Rechters hebben klimaatbeleid tot een juridische plicht gemaakt. Daarmee is een nieuwe norm ontstaan: de staat moet burgers beschermen tegen voorzienbare risico’s. Maar wie die norm serieus neemt, kan haar niet beperken tot klimaat alleen. In een wereld waarin energiezekerheid en betaalbaarheid onder druk staan, blijkt dat bescherming selectief wordt toegepast — en dat is juridisch niet houdbaar.

Bescherming is geen politieke keuze meer

Met de uitspraak in KlimaSeniorinnen v. Switzerland en de recente Bonaire-zaak is een norm vastgelegd die de verhouding tussen staat en burger fundamenteel verandert. De staat moet burgers beschermen tegen voorzienbare risico’s die hun gezondheid en leefomgeving aantasten. Klimaatverandering valt daaronder. Dat is nu recht.

Maar wat hier werkelijk is neergezet, is geen klimaatdoel, maar een principe: bescherming is geen politieke keuze meer, maar een juridische verplichting.

Wat daarbij opvalt, is dat de overheid die verplichting niet consequent invult. In de communicatie over energiebeleid wordt vooral de gewenste uitkomst benadrukt, terwijl kosten, systeemrisico’s en onzekerheden structureel onderbelicht blijven. Bescherming veronderstelt echter een volledig beeld van risico’s — niet een selectieve weergave daarvan.

Die verplichting geldt in een wereld die niet alleen verandert door klimaat, maar ook instabieler wordt. Geopolitieke spanningen, verstoringen van energieroutes en afhankelijkheid van import maken duidelijk dat leveringszekerheid geen vanzelfsprekendheid is.

Daarmee ontstaat een tweede categorie voorzienbare risico’s: energie-onzekerheid. Die onzekerheid wordt in het publieke debat vaak gereduceerd tot een tijdelijk of beheersbaar probleem, terwijl de onderliggende risico’s structureel van aard zijn en toenemen naarmate systemen complexer en afhankelijker worden.

Energie is geen gewone markt. Het is een basisvoorwaarde voor het functioneren van de samenleving. Zonder energie geen economie, geen zorg, geen dagelijks leven. Daarmee raakt energievoorziening direct aan de bestaanszekerheid van burgers — en dus aan de beschermingsplicht van de staat.

Een onomkeerbare keuze

Juist daar ontstaat een fundamenteel probleem. Niet alleen omdat fysieke capaciteit verdwijnt, maar ook omdat de afweging waarop dit beleid rust zelden integraal wordt gemaakt. Kosten, leveringszekerheid en robuustheid van het systeem worden onvoldoende in samenhang beoordeeld.

De Nederlandse overheid is niet alleen bezig met het afbouwen van fossiele energie, maar ook met het structureel onbruikbaar maken van bestaande gasbronnen. Gasvelden worden gesloten, infrastructuur ontmanteld en — nog ingrijpender — putten worden volgestort. Daarmee verdwijnt niet alleen productiecapaciteit, maar wordt ook een potentiële noodvoorziening definitief uitgesloten.

Dat is meer dan een beleidskeuze. Het is een onomkeerbare handeling.

In een instabiele wereld, waarin geopolitieke verstoringen plotseling kunnen optreden, is het beschikken over strategische reserves geen luxe, maar een essentieel onderdeel van bescherming. Door die optie definitief uit te sluiten, wordt het vermogen om in crisissituaties te handelen bewust beperkt. Dat roept een fundamentele vraag op: kan een staat die zichzelf deze mogelijkheid ontneemt, nog voldoen aan zijn beschermingsplicht?

Groningen: bescherming is geen nulsom

De situatie in Groningen maakt die afweging complex, maar niet vrijblijvend. Bescherming van inwoners tegen schade en risico’s is terecht en noodzakelijk. Maar bescherming is geen nulsom. Het kan niet zo zijn dat het beschermen van een beperkte groep leidt tot het structureel verzwakken van de bescherming van de gehele bevolking.

Een rechtsstaat weegt belangen – maar verliest daarbij het geheel niet uit het oog. Wanneer het beleid ertoe leidt dat 18 miljoen Nederlanders kwetsbaarder worden voor energie-onzekerheid, dan kan die afweging niet zonder meer als evenwichtig worden beschouwd.

