Drie jaar geleden vierde Cambridge de benoeming van een uitzonderlijke man: zwart, autistisch, naar eigen zeggen niet sprekend tot zijn elfde en niet lezend of schrijvend tot zijn achttiende, en op zijn zevenendertigste hoogleraar aan een van de beroemdste universiteiten ter wereld. Zijn benoeming werd een verhaal over achterstand, emancipatie en diversiteit.

Precies daar begon het probleem. Niet omdat hij zwart was. Omdat zijn afkomst en levensverhaal onderdeel werden van de waarde die de instelling aan zijn benoeming toekende.

Serieuze waarschuwingen

Arday promoveerde in 2015 aan Liverpool John Moores University. In maart 2026 achtte die universiteit plagiaat niet bewezen. Kort daarna wees een nieuwe analyse op 188 identieke of sterk overeenkomende zinnen uit een ouder proefschrift. Ook claims over miljoenen voor goede doelen en verschillende academische affiliaties bleken niet of nauwelijks te onderbouwen.

Op 5 augustus nam Arday ontslag. Negen dagen later was hij dood.

Al in 2023 waren er serieuze waarschuwingen over zijn wetenschappelijke werk. Een artikel werd teruggetrokken. Cambridge bleef hem nadrukkelijk steunen. De journalist die hierover een stuk wilde publiceren werd door de politie bezocht.

Pas toen de hoeveelheid publiek beschikbare informatie niet langer te negeren viel, nam Cambridge verantwoordelijkheid.

Na Ardays dood wordt het verhaal opnieuw omgedraaid. Niet de instellingen die signalen jarenlang onvoldoende serieus namen staan centraal, maar degenen die zijn werk controleerden.

Stephan Sanders schreef in NRC dat Arday plagiaat pleegde, loog en zijn ondergang uiteindelijk aan zichzelf te wijten had. Maar hij schreef ook: ‘Ongetwijfeld hebben tegenstanders van Arday uit racistische motieven alles op alles gezet om de man op leugens, plagiaat en grootspraak te betrappen.’

Dat woord ‘ongetwijfeld’ is veelzeggend. Een motief waarvoor bewijs nodig is, wordt als vanzelfsprekend gepresenteerd.

Zwakke plek

Misschien waren sommige critici van Arday racistisch. Nathan Cofnas, die een belangrijke plagiaatanalyse publiceerde, heeft opvattingen over ras verkondigd die daarvoor alle aanleiding geven.

Maar er zit een zwakke plek in het moderne diversiteitsdenken. Het zegt mensen niet op hun huidskleur te willen beoordelen, maar organiseert beleid juist wel langs huidskleur, geslacht, afkomst en ‘gender’. De individuele mens wordt opnieuw vertegenwoordiger van een categorie. Dat is waarom DEI (Diversity, Equity and Inclusion) uiteindelijk tegen zichzelf kan gaan werken.

Discriminerend mechanisme

Een zwarte hoogleraar is dan niet alleen hoogleraar. Zijn benoeming wordt bewijs dat een instelling inclusief is. Zijn succes wordt het succes van diversiteitsbeleid. En vervolgens wordt kritiek op zijn functioneren beladen, omdat niet alleen de persoon maar ook het institutionele verhaal wordt bedreigd.

Dat mechanisme is op zichzelf al discriminerend. Een witte wetenschapper mag falen als individu. Een zwarte wetenschapper dreigt eerst symbool van vooruitgang te worden en daarna symbool van het falen ervan. Bescherming tegen controle beschermt iemand slechts tijdelijk.

Cambridge moet zichzelf onderzoeken

Vicekanselier Deborah Prentice van Cambridge heeft de affaire een ‘aberration’ genoemd. Tegelijk heeft Cambridge een onafhankelijk onderzoek aangekondigd naar de omstandigheden van Ardays benoeming en wil de universiteit daarna haar procedures voor hoge academische benoemingen herzien. Als alleen één man heeft gefaald, hoeft het benoemingssysteem niet te worden herzien. Als het systeem moet worden herzien, ligt de vraag voor de hand welke controle heeft ontbroken en waarom.

We weten inmiddels dat zijn ras, autisme en uitzonderlijke levensverhaal prominent onderdeel waren van de manier waarop zijn benoeming werd gevierd. We weten dat ernstige vragen vroeg op tafel lagen. We weten dat Cambridge hem lange tijd bleef verdedigen. En we weten dat de universiteit nu zelf wil weten hoe deze benoeming tot stand kwam.  En wie besloot ondanks alle aanwijzingen om publiekelijk volledig alle steun te blijven uitspreken?

Controle is voorwaarde voor wetenschap

Sommige verdedigers van Arday waarschuwen nu dat deze affaire zwarte academici zal beschadigen. Die vrees is begrijpelijk. Maar juist daarom moet de les niet zijn dat onderzoek naar Arday te ver ging.

De les is dat controle veel eerder had moeten plaatsvinden.

Diederik Stapel werd onderzocht. Hans Eysencks werk werd postuum doorgelicht. Harvard ontnam Francesca Gino in 2025 haar aanstelling nadat ernstige problemen in haar onderzoeksdata waren vastgesteld. Zij bestrijdt de beschuldigingen nog steeds. Integriteitscontrole is geen straf die witte wetenschappers wordt bespaard. Het is een voorwaarde voor wetenschap.

Een zwarte wetenschapper verdient precies dezelfde bescherming tegen racisme als ieder ander. En precies dezelfde controle als ieder ander. Niet minder.

Dat is het probleem met een ideologie die ras centraal stelt om racisme te bestrijden: uiteindelijk blijft ras centraal staan. Jason Arday had het recht om als individuele wetenschapper te worden beoordeeld. Niet als inspiratieverhaal, niet als bewijs van vooruitgang en niet als vertegenwoordiger van zwarte academici.

Wrange uitkomst

Daarmee is Arday slachtoffer van het diversiteitsdenken dat van hem een symbool maakte. Cambridge hoefde hem daarvoor niet eens vanwege zijn huidskleur te hebben benoemd. Het was genoeg dat de universiteit zijn huidskleur, autisme en levensverhaal vervolgens gebruikte om zijn benoeming betekenis te geven. Vanaf dat moment vertegenwoordigde hij meer dan zichzelf.

Dat is de wrange uitkomst van woke diversiteitsbeleid: als iemand wordt verheven vanwege wat hij vertegenwoordigt dan is de val daarna is des te harder.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Jason Arday had het recht om als individuele wetenschapper te worden beoordeeld verscheen eerst op Wynia's Week.

Filip Buekens, emeritus hoogleraar filosofie aan de Katholieke Universiteit Leuven, spreekt uit ervaring. ‘Als je aan de universiteit een publieke opmerking maakt over Gaza, moet je uitkijken. Mijn aula stond op stelten toen ik tijdens een college argumentatieleer een voorbeeld van Palestijns fake news besprak. Allemaal jonge mensen – en vooral jonge vrouwen – die blind meegaan in het pro-Palestijnse discours. Maar stel ze enkele informatieve vragen over de achtergrond van het conflict, over wat je hoort te weten over de geschiedenis van het Iraanse regime, over de Oslo-akkoorden, over wat in het Handvest van Hamas staat over Israël, en ze vallen zo door de mand.’

Buekens geeft nog een voorbeeld. ‘Tijdens een protestmeeting aan mijn universiteit, die uitdraaide op een avondje Israël-bashen, kwam “7 oktober” geen enkele keer ter sprake. Je kunt veel zeggen over dit conflict, en Israël moet je zeker niet willen witwassen, maar Hamas heeft de propagandaoorlog gewonnen, zeker bij de jeugd.’

De komende maanden gaat Buekens, die in Nederland vooral bekendheid genoot als universitair hoofddocent in Tilburg, zich toeleggen op een nieuw boek waarin hij wil analyseren hoe radicale en ‘bizarre’ opvattingen voet aan de grond krijgen. Opvattingen die activistische minderheden met opmerkelijk succes aan ons weten op te dringen, van het klimaat en diversiteit tot, jawel, Israël.

Buekens: ‘Radicalisering is van alle tijden. Het is een intrigerend fenomeen en ik heb diep in de evolutionaire psychologie en de speltheorie moeten duiken om het beter te begrijpen. De tegenstelling tussen links en rechts plaats ik tegenover radicaal en gematigd. Radicaal denken wordt aangedreven door aantrekkelijke ideeën die emoties aanspreken, maar ondoordacht zijn en goed onderbouwde inzichten en weldoordachte voorstellen kunnen verdringen uit de markt der ideeën. Ik heb zeer aandachtig het werk van de psychologen Daniel Kahneman en Amos Tversky herlezen.’

Aangedreven door emoties? Legt u dat eens uit.

