Het Poolse bruto binnenlands product (bbp) is sinds de toetreding tot de EU ruim verdrievoudigd en is inmiddels de magische grens van 1000 miljard euro gepasseerd. Volgens het Internationaal Monetair Fonds (IMF) kende geen enkel democratisch land ter wereld de afgelopen twintig jaar zo’n snelle inkomensstijging.

De les die Europa uit dit succes zou moeten trekken is even simpel als urgent: welvaart wordt gecreëerd door het wegnemen van barrières, niet door het herverdelen van geld.

Toegegeven, Polen beschikt over twee belangrijke economische voordelen die geen enkele EU-commissie voor andere landen zou kunnen regelen: een grote en goed opgeleide bevolking en een uitstekende geografische ligging als buurland van de industriële reus en het machtigste EU-land: Duitsland.

Regionale ontwikkeling

Uitstekende basisvoorwaarden dus om economische groei te genereren, maar desondanks probeerde Brussel de economische achterstand met andere lidstaten glad te strijken. Vooral door herverdeling. Anders gezegd: met EU-subsidies.

In Brussel regeert al decennia de overtuiging dat Europese solidariteit hetzelfde is als miljarden uitgeven voor regionale ontwikkeling. De Unie pompt via cohesiefondsen en landbouwsubsidies astronomische bedragen van West- naar Oost-Europa. Er vloeide tussen 2004 en 2024 261 miljard euro naar Warschau. Na aftrek van de eigen Poolse afdrachten aan Brussel (ruim 85 miljard) leverde dat een netto-ontvangst op van 175 miljard. Daarvan ging naar schatting 80 tot 100 miljard rechtstreeks naar infrastructuur. Wat zich vertaalde in nieuwe snelwegen.

Maar dat was niet de hoofdmotor van Polens fabelachtige opmars. Want de Brusselse subsidies over de periode 2004–2023 waren verantwoordelijk voor slechts 0,2 procentpunt van de gemiddelde jaarlijkse economische groei van Polen van 3,9 procent. Het leeuwendeel van de groei (ruim 90 procent) kwam op een andere manier tot stand. De echte motor was én is – naast door Brussel niet te beïnvloeden factoren als de omvang van de bevolking en de ligging naast Duitsland – de gemeenschappelijke Europese markt.

Het succes van Polen werd bezegeld toen het in 2007 toetrad tot de Schengenzone. Vanaf dat moment werden de vier vrijheden (vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal) tastbare realiteit. Poolse ondernemers kregen zonder fricties toegang tot de grootste en rijkste consumentenmarkt ter wereld: Europa.

Sinds de toetreding is de Poolse export van goederen en diensten met een factor 3,5 toegenomen. Omdat de logistiek zonder fricties kon verlopen – en niet omdat Brussel er een subsidie tegenaan gooide – verplaatsten Duitse autofabrikanten hun productie naar Polen. Poolse transporteurs veroverden binnen de kortste keren meer dan 25 procent van de totale Europese markt voor wegtransport. Simpelweg omdat ze concurrerender waren en hun vrachtwagens zonder oponthoud grenzen konden passeren.

Toen de Europese Unie de subsidies aan Polen van 2021 tot 2024 bevroor vanwege politieke ruzies met de toenmalige Poolse PiS-regering, voorspelden pessimisten een economische crash. Maar de Poolse motor bleef gewoon doordraaien. Zelfs in 2024, toen een groot deel van de voor Polen bestemde miljarden nog door de Europese Commissie waren bevroren, boekte Polen een bbp-groei van bijna 3 procent.

Ondertussen belandde de traditionele economische motor Duitsland met een krimp van 0,2 procent (in 2023 zelfs min 0,9) in een recessie. De Poolse vrachtwagens bleven rijden en leverden hun ladingen probleemloos af op de interne markt. De markt bleef haar werk doen.

Mooie spaarpot

Binnen de lopende begrotingsperiode wordt nog eens ruim 24 miljard euro in Poolse infrastructuur geïnvesteerd, en in 2026 ontvangt Polen nog 43 miljard uit het eerder bevroren Coronaherstelfonds. Dat is nu een mooie spaarpot. Deze eerder bevroren fondsen komen beschikbaar omdat de PiS-regering (geen favoriet van Brussel) plaats heeft gemaakt voor een meer EU-gezinde regering onder leiding van premier Donald Tusk.