Minder energie, hogere kosten

Die spanning wordt versterkt door een tweede ontwikkeling. Niet alleen neemt de fysieke beschikbaarheid van energie af, ook de financiële toegankelijkheid staat onder druk. Energie die beschikbaar is, wordt zwaar belast. Voor veel huishoudens vormt belasting een substantieel deel van de energierekening.

Daarmee ontstaat een situatie waarin de staat enerzijds risico’s zegt te willen beperken, maar anderzijds zelf bijdraagt aan een toename van financiële kwetsbaarheid — zonder dat die spanning expliciet wordt erkend. Daarmee ontstaat een dubbele kwetsbaarheid: minder zekerheid én minder betaalbaarheid.

Als energie een basisvoorziening is — en dat is zij — dan raakt structurele onbetaalbaarheid direct aan bestaanszekerheid. En daarmee aan de kern van wat de staat moet beschermen.

Bescherming kan niet worden uitgesteld

Tegenover deze ontwikkeling stelt de overheid dat de energietransitie uiteindelijk zal leiden tot meer onafhankelijkheid en veiligheid. Maar dat is een belofte op lange termijn. Bovendien is die belofte gebaseerd op aannames over toekomstige systeemprestaties die in de praktijk nog niet op grote schaal zijn bewezen. De risico’s waartegen bescherming vereist is, manifesteren zich nu.

Die realiteit wordt inmiddels ook zichtbaar in de praktijk. Netbeheerders waarschuwen dat uitbreiding van het elektriciteitsnet vastloopt in procedures, terwijl bedrijven en consumenten steeds vaker geen toegang krijgen tot een aansluiting. Tegelijkertijd maken hoge netwerkkosten en belastingen de overstap naar elektriciteit financieel onaantrekkelijk.

Daarmee ontstaat een paradoxaal beleid: de staat stimuleert elektrificatie, maar maakt die in de praktijk moeilijk uitvoerbaar en kostbaar. Bescherming wordt niet alleen vooruitgeschoven, maar in sommige gevallen actief ondergraven. De beschermingsplicht van de staat kan niet worden uitgesteld tot het moment waarop beleid mogelijk effect heeft.

De ervaring in Groningen heeft laten zien wat er gebeurt wanneer bescherming tekortschiet. Dat onderstreept dat energiebeleid niet alleen een systeemvraag is, maar ook een rechtsstatelijke vraag.
De Haagse rechtbank heeft Nederland bevolen Bonaire te beschermen tegen klimaatverandering. Opmerkelijk is dat juist in deze zaak wordt gewezen op het recht op gelijke bescherming. Klimaatorganisaties benadrukken dat het recht op een veilige toekomst niet afhankelijk mag zijn van de plek waar je woont binnen Nederland. Die redenering is op zichzelf consistent — maar zij legt tegelijkertijd een bredere verplichting bloot. Als bescherming niet plaatsgebonden mag zijn, kan zij ook niet beperkt blijven tot één type risico.

Van klimaatplicht naar energieplicht

De rechtspraak heeft een norm neergezet die verder reikt dan klimaat alleen. Die norm blijft echter selectief toegepast. Want als de staat verplicht is om burgers te beschermen tegen klimaatverandering, dan is zij ook verplicht om hen te beschermen tegen energie-onzekerheid en energie-onbetaalbaarheid.

Bescherming is geen instrument dat selectief kan worden ingezet. Zij is ondeelbaar.

Een staat die gasvelden sluit, energie onbetaalbaar maakt en binnen het Koninkrijk geen gelijke bescherming biedt, kan zich niet blijven beroepen op zijn beschermingsplicht — want wie bescherming selectief toepast, ondergraaft haar fundament.

*Henk C. Jonkhoff is ondernemer.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Als de staat burgers moet beschermen tegen klimaatverandering, dan ook tegen energie-onzekerheid en energie-onbetaalbaarheid verscheen eerst op Wynia's Week.

Bestaanszekerheid was geen hype, maar harde realiteit. De overrompelende inflatie in 2022 en 2023 nam een hap uit ieders portemonnee. Na de inval van Poetin in Oekraïne in februari 2022 was de aardgasprijs op de wereldmarkt door het dak gegaan. Nederland stond er beteuterd naar te kijken. Dat waren we niet gewend.  

Nederland was een gasland. Was. De gasbel is passé.