‘Neem een voorbeeld uit het linkse discours. Het is erg aantrekkelijk om over de economie, zeker een economie waarin de “superrijken” door bepaalde media geframed worden als halve schurken, te denken als een spel waarin de winst van de een het verlies van de ander is: “Als zij rijk zijn en de rest arm, dan hebben de rijken het gestolen van de armen.” De onlangs door de mand gevallen Jason Arday, hoogleraar sociologie in Cambridge, stelde voor de Britse monarchie af te schaffen en de opbrengst te herverdelen onder de arme mensen. Alsof dit iets oplost!

‘Ook de Franse econoom Thomas Piketty werkt met dit model. Maar een bloeiende economie – en we leven al honderden jaren in een bloeiende economie, ondersteund door opzienbarende technologische vooruitgang – creëert eindeloos veel interacties waarvan álle partijen beter worden. Helaas zien we die vooruitgang niet omdat hij pas zichtbaar wordt met saaie statistieken die niet tot de verbeelding spreken.

‘Het is zeker een aantrekkelijke gedachte om de winst van de een te verklaren door het onrecht dat de ander wordt aangedaan: we kunnen ons dat onrecht meteen en concreet voorstellen, en het doet onze morele alarmsignalen knipperen, zoals het afnemen van de knikkers van je vriendje onrecht oproept en aanzet tot wraak. Ook het modieuze kolonialisme-discours teert daarop: je kunt in cultural studies geen scriptie meer schrijven zonder het Westen te beschuldigen.

‘Radicale ideeën hebben een bijzondere psychologische eigenschap: wie ze opgeeft, zal dat proces ervaren als een pijnlijke psychologische nederlaag. Eens verworven, blijven ze diep verankerd in je psyche. Het vereist moed om ze op te geven, net zoals het moed vereist om na jaren pseudowetenschappelijk onderzoek toe te geven dat je het volstrekt bij het verkeerde eind had. Wie het aandurft, zouden we eigenlijk wat meer aandacht moeten schenken. Bovendien zijn radicale ideeën aandachtsmagneten, waardoor het zeer aantrekkelijk wordt om ze in de media op te voeren. Er is iets saai aan het genuanceerde standpunt. Het extreme trekt meer aandacht dan het verdient. Vooral jonge mensen zijn er gevoelig voor.’

Het probleem lijkt zich vooral voor te doen bij de ‘humane’ richtingen: sociologie, politicologie, filosofie, enzovoort. Die lijken vandaag uniform links te zijn. Hoe komt dat toch?

‘Veel intellectuelen vinden zichzelf pas interessant – en worden pas erkend als interessant – wanneer ze nieuwe en radicale ideeën verkondigen. Dat geldt voor links én voor rechts. U mag niet vergeten dat de radicale ideeën in de Duitse jaren twintig en dertig rechts waren, en we weten waartoe dat heeft geleid.

‘Maar na de Tweede Wereldoorlog – na dat trauma – en tijdens de Koude Oorlog, waren het de linkse ideeën die radicaal en uitdagend waren, ideeën die overigens aan de man werden gebracht door mensen die nooit verantwoording hoefden af te leggen voor de gevolgen van hun ideeën.

‘Het gauchisme van Jean-Paul Sartre was pure performance. Hij was op alle betogingen te zien en te horen, daarna zat hij op de Boulevard St. Germain in Café Flore. Theodor Adorno en Max Horkheimer, die vanop de katheder een nieuw cultuurmarxisme populariseerden, maar hoefden geen verantwoording afleggen voor het radicaal doortrekken van hun ideeën in de linkse Duitse scene. Het eindigde in een terreurgolf.’

Wie het heeft over jeugdig activisme, kan moeilijk om Israël en de Palestijnen heen.

‘De druk om je mond te houden, is zeer groot. Dat heeft gevolgen, zelfs voor wie op een genuanceerde manier de zaak van Israël bepleit. Maar de Palestijnse kaart trekken, wat neerkomt op de kaart van Hamas en van de Iraanse fundamentalisten, heeft nauwelijks gevolgen. Elke week zie ik de rode linten aan het gebouw van de letterenfaculteit in Leuven. Heeft iemand al eens gedacht aan de joodse studenten die daar studeren en wat die daarover denken? Aan collega’s die er anders over denken? Met de linten worden deugpunten verzameld, zonder ook maar enig persoonlijk risico te lopen. Intimidatie werkt.

‘Het is niet zo dat die mensen zich rationeel hebben laten voorlichten, dat zij op een verantwoorde manier op zoek zijn gegaan naar data en op basis van die data en aanwijzingen een redelijke conclusie hebben geformuleerd waarover ze vervolgens op een eerlijke, open manier in debat willen gaan. Integendeel, ze worden meteen emotioneel en beginnen meteen te zaniken over mijn morele kompas.

‘Maar het morele kompas is een erg ongelukkige metafoor. Het wijst altijd in de richting die je zelf als de juiste vindt. Joseph Goebbels dacht ook dat zijn morele kompas hem gelijk gaf. Radicale ideeën nestelen zich gemakkelijker in de hoofden van mensen dan we denken, en het is niet makkelijk om ze te neutraliseren. Deradicalisering is vanuit cognitief en sociaal-psychologisch perspectief veel minder voor de hand liggend dan we denken. Zeker wanneer die radicale ideeën worden onderbouwd met een religieuze ideologie, is waakzaamheid geboden.’

Denkt u dat uw ideeën even welkom zouden zijn in de traditionele media?

‘Wat denkt u zelf? (glimlacht) Interessante discussies over deze zaken worden bijna niet meer gevoerd in de media omdat bijna iedereen positie heeft gekozen. Je mening herzien in het licht van nieuwe feiten en kennis wordt als inconsequent, of zelfs laf en kwetsbaar ervaren. De interessante debatten worden nu gevoerd op Substack, Quillette en andere nieuwe en sociale media, waar ook heterodoxe meningen aandacht krijgen. Dat geldt trouwens ook voor interessant wetenschappelijk onderzoek.

‘Het medialandschap ondergaat op dit moment twee grote revoluties: het gebruik van AI bij het verzamelen en presenteren van informatie, en de verschuiving van de presentatie van onderzoek wég van de klassieke wetenschappelijke tijdschriften – tenzij natuurlijk voor heel technische kwesties – naar de meer informatieve sociale media. Wie zich zorgvuldig informeert (een belangrijke voorwaarde), ziet zo de onderwerpen bovendrijven waarmee onze mainstreammedia niet voor de dag komen.

‘Er is een verschil tussen argumenteren waarom je denkt dat je gelijk hebt, wat vereist dat je je grondig informeert, en publiekelijk duidelijk maken aan welke kant je staat. Dat eerste is niet gemakkelijk, daarvoor moet je lezen, studeren, ook kritiek durven verwelkomen en onderkennen. Maar dat tweede, dat is heel gemakkelijk. Het is van alle tijden – denk maar aan Odysseus!’

Mensen identificeren zich ook met hun religie.

‘We kunnen in zekere zin de vergelijking maken met religie. Religie bestaat, in essentie, uit complexe clusters van zeer bizarre overtuigingen die een belangrijke rol spelen in het motiveren van interpersoonlijke en sociale coördinatie en conflicten helpen oplossen. In het christendom hebben we veel van die overtuigingen “vermetaformiseerd” en geculturaliseerd: we vinden ze nog wel belangrijk, maar we nemen wat er in de Bijbel staat niet meer letterlijk. Het christendom is een getemde religie en we zijn allemaal “vrome ongelovigen” geworden. In de islam daarentegen worden die bizarre overtuigingen wel nog letterlijk én heel serieus genomen, zeker in de radicale islam.

‘Nog een andere factor speelt mee: radicale ideeën worden minder radicaal wanneer iedereen in de groep hetzelfde denkt. Vandaar de vaak voorkomende acceleratieprocessen: “Kijk eens wat ik durf te zeggen en te doen” lijkt nog het enige te zijn wat iemand als Greta Thunberg interessant maakt. Je ziet die acceleratie zowel op rechts als op links.’

Thunberg, intussen een volwassen vrouw, focust vandaag vooral op de Palestijnse zaak. Ik vermoed dat de overlap tussen scholieren die voor het klimaat marcheerden en jongvolwassenen die dat vandaag doen voor Palestina groot is.

‘De charme van het radicale standpunt is verleidelijk, de inhoud van dat standpunt is minder interessant dan de positieve ervaring waarmee erkenning, status en prestige gepaard gaat. Dat is ook de aantrekkelijkheid van “intersectionaliteit”.

‘Mensen die het postkolonialisme verdedigen, die zich kritiekloos scharen achter de Palestijnse zaak, die degrowth bepleiten, die een radicale variant van genderideologie aanhangen – dat zijn, empirisch gezien, vaak dezelfde mensen. En wat hen samenbrengt is de oude marxistische gedachte dat er een “klasse” is die domineert omdat ze de andere klassen uitbuit. En wie is die klasse? De “witte man”, de blanke, heteroseksuele cisman. Soms denk ik zelfs dat de inhoud er eigenlijk niet meer toe doet: wie bij peers aandacht en erkenning wil afdwingen, kan dat het best doen door zo radicaal mogelijk te denken.’