Beroemd binnen de Europese spoorsector is het ‘Port Polska’-project. Dat behelst de aanleg van 4700 kilometer nieuw spoor, waarvan 2700 kilometer voor hogesnelheidstreinen. Bovendien bouwt Polen een nieuwe centrale luchthaven die spoor-, weg-, en luchtverkeer met elkaar verbindt.

Volgens het Poolse Economische Instituut (PIE) is de economie van het land nu maar liefst 40 procent groter dan in het hypothetische scenario waarin het land géén lid was geworden van de Europese Unie.

De verwachting is dat Polen voorlopig de wind in de zeilen blijft houden. En dat ondanks de economische tegenwind die buurland Duitsland al een aantal jaren ondervindt.

Vergelijk dat met de EU-landen Bulgarije en Roemenië. Die beschikken niet over de geografische voordelen van Polen en hebben minder inwoners. Wel kregen ze op papier recht op exact dezelfde hoeveelheid Europese subsidiemiljarden, maar werden vanwege politieke motieven tot 1 januari 2025 buiten de Schengenzone gehouden. Tot vrij recent hadden beide landen vanwege grenscontroles maar zeer beperkt toegang tot de gemeenschappelijke markt. Hun vrachtwagens stonden aan de grens dagenlang in de file. Met als consequentie dat hun integratie in de Europese markt decennia werd vertraagd.

Belangrijke les

Van Polen kunnen we leren dat kunstmatige geldstromen (lees: subsidies) weinig waard zijn als markten fysiek niet vrij en openlijk toegankelijk zijn. Ook de Europese Commissie zou die belangrijke les moeten trekken.

Als de EU op het wereldtoneel relevant en competitief wil blijven, moet het roer radicaal om. De Unie zal zich veel meer moeten richten op zaken waarin ze aantoonbaar uit kan blinken: het wegnemen van belemmeringen en het schrappen van de overvloed aan overbodige regels. Dat alles ter verbetering van de gemeenschappelijke markt. Dat is, hoe je het ook wendt of keert, de belangrijkste stimulans voor economische groei. Bovendien een terrein waarop de Europese Commissie c.q. de Unie daadwerkelijk invloed heeft.

De interne markt is ook nog altijd niet af. Als het gaat om de digitale economie, de energiesector en de kapitaalmarkt lopen we in Europa nog steeds aan tegen 27 verschillende nationale muren. Europese Commissie: verwijder marktfricties, harmoniseer standaarden zodat bedrijven kunnen schaalvergroten en sloop protectionistische barrières.

Welvaart laat zich niet managen

Waar de EU zich daarentegen absoluut níet op moet richten, is de herverdeling van welvaart. Europese fondsen creëren te vaak een cultuur van subsidie-afhankelijkheid en corruptiegevoeligheid in plaats van economische dynamiek. Welvaart laat zich niet managen in Brusselse kantoren. Ze ontstaat wanneer ondernemers alle ruimte krijgen om echt te kunnen ondernemen en concurreren.

Daarbij: subsidies en investeringen in infrastructuur leveren vrijwel zonder uitzondering economisch rendement op, zo heeft de geschiedenis wereldwijd geleerd. En dat geldt zeker als de verbindingen tussen West- en Oost-Europa worden verbeterd.

Deuren wagenwijd open

Polen laat zien dat meer vrijheid aan de Europese binnengrenzen én het openstellen van de markt de ultieme armoedebestrijders zijn. Solidariteit in de EU moet niet betekenen dat we de portemonnee trekken om achterstanden te compenseren, maar dat we de deuren wagenwijd openzetten zodat álle ondernemers in de EU-lidstaten de kans krijgen om zichzelf omhoog te werken.

Nederlandse ambtenaren en politici kunnen veel leren van de Poolse aanpak. Die impliceert ook behoud van autonomie als het om immigratie gaat. Opeenvolgende Poolse regeringen en de Poolse ondernemers en werknemers plukken volop de vruchten van de gemeenschappelijke markt. Met als kers op de taart miljarden aan subsidies die ‘daar in het oosten’ verstandig worden besteed.

De Europese Commissie mag naast radicale vermindering van de regeldruk en harmonisering van wetgeving, de ruimhartige subsidies voor bijvoorbeeld landbouw best een tandje lager zetten ten gunste van investeringen in infrastructuur. Het zal ons allemaal goed doen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Polen floreert: niet dankzij Europese subsidies, maar dankzij de markt. Want vrijheid is de beste armoedebestrijder verscheen eerst op Wynia's Week.

Er waart een spook door de Haagse ministeries: het spook van de papieren werkelijkheid. Wie de blauwdruk van de recente visserijsanering legt op de slepende en slopende stikstof- en mestcrises, die het gehele land parten spelen, ziet dezelfde patronen. Beleidsmakers, gevangen in een dwingende juridische en bureaucratische dynamiek, sturen blind op abstracte Brusselse richtlijnen. Hoogwaardige productieketens in agrarische sectoren worden met miljarden aan belastinggeld gesaneerd. Het laat de overheid verbaasd achter als blijkt dat de fysieke realiteit zich niet laat dwingen in een Excelsheet. Zie hier het failliet van de Nederlandse transitiepolitiek.

De windillusie op de Noordzee

De rechtvaardiging voor de kaalslag in de visserijhavens klonk destijds nobel: de Noordzee moest de basis en motor worden van groene energietransitie en natuurherstel. De traditionele visserij moest er wijken voor gigantische windparken. Met € 155 miljoen uit het Europese Brexit Adjustment Reserve (BAR) werd de Nederlandse kottervloot effectief gedecimeerd. Protest van de complete visserijsector klonk aan dovemansoren.

In Wynia’s Week klonken vroegtijdig al waarschuwingen voor deze kaalslag. Zo legde de analyse Ook de visserij moet wijken voor wind-op-zee feilloos bloot hoe de gewenste windparken van toenmalig minister Rob Jetten (Klimaat en Energie) werden geprojecteerd op de ondiepe, vitale delen van de Noordzee. Uitgerekend dat waren de kraamkamers voor leven in zee en de gronden waar de kotters traditioneel hun platvis haalden. De overheid wist dat ze met haar plannen de visserijsector definitief zou verdringen, maar zette ze desondanks onverstoorbaar door.

Nu de visserijhavens van Urk tot Den Helder zijn leeggestroomd, spat de windillusie hardhandig uiteen. Door exploderende kosten voor staal en koper, gestegen rentes en een structureel overvol stroomnet (netcongestie) is het verdienmodel voor offshore windenergie volledig ingestort. Grote tenders, zoals voor het windgebied Nederwiek 1-A, trokken onlangs nul biedingen van commerciële partijen. Het subsidieloze sprookje is voorgoed voorbij.

Om de energietransitie kunstmatig enigszins te reanimeren, moet de overheid nu over de brug komen met de subsidieregeling TOMOZ en miljardenbudgetten. Bijvoorbeeld met bijna € 8 miljard voor de windgebieden IJmuiden Ver Gamma. Terwijl de economische en historische waarde van een eeuwenoude visserijketen definitief is vernietigd, bloedt de schatkist om haperende windparken overeind te houden. Wat overblijft zijn lege, streng beveiligde spookgebieden op zee. De visser mag er niet in, de energieproducent bouwt er niet.

Ecologische hypocrisie op open zee

Wat deze transitiepolitiek extra pijnlijk maakt, is dat de beloofde ecologische winst een papieren fabel blijkt te zijn. Al in 2019 werd in het artikel De Noordzee wordt bedreigd door windmolens aangetoond dat de grootschalige bouw van windturbines op zee verre van klimaatneutraal en verre van ecologisch onschuldig is. De gigantische impact op maritieme ecosystemen (dynamisch leven in alle zoute wateren op aarde) en de verborgen CO2-uitstoot bij de productie van de turbines werden door Den Haag bewust weggemoffeld.

In plaats van natuurherstel bracht de overheid industriële complexen naar de zee. Zoals beschreven in de analyse Rob Jetten offert de natuur van de Noordzee op voor het klimaat koos het kabinet destijds voor een gigantische schaalvergroting van 500 naar 1700 windturbines. Het mariene leven (= alle leven in zee) werd opgeofferd aan klimaatdoelen, terwijl de visserij met de vinger werd nagewezen en gesaneerd.

De landbouw als volgende dominosteen

Hetzelfde scenario herhaalt zich nu een-op-een op het land. Met een beroep op de Europese Habitatrichtlijn en de Nitraatrichtlijn (het verlies van de mestderogatie) heeft de overheid haar pijlen gericht op de landbouw. Ook hier regeert de vernietigingsdrang: er is maar liefst € 6,2 miljard gereserveerd voor de opkoop van de veestapel en nog eens € 7,4 miljard voor de afwaardering van landbouwgrond. In totaal dus € 13,6 miljard om gezonde en renderende agrarische bedrijven te sluiten.

Net als bij de windparken op zee zal de ‘reanimatiefase’ (= de chronologische stappen naar herstart van wat is verdwenen) onbetaalbaar blijken. Om het land juridisch van het stikstofslot te krijgen, klotsen er nog eens miljarden euro’s aan transitie- en innovatiebudgetten tegen de plinten. De overheid saneert de meest efficiënte landbouwsector ter wereld weg om aan een papieren model (Aerius) te voldoen. De economische kaalslag in toeleveringsketens, slachterijen en exportpositie neemt ze kennelijk op de koop toe.

Wat deze transitiepolitiek ronduit hypocriet maakt, is dat de Nederlandse consumptie er geen millimeter door verandert. Sinds de sanering van onze kotters eet de Nederlander geen gram minder vis. De lokaal gevangen Noordzeevis is simpelweg vervangen door geïmporteerde kweekvis uit Azië en Noorwegen (zalm).

Als het aan Den Haag ligt gaat hetzelfde gebeuren met ons vlees, onze zuivel en onze groenten. Als de Nederlandse boer verdwijnt, vullen buitenlandse producenten het gat dat achterblijft. De CO2- en stikstofuitstoot verdwijnt weliswaar uit de Nederlandse statistieken -waarmee Den Haag in Brussel goede sier kan maken -, maar de mondiale ecologische voetafdruk wordt ironisch genoeg groter. Tel uit de winst voor het klimaat. Immers, we importeren dan straks voedsel uit landen waar de milieu- en dierenwelzijnseisen vele malen lager liggen dan de strenge standaarden waaraan onze boeren en vissers zich moesten houden.

Het vrijwillig opgeven van voedselsoevereiniteit

De grootste strategische blinde vlek in het hele dossier is de voedselsoevereiniteit. In een geopolitiek instabiele wereld is het vermogen om de eigen bevolking te voeden een cruciale veiligheidspilaar. De Nederlandse overheid geeft er blijk van onze voedselproductie niet te zien als een strategisch belang, maar als een ruimtelijk probleem. En handelt daarnaar. Voedsel moet wijken voor windmolens, zonneparken en distributiecentra.

De minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), Jaimi van Essen (D66), probeert nu weliswaar met een nieuwe visie (‘Voedsel uit Zee’) en innovatiegeld het tij te keren, maar voor de honderden al gesaneerde ondernemers komt dit goedmakertje simpelweg te laat. De kennis en infrastructuur die eenmaal zijn gesloopt, komen nooit meer terug.

De visserij- en de landbouwcrisis zijn twee kanten van dezelfde medaille. Ze tonen een overheid die regeert bij de gratie van spreadsheet en angst voor de rechter, in plaats van in Brussel te knokken voor ons nationale belang.

De miljarden die al zijn uitgegeven om vissers te saneren en die nog volgen om boeren eenzelfde behandeling te laten ondergaan, worden nu gevolgd door miljarden aan subsidies voor onrendabele windparken. De miljarden die klaarliggen om de boerenstand te decimeren, zullen onvermijdelijk worden gevolgd door miljardensteun aan een dure en kwetsbare voedselimportketen.

Wie weigert te leren van de lege, stille visserijhavens, kijkt straks onherroepelijk aan tegen een leeg en zielloos platteland. Den Haag moet haar wensdenken en papieren modellen loslaten en terugkeren naar realiteitsbesef. 

IJsland kan leren van onze fouten

IJsland zei zondag 30 augustus per referendum ‘nee’ tegen toetreding tot de EU. Hoewel het land al deel uitmaakt van de Europese Economische Ruimte (EER). Wat betekent dat het toegang heeft tot de interne EU-markt en zich verplicht aan het leeuwendeel van de EU-wetgeving. Milieuwetgeving valt daar in principe ook onder, maar de Europese Habitat- en Vogelrichtlijn niet. IJsland wilde bij het sluiten van het EER-akkoord de volledige controle houden over het beheer van zijn eigen natuurlijke hulpbronnen. Vooral inzake de visserij en walvisjacht. De Europese Habitatrichtlijn – waarmee Nederland zoveel heeft te stellen – zou ook grote gevolgen hebben voor de IJslandse visserijsector en landbouw. Met de weigering tot toetreding tot de EU, maar wel onderdeel uitmakend van de EER, blijft IJsland de vruchten plukken van de interne markt met een minimale inlevering van de soevereiniteit. 

Zo onttrekt IJsland zich aan de dynamiek die lidmaatschap van de EU met zich meebrengt, en die de wil van de kiezer opoffert voor onderdanigheid aan Brussel.

Mocht IJsland ooit overwegen toch tot de EU toe te treden, dan doet het er verstandig aan goed notie te nemen van de fouten die Nederland maakt bij de omgang met de EU-wet- en regelgeving. Nederland is er al twee keer in verstrikt geraakt. Precies op die gebieden die IJsland nu buiten zijn deur houdt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nederland offert zijn voedselvoorziening op aan een falende transitiepolitiek verscheen eerst op Wynia's Week.

De mythe van de strenge scheidsrechter

In het publieke debat staat De Nederlandsche Bank bekend als de ultieme, oersaaie en onpartijdige scheidsrechter. Volgens de Bankwet 1998 en de Pensioenwet is haar officiële, wettelijke taak glashelder: zorgen dat ons financiële stelsel solide blijft (prudentieel toezicht), en de belangen beschermen van de Nederlandse spaarder en gepensioneerde. Lekker veilig, oer-Hollands en betrouwbaar, dachten we.  

De realiteit achter de deuren van de ivoren toren aan het Frederiksplein in Amsterdam is helaas een stuk minder romantisch. Onze toezichthouders zijn zo diep verweven met het bankentoezicht van de Europese Centrale Bank (ECB) – waar DNB voor grote banken simpelweg de directe instructies uit Frankfurt moet uitvoeren – dat ze in een flinke spagaat is beland. In plaats van onafhankelijk te focussen op het financieel systeem en onze portemonnee, lijkt DNB steeds vaker de rol van gids voor de politieke dromen van de Europese Unie te spelen. Ze kijkt met een soort macro-economische tunnelvisie naar de wereld, waarbij de échte risico’s voor de Nederlandse burger gemakshalve naar de achtergrond verdwijnen. Omdat die niet meer automatisch met elkaar verbonden zijn. De politieke agenda is leidend bij de ECB en de ECB is leidend bij de DNB. 

Wanneer de politieke druk uit Brussel of vanuit de ECB toeneemt, ontstaat er bij onze toezichthouders een opmerkelijke reflex: ze krijgen plotseling last van een selectief geheugen en vergeten kritische risicoanalyses te maken. Grote, ingrijpende plannen worden vervolgens met veel technisch jargon verpakt als ‘noodzakelijke updates’. Zo worden het Europees Parlement en de Tweede Kamer op het verkeerde been gezet.

Eigenlijk moet DNB risico’s juist opsporen en minimaliseren. Maar als een Europees politiek paradepaardje — zoals de macht over de financiële markten naar de Eurozone trekken — botst met het directe belang voor onze pensioenpotten, kiest DNB opvallend vaak voor Europese loyaliteit. Die helaas vaker wel dan niet haaks staat op de economische stabiliteit in Nederland. De onafhankelijke waakhond is veranderd in een politieke schoothond.

Voorbeelden uit de schaduw van het toezicht

Dat dit geen abstracte theorie is, blijkt uit een paar praktijkvoorbeelden waarbij de logica compleet zoek was:

Het EMIR 3.0-debacle: De mislukte Duitse kaping van de swapmarkt

Het meest recente voorbeeld leest als een financiële thriller: EMIR 3.0 (de Europese regels voor de handel in ingewikkelde rentecontracten, oftewel renteswaps). Na de Brexit wilden Parijs en Frankfurt de dominantie van de Londense beurs breken. Het plannetje? Verplicht alle Europese marktpartijen, inclusief onze pensioenfondsen, om minstens 15% van hun handel te verhuizen naar actieve rekeningen in de EU, zoals Eurex in Frankfurt.

DNB vond het allemaal prima, en knikte achter de schermen braaf ja. Een risicoanalyse naar de vraag of Frankfurt zo’n enorme markt bij een crisis wel aankon? Welnee, niet nodig. Terwijl Frankfurt de diepte en ervaring van Londen mist. Als onze fondsen daar verplicht hadden moeten handelen tijdens een marktcrash, waren de transactiekosten geëxplodeerd.

Angstaanjagend stil

Gelukkig werd dit feestje verstoord. Niet door de ‘brede blik van het Europees Parlement’, maar door het gerichte graafwerk van een klein clubje Europarlementariërs: Poolse rapporteur Danuta Hübner, shadow-rapporteur Erik Poulsen en ondergetekende.

Terwijl het Duitse Eurex agressief lobbyde en Frankrijk en Portugal vurig vochten voor deze gedwongen Europese ‘winkelnering’, wisten wij deze roekeloze marktverstoring in de bloedstollende trialogen van februari 2024 definitief te torpederen. De verplichte quota gingen de prullenbak in. Was dit plan wél doorgegaan, dan had die politieke koppigheid de Nederlandse gepensioneerde tientallen euro’s per maand aan misgelopen rendement gekost.

Toen DNB naderhand werd gevraagd waarom ze ons nooit voor dit miljardenrisico had gewaarschuwd, bleef het aan de andere kant van de lijn angstaanjagend stil.

We zien ditzelfde gebrek aan scherpte bij de slecht renderende Nederlandse pensioenfondsen. Terwijl buitenlandse fondsen de afgelopen tijd vrolijk meeliftten op bloeiende wereldwijde beurzen, stonden de Nederlandse fondsen volgens recente OESO-cijfers (2025) in de min.

In 2025 noteerden de Nederlandse pensioenfondsen als enige in de club van 38 OESO-landen een negatief rendement: -2,8 pct. Het gemiddelde rendement van de fondsen in de overige 37 landen was positief: +11,7 pct. Hoe kan dat?

Dat zat/zit in het toezicht: DNB heeft een nogal discutabele obsessie met de papieren dekkingsgraad. Zolang dat rekenkundige nummertje op papier door een stijgende rente leuk oogt, vindt DNB alles best. Maar ze verwaarloost haar wettelijke taak om toe te zien op de échte beleggingsrisico’s voor de gepensioneerden.

DNB stimuleerde pensioenfondsen om groen te beleggen

Sterker nog, DNB gebruikt risicomanagement nu als politieke achterdeur om groen beleggen te stimuleren. Via strenge ‘klimaatgidsen’ verplicht DNB pensioenfondsen om klimaat- en milieurisico’s in te prijzen. Beleggingen in de traditionele energiesector worden in de risicomodellen van DNB zó zwaar belast met administratieve regeldruk, dat fondsen (zoals het ABP, ons grootste pensioenfonds) zich gedwongen voelen om deze winstgevende sectoren halsoverkop te dumpen. Het resultaat? Miljarden aan beurswinst verdampte onder het mom van ‘milieurisicospreiding’.

DNB feestte omdat de groene modellen kloppen, terwijl pensioenpotten worden uitgekleed. Zo zag het ABP in 2022 bijna 100 miljard euro in rook opgaan omdat het ‘groen’ ging. Onder de ogen en met instemming van bestuurder Paul Rosenmöller, die ‘duurzaam beleggen’ boven het belang van pensioengerechtigden stelde.

De pensioentransitie: Eerst springen, dan kijken

We zien het ook bij de huidige mega-operatie: de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel (Wtp). DNB jaagt de hele sector tegelijkertijd door een gigantische IT-verhuizing om alle gegevens om te zetten naar individuele potjes. De bureaucratische deadlines zijn heilig. Maar een fatsoenlijk onderzoek naar de vraag of de softwareleveranciers deze miljardenstroom wel foutloos kunnen verwerken? Dat bleef veel te lang liggen. 

Pas toen de nieuwe Europese DORA-wetgeving (Digital Operational Resilience Act) om de hoek kwam kijken, werd pijnlijk duidelijk dat veel pensioenuitvoerders de risico’s van hun IT-uitbestedingsketens vooraf nauwelijks in kaart hadden gebracht. Waakhond DNB in Amsterdam eiste haast, maar vergat te controleren of de digitale fundering wel cyberveilig was. De papieren deadline in de beleidskamers bleek opnieuw belangrijker dan de operationele veiligheid op de werkvloer.