Ingeslapen

Nederland had zich in slaap laten sussen door de zekerheid van de gasbel. Europa door de vanzelfsprekende aanvoer van Russische gas. Na de inval in Oekraïne was alles anders. We zouden ons niet nog een keer laten verrassen. Nederland en Europa zouden zich niet nog een keer afhankelijk maken van andere landen die aardgas kunnen gebruiken als politiek pressiemiddel, zoals de olie-exporterende landen (OPEC) dat eerder hadden gedaan.

Daarom hebben Europese landen, waaronder Nederland, afspraken gemaakt dat de gasvoorraden aan het begin van de winter goed gevuld moeten zijn. De boodschap aan de burgers: gaat u allen rustig slapen. Maar, en dat wordt er doorgaans niet bij verteld: dit gaat alleen over de beschikbaarheid van aardgas. Niet over de prijs die u moet betalen als de nood aan de man komt.

Daarom is er aanleiding om de vraag te stellen: laten we ons opnieuw in slaap sussen?

De aanleiding is de zogeheten vulgraad van de Nederlandse gasopslag. Nederland heeft vier ondergrondse gasopslagen, waarvan de Bergermeer, nabij Alkmaar, de grootste commerciële is. Per 1 november had de totale opslag voor 74 procent gevuld moeten zijn. Dat is net niet gehaald. De vulgraad is 73,6 procent. Dat is vrijwel gelijk aan het percentage van vorig jaar, maar duidelijk minder dan in 2023 en 2022 op dezelfde peildatum. Langzaam vervaagt kennelijk de herinnering aan de ‘rampmaand’ februari 2022 en de gevolgen.

Onze gasopslag is niet alleen voor Nederlandse consumptie. Ook andere Europese landen zonder eigen opslagcapaciteit kunnen er een beroep op doen.

De gasvoorraad doet ertoe. In weerwil van het overheidsbeleid dat huishoudens van het gas af wil hebben, zal gas ons nog decennia van dienst zijn. Het is gewoon te praktisch.

Gazprom

Het vullen van de opslag is geen taak van de rijksoverheid of van staatsbedrijf Nederlandse Gasunie. Dat is werk voor de leveranciers van aardgas aan consumenten en bedrijven. De enige prikkel is de prijs. Aardgas is een seizoensproduct. Goedkoper in de zomer, duurder als het vriest dat het kraakt.

Wat opvalt: de rol van buitenlandse partijen. Nederland wilde graag een doorvoerland zijn voor gas en daaraan verdienen. Daarom waren buitenlandse partijen graag geziene gasten. De opslag van Bergermeer is voor 60 procent in handen van Taqa, energiebedrijf uit Abu Dhabi. De overige 40 procent van de aandelen bezit het Nederlandse staatsbedrijf EBN, Energie Beheer Nederland..

Gazprom was een grote klant. Het Russische staatsgasbedrijf had gebruiksrechten en stalde daar een gasvoorraad. Na de inval in Oekraïne is Gazprom op een zijspoor gezet. De gebruiksrechten worden niet meer gebruikt. Wat is nu de rol van Gazprom? Ministers verwijzen in antwoorden op Kamervragen naar vertrouwelijke juridische adviezen.

Trump, onze man?

Gazprom is eruit, andere landen kwamen in zijn plaats. Onze beste vrienden zijn Noorwegen, de Verenigde Staten en Qatar. De laatste twee zijn lng-leveranciers.

De VS leverden in 2024 27 procent van de totale Nederlandse vraag naar aardgas. Dat is ongemakkelijk. De regering-Trump is heel duidelijk in haar doelstellingen: America First. Politieke pressie van de VS en Qatar is al een feit. Zij klaagden in een brief onlangs al over Europese wetgeving tegen misstanden in de mondiale productieketens van bedrijven. Dat was slecht voor het investeringsklimaat.

Nederland heeft vanwege de nieuwe afhankelijkheid plannen om een strategische gasvoorraad aan te houden, zoals we dat ook met olie hebben. Het wrange is dat Nederland een strategische reserve hád. Maar dat de overheid elke kans op benutting onmogelijk heeft gemaakt door de putten in Groningen vol te storten met cement.

De extra zekerheid van een strategische reserve is niet gratis. Mogelijk krijgt staatsbedrijf EBN daarin een rol. EBN heeft een groeiende rol in de Nederlandse energiepolitiek. EBN gaat namelijk ook de reguliere gasvoorraden aanvullen als de commerciële partijen dat niet doen. Ook dat kost geld. De rekening gaat naar de consument, de belastingbetaler of beide.

Lege portemonnee

Met de gasvoorraad, de LNG, de gasproductie op de Noordzee en het Noorse gas moet Nederland de strengste winter in dertig jaar kunnen doorstaan, claimde minister Sophie Hermans (VVD) eerder dit jaar in een brief aan de Tweede Kamer. Op de markt kabbelt de gasprijs tamelijk zorgeloos. Dat is ook een reden dat de opslag niet zo vol zit: de lage prijs zegt de gasbedrijven dat het wel goed komt. Het Internationaal Energie Agentschap voorspelt zelfs een ruime gasmarkt de komende jaren.

Maar één strenge winter, een kapotte pijpleiding of een politiek conflict met de VS of Qatar en de zorgeloosheid is weg. Als iedereen op hetzelfde moment gas nodig heeft, vaart de tanker naar de hoogste bieder. Dan is bestaanszekerheid terug als politiek thema, schiet de inflatie omhoog en is er aan het eind van de maand een lege portemonnee.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Zit Nederland er warmpjes bij? Bij een strenge winter moeten we maar hopen dat Trump ons vloeibaar aardgas blijft leveren. verscheen eerst op Wynia's Week.

Het bijzondere daarbij is, dat immigratie en bestaanszekerheid op gespannen voet met elkaar staan. Veel politici kost het moeite dat te erkennen. Toen Nederlandse bedrijven eind jaren zestig met hulp van de overheid laaggeschoolde arbeiders (‘gastarbeiders’) uit Turkije en Marokko haalden waren zowel linkse partijen als de vakbeweging daar tegen.

Den Uyl maakte eind aan instroom van gastarbeiders

Links had destijds goede redenen om tegen de komst van dikwijls analfabete, goedkope arbeiders van overzee te zijn. Ondernemers wilden goedkoop, ongeletterd personeel uit het buitenland en drukten daarmee niet alleen de lonen, maar meden zo ook investeringen. Het ondermijnde de positie van de Nederlandse arbeider. Als je tegen de immigratie van Turken en Marokkanen was werd je links gevonden. Wie voor de komst van Turken en Marokkanen was moest wel rechts zijn.

In latere jaren werd het diffuser. Het was een links kabinet (Den Uyl, 1973-1977) dat een eind maakte aan de instroom van arbeiders uit Turkije en Marokko, maar de kabinetten van de jaren zeventig, tachtig en negentig deden weinig tot niets aan de na-ijleffecten van de komst van de gastarbeiders: eerst kwamen de echtgenotes en de kinderen en vervolgens de echtgenotes en echtgenoten van die kinderen. Na de eeuwwisseling waren er al zo’n 800.000 Turken en Marokkanen en hun nazaten en aangetrouwden in Nederland.

Het was ook een besluit van een links kabinet (weer: Den Uyl) dat leidde tot de massale instroom van Surinamers in Nederland. Veel Surinamers voorzagen grote ellende na de Surinaamse onafhankelijkheid die vooral de PvdA’ers in het kabinet-Den Uyl voor de Surinamers in petto hadden. Suriname trok leeg: naar Nederland.

De asielinstroom stelde toen nog weinig voor, maar dat veranderde in de jaren negentig en in de nieuwe eeuw. De nieuwkomers deden een beroep op het asielverdrag van Genève en kwamen uit alle werelddelen, ook uit Europa, maar toch vooral uit het Nabije Oosten en uit Afrika – en net als bij de gastarbeiders en hun nazaten zijn en waren het veelal islamieten, hadden ze een grote afstand tot taal, land en cultuur en hadden ze vaak weinig opleiding waar ze ook in Nederland wat aan hebben.

Oost-Europese arbeidsimmigranten

Meer recent is er een stroom arbeidsimmigranten naar Nederland gekomen van binnen de Europese Unie, vooral uit de Oost-Europese landen die vanaf 2004 lid werden van de EU en die na verloop van enkele jaren zonder belemmeringen in Nederland mochten gaan werken. Vooral het vierde kabinet-Balkenende (2007-2010) zette de deuren voor deze Oost-Europese arbeidsmigratie open. Het werden er honderdduizenden, veelal laaggeschoolden.