Welke verantwoordelijkheid draagt de reguliere pers in dit verband? U zei daarnet dat de interessante debatten elders plaatsvinden, maar de doorsneeburger blijft voor zijn informatie in belangrijke mate afhankelijk van de mainstreammedia.

‘Ik betwist dat we nog steeds van mainstreammedia afhankelijk zijn. Er zijn veel alternatieven. Maar het is wel zo dat de mainstreammedia vaak onze aandacht manipuleren en selectief werken, wat veel perverser en veel efficiënter is. Het is de perfecte techniek om de lezer in twee vallen tegelijk te laten trappen: voor wie aan de “juiste” kant staat, wordt gespeeld op de confirmation bias – onze natuurlijke neiging om bevestiging te zoeken voor wat we al geloven – én op onze aversie voor verlies.

‘Toegepast op overtuigingen: we worden niet graag geconfronteerd met wat ons ontgoochelt, wat weerlegt waar we toch zo zeker van waren. Maar de wereld is ons niet altijd goedgezind en geeft niet iedereen gelijk. Aandachtsmanipulatie is pervers omdat het zo makkelijk plausibel kan worden ontkend. Leugens kunnen worden ontmaskerd, maar aan iets geen aandacht schenken, kan altijd weggewuifd worden “omdat het niet relevant is” of “omdat het elders aan bod komt” of “omdat het de mensen niet interesseert”. Dat is de reden waarom ik iedereen ook aanraad om accounts op sociale media te volgen.’

We denken dan in de eerste plaats aan de politiek. Maar ook buiten de politiek is wat u zegt van toepassing.

‘Ik ben Paul Feyerabend en Thomas Kuhn weer aan het lezen. Ik heb nog altijd wat twijfels over hun radicale wetenschapsfilosofische stellingen, maar als je hun theorieën toepast op overtuigingsclusters die de ronde doen, beginnen ze hun meerwaarde te tonen.

‘Of een theorie ingang vindt, heeft niet enkel te maken met de vraag of ze juist of fout is. Een wetenschapper die zijn inzichten wil laten domineren, zal er ook voor moeten zorgen dat ze goed in de markt liggen. Uiteraard helpt het dan als een theorie falsifieerbaar is, maar het is niet zo dat dat volstaat, of dat enkel ware theorieën een hoge marktwaarde hebben. Als dat klopt, moeten we naar de marktwaarde van denkbeelden kijken om te verklaren waarom ze zo populair zijn.

‘Een voorbeeld: er moet een enorme vraag zijn naar de genderdenkbeelden om te verklaren waarom zelfs verstandige mensen de nonsensicale gedachte accepteren dat je biologische geslacht bepaald wordt door je sociale identiteit, door “hoe je je voelt”, en niet door je genetische make-up. Hoe komt het dat dit bizarre, totaal uit de lucht gegrepen idee een gigantische sociale marktwaarde krijgt en gedijt in disciplines als genderstudies? In Konstanz vertelde me iemand dat de Duitse universiteiten 125 hoogleraren genderstudies hebben, en nog slechts een handvol die zich bezighouden met het ontwikkelen van onderzoek kernenergie. Waar liggen onze wetenschappelijke prioriteiten eigenlijk?’

*Roan Asselman is journalist, opinieredacteur en Amerika-columnist van Doorbraak.be.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Overal genderstudies, maar nauwelijks onderzoek naar kernenergie, hoe kan dat?’ verscheen eerst op Wynia's Week.

In 2022 bood de toenmalige premier Mark Rutte namens de Nederlandse regering excuses aan voor het Nederlandse aandeel in de slavernij in Suriname en op de Nederlands-Caraïbische eilanden. Die werd per 1 juli 1863 in heel het koninkrijk afgeschaft. Koning Willem-Alexander bood vervolgens in 2023 nogmaals verontschuldigingen aan. Ook vroeg hij om vergiffenis voor het leed dat de voorouders van de nazaten was aangedaan.

Honderdzestig jaar na de afschaffing van de slavernij zette Rutte geen punt achter dat verleden, maar plaatste hij nadrukkelijk een komma. Die markeerde het begin van de emancipatie: het langverbeide proces van – zoals het mantra wil – ‘erkennen, excuses en herstel’.

Tot op de dag van vandaag

Dit betekende dat vooraleerst ‘alle’ hedendaagse Nederlanders daadwerkelijk dienden te ervaren wat slavernij toentertijd behelsde. Bovendien moest voor ‘alle’ Nederlanders invoelbaar worden gemaakt hoe wijdverspreid ‘witte’ Nederlanders hadden geprofiteerd van de slavernij – tot op de dag van vandaag. Bovendien mocht niet onderschat worden hoe juist de nazaten van de slaven hadden geleden – ook weer tot op de dag van vandaag.

De ongunstige nawerking was overrompelend, dat was vanzelfsprekend en diende nog slechts onderbouwd te worden door onderzoek. Het sprak tevens voor zich dat het een en ander zou worden gestut door de ontwikkeling van een groots Nationaal Slavernijmuseum.

De komma van Rutte ontkende praktisch het bestaan van een al eeuwen uitgerold emancipatieproces van slaven en hun nazaten. Hij zweeg dan ook over de rol van blanken in dit proces. Het ondermijnen van emancipatie door ‘zwart’ doen en laten, zoals van de Surinaamse legerleider Desi Bouterse, bleek ook taboe.

In aanwezigheid van een ontroerd publiek en gesteund door Zijne Majesteit, gaf Rutte het startschot voor de op- en uitbouw van een gemoderniseerde vorm van apartheid. Etniciteit werd hét doorslaggevende criterium om zich gunstig of juist ongunstig uit te spreken over actoren en hun handelen in verleden, heden en veronderstelde toekomst.

Moslims hoeven zich sowieso niet aangesproken te voelen. Hoewel het koninkrijk er ruim een miljoen heeft geregistreerd staan, scheidden Rutte en de koning de moslims af van de rest van de Nederlanders. Ze zijn mogelijk nazaten van slaveneigenaren of hadden geprofiteerd van de slavernij in hun islamitische land van herkomst, maar tot deze allochtonen richtten de gezaghebbers zich niet.

Gemeenschappelijk stempel

Dit gold eveneens voor de immigranten in het koninkrijk, die uit een Afrikaans land afkomstig waren en mogelijk de nazaten zijn van de verkopers van slaven aan islamitische handelaren of voor trans-Atlantisch transport. Over de nog bestaande slavernij in bepaalde landen van herkomst van nieuwe Nederlanders zwegen de premier en de koning eveneens. Al die mensen behoren eigenlijk niet tot het gewortelde Nederlandse volk.

Rutte en de koning – inmiddels gesteund door premier Rob Jetten – richtten zich tot enerzijds de authentieke blanke Nederlanders en, anderzijds, Afro-Caraïbische mensen uit en in de West. Na de komma werd het vereist om van ‘witten’ (zonder hoofdletter) respectievelijk ‘Zwarten’ (met hoofdletter) te spreken. Even nadrukkelijk werd op het verleden van de ‘witten’ en de ‘Zwarten’ het stempel ‘gemeenschappelijk’ gedrukt.

Hiermee werd niet de gemeenschappelijke inspanning om te emanciperen bedoeld, ook al was de afschaffing van de slavernij een exclusief westers fenomeen en mede bewerkstelligd door blanken. Het gemeenschappelijke verleden kent namelijk een duidelijke scheiding. De ‘witten’ waren de kwaadaardige slavenhouders en de ‘Zwarten’ hun slachtoffers. Heden ten dage waren alle blanken nog aansprakelijk: ze hadden en hebben direct of indirect geprofiteerd van de slavernij. Alle Afro-Caraibische mensen zijn nazaten van – zo vereist het discours – ‘tot slaaf gemaakten’ (een weinig van kleur is al voldoende om als zodanig te worden opgemerkt).

Honderden miljoenen euro’s werden geoormerkt door de Nederlandse overheid – op diverse bestuurlijke niveaus – om invulling te geven aan de excuses, het etaleren van het leed in verleden en heden en aan ‘herstel’. Om een greep te kunnen doen naar subsidies is het van primair belang zoveel als mogelijk de uitvoerders en het onderwerp te etaleren met de Afro-Caraïbische etniciteit.

Versluierde bewoordingen

Kortom, wanneer maar enigszins mogelijk ben je geen Nederlander, maar een creoolse Surinamer. Je bent geen Nederlander maar – hoewel je hier bent geboren en geen Papiaments spreekt – wel degelijk een Curaçaoënaar, Arubaan of Bonairiaan. Je bent geen Nederlander maar ‘a child of Sint-Eustatius or Sint-Maarten’.

Onder de versluierende bewoordingen van ‘diversiteit’ en ‘inclusie’ blijkt het startschot voor apartheid te zijn afgegaan. Hieraan hebben alleen Sabanen zich onttrokken. Die hebben een iets andere kijk op de zaak. ‘Yes, indeed we are from Saba, we are Saban,’ zo zeggen ze. ‘But, yes, indeed we are Dutch just as well, we have been for ages, on this island of ours, also known as The Unspoiled Queen’.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Apartheid is het nieuwe verbinden. Hoe zijn we in deze waanzin beland? verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoewel dit 219 pagina’s tellende document het grootste zedenschandaal uit de moderne Britse geschiedenis fileert, passeerde de publicatie ervan in de reguliere pers nagenoeg geruisloos. Deze mediastilte is van tijdelijke aard. Om strikt juridische redenen zijn de namen van daders en faciliterende ambtenaren weggelakt. Parlementslid Rupert Lowe heeft echter aangekondigd zijn parlementaire onschendbaarheid te gebruiken om deze namen binnenkort integraal voor te lezen in het Lagerhuis.

De inhoud van het rapport vormt een vernietigende aanval op de institutionele crisis in het Verenigd Koninkrijk. De bevindingen onthullen een diepgeworteld, generatieoverschrijdend falen in 149 lokale districten. Wat het rapport verontrustend maakt, is niet alleen de schaal van de misdrijven, maar het systematische tekortschieten van publieke instellingen. Gestuurd door ideologische dogma’s hebben beleidsmakers en handhavers decennialang bijgedragen aan het in stand houden van deze praktijken.

Oververtegenwoordiging en geografische spreiding

De analytische kern van het rapport ligt bij de demografische oververtegenwoordiging van daders met een Pakistaans-islamitische achtergrond binnen de netwerken van georganiseerd groepsgerelateerd seksueel misbruik (grooming) en mensenhandel (trafficking). Sinds de eerste gedocumenteerde zaak in Bradford in 1955 is dit misbruikfenomeen al zeventig jaar aanwezig in het land.

De statistische onderbouwing is glashelder: tussen 1997 en 2018 droeg maar liefst 87% van de veroordeelden voor groepsgerelateerd zedenmisbruik een traditionele Arabische of Zuid-Aziatische naam. Deze oververtegenwoordiging wordt bevestigd door data van 264 veroordelingen voor georganiseerd kindermisbruik tussen 2005 en 2017: in 84% van de gevallen betrof het daders van Zuid-Aziatische, overwegend Pakistaanse afkomst. Dat autochtone Britse daders in deze specifieke netwerkcriminaliteit significant zijn ondervertegenwoordigd, bewijst dat het probleem zich heeft genesteld binnen specifieke culturele en religieuze kaders.

De geografische spreiding over 149 districten — circa 40% van alle Britse regio’s — illustreert de landelijke omvang. Getuigenissen van overlevenden schetsen de brute en systematische aard van de uitbuiting. Slachtoffers werden systematisch vernederd om hun weerbaarheid te breken. In diverse gevallen werd het misbruik gelegitimeerd en afgedwongen via religieuze instrumenten, zoals gedwongen islamitische huwelijken en sharia-ceremonies.

Het rapport hanteert in haar conclusies een historisch aantal van maar liefst 250.000 slachtoffers. Dit getal is gebaseerd op een statistische extrapolatie van het baanbrekende Rotherham-rapport (het Jay Report uit 2014, dat 1.400 slachtoffers in slechts één middelgrote stad blootlegde) naar de overige 149 geïdentificeerde districten.

Hoewel critici dit aantal soms betwisten, laten de officiële nationale statistieken sindsdien een sterke en onafgebroken stijging van het aantal geregistreerde verkrachtingen zien. Voor een deel betrof dit een administratieve inhaalslag: duizenden minderjarige meisjes die voorheen door de politie louter als ‘weggelopen tiener’ of ‘crimineel’ waren geregistreerd, bleken achteraf simpelweg slachtoffer te zijn van de bendes.

Omdat er naast deze registratiecorrectie echter ook sprake is van een reële toename van de netwerkcriminaliteit, moet het getal van 250.000 niet als een retorische overdrijving worden gezien, maar als een statistische ondergrens. Het werkelijke aantal slachtoffers ligt over de afgelopen decennia verspreid eerder hoger dan lager.

Institutioneel falen en politieke verantwoordelijkheid

Het institutionele falen dat het rapport blootlegt, is omvangrijk. Publieke instanties zoals de politie, ziekenhuizen en scholen worden beschuldigd van het systematisch negeren of vernietigen van bewijsmateriaal. Politieagenten schoven signalen terzijde en criminaliseerden slachtoffers door hen te categoriseren als weglopers of delinquenten.

Medische professionals ontsloegen meisjes van soms slechts 13 jaar oud uit de zorg, ondanks evidente fysieke tekenen van seksueel geweld, zwangerschap of acute zelfmoordpogingen. Scholen lieten na om de indicatoren van misbruik te registreren en verwijderden slachtoffers vaak van school in plaats van hen bescherming te bieden. Zelfs lokale vervoersautoriteiten faalden: taxivergunningen van chauffeurs werden herhaaldelijk verlengd, ondanks concrete signalen van betrokkenheid bij de misbruiknetwerken.

De politieke verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de gezamenlijke gevestigde orde. Zowel Labour als de Conservatieve Partij wordt verweten electorale en partijpolitieke belangen zwaarder te hebben laten wegen dan de openbare veiligheid. Labour-bestuurders waren vroegtijdig op de hoogte, maar kozen voor ontkenning uit angst om de electorale steun binnen de islamitische gemeenschap te verliezen.

Dit leidde tot het actief verwijderen van etniciteitsgegevens om te voorkomen dat het misbruik als raciaal of religieus gemotiveerd geweld zou worden geïdentificeerd. De Conservatieve Partij zette dit beleid in feite voort door na te laten dwingende maatregelen te nemen, zoals het verplicht stellen van etnische registratie bij zedenmisdrijven of het initiëren van een alomvattende parlementaire enquête.

Binnen deze politieke context krijgt de Londense burgemeester Sadiq Khan specifieke kritiek. Khan bleef publiekelijk volhouden dat georganiseerde grooming gangs een exclusief provinciaal fenomeen waren dat in de hoofdstad niet voorkwam. Dit standpunt nam hij in terwijl hij aantoonbaar toegang had tot interne rapportages en operationele documenten van de Metropolitan Police waarin de specifieke patronen van deze netwerken in Londen uitvoerig stonden beschreven.

De ideologische en religieuze component

De getuigenissen tonen aan dat het misbruik niet los kan worden gezien van specifieke culturele en religieuze doctrines. Slachtoffers verklaren dat zij door de daders systematisch werden ontmenselijkt en aangeduid met religieus denigrerende termen zoals ‘sluts’ of ‘kafirs’ (ongelovigen). De daders legitimeerden hun handelen vanuit een patriarchale interpretatie van de islam waarin vrouwen en niet-moslims als inferieur worden beschouwd. Deze ideologische kaders werden binnen gesloten gemeenschappen van generatie op generatie overgedragen, waardoor een cultuur van straffeloosheid ten opzichte van de autochtone bevolking ontstond.

De introductie van deze rigide clan-structuren — gekenmerkt door tribale eercodes — creëerde een dichte barrière voor de opsporing. Terwijl misdrijven binnen de eigen gemeenschap onder grote sociale druk werden bedekt, fungeerde het ontbreken van culturele taboes op de exploitatie van niet-moslimmeisjes (in casu blanke Britse arbeiderskinderen) als een katalysator voor de netwerken.

Het rapport concludeert dat de doctrine van het multiculturalisme en de institutionele obsessie met diversiteit hebben geleid tot een acute blindheid voor de risico’s van culturele segregatie. De systematische inzet van concepten als ‘racisme’ en ‘islamofobie’ functioneerde als een effectief censuurmiddel, waardoor elk kritisch maatschappelijk en politiek debat over de sociologische wortels van dit zedenschandaal in de kiem werd gesmoord.

Van Rotherham tot Henry Nowak: De actualiteit van two-tier policing

Deze institutionele blindheid is geen afgesloten hoofdstuk. Het vormt de directe blauwdruk voor de actuele crisis waarin het Britse handhavingsapparaat zich bevindt. Dit werd in juni 2026 geïllustreerd door de maatschappelijke nasleep rondom de veroordeling van Vickrum Digwa voor de moord op de 18-jarige student Henry Nowak. Digwa stak Nowak op straat dood met een kirpan (een traditioneel Sikh-mes) en claimde een religieuze uitzonderingsgrond. Om zijn daad te maskeren, trok hij tegenover de politie onmiddellijk de ‘racismekaart’ door te liegen dat het slachtoffer hem racistisch had bejegend.

De reactie van de politie legde het failliet van het systeem bloot: de zwaargewonde Nowak werd door agenten direct in de boeien geslagen, terwijl kostbare minuten voor medische noodhulp wegtikten. Deze verlamming is het directe gevolg van het vigerende Race Action Plan, een ideologische doctrine die agenten dwingt proactief te handelen naar vermeend racisme, waardoor de feitelijke slachtofferrealiteit secundair wordt.

De zaak-Nowak heeft het debat over two-tier policing — het meten met twee maten door de overheid — in een stroomversnelling gebracht. De burger constateert een diepe dubbele moraal: politie die met fluwelen handschoenen optreedt tegenover minderheden uit angst voor ideologische reputatieschade, versus onevenredige hardheid tegen de autochtone bevolking.

De parallel met het verkrachtingsschandaal is sluitend: in beide gevallen werd de fysieke bescherming van burgers ondergeschikt gemaakt aan de angst voor de racismekaart. Terwijl de politieke elite in Londen de transitie viert naar Andy Burnham — een vlottere, economisch linksere variant van Starmer die inhoudelijk echter dezelfde multiculturele lijn deelt — blijft de ideologische rot in de instituties onberekend.

De aanbevelingen en conclusie

De aanbevelingen van het rapport zijn ingrijpend. Op strafrechtelijk vlak pleit men voor significant zwaardere gevangenisstraffen. Op beleidsmatig niveau adviseert het rapport stringente immigratiebeperkingen, het intensiveren van uitzettingen en het intrekken van de nationaliteit van buitenlandse netwerkcriminelen. Een cruciale randvoorwaarde is de introductie van een stringente registratieplicht van etniciteit, religie en immigratiestatus binnen álle strafrechtelijke onderzoeken om misdaadpatronen accuraat in kaart te brengen.

Het rapport vormt de ultieme feitelijke onderbouwing van een staat die zijn morele kompas is kwijtgeraakt. Het document toont aan dat de vertrouwenscrisis onder de bevolking stoelt op een decennialang gecultiveerd systeemfalen. Voor de aanstaande regering-Burnham vormt dit dossier een tikkende tijdbom. Het rapport gaat de geschiedenis in als het zwart-op-witbewijs dat een staat die zich laat gijzelen door politieke correctheid, uiteindelijk stopt met het beschermen van zijn burgers.

Wynia’s Week kijkt over de dijken en signaleert in de buurlanden wat ook voor Nederland en de Nederlanders van belang is. Waardeert u deze kritische, onafhankelijke berichtgeving? Maak Wynia’s Week mogelijk. Hartelijk dank!

Het bericht Honderdduizenden misbruikte meisjes: rapport legt de raciale rot in de Engelse multiculturele samenleving bloot verscheen eerst op Wynia's Week.

Ook in de eenentwintigste eeuw verandert onze taal. Soms spontaan, en soms onder druk. Denk maar aan de vervanging van blank – als aanduiding voor huidskleur – door wit. Dat gebeurde niet spontaan, maar dankzij activisme.

Zijn de huidige veranderingen te vergelijken met de veranderingen zoals die vroeger plaatsvonden? Daarover sprak ik met historisch taalkundige en etymoloog Nicoline van der Sijs (1955). Ze is senior-onderzoeker bij het Instituut voor de Nederlandse Taal in Leiden en emeritus hoogleraar Historische taalkunde van het Nederlands aan de Radboud Universiteit. Ze publiceerde tientallen boeken over de geschiedenis van het Nederlands, waaronder 15 eeuwen Nederlandse taal (2019).

Geboorte van het moderne Nederlands

Voor wie zich wel eens stoort aan activisten die taalverandering proberen door te duwen (denk aan de taalgidsen die bij verschillende overheden opduiken): ons moderne Nederlands had ook een activistische start. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden had zich in de zestiende eeuw onafhankelijk verklaard van Spanje, en wilde de eigen identiteit versterken. Daarnaast waren er praktische redenen om te streven naar een geschreven standaardtaal.

De boekdrukkunst was net uitgevonden, en in welke taal moesten boeken verschijnen? Er waren te veel verschillende dialecten in de Republiek. Bovendien waren boeken niet langer uitsluitend bestemd voor de bovenklasse die Frans en Latijn beheerste. Steeds meer kinderen kregen onderwijs, en gewone Nederlanders gingen boeken lezen. De beroemde Antoni van Leeuwenhoek was van eenvoudige komaf en schreef zijn wetenschappelijke verhandelingen in het Nederlands.

Van der Sijs noemde de invloed van Simon Stevin op onze taal, en ik keek haar verbaasd aan. Simon Stevin? Was dat niet die ingenieur die met prins Maurits samenwerkte? Dat klopt. Maar verrassend genoeg had deze bètawetenschapper veel belangstelling voor de ontwikkeling van de Nederlandse eenheidstaal. Hij verving Franse of Latijnse termen door Nederlandse woorden die hij zo nodig zelf bedacht. Aan hem danken we termen als langwerpig, middelpunt en rechthoekig. Ook gaf hij wetenschapsgebieden Nederlandse namen, zoals wiskunde en meetkunde.

De schrijvers, drukkers en wetenschappers die zich met de ontwikkeling van de eenheidstaal bezighielden, woonden voornamelijk in Holland. Dat was logisch, want daar bevond zich destijds het economische en culturele zwaartepunt van de Republiek. Ons moderne Nederlands is een mengvorm waarin de invloed van het Hollandse dialect het grootste was.

Zo kozen de samenstellers van de nieuwe taal voor de Hollandse uitgang van verkleinwoorden, en niet voor de Brabantse: kindje in plaats van kindeke. Voor wie denkt dat kindeke toch wel erg bekend klinkt: dat is waar. Wij kennen die vorm van het kindeke Jezus. En dat heeft weer te maken met het feit dat de Statenvertaling van de Bijbel eigenlijk al archaïsch was toen hij in 1637 verscheen. De Statenvertaling is namelijk deels gebaseerd op oudere vertalingen die al in de zestiende eeuw rondgingen, terwijl de geschreven standaardtaal daarna pas zijn definitieve vorm kreeg.

Schelden

Intussen spraken de meeste Nederlanders nog hun eigen dialect; lange tijd was er een forse kloof tussen de spreektaal en de schrijftaal. Van die spreektaal is veel minder vastgelegd dan van de schrijftaal, maar soms stuiten wetenschappers op ware schatkamers. Nicoline van der Sijs schreef samen met Hans Beelen een vermakelijk overzicht van scheldwoorden die werden opgetekend door Amsterdamse notarissen: ‘Injurieuse expressien’. Scheldwoorden in Amsterdamse Notarisakten 1583-1796.

Deze notarissen deden dat niet zomaar. Burgers die zich gekwetst voelden, konden bij de notaris laten vastleggen waarvoor zij waren uitgescholden. De notaris noteerde de klachten, aangevuld met verklaringen van getuigen. Dat zo’n klacht werd vastgelegd, had vaak meteen al effect omdat schelders hun uitspraken terugtrokken. Deden ze dat niet, dan bouwde de gekwetste burger toch alvast een dossier op dat bij een eventuele rechtszaak gebruikt kon worden.

De scheldwoorden voor mannen die destijds als bijzonder kwetsend werden beschouwd, zijn nu vaak afgesleten tot gewone woorden of zelfs in onbruik geraakt. Dit was de top tien: schelm, dief, hond, guit, schurk, fielt, canaille, bankroetier, verrader, verklikker. Het is opvallend dat de scheldwoorden voor vrouwen nu soms nog net zo gangbaar zijn als destijds. Bij vrouwen was de top tien: hoer (wie had dat gedacht…), varken, canaille, beest, dievegge, donderhoer, dievenhoer, echtbreekster, allemanshoer, kat.

Het is verleidelijk om elke hedendaagse ontwikkeling als uniek te zien, maar uit dit overzicht blijkt dat niet alleen schelden van alle tijden is; hetzelfde geldt voor het verzet daartegen van degenen die zich gekwetst voelen. Anno 1700 gingen de gekwetsten naar de notaris; anno 2026 gaan ze naar een meldpunt of doen aangifte. Toch zijn er ook verschillen met vroeger. Wanneer is iets kwetsend?

De zeventiende-eeuwse Nederlanders maakten zich vooral zorgen om hun goede naam. Een man wilde niet bekend staan als onbetrouwbaar – het meest voorkomende verwijt – want dat schaadde hem in zijn werkzaamheden. Een vrouw wilde niet bekend staan als onzedelijk – zie alle hoerverwensingen – want dat werd als een grote schande beschouwd.

Wat vinden wij tegenwoordig kwetsend? Veel van de scheldwoorden die de notarissen noteerden zouden wij nu ook nog kwetsend vinden, maar meer omdat ze lelijk bedoeld zijn dan omdat we ons ervoor zouden schamen. De woorden die wij nu als kwetsend beschouwen, zijn vaak eerder woorden die wij als discriminerend ervaren. Niet schaamte weegt het zwaarst, maar onderdrukking.

In de taalgidsen zien we dan ook dat vooral die termen als onwenselijk worden aangeduid die met discriminatie te maken hebben. Eskimo, indiaan, slaaf, allochtoon, homo, lesbo, zwarte piet, het zijn allemaal woorden die gevoelig liggen omdat zij te maken hebben met (vroegere) onderdrukking. Blanke mensen wit noemen is door die lens bekeken natuurlijk niet kwetsend, omdat blanken niet beschouwd worden als onderdrukt.

Moeder

Heeft zo’n taalgids nut? Van der Sijs begreep de goede bedoelingen, maar vroeg zich af waarom het zo ingewikkeld moest. Zelf houdt ze gewoon rekening met de wensen van de ander omdat dat het gemakkelijkste is voor beide partijen. Dus als Eskimo’s liever Inuit worden genoemd, dan doet ze dat. Hetzelfde geldt ook voor een aanspreekvorm: het makkelijkste is om dat gewoon aan iemand te vragen.

En meer problemen die de taalgidsen opwerpen, zijn in het dagelijks leven eenvoudig op te lossen door onderling begrip. Een duidelijk voorbeeld is een woord als moederdag. Waarom zou dat jij-dag moeten worden? Als een kind in een schoolklas geen moeder heeft, kan de onderwijzeres ter plekke kijken wat dit unieke kind nodig heeft als de knutselwerkjes voor moederdag gemaakt worden.

Toen ik voorbeelden noemde uit de FIOM adviezen voor taalgebruik over abortus, reageerde Van der Sijs resoluut: ‘Goed en fout, dat werkt niet.’ De stichting Fiom heeft namelijk een overzicht online gezet met tips voor ‘passend en neutraal taalgebruik over abortus’. In elk vakje staat met een groen vinkje of een rood kruisje aangegeven wat goed taalgebruik is en wat niet.

Ook in dit overzicht worden de woorden vader en moeder fout gerekend. Volgens deze handreiking moet dat zwangere en partner of verwekker zijn. Dat is vanuit de visie van de FIOM begrijpelijk – een vader en moeder maken de vrucht menselijk – maar neutraal is het niet. Net zo min als de stelling dat pro-choice tegenover anti-abortus staat, terwijl zowel pro-life als pro-abortus worden afgekeurd. De logische tegenstelling zou zijn: pro-abortus tegenover anti-abortus, of pro-choice tegenover pro-life.

Verschil in succes bij veranderingen

In 2025 bracht Van der Sijs een boek uit: Dijt onze woordenschat alsmaar uit? Daarin somde zij het volgende rijtje woorden op: ‘eerst gastarbeider, daarna buitenlander, immigrant, allochtoon, medelander, nieuwe Nederlander, Marokkaanse/Turkse Nederlander en tegenwoordig iemand met een migratieachtergrond.’ Deze steeds wisselende benamingen waren pogingen om een negatief imago op te vijzelen, maar alleen al het aantal termen maakt duidelijk dat taal zich niet laat dwingen. Elke volgende term kreeg al snel dezelfde negatieve bijbetekenissen. Betekent dit dat het zinloos is om woorden te vervangen?

Van der Sijs vertelde over een eigen initiatief dat succesvol bleek. Sinds de Russische inval is Oekraïne veel in het nieuws, en voorheen onbekende plaatsnamen doken ineens op in Nederlandse media. Alleen, onze media gebruikten de Russische namen voor plaatsen in Oekraïne, zoals Charkov in plaats van Charkiv. Van der Sijs, die ook slavist is, schreef samen met andere kenners van Slavische talen een brief aan de media. Was het niet vreemd om de ‘taal van de bezetter’ te gebruiken voor steden in een land dat nu aangevallen was?

De meeste media waren uiteindelijk gevoelig voor dit argument, waarbij meespeelde dat veel plaatsnamen eerder onbekend waren bij de gemiddelde Nederlander. De overgang naar Oekraïense namen was dus niet ingrijpend. Anders lag dit bij de hoofdstad Kiev – eigenlijk Kyiv – die in eerste instantie vrijwel overal Kiev bleef. Inmiddels zijn veel kranten en de NOS toch overgeschakeld op Kyiv.

Maar de schrijfwijze van Oekraïense plaatsnamen heeft weinig invloed in de Nederlandse samenleving. Anders is dat als woorden zoals vader of moeder worden ontraden. Ik legde Van der Sijs een uitspraak voor uit het boek 1984 van George Orwell: ‘In the end we shall make thoughtcrime literally impossible, because there will be no words in which to express it.’ Is het werkelijk haalbaar om ‘verkeerde gedachten’ onmogelijk te maken door woorden te laten verdwijnen?

Dit blijkt een stelling te zijn waar al lange tijd een fel wetenschappelijk debat over woedt. Van der Sijs verwees naar de Sapir-Whorfhypothese, een theorie dat de taal die gesproken wordt invloed heeft op het denken van de gebruiker. De sterkste versie van deze theorie lijkt op wat Orwell beschrijft, maar juist die versie wordt door de meeste taalwetenschappers verworpen.

De zwakkere versie ziet wel beïnvloeding van de taal op het denken, maar geen bepalende invloed. Van der Sijs noemde als voorbeeld een taal die geen verschil maakt tussen de kleuren blauw en groen: dit betekent niet dat sprekers van die taal het verschil tussen de kleuren niet zouden zien, hooguit dat ze het verschil moeilijker kunnen verwoorden.

Theorieën die verder gaan dan dat zijn lastig te bewijzen. Er is wel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de invloed van talen op het gedrag van de sprekers, maar daar zijn eigenlijk geen harde conclusies uit te trekken. Binnen talen bestaan vaak ook te veel variaties om – zoals in dit geval – uit te kunnen gaan van vaste taalconstructies die de houding van de sprekers zouden beïnvloeden.

Taboes

Je kunt je dan ook afvragen hoe zinvol taboes zijn. Een bekend hedendaags taboe is het uitbannen van het woord neger. Dit is inmiddels zelfs zo taboe dat de taalgids van het ministerie van OC&W er slechts naar verwees met ‘het N-woord reproduceren we nooit, ook niet in een quote’. Daarmee is een mogelijk kwetsend woord uitgebannen, maar Van der Sijs constateerde dat hierdoor racisme niet verdwenen is. Dat zit niet in een woord, het zit in de hoofden van mensen.

Van der Sijs vertelde dat taboes soms blijkgeven van magisch denken. Zo is het oorspronkelijke woord voor beer in het Russisch verdwenen, het is vervangen door honingeter. Waarom werd dit woord taboe? Omdat mensen dachten dat ze de gevreesde beer op zouden roepen als ze zijn naam zouden zeggen. Het grappige is dat ook in het Nederlands de oorspronkelijke naam verdwenen is; beer betekent eigenlijk ‘de bruine’.

Het woord taboe komt oorspronkelijk van het Polynesische eiland Tonga, waar het gebruikt werd voor vervloekte en voor heilige zaken. Het kan dus zowel uit afkeer als uit eerbied onaanraakbaar betekenen. Deze herkomst is overigens te vinden op de door Nicoline van der Sijs opgezette website etymologiebank.nl, die gelukkig weer online is nadat de site eerder dit jaar gehackt was.

Alle relativering neemt natuurlijk niet weg dat taal wel degelijk als wapen gebruikt kan worden. Maar wie gebruiken taal anno 2026 eigenlijk als wapen? Komen de pogingen om taal te veranderen vooral van mensen die diversiteit en inclusie promoten, of ook vanuit andere richtingen?

Van der Sijs noemde het woord kopvoddentaks dat Geert Wilders in 2009 gebruikte toen hij een belasting op hoofddoekjes wilde invoeren. Dit was een duidelijk voorbeeld van een woord als wapen. Kopvoddentaks was zo kwetsend mogelijk samengesteld. Kop is een negatief woord voor hoofd, en vodden is een woord voor textiel dat eigenlijk afval is. Dit nog los van de aanval op moslima’s door een speciale belasting op hun hoofdbedekking in te willen stellen. Overigens bleek dit wapen eerder een boemerang. Het woord was kansloos om ooit breed geaccepteerd te worden, en het effect was geen stigmatisering van moslima’s, maar eerder van de PVV zelf.

Van der Sijs maakte zich meer zorgen over het toenemende gebruik van het woord omvolking, wat een discussie tussen ons opleverde, omdat ik mij lang verzet heb tegen de definitie die bepaalde wetenschappers oplegden. Niet dat ik de illusie heb hiervan nog mensen te kunnen overtuigen. De negatieve betekenis is inmiddels zelfs overgenomen door de NCTV.

Vroeger en nu

Al met al was ik verrast door de overeenkomsten tussen de huidige taalstrijd en het taalactivisme van honderden jaren geleden. Het opkomen en verdwijnen van woorden is altijd al bevorderd of tegengewerkt om allerlei verschillende redenen. En de aanname dat onze voorouders zich niet druk maakten om kwetsende woorden, klopt ook al niet.

Wie overigens na het lezen van dit stuk de onhoudbare neiging krijgt om de herkomst van woorden op te zoeken – waar komt textiel eigenlijk vandaan…? – of zich te verdiepen in meer wetenswaardigheden over de geschiedenis van de Nederlandse taal, verwijs ik naar de website van Nicoline van der Sijs, en naar Etymologiebank.nl.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Klachten indienen over kwetsend taalgebruik? Dat gebeurde 500 jaar geleden ook al verscheen eerst op Wynia's Week.

The Kinks wisten het blijkens hun monsterhit Lola al in 1970: ‘Girls will be boys and boys will be girls / It’s a mixed up, muddled up, shook up world.’ De tweede feministische golf was losgebarsten en woedde ook in Nederland. Dolle Mina bezette in het Lola-jaar de redactie van Margriet, sommigen gehuld in bloemetjesschorten of gewapend met mattenkloppers en zwabbers. Want er zat ‘een luchtje aan de damesbladen’, die nu eindelijk serieuze aandacht moesten gaan besteden aan de maatschappelijke positie van de vrouw

Vrouwen moesten de traditionele mannenwereld gaan veroveren en de mannen moesten verantwoording leren nemen voor huishoudelijke taken en verzorging van de kinderen. Tegelijk groeide de aandacht voor gendervraagstukken en transpersonen. In 1972 was de Genderstichting opgericht, in 1975 opende de eerste genderpoli ter wereld bij het Amsterdamse VU-ziekenhuis. Nederland werd internationaal koploper in de transgenderzorg.

In 2017 beleefde ons land zelfs een heuse genderzomer, aldus Syp Wynia in Elsevier Weekblad van 26 augustus van dat jaar, gekenmerkt door ‘bovenmatige aandacht voor “tweeslachtigen”’, genderneutrale taaltips en dito toiletten. Die ontwikkeling, sindsdien verre van gematigd, ging en gaat gepaard met een vloed van onderzoeken waarin wordt ‘aangetoond’ dat geslacht een keuze zou zijn en een geen biologische determinant. Een jong voorbeeld van zo’n studie is recent gepubliceerd in Development Psychology en kreeg ook in Nederland aandacht op de website scientias.

Roze jurkjes

Onderzoekers vroegen 147 kinderen van 5 tot 10 jaar in New York City om een meisjes- en een jongensvragenspel te spelen. Elk spel bestond uit vragen over onderwerpen die met een bepaalde geslacht worden geassocieerd, zoals ‘welke van deze bloemen is een klaproos?’ (meisjesvragenspel) en ‘welk voetbalteam was kampioen in 2016?’ (jongensvragenspel).

Kinderen nemen volgens het onderzoek de gendernormen niet alleen waar, maar internaliseren, verdedigen of vermijden ze actief – al vanaf ongeveer vijf jaar. Jongens leren dat vrouwelijkheid moet worden gemeden en mannelijkheid nagestreefd, meisjes willen graag stereotiep meisjesachtig zijn, maar dit aspect neemt kennelijk af met de leeftijd, misschien omdat ze soms worden aangemoedigd om prestaties na te streven in traditioneel mannelijke domeinen, zoals sport.

Een te kleine groep deelnemers en een te specifieke omgeving voor betrouwbare resultaten zou je zeggen, en de uitkomsten lijken vooral wat de meisjes betreft boterzacht. Dat er net zoveel fysiologische varianten van ‘mannelijkheid’ en ‘vrouwelijkheid’ bestaan als individuen, is een open deur. Het gaat natuurlijk om de trend waarin dergelijk onderzoek past. Nurture over nature, cultuur boven biologie.

De Nederlandse bespreking is van de hand van sociologe Jeanette Kras. ‘Kreeg je roze jurkjes aan of juist autootjes voor je verjaardag? Zeker vroeger, maar nu nog steeds word je heel vanzelfsprekend tot jongen of meisje “gemaakt”’, schrijft ze. En verderop: ‘Als vrouwen zich niet stereotiep vrouwelijk gedragen, krijgen ze vaak te maken met negatieve reacties en worden ze angstig.’ Volgens mij wijst deze formulering er juist op dat ‘gendergedrag’ vooral niet aangeleerd is, maar juist op biologisch gefundeerde predispositie wijst, maar dat terzijde.

Kras berichtte op scientias eerder onder meer over Engels onderzoek naar de vraag of mensen van nature agressief zijn. Een bekende aanname over de evolutionaire oorsprong van menselijk geweld zou hierdoor ‘op losse schroeven’ zijn gezet. Want ook bij agressie spelen naast ‘diepe evolutionaire wortels’ sociale en culturele factoren mogelijk ‘een belangrijkere rol dan gedacht’.

Ruzie over Samoa

Een eeuw geleden introduceerde de Amerikaanse antropologe Margaret Mead de overaccentuering van nurture (aangeleerd gedrag) boven nature (aangeboren gedrag). Ze was naar Oceanië getogen en publiceerde in 1928 Coming of Age in Samoa. Op basis van haar onderzoek naar Samoaanse meisjes in hun als hecht en seksueel relatief taboevrij omschreven samenleving concludeerde Mead dat opvoeding en sociale factoren (nurture) dominanter zijn dan biologische (nature) bij de ontwikkeling van menselijk gedrag.

Coming of Age in Samoa werd een standaardwerk en een vaandel van feministisch en progressief gedachtengoed. Later bleek dat Meads ‘participerende observatie’ allesbehalve een voorbeeld van wetenschappelijke objectiviteit was geweest. De Nieuw-Zeelandse antropoloog Derek Freeman bekritiseerde haar werk vanaf 1968 hevig. Samoa was helemaal geen seksueel bevrijde samenleving. Integendeel, ze werd gekenmerkt door seksuele onderdrukking, geweld en criminaliteit van adolescenten (Margaret Mead and Samoa, 1983).

Het werd een van de felste debatten in de geschiedenis van de culturele antropologie, en binnen de bredere sociale en menswetenschappen tussen de stroming van het sociaal constructivisme, dat het aanleren van (gender)gedrag centraal stelt, en de bio- of evolutionaire psychologie en sociobiologie, die uitgaan van de biologische en evolutionaire oorsprong van gedrag.

Jagende primaten

Een zeer eclatante vertegenwoordiger van die laatste stroming was de onlangs overleden zoöloog en beeldend kunstenaar Desmond Morris (1928-2026), die in 1967 The Naked Ape publiceerde, waarin de mens wordt opgevoerd als nagenoeg haarloze aap, wiens moderne gedrag diep geworteld is onze geschiedenis als jagende primaten.

Het boek werd een van de succesvolste populairwetenschappelijke werken ooit, met een totale oplage van tien tot twintig miljoen en meer dan dertig vertalingen; de eerste Nederlandse vertaling De naakte aap verscheen in 1968. Het werk ontmoette een storm van kritiek van onder meer de katholieke kerk (uiteraard), antropologen, biologen en auteurs uit de sociaal-maatschappelijke hoek. Morris zou homofoob zijn, een seksist en een racist.

Zelf sprak Morris (‘I’m a tribal animal’) in interviews vooral over de ‘genetische suggestie’ die aan ons gedrag ten grondslag ligt, naast culturele ‘flexibiliteit’. Toegegeven: ook Mead probeerde in een later stadium haar zienswijzen enigszins te nuanceren.

Dat soortgelijke methodiek van gecontroleerde observatie en vraagstellingen geheel verschillende uitkomsten kan opleveren, gekleurd door impliciete uitgangspunten, toont een door Morris aangehaald onderzoek uit 1966 over angst voor spinnen bij meisjes en jongens, uitgevoerd door de psychiaters en fobiespecialisten I.M. Marks en M.G. Gelder en gepubliceerd in het American Journal of Psychiatry. Bij jongens was er geringe toename van spinnenhaat van vier- tot veertienjarige leeftijd. Bij meisjes ook, maar bij hen deed zich een frappante stijging voor vanaf de puberteit; op veertienjarige leeftijd bleken tweemaal zo veel meisjes spinnen te haten als jongens. Als dat geen duidelijke genderkloof was!

Zelfverminking

Na de protesten rondom de dood van George Floyd (2020) nestelde woke met zijn ontstellende kokervisies zich net zo onuitroeibaar in ons taalgebruik en onze mores als de Amerikaanse rivierkreeft in onze binnenwateren. De in de ‘genderzomer’ van 2017 al rondgaande ‘taaltips’ om genderneutraliteit te promoten groeiden bijvoorbeeld aan tot een heel reeksje taalgidsen, zo idioot dat ze elke satire bij voorbaat het wapen uit handen slaan.

Gelukkig zwicht lang niet iedereen voor deze culturele en cognitieve zelfverminking. In de Nederlandse psychiatrie blijkt zelfs aanzienlijke aandacht voor ‘gendersensitieve zorg’ te zijn, vooral door het werk van psychiater en neurowetenschapper Iris Sommer, die zich vooral richt op de biologische aspecten van psychiatrische aandoeningen. Vrouwen zijn in deze visie geen alternatieve mannen (en vice versa); hun hormonen, immuunsysteem en hersenstructuur leiden tot wezenlijke verschillen die onloochenbaar een biologische basis hebben.

Een meer uitgesproken criticus van de hedendaagse transgenderzorg voor met name minderjarigen is ethicus Jilles Smids, die pleit voor een veel voorzichtiger aanpak, met meer aandacht voor alternatieve verklaringen en psychologische ondersteuning in plaats van meteen een medisch traject. Kiezen voor een ander geslacht blijkt soms voort te vloeien uit een ander probleem, of is een gevolg van ‘sociale besmetting’: de invloed van vrienden en sociale media. Toch een beetje nurture over nature.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Honderd jaar bakkeleien: is ons gedrag aangeboren of aangeleerd? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is een indrukwekkend onderzoek, alleen al door de omvang: er zijn tienduizend nieuwe genomen gescand. Maar de conclusie, namelijk dat de evolutietheorie ook geldt voor Homo Sapiens, spreekt voor elk normaal bèta-onderlegd mens vanzelf. Mensen zijn zoogdieren, ook ons DNA muteert en evolueert. Vanwaar dan die opwinding?

Omdat het in de sociale wetenschappen helemaal niet vanzelf spreekt dat de evolutietheorie ook voor de mens geldt. Velen van hen accepteren niet dat ‘Nothing in biology makes sense except in the light of evolution’, volgens een beroemde quote van bioloog Theodosius Dobzhansky. Zonder de evolutietheorie zou de biologie altijd een soort postzegelverzamelen van ontelbare feiten en feitjes over planten en dieren zijn gebleven.

Objectieve principes

In de natuur- en scheikunde is de wet van behoud van energie (meer in het algemeen: het feit dat er behoudswetten bestaan) zo’n alomvattend principe dat het hele bouwwerk van zijn fundament en dwarsverbanden voorziet.

De sociale wetenschappen ontbreekt het aan zulke objectieve principes, waardoor die inderdaad nog steeds neerkomen op geavanceerd postzegels verzamelen. Dat is ook de reden dat sociale wetenschappers veel vatbaarder zijn dan bèta-wetenschappers voor modes en dogmatische onzin. Het marxisme pretendeerde op grond van imaginaire historische wetten de ideale maatschappij te kunnen creëren. We weten inmiddels wat daar van klopt.

Omdat sociale wetenschappers zulke objectieve principes niet vanuit hun eigen opleiding geïnternaliseerd hebben, denken ze ook dat die in een keuzemenu zitten, dus dat je die straffeloos kunt negeren als ze niet in je kraam te pas komen. Dit is geen wetenschapsfilosofische haarkloverij: negeren dat er twee seksen bestaan en dat dit een binair, biologisch vastgelegd onderscheid is, heeft geleid tot de rampzalige uitwas van ‘genderbevestigende zorg’ (gender affirming care), ofwel het massaal verminken van pubers om hun lichaam in overeenstemming te brengen met hun vermeende gender.

Ook de evolutietheorie wordt door de sociale wetenschappen terzijde geschoven als dat niet in de kraam te pas komt. Je komt als sociaal wetenschapper aan een universiteit niet, of slechts zeer moeizaam, aan de bak als je niet het dogma van de blank slate onderschrijft: alle mensen komen als een onbeschreven blad ter wereld, we zijn in aanleg allemaal gelijk en alle mentale verschillen zijn een gevolg van opvoeding en cultuur.

Dit is al evident niet waar als het gaat om huidskleur of erfelijke ziekten, dus het blank slate-dogma is gedwongen een demarcatiecriterium in te voeren: triviale anatomische verschillen bestaan, maar verschillen in complexe eigenschappen (zoals activiteiten, talenten en interesses) tussen individuen hebben geen biologische basis, en worden uitsluitend verklaard door socioculturele factoren. Zo stond dat in 2024 letterlijk afgekondigd in een Policy Forum in het wetenschappelijke toptijdschrift Science.

Die evolutietheorie, zo denken verreweg de meeste sociale wetenschappers, dat is leuk en aardig voor honden en aardappelrassen, en we kunnen er niet onderuit dat het bij mensen ook nog wat doet met oogkleur en glutenallergie, maar daar moet het wel ophouden: de inhoud van de menselijke schedel is immuun voor evolutie.

Seksuele selectie

Wat heeft dit onderzoek in Nature daar over te zeggen? Het ontdekte dat West-Euraziaten in de afgelopen 18.000 jaar duidelijk geëvolueerd zijn wat betreft gen-varianten (allelen) die betrekking hebben op onder meer het immuunsysteem, obesitas en, curieus, verminderde vatbaarheid voor kaalheid. Dat is voor de blank slate-gelovers nog tot daar aan toe, maar het wordt zeer ongemakkelijk waar de onderzoekers rapporteren dat ze ook evolutie waarnemen op vele plaatsen in het genoom die bij hedendaagse mensen samenhangen met hoogte en duur van de opleiding en het gezinsinkomen.

Uiteraard hebben we niet tienduizend jaar geleden één of een paar genen verworven die ons nu naar de universiteit sturen; dit betekent dat van honderden, wellicht duizenden genen in die periode vooral de varianten zijn geselecteerd die gunstig waren voor een hogere intelligentie. Hoe die selectie gegaan is, kan dit onderzoek niet zeggen. Waarschijnlijk speelt seksuele selectie een belangrijke rol: intelligente partners kwamen meer in trek toen de mens, dankzij de landbouw, in grotere, complexe groepen ging leven.

De blank slate-gelovers verwierpen de mogelijkheid van dit soort genetische groepsverschillen altijd met het argument dat Homo Sapiens daarvoor te kort heeft rondgelopen op deze aarde, en al die tijd te veel kris kras heeft gepaard. We wisten uit allerlei eerder onderzoek allang dat dit niet klopt, maar dat is nu dus nogmaals bevestigd.

‘We zien dramatische veranderingen’, zegt Reich in een begeleidend nieuwsartikel in Nature. Hoewel hij en zijn collega’s dit zelf niet plat slaan tot: ‘West-Euraziaten zijn intelligenter dan andere rassen’, komt dit toch dicht genoeg in de buurt om andere evolutiebiologen huiverig te maken. Die accepteren wel de gevonden selectie voor ‘simpele’ eigenschappen als huidskleur en kaalheid, maar zijn vooralsnog niet overtuigd dat Reich e.a. ook de evolutie van ‘complexe’ eigenschappen als intelligentie hebben aangetoond.

Achterhoedegevecht

Dat lijkt verdacht veel op het optrekken van een cordon rondom de blank slate; de hersenpan moet immuun blijven voor erfelijke groepsverschillen. Het is een achterhoedegevecht zoals dat ook in de zeventiende en achttiende eeuw is gevoerd, toen de wetenschap steeds meer natuurlijke verschijnselen kon verklaren en er steeds minder ruimte overbleef voor goddelijk ingrijpen. ‘De god van de gaten’ werd dat opperwezen sarcastisch genoemd. Net zo zal die blank slate steeds verder slinken naarmate het evolutiebiologisch onderzoek voortschrijdt.

Niemand komt als een onbeschreven blad ter wereld. Dat erkennen is ook heel inclusief.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Schokkend nieuws voor gendergelovigen: de theorie van Charles Darwin geldt ook voor mensen verscheen eerst op Wynia's Week.

Crul introduceerde in Nederland het begrip ‘superdiversiteit’, ontleend aan een artikel van de Britse sociaal wetenschapper  Steven Vertovec uit 2007, dat niet alleen de kwantitatieve toename van migranten beschrijft, maar ook de kwalitatieve complexiteit door verschillen in herkomst, nationaliteit, migratiemotief, geslacht, leeftijd, religie en cultuur.

Crul was in 2013 co-auteur van Superdiversiteit. Een nieuwe visie op integratie. In het boek werd benadrukt dat in grote steden geen duidelijke meerderheden meer bestaan, waardoor iedereen zich aan elkaar moet aanpassen en diversiteit de norm wordt. Iedereen, maar vooral autochtone Nederlanders. ‘Superdiversiteit biedt een nieuw vergezicht in het integratiedebat door de voorwaarden te schetsen van een grootstedelijk toekomstscenario van hoop,’ zo heette het.

In lijn met de critical race theory

In de door Sunny Bergman gemaakte documentaire Wit is ook een kleur (2016) zei Crul dat ‘witte’ mensen op sociaal vlak vaak kiezen voor segregatie, bijvoorbeeld bij woon- en schoolkeuzes. In een recent artikel koppelde Crul ‘witheid’ aan macht en privileges, in lijn met de critical race theory.

Crul wijst erop dat de etnische diversiteit in Europese steden sterk toeneemt. In Amsterdam bijvoorbeeld heeft momenteel 60 procent van