit zijn cel een brief van drie pagina’s aan ‘president Donald Trump en het Amerikaanse volk’, waarin hij zich opwierp als belangrijk getuige tegen Maduro. Hij plaatste die brief zelfs op social media. Let wel, dit was een maand voordat Trump opdracht gaf tot Operation Absolute Resolve: het overmeesteren van Maduro in Caracas.

Carvajal schreef: ‘Ik ben persoonlijk getuige hoe Hugo Chávez’ regering een criminele organisatie werd, die nu gerund wordt door Nicolás Maduro, Diosdado Cabello (minister van Binnenlandse Zaken, red.) en andere senior functionarissen van het regime. (…) Het doel hiervan was om het drugswapen te gebruiken tegen de VS.’

Carvajal betoogde dat het Venezolaans regime op dit spoor werd gezet door het communistische bewind van Fidel en Raúl Castro op Cuba. Op hun aandringen moesten Chávez en Maduro medewerking verlenen aan de Colombiaanse guerrillabewegingen FARC en ELN, de diverse Cubaanse spionagediensten en de Libanese Hezbollah.

Nu El Pollo in handen is van de Amerikaanse Justitie, probeert hij zijn hachje nog enigszins te redden met verklaringen die de militaire actie van Trump op 3 januari compleet rechtvaardigen. Volgens juridisch specialisten en anonieme bronnen in de Amerikaanse media zal hij een sleutelrol spelen in het proces tegen Maduro.

Een anonieme zegsman van de Amerikaanse Justitie zei al in 2019 tegen persbureau Reuters: ‘Ik durf te zeggen dat Carvajal de best geïnformeerde man van het regime-Maduro buiten Venezuela is. Hij is bereid tot samenwerking en bezit een schatkist aan bewijsmateriaal.’  

Sinds Maduro en zijn vrouw Cilia Flores in de nacht van 3 januari door Amerikaanse Special Forces van hun bed werden gelicht, speculeren Amerikaanse media over Carvajal als de bron van de benodigde inlichtingen voor Operatie Absolute Resolve. Hem wordt al bij voorbaat een rol als kroongetuige toegedicht. Het wisselgeld van Justitie is strafvermindering voor kroongetuige Carvajal, maar daarover is nog niets bekend.

Bangelijke reactie

In overleg met de Tweede Kamer zei VVD-minister David van Weel van Buitenlandse Zaken vorige week donderdag dat de Amerikanen terecht hadden ingegrepen in Venezuela, maar dat hij blijft hechten aan de internationale rechtsorde. Dat klonk een beetje hol, gezien de bemoeienissen van Buitenlandse Zaken met Carvajal. Den Haag vindt regimes als die van Maduro moreel verwerpelijk, maar verzuimt een kans om de functionarissen tegen elkaar uit te spelen. De gewetensvolle politiek is prachtig, maar daardoor reageert Nederland ook bangelijk. Het ziet een fout regime als een monolithisch blok, terwijl er juist allerlei machtstegenstellingen bestaan in een bewind als dat van Maduro. Je moet het natuurlijk wel durven om de ploerten tegen elkaar uit te spelen.

Had Frans Timmermans, Van Weels voorganger, in juli 2014 het gedurfd om de generaal-majoor b.d. géén immuniteit te verlenen en hem als geplukte kip op een vliegtuig naar de VS te zetten, dan had Washington tien jaar eerder een sterke zaak gehad tegen het regime-Maduro.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank!