<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
>

<channel>
	<title>1966 - Wynia&#039;s Week</title>
	<atom:link href="https://www.wyniasweek.nl/category/1966/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://www.wyniasweek.nl/category/1966/</link>
	<description>Altijd scherp, altijd spraakmakend</description>
	<lastBuildDate>Mon, 12 Oct 2026 09:45:18 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	
	<item>
		<title>Heeft D66 nog bestaansrecht nu zij de kanalen van de burgers naar de centra van de macht wil dempen in plaats van uitdiepen?</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/heeft-d66-nog-bestaansrecht-nu-zij-de-kanalen-van-de-burgers-naar-de-centra-van-de-macht-wil-dempen-in-plaats-van-uitdiepen/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-10-13</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Hans Wansink]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 13 Oct 2026 03:49:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[1966]]></category>
		<category><![CDATA[D66]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=94954</guid>

					<description><![CDATA[<p>De gemiddelde levensduur van een kabinet tussen 1966 en 1982 was minder dan twee jaar. In een periode van 17 jaar kreeg het land te maken met zes premiers en negen kabinetten. In de parlementaire geschiedenis was er geen periode zo onbepaald. Het was namelijk ook de tijd van het dualisme tussen parlement en regering. [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/heeft-d66-nog-bestaansrecht-nu-zij-de-kanalen-van-de-burgers-naar-de-centra-van-de-macht-wil-dempen-in-plaats-van-uitdiepen/">Heeft D66 nog bestaansrecht nu zij de kanalen van de burgers naar de centra van de macht wil dempen in plaats van uitdiepen?</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">De gemiddelde levensduur van een kabinet tussen 1966 en 1982 was minder dan twee jaar. In een periode van 17 jaar kreeg het land te maken met zes premiers en negen kabinetten. In de parlementaire geschiedenis was er geen periode zo onbepaald. Het was namelijk ook de tijd van het dualisme tussen parlement en regering. Leden van regeringspartijen maakten er geen enkel probleem van met de oppositie mee te stemmen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Het meest spectaculaire voorbeeld van dit dualisme was de actie van KVP-fractievoorzitter Norbert Schmelzer op 14 oktober 1966 om het kabinet van partijgenoot Cals naar huis te sturen. Nadat het centrumrechtse kabinet-Marijnen in 1965 na twee jaar was gevallen over de omroepkwestie – de VVD wilde commerciële televisie toestaan, maar de confessionele partijen wilden de verzuilde omroepen geen concurrentie aandoen – kwam er zonder verkiezingen een kabinet-Cals van KVP, ARP en PvdA. Die partijen waren het eens over het handhaven van het verzuilde omroepbestel. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Motie aangenomen met 75 tegen 62 stemmen</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Over de begroting voor 1967 was er onenigheid tussen leden van de KVP-fractie en PvdA-minister van Financiën Anne Vondeling. De uitgaven zouden met 11 procent stijgen. De katholieke Kamerleden meenden dat er een gat was van 350 miljoen gulden dat gedicht zou moeten worden door belastingverhoging. Vondeling had te maken met de linkse vakbeweging die dat niet zag zitten. Hij wilde de belastingverhoging doorschuiven naar 1968. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Daarop diende Schmelzer een motie in waarin het kabinet een bevredigend antwoord moest geven op drie vragen. Was het voorgenomen uitgavenniveau wel juist, gelet op de onvoldoende structurele dekking? Kon lastenverzwaring in 1968 worden vermeden? En hoe zou het kabinet het loonbeleid vormgeven?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hoewel Schmelzer bezwoer dat de motie niet mocht worden opgevat als gebrek aan vertrouwen in het gehele regeringsbeleid, antwoordde premier Cals dat het kabinet zou aftreden als de motie zou worden aangenomen. Tegen half vijf in de ochtend werd de motie inderdaad aangenomen met 75 tegen 62 stemmen. Voor het eerst in de geschiedenis was een Kamerdebat rechtstreeks op televisie uitgezonden. </p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Na de val van het kabinet-Cals kwam er een interim-kabinet van KVP en ARP onder leiding van Jelle Zijlstra (ARP). Het takenpakket was beperkt: het afronden van de begroting voor 1967 en van de Omroepwet en het uitschrijven van verkiezingen op 15 februari 1967. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Een nieuwe partij</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Nog geen 24 uur na de Nacht van Schmelzer werd op zaterdag 15 oktober 1966 een nieuwe partij opgericht: Democraten ’66. Het regenteske politieke bestel, gesymboliseerd door het optreden van drie premiers (Marijnen, Cals en Zijlstra) zonder dat de kiezer eraan te pas kwam, moest worden opgeblazen. Weg met de achterkamertjespolitiek!</p>



<p class="wp-block-paragraph">Voor minder dan ‘het systematisch uitroken van al diegenen, die ons wel even zullen vertellen wat goed voor ons is’, wilde oprichter Hans Gruijters het niet doen. Partijleider Hans van Mierlo formuleerde zijn ambitie als volgt: ‘We moeten een revolutie maken voordat die uitbreekt, een stille revolutie die kanalen graaft van de burgers en hun frustraties naar de centra van de macht.’</p>



<h2 class="wp-block-heading">‘Behoefte aan langetermijnpolitiek’</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Anno 2026 denken sommige prominenten er bij D66 heel anders over. Oud-partijleider Thom de Graaf wil terug naar de tijden waarin de kiezer eens per vier jaar zijn stem mocht uitbrengen, ongeacht een voortijdig einde van een kabinet, ruzie in de coalitie of ander ongerief. Dat zou betekenen dat het recht op ontbinding van de Tweede Kamer uit de Grondwet moet worden gehaald. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Thom de Graaf verklaart zich nader in <em>HP/De Tijd</em> van september: ‘Dit land heeft behoefte aan langetermijnpolitiek.’ Daarom vindt hij, voormalig vicevoorzitter van de Raad van State, dat we toe moeten naar een vaste cyclus van vier jaar. Net zoals bij de verkiezingen voor de gemeenteraad en de Provinciale Staten. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Hou de kiezer op afstand</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De Graaf: ‘Als we nu elke twee jaar nieuwe verkiezingen hebben, als Kamerleden nauwelijks de gelegenheid krijgen te groeien in hun vak, als meerderheden ogenblikkelijk weer overboord worden gegooid, als kiezers heel makkelijk van voorkeur wisselen, dan moet je je afvragen of het wel zo verstandig is om met dat gebruik door te gaan.’ </p>



<p class="wp-block-paragraph">Het is de bekende bestuurlijke reflex: hou de wispelturige kiezer op afstand door minder verkiezingen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Maar Gruijters en Van Mierlo hadden zestig jaar geleden een veel doeltreffender oplossing voor de malaise in het politieke bedrijf. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Geef de kiezer niet alleen een stem op de wetgevende macht, maar ook op de uitvoerende macht door rechtstreeks gekozen burgemeesters en regeringsleiders. Zo doen ze het in veel beschaafde landen in de rest van de wereld ook.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Verdeel vervolgens het land in 75 districten waarin per district twee Kamerleden gekozen kunnen worden. Dat herstelt de band tussen kiezer en gekozene, zoals die was vóór 1918. Herinvoering van het districtenstelsel dwingt tot samenwerking tussen verschillende politieke stromingen, omdat alleen de twee kandidaten met de meeste stemmen worden verkozen. Zo komt er een eind aan de versnippering die de hedendaagse politiek volledig verlamt. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Van middelbare leeftijd</h2>



<p class="wp-block-paragraph">D66 is inmiddels een gevestigde partij van middelbare leeftijd. De vraag is of de club van De Graaf en Jetten nog enig bestaansrecht heeft als zij de kanalen van de burgers naar de centra van de macht wil dempen in plaats van uitdiepen.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Hans Wansink</em></strong><em> schreef het boek </em><a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.blauwburgwal.nl/product/ontketend-nederland-van-provo-tot-pvv/"><em>Ontketend Nederland. Van Provo tot PVV</em></a><em>, Amsterdam, uitgeverij Blauwburgwal. </em></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Wynia’s Week </em></strong><em>brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. </em><a href="https://www.wyniasweek.nl/doneren/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"><strong><em>Doet u (weer) mee?</em></strong></a><em> Hartelijk dank!</em></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/heeft-d66-nog-bestaansrecht-nu-zij-de-kanalen-van-de-burgers-naar-de-centra-van-de-macht-wil-dempen-in-plaats-van-uitdiepen/">Heeft D66 nog bestaansrecht nu zij de kanalen van de burgers naar de centra van de macht wil dempen in plaats van uitdiepen?</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/10/HansWansink-13-10-26-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/10/HansWansink-13-10-26-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/10/HansWansink-13-10-26.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/10/HansWansink-13-10-26-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/10/HansWansink-13-10-26-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/10/HansWansink-13-10-26.jpg" length="54841" type="image/jpeg" />
	</item>
		<item>
		<title>De grote politieke vernieuwers van 1966 zaten niet bij de intellectuelen van D66, maar bij de ‘achterlijke’ Boerenpartij van Hendrik Koekoek</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/de-grote-politieke-vernieuwers-van-1966-zaten-niet-bij-de-intellectuelen-van-d66-maar-bij-de-achterlijke-boerenpartij-van-hendrik-koekoek/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-04-28</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Roelof Bouwman]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 28 Apr 2026 03:53:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[1966]]></category>
		<category><![CDATA[Boeren]]></category>
		<category><![CDATA[D66]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=82329</guid>

					<description><![CDATA[<p>Binnenkort, op 30 april, is het zestig jaar geleden dat de founding fathers van D66 hun eerste bijeenkomst hielden. Dertien intellectuelen uit de journalistiek en het bedrijfsleven, op een enkele uitzondering na jonge dertigers, maakten die zondag hun opwachting in de Bernhardzaal van het Amsterdamse hotel Krasnapolsky. Een half jaar later, op 14 oktober 1966, [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/de-grote-politieke-vernieuwers-van-1966-zaten-niet-bij-de-intellectuelen-van-d66-maar-bij-de-achterlijke-boerenpartij-van-hendrik-koekoek/">De grote politieke vernieuwers van 1966 zaten niet bij de intellectuelen van D66, maar bij de ‘achterlijke’ Boerenpartij van Hendrik Koekoek</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Binnenkort, op 30 april, is het zestig jaar geleden dat de <em>founding fathers</em> van D66 hun eerste bijeenkomst hielden. Dertien intellectuelen uit de journalistiek en het bedrijfsleven, op een enkele uitzondering na jonge dertigers, maakten die zondag hun opwachting in de Bernhardzaal van het Amsterdamse hotel Krasnapolsky. Een half jaar later, op 14 oktober 1966, volgde de officiële oprichting van D66.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Nogal wat politieke waarnemers waren destijds zwaar onder de indruk van de nieuwe partij. Alles aan D66 maakte immers een moderne indruk: niet alleen de sympathieke partijleider Hans van Mierlo, maar ook zijn boodschap dat we de verkalkte ideologieën van de negentiende eeuw &#8211; confessionalisme, socialisme, liberalisme &#8211; achter ons moesten laten en dat we toe waren aan meer directe democratie, inclusief rechtstreeks gekozen burgemeesters en een rechtstreeks gekozen premier. En wat te denken van de uit Amerika geïmporteerde reclametechnieken waarmee de partij aan de man werd gebracht: ook al hypermodern. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Ouderwets en achterlijk</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In al die opzichten leek D66 haaks te staan op de partij die in 1966 bij de Provinciale Statenverkiezingen 6,8 procent van de stemmen kreeg en haar electorale doorbraak beleefde: de Boerenpartij van Hendrik Koekoek. Ouderwetser en achterlijker bestond niet, zo vond het gros van de commentatoren. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Maar de gelauwerde journalist Henk Hofland trok in 1972 in zijn klassiek geworden boek <em>Tegels lichten</em> een totaal andere conclusie. Het ‘eerste zuiver politieke binnenlandse verzet’ in het naoorlogse Nederland, zo schreef Hofland, kwam niet van Provo’s, Maagdenhuisbezetters, Dolle Mina’s of andere linkse helden van de jaren zestig. Nee, het kwam van rechts en het begon al in de jaren vijftig &#8211; dankzij onze boeren.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hofland doelde op de Landelijke Vereniging voor Bedrijfsvrijheid in de Landbouw (BVL). Deze ‘Vrije Boeren’, zoals ze zichzelf noemden, keerden zich tegen de groeiende overheidsbemoeienis met de agrarische sector. Vooral voor kleine landbouwers pakte de stortvloed aan nieuwe regels en voorschriften vaak funest uit. </p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">De welbespraakte Bennekomse veehouder Hendrik Koekoek werd hun voorman. Aanvankelijk was hij politiek actief binnen de CHU, een protestantse voorloper van het CDA, maar in 1958 begon hij voor zichzelf &#8211; met de Boerenpartij. </p>



<p class="wp-block-paragraph">In 1963 kregen Koekoek en zijn aanhangers landelijke bekendheid. Een aantal keuterboeren uit het Drentse Hollandscheveld weigerde nog langer de verplichte heffingen van het bedrijfschap voor de landbouw, het zogenoemde Landbouwschap, te betalen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Er volgden beslagleggingen en ontruimingen, die gepaard gingen met hevige botsingen tussen Vrije Boeren, sympathiserende omwonenden en de politie. Barricades, gehelmde agenten met karabijnen en traangas, charges, waarschuwingsschoten, een boerderij die in vlammen opging – het was in het naoorlogse Nederland nog niet eerder vertoond. </p>



<p class="wp-block-paragraph">‘De boeren verloren de strijd tegen het Landbouwschap uiteindelijk, maar Hendrik Koekoek en de Vrije Boeren werden in het hele land toegejuicht als de morele winnaars,’ memoreert historicus en journalist Hans Wansink in zijn onlangs verschenen boek <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://www.wyniasweek.nl/product/ontketend-nederland-van-provo-tot-pvv/"><em>Ontketend Nederland. Van Provo tot PVV</em></a>.<em> </em>Het leverde Koekoek bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1963 drie zetels op. Bijna twintig jaar zou de Boerenpartij het volhouden op het Binnenhof. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Populistische eenmanspartij</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Terugkijkend valt op hoe modern Koekoek was. Met zijn Drentse accent, zijn simpele logica en zijn droge humor (‘<em>Als u vijf’ntwintig guld’n stort, krijgt u ons partijblad gratis’</em>) wist hij als eerste Nederlandse politicus volop te profiteren van het toen nog nieuwe medium televisie. In 1974 scoorde hij zelfs een nummer één-hit in de Veronica Top 40, dankzij de samen met Pierre Kartner alias Vader Abraham gezongen carnavalskraker <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://youtu.be/T4xZXPLsKi8?si=Y2FVXb3MrQ-3Io_F"><em>Den Uyl is in den olie</em></a>. Geen enkel Tweede Kamerlid heeft hem dat ooit nagedaan.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Net als later de LPF en de PVV was de Boerenpartij in essentie een eenmanspartij, met een politieke stijl die we nu ‘populistisch’ zouden noemen. Koekoek was er voor de simpele kiezer die, in de woorden van Hofland, ‘het gevoel had dat hij afgebluft werd door de deskundigen, dat het niets uitmaakte of hij links of rechts binnen het Bestel koos, dat zijn parlementariërs toch niet of onbegrijpelijk uit hun woorden kwamen en dat alles buiten hem om geregeld werd’. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Ook de bestrijding die Koekoek ten deel viel doet &#8211; in retrospectief &#8211; erg modern aan. ‘De eerste reactie van het Bestel,’ schreef Hofland, ‘was niet te onderzoeken of de boeren misschien enig recht van spreken zouden hebben, maar hun leider tot een domoor, een fascist, oplichter of staatsvijand te verklaren.’ </p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">Koekoek wist dat hij een doelwit was. Uit voorzorg liep hij na spreekbeurten in het land nooit alleen terug naar zijn auto. Daarin lag altijd een ‘boerenwapen’, zoals een bijl of een schep. Maar de linkse activisten waar hij bang voor was, bleken inventiever dan Koekoek had voorzien.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ze haalden stiekem het eten en het water weg bij zijn pony’s en kregen het zo voor elkaar dat hij in 1980 werd veroordeeld tot duizend gulden boete en twee weken voorwaardelijk &#8211; wegens het ‘verwaarlozen’ van zijn dieren. Als ponymishandelaar en onder de nieuwe naam Rechtse Volkspartij ging Koekoek de Tweede Kamerverkiezingen van 1981 in. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Het werd zijn Waterloo. Bij de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen van 1982 volgde nog een mislukte comeback, nadat ook een terugkeer in de gemeenteraad van Ede al op niets was uitgelopen. Daarna werd het stil. Wie nog contact zocht met Koekoek, kreeg een verbitterde man aan de telefoon die het &#8211; anders dan voorheen &#8211; graag kort hield. In 1987 overleed hij, na een hartaanval. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Geen herdenking</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Naar de stalinist Marcus Bakker, voormalig aanvoerder van de CPN en later Europees lijstduwer van GroenLinks, werd in 1991 op het Binnenhof een vergaderzaal genoemd. Anders dan in de Tweede Kamer bij overleden fractievoorzitters gebruikelijk is, werd Hendrik Koekoek door toenmalig Kamervoorzitter Dick Dolman (PvdA) niet eens herdacht.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dat valt allemaal niet meer goed te maken. Maar toch, op de vraag waar in 1966 de grootste politieke vernieuwers zaten, is zestig jaar na dato nog maar één antwoord mogelijk. Niet bij de intellectuelen in Krasnapolsky, die later alsnog kozen voor een ideologisch etiket (‘sociaal-liberaal’) en waar democratisering inmiddels van de agenda is afgevoerd, maar in Bennekom, bij de eenmanspartij van een rechts-populistische veehouder.  </p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Een waarheid als een koe,’ zou Koekoek zeggen. </p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Wynia’s Week</em></strong><em> verschijnt 156 keer per jaar en wordt </em><strong><em>volledig mogelijk gemaakt</em></strong><em> door de donateurs. Doet u mee? </em><strong><em><a href="http://www.wyniasweek.nl/doneren/">Doneren kan zo</a></em></strong><em>. </em><strong><em>Hartelijk dank!</em></strong><em> </em></p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/de-grote-politieke-vernieuwers-van-1966-zaten-niet-bij-de-intellectuelen-van-d66-maar-bij-de-achterlijke-boerenpartij-van-hendrik-koekoek/">De grote politieke vernieuwers van 1966 zaten niet bij de intellectuelen van D66, maar bij de ‘achterlijke’ Boerenpartij van Hendrik Koekoek</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/RoelofBouwman-28-4-26-herzien-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/RoelofBouwman-28-4-26-herzien-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/RoelofBouwman-28-4-26-herzien.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/RoelofBouwman-28-4-26-herzien-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/RoelofBouwman-28-4-26-herzien-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/RoelofBouwman-28-4-26-herzien.jpg" length="82767" type="image/jpeg" />
	</item>
		<item>
		<title>Hoe een ‘godslasterlijke’ katholiek 60 jaar geleden de emancipatie van homo’s in een stroomversnelling bracht</title>
		<link>https://www.wyniasweek.nl/hoe-een-godslasterlijke-katholiek-60-jaar-geleden-de-emancipatie-van-homos-in-een-stroomversnelling-bracht/?utm_source=mailchimp&#038;utm_medium=email&#038;utm_campaign=2026-04-09</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[Hans Wansink]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 09 Apr 2026 03:49:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[1966]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Literatuur]]></category>
		<category><![CDATA[Tolerantie]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.wyniasweek.nl/?p=81513</guid>

					<description><![CDATA[<p>Het jaar 1966 was in veel opzichten een kanteljaar in onze recente geschiedenis. De schrijver Gerard Reve speelde een hoofdrol in de strijd voor emancipatie van homoseksuelen, signaleer ik in Ontketend Nederland. Dat had alles te maken met de publicatie in maart 1966 van zijn brievenroman Nader tot U &#8211; en vooral met het daaropvolgende [&#8230;]</p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/hoe-een-godslasterlijke-katholiek-60-jaar-geleden-de-emancipatie-van-homos-in-een-stroomversnelling-bracht/">Hoe een ‘godslasterlijke’ katholiek 60 jaar geleden de emancipatie van homo’s in een stroomversnelling bracht</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Het jaar 1966 was in veel opzichten een kanteljaar in onze recente geschiedenis. De schrijver Gerard Reve speelde een hoofdrol in de strijd voor emancipatie van homoseksuelen, signaleer ik in <em><a href="https://www.wyniasweek.nl/product/ontketend-nederland-van-provo-tot-pvv/">Ontketend Nederland</a></em>. Dat had alles te maken met de publicatie in maart 1966 van zijn brievenroman <em>Nader tot U &#8211;</em> en vooral met het daaropvolgende proces tegen Reve wegens ‘smadelijke godslastering’. Vandaar dat ik wat uitgebreider stil sta bij wat Gerard Reve zijn ‘rampjaar’ noemde.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Uit de kast komen is ook nu nog geen lichtvaardige actie, maar tot diep in de jaren zestig was afwijzing de standaardreactie op homo’s en lesbo’s die van hun seksualiteit geen geheim maakten. Seksueel verkeer van een meerderjarige met een minderjarige van hetzelfde geslacht was volgens artikel 248bis van het Wetboek van Strafrecht verboden.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het betekende dat de belangenvereniging voor homo’s, het COC, geen rechtspersoonlijkheid kon verwerven en dus zeer behoedzaam moest opereren. De besloten vereniging functioneerde als een soort schuilkelder voor homoseksuelen. Het politieke karakter van het COC moest worden verhuld. Alles wat kon worden opgevat als ‘propaganda voor de homoseksuele levenswijze’ moest worden vermeden.</p>



<h2 class="wp-block-heading">‘Godslasterlijk en immoreel’</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Maar halverwege de jaren zestig besloot het COC, met Reve als één van de boegbeelden, het debat over erkenning van homoseksuelen aan te zwengelen. In 1965 lanceerde het COC het tijdschrift <em>Dialoog.  </em>Daarin werd Reves ‘Brief aan mijn Bank’ gepubliceerd. Die bevatte de volgende passage:</p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Als God zich opnieuw in de Levende Stof gevangen geeft, zal Hij als Ezel terugkeren, hoogstens in staat een paar lettergrepen te formuleren, miskend en verguisd en geranseld, maar ik zal Hem begrijpen en meteen met Hem naar bed gaan, maar ik doe zwachtels om Zijn hoefjes, dat ik niet te veel schrammen krijg als Hij spartelt bij het klaarkomen.’</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het nummer werd wijd verspreid; ook de leden van de Tweede Kamer kregen een exemplaar toegestuurd. De bijdrage van Reve was voor SGP-parlementariër C.N van Dis aanleiding om op 22 februari 1966 Kamervragen te stellen aan minister van Justitie Ivo Samkalden en minister van Cultuur Maarten Vrolijk (beiden PvdA). ‘Moeten de ministers niet erkennen, dat het artikel godslasterlijk, immoreel, bestiaal en zelfs satanisch van inhoud is en derhalve uitermate krenkend voor de godsdienstige gevoelens van zeer velen in ons volk?’</p>



<p class="wp-block-paragraph">Op 28 maart antwoordden de ministers dat door het Openbaar Ministerie een vervolging wegens smadelijke godslastering tegen Reve zou worden ingesteld. </p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="6482869211" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Ik ben ervan overtuigd’, blikte Gerard Reve in 1995 terug, ‘dat het jaar negentienhonderd zes en zestig in belangrijke mate een rampjaar was. Niet voor de wereld en evenmin voor mijn Geliefde Land en Volk, maar voor mij, schrijver dezes, zelve.’</p>



<p class="wp-block-paragraph">Reve verklaarde zich nader: ‘Waarom was 1966 een rampjaar? Omdat in dat jaar mijn roman <em>Nader Tot U</em> verscheen, die in één klap aan alle twijfel een einde maakte: Gerard Reve was wel degelijk van de herenliefde, en meende dat gegeven als motief in zijn werk een plaats te moeten geven. Genoemde tegennatuurlijke geaardheid was toen nog allerminst chic, doch een lelijk stigma. In datzelfde jaar werd ik rooms-katholiek, wat in Nederland net zo erg was en nog steeds is. Men kan dus spreken van een dubbele vernedering, die ik door mijn eigenaardige karakter zelf gezocht heb.’</p>



<p class="wp-block-paragraph">Reve had het boek opgedragen aan zijn vriend Willem Bruno van Albada. Tot ontsteltenis van vader en moeder Van Albada: ‘Begrijpen jullie nu helemaal niet, dat het in de publiciteit brengen van onze naam (&#8230;) voor ons een klap is die hard aan komt?’ Er viel dus voor Reve en zijn partner ook persoonlijk nog een wereld te winnen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">‘Mooie stukken’</h2>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Nader tot U </em>hield in het hele jaar 1966 de gemoederen bezig. Binnen enkele maanden was het al aan een vierde druk toe. Voor- en tegenstanders kwamen in de pers uitgebreid aan het woord. Algemeen was het oordeel dat er niemand in Nederland ooit zo had geschreven over homoseksualiteit én over God als Gerard Reve. Maar strafbaarstelling werd door de meeste commentatoren afgedaan als ‘niet meer van deze tijd’. Dat gold ook voor veel gelovigen zelf. Typerend was de reactie van de bekende KVP-politica Marga Klompé:</p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Ik vond hele mooie stukken in dat boek, maar als u mij vraagt of dat mijn meest favoriete lectuur is, da zeg ik nee! Maar als ik dan zo’n boek lees, dan probeer ik mij af te vragen wie de man is, die dat boek heeft geschreven. Als je dat doet, word je niet zo gauw gechoqueerd.’ </p>



<p class="wp-block-paragraph">    <script async src="https://pagead2.googlesyndication.com/pagead/js/adsbygoogle.js"></script>
    <ins class="adsbygoogle" style="display:block" data-ad-client="ca-pub-1798243564608352" data-ad-slot="8473891437" data-ad-format="auto" data-full-width-responsive="true"></ins>
    <script>(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});</script>
    </p>



<p class="wp-block-paragraph">De officier van justitie betrok in zijn dagvaarding een passage uit <em>Nader tot</em> <em>U</em> die aansloot bij het door Van Dis gewraakte citaat uit <em>Dialoog</em>: </p>



<p class="wp-block-paragraph">‘En God Zelf zou bij mij langs komen in de gedaante van een eenjarige, muisgrijze ezel en voor de deur staan en aanbellen en zeggen: “Gerard, dat boek van je – weet je dat ik bij sommige stukken gehuild heb?” “Mijn Heer en mijn God! Geloofd weze Uw Naam tot in alle Eeuwigheid! Ik houd zo verschrikkelijk veel van U”, zou ik proberen te zeggen, maar halverwege zou ik al in janken uitbarsten, en Hem beginnen te kussen en naar binnen trekken, en na een geweldige klauterpartij om de trap naar het slaapkamertje op te komen, zou ik Hem drie keer achter elkaar langdurig in Zijn Geheime Opening bezitten, en daarna een present-eksemplaar geven, niet gebrocheerd, maar gebonden – niet dat gierige en benauwde – met de opdracht: <em>Voor De Oneindige. Zonder Woorden</em>.’</p>



<p class="wp-block-paragraph">Gerard Reve stond op 20 oktober 1966 terecht voor de Amsterdamse rechtbank. De officier van Justitie eiste een boete van honderd gulden. De rechtbank ontsloeg Reve op 3 november van rechtsvervolging, maar het was een dubbelzinnig vonnis. Het college beschouwde de gewraakte passages namelijk wel als godslastering, maar vond dat zij geen smadelijk karakter hadden. Dit was voor zowel Gerard Reve als de officier van justitie aanleiding om in beroep te gaan.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Geen statisch Godsbeeld</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Dit hoger beroep diende op 17 oktober 1967 voor het Amsterdamse gerechtshof. De advocaat-generaal eiste eveneens honderd gulden boete. Gerard Reve besloot zijn verdediging zelf te voeren. Essentieel in zijn pleitrede was de formulering van zijn Godsbegrip: </p>



<p class="wp-block-paragraph">‘Ik bezit geen statisch Godsbeeld, maar als ik van God een definitie zou moeten geven, dan zou die thans luiden: “God is het diepst verborgene, meest weerloze, allerwezenlijkste en onvergankelijkste in onszelf” (…) En ik vermag niet in te zien, waarom dit Godsbeeld minder recht op expressie zou hebben dat dat van bijvoorbeeld de God der wrake, die mensen tot het bedrijven van zonden predestineert, om ze vervolgens voor deze zonde voor eeuwig te verdoemen.’</p>



<p class="wp-block-paragraph">Reve voegde er nog aan toe dat ‘het liefste, meest schuldeloze schepsel dat ik ken is, naast de olifant, de Ezel (…) Het is geen toeval, dat volgens de overlevering de Ezel één van de slechts twee uitverkoren Dieren is, die aanwezig mogen zijn bij de Geboorte van God.’</p>



<h2 class="wp-block-heading">Een stap vooruit</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Het Hof sprak Reve op 31 oktober volledig vrij, omdat uit niets was gebleken dat hij bedoeld had God te beschimpen of te honen. De advocaat-generaal ging in cassatie bij de Hoge Raad, maar zijn beroep werd op 2 april 1968 niet ontvankelijk verklaard. Reve noemde het arrest van de Hoge Raad een stap vooruit, ‘omdat van nu af aan de bedoelingen van de auteur en niet de opvattingen van de lezers beslissend zijn.’ </p>



<p class="wp-block-paragraph">Wel pleitte hij voor afschaffing van het verbod op smalende godslastering. Het zou nog tot 1 maart 2014 duren voordat het betreffende artikel 147 van het Wetboek van Strafrecht zou worden geschrapt. </p>



<figure class="wp-block-image size-full is-resized"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="605" height="341" src="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/Afbeelding1-1.png" alt="" class="wp-image-81515" style="width:801px;height:auto" srcset="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/Afbeelding1-1.png 605w, https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/Afbeelding1-1-300x169.png 300w, https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/Afbeelding1-1-600x338.png 600w" sizes="(max-width: 605px) 100vw, 605px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph"><em><br></em>Hans Wansink is historicus en journalist. Onlangs verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal zijn boek ‘Ontketend Nederland. Van Provo tot PVV’. Het boek kost €29,95 en is&nbsp;<a target="_blank" href="https://www.wyniasweek.nl/product/ontketend-nederland-van-provo-tot-pvv/">HIER</a>&nbsp;te bestellen<strong>.</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Wynia’s Week</strong> verschijnt 156 keer per jaar en wordt <strong>volledig mogelijk gemaakt</strong> door de donateurs. Doet u mee? <a target="_blank" href="http://www.wyniasweek.nl/doneren/"><strong><em>Doneren kan zo</em></strong></a>. <strong>Hartelijk dank!</strong> </p>



<p class="wp-block-paragraph">. </p>
<p>Het bericht <a href="https://www.wyniasweek.nl/hoe-een-godslasterlijke-katholiek-60-jaar-geleden-de-emancipatie-van-homos-in-een-stroomversnelling-bracht/">Hoe een ‘godslasterlijke’ katholiek 60 jaar geleden de emancipatie van homo’s in een stroomversnelling bracht</a> verscheen eerst op <a href="https://www.wyniasweek.nl">Wynia&#039;s Week</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
		<media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/WW-Wansink-9-april-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image"  /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/WW-Wansink-9-april-2026-300x170.jpg" width="300" height="170" medium="image"  isDefault="true" /><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/WW-Wansink-9-april-2026.jpg" width="600" height="340" medium="image"  /></media:group><media:content url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/WW-Wansink-9-april-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" medium="image" /><media:thumbnail url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/WW-Wansink-9-april-2026-150x150.jpg" width="150" height="150" /><enclosure url="https://www.wyniasweek.nl/wp-content/uploads/2026/04/WW-Wansink-9-april-2026.jpg" length="26616" type="image/jpeg" />
	</item>
	</channel>
</rss>