Het tweede kabinet-Balkenende (2003-2006) had al eerder de grenzen geopend voor beter verdienende werknemers (‘expats’) van buiten de EU die via een ‘kenniswerkersregeling’ weinig drempels ontmoetten als ze naar Nederland wilden komen. Ze moesten dan wel een werkgever hebben. Aan de andere kant besloot datzelfde kabinet-Balkenende tot zeer effectief gebleken maatregelen om de huwelijksmigratie van vooral laaggeschoolde Turken en Marokkanen naar Nederland in te dammen.

Geen selectie

Er zijn zo de afgelopen vijftig, zestig jaar grote aantallen buitenlanders naar Nederland gekomen die op een kleine groep na niet werden geselecteerd op opleiding, vaardigheden en integratiekansen. Sterker nog: de Turkse en Marokkaanse gastarbeiders werden geselecteerd op hun beperkte geletterdheid. Dat vonden niet alleen de Nederlandse werkgevers, maar ook de regeringen van de herkomstlanden prettig.

Asielzoekers, familiemigranten en werknemers van binnen de Europese Unie worden al helemaal niet geselecteerd op kwaliteiten, want die tellen niet bij hun selectie – als ze al worden geselecteerd. Behalve de kenniswerkers worden alleen studenten die naar Nederland komen geselecteerd – in hun geval op vooropleiding.

Daar komt het veelbesproken begrip ‘bestaanszekerheid’ in beeld. Er valt lang te discussiëren over wat daarmee precies wordt bedoeld, maar kortweg komt het er op neer dat het de bedoeling is dat de ingezetenen van Nederland in een veilig land wonen, waar je in beginsel recht hebt op zulke zaken als onderwijs, inkomen, onderdak, zorg en vrijwaring van armoede en gebrek.

Al die zaken zijn vooral in de 20^ste eeuw vastgelegd in een lange reeks wetten, van de Woningwet van 1901 tot wetten die beschermden tegen armoede bij ouderdom, arbeidsongeschiktheid, werkloosheid en wat niet al. In 1983 werden al die mooie, maar niet altijd haalbare beloftes ten overvloede ook nog eens als ‘sociale rechten’ vastgelegd in de Nederlandse Grondwet.

Immigratie vijand van bestaanszekerheid

Ziedaar de bestaanszekerheid. Maar hoe verhoudt de massale immigratie van de afgelopen 60 jaar zich nu met de felbegeerde en veel beloofde ‘bestaanszekerheid’ voor de ingezetenen van Nederland? Het antwoord kan kort en duidelijk zijn: die verhouden zich slecht met elkaar. Nog duidelijker: de massale migratie van toen en nu vormt een structurele ondermijning van de bestaanszekerheid. Weer anders gezegd: de immigratie met de kenmerken zoals we die kennen is al te vaak een vijand van de bestaanszekerheid.

Vooropgesteld: een grootscheepse instroom van buitenlanders hoeft niet per definitie een ondermijning van de bestaanszekerheid te zijn. Als de immigrant jong, gezond en goed opgeleid is en werk doet waar veel vraag naar is en waar hij of zij goed voor wordt betaald en de immigrant bij langer verblijf ook in sociaal opzicht meedoet – dan leidt het haast geen twijfel dat zo’n immigrant een bijdrage kan leveren aan de bestaanszekerheid van de overige inwoners van Nederland.

Vooral ongeletterden en kansarmen

Maar: helaas, zoals we hebben gezien worden de meeste migranten die naar Nederland komen niet geselecteerd op de bruikbaarheid voor Nederland – en al helemaal niet op hun bijdrage aan de Nederlandse bestaanszekerheid. Nederland biedt door de bank genomen een grote bijdrage aan de verbetering van de bestaanszekerheid van deze immigranten, maar de lasten die daarmee gepaard gaan ondermijnen de bestaanszekerheid van de bestaande inwoners. Kortweg gezegd: een substantieel deel van de immigratie naar Nederland – tegenwoordig netto zo’n miljoen per tien jaar – zit de bestaanszekerheid ernstig in de weg.

Dat is eigenlijk heel logisch. Verstandige mensen van zowel links als rechts weten al heel lang dat grootscheepse migratie een vijand van de bestaanszekerheid (van de bestaande bevolking) is. Als je bij binnenkomst niet of maar beperkt selecteert op bruikbaarheid voor de samenleving in het algemeen en de bestaanszekerheid in het bijzonder, is er een gerede kans dat je mensen binnenhaalt die een belasting zullen vormen voor de bestaanszekerheid.

Dat is volkomen logisch en voorspelbaar: voor niemand is een land met veel beloften van bestaanszekerheid zo aantrekkelijk als wie daar vanwege herkomst en gebrek aan opleiding en vaardigheden niet over beschikt. In de praktijk zullen vooral ongeletterden en andere kansarmen naar een land met veel bestaanszekerheid trekken.

Eenmaal aangekomen bij al die bestaanszekerheid zullen ze die echter ondermijnen, al was het maar door het onvermogen om daar zelfs maar een gemiddelde bijdrage aan te leveren. Dat is niet alleen maar theorie. Diverse onderzoeken hebben uitgewezen dat het nadeel voor de Nederlandse verzorgingsstaat van vooral kansarme migranten substantieel is en vele miljarden euro’s per jaar belopen. Daar komen de geldelijke en immateriële kosten als bovengemiddelde zorgconsumptie en een bovengemiddelde bijdrage aan de criminaliteit bij.

Overbevolking als gevolg van veel immigratie levert ook weer allerlei nadelen op, ook in de kosten van levensonderhoud. Een minder bekend effect is dat een verzorgingsstaat met zijn hoge kosten (en dus: hoge belastingen) ook kan leiden tot uitstoot van welvarenden, die immers extra moeten bijdragen aan de bestaanszekerheid van immigranten en er zelf niet per se beter van worden. Nog iets: verzorgingsstaten met hoge belastingen hebben een zekere maatschappelijke samenhang nodig. Het minste dat je er over kunt zeggen is dat migratie en verlies van homogeniteit het draagvlak van bestaanszekerheid bedreigt.

Links ziet bedreiging niet

In de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 waren de meeste politieke partijen het er braafjes over eens dat de bestaanszekerheid in Nederland een grote bron van zorg is. Niet alle partijen hadden evenveel zorgen over de immigratie: sommigen zien het graag als een verrijking, als een noodzaak, als niet tegen te houden. Bij links wordt arbeidsmigratie soms wel, maar asielmigratie zelden als een probleem gezien – terwijl de belasting van de bestaanszekerheid toch zeker ook bij deze groep immigranten moet worden gesitueerd.

Wonderlijk genoeg zien linkse politici, zoals die van GroenLinks/PvdA, zelden of nooit dat de immigratie zoals we die in Nederland kennen een eersteklas bedreiging is voor de bestaanszekerheid waar ze zeggen voor in de bres te springen. Dat is raar. Dat is des te vreemder, omdat er genoeg linkse politici zijn die de spanning tussen grootscheepse migratie en bestaanszekerheid al lang hebben onderkend. Dat geldt niet alleen voor de succesvolle Deense sociaaldemocraten, maar ook voor eerdere PvdA-leiders als Wouter Bos en Diederik Samsom.

Stekeblind

Links in Nederland laat de conclusie dat grootscheepse immigratie (in bijzonder met de kenmerken die we in Nederland veel zien) een bedreiging vormt voor de bestaanszekerheid (dan wel de verzorgingsstaat) onder meer over aan een partij die ze verachten, te weten de Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders.

Links wordt in Nederland getalsmatig steeds kleiner. Dat is niet zo gek. Links heeft lang geclaimd bij uitstek te hebben gestreden voor de bestaanszekerheid hier te lande. Maar die claim wordt steeds minder waargemaakt. De linkse aandacht ging steeds meer uit naar zorgen voor het wereldklimaat, voor de natuur hier en elders en voor het koesteren van minderheidsgroepen, waaronder immigranten. Dat is kostbaar beleid, dat concurreert met uitgaven voor bestaanszekerheid. En immigratie wordt ter linkerzijde zelden hardop als een potentiële vijand van de bestaanszekerheid onderkend. Dan mis je niet slechts visie. Dan ben je stekeblind.

Het bericht Het verband tussen ‘migratie’ en ‘bestaanszekerheid’? Het eerste ondermijnt het tweede. verscheen eerst op Wynia's Week.