De Savings and Investment Union

De nieuwste blinde vlek van de toezichthouder tekent zich nu af rond de plannen voor de Savings and Investment Union (de spaar- en investeringsunie), een vervolg op de bankenunie. De EU wil dolgraag zo’n 10 tot 20 biljoen euro aan ‘slapend’ Europees spaargeld van de veilige bankrekeningen plukken en richting de risicovolle kapitaalmarkt jagen. Het achterliggende politieke doel is kraakhelder: ze wil op deze manier kapitaal voor groene investeringen, de digitale transitie en de Europese defensie bij elkaar brengen, zónder dat de overheidsuitgaven en nationale schulden die daarmee gepaard gaan exploderen.

In de ivoren torens van Brussel klinkt dat fantastisch: als al dat private geld in de markt wordt gepompt, hoeft de overheid niet extra te lenen en daalt de rente op staatsleningen fors. Dat is natuurlijk geweldig nieuws voor landen met torenhoge, bijna ondraaglijke schulden, zoals Frankrijk. Maar vanuit Amsterdam zwijgt men in alle talen over de gigantische risico’s die daaraan verbonden zijn voor de Nederlandse consument en het midden- en kleinbedrijf (MKB). 

Blije krekels op het Frederiksplein

Onze Nederlandse banken gebruiken dat stabiele spaargeld namelijk om onze hypotheken mee te financieren. Als de EU met aantrekkelijke belastingvoordelen of subsidies ons spaargeld weg wringt naar de kapitaalmarkt, droogt die goedkope financieringsbron op. Banken moeten hun geld dan duurder lenen op de internationale markt.

Het gevolg? De hypotheekrentes schieten omhoog, wat een enorme klap is voor huizenkopers én voor het MKB, de motor van onze economie. Zo’n kunstmatige rentestijging kan de huizenprijzen laten kelderen en ons rechtstreeks terugwerpen naar de donkere dagen van 2013, toen de woningmarkt volledig op slot zat. Maar vanuit het kantoor aan het Frederiksplein hoor je alleen blije krekels.

In de VS geldt ‘eerst testen, dan invoeren’. In de EU niet.

Het chronische gebrek aan vooraf testen legt een fundamentele weeffout in de Europese wetgevingscultuur bloot. In de Verenigde Staten is het sinds de Securities Act uit 1933 wettelijk verplicht dat élke ingrijpende verandering in het financiële systeem vooraf aan een loodzware, onafhankelijke risicotoets wordt onderworpen. Eerst zien, dan geloven. In de Europese Unie kennen we die harde verplichting niet. Grote veranderingen worden gedreven door politiek opportunisme en de drang naar centralisatie. Daarbij dekt de toezichthouder de risico’s voor de burger eerder toe dan dat hij ze blootlegt.

Een prachtig open gebouw, maar een gesloten beleidsfort

Als we de balans opmaken, is de conclusie pijnlijk: de feitelijke agenda en het gedrag van DNB staan steeds vaker haaks op haar wettelijke basistaken.

Het is een wrange paradox. Wie dezer dagen over het Frederiksplein loopt ziet dat het hoofdkantoor van DNB prachtig en duurzaam is verbouwd. Het is opengegooid voor het publiek en de interactieve tentoonstellingen zijn voor iedereen toegankelijk – absoluut een aanrader. Maar hoewel het fysieke gebouw glanst van openheid en laagdrempeligheid, is het daadwerkelijke handelen en het beleid van de bank helaas minder transparant en minder toegankelijk dan ooit. Achter de publieksvriendelijke glazen gevel schuilt een gesloten bureaucratisch fort. 

Wanneer een toezichthouder cruciale marktrisico’s verzwijgt om een Europees politiek project te beschermen, wanneer zij toestaat dat pensioenfondsen miljarden aan rendement mislopen zolang de dekkingsgraad-modellen maar groen uitslaan of wanneer zij zwijgt over plannen die onze nationale hypotheekmarkt kunnen ontwrichten, dan faalt zij in haar kerntaak.

Ruggengraat vereist

Het beschermen van onze financiële toekomst vereist een toezichthouder met ruggengraat. Een waakhond die onafhankelijk durft te zijn, en de marktrealiteit resoluut boven de politieke wensen van Frankfurt en Brussel stelt. Als we die onafhankelijkheid verliezen, betalen wij uiteindelijk met z’n allen de rekening.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Nederlandsche Bank is veranderd van een onafhankelijke waakhond in een politieke schoothond verscheen eerst op Wynia's Week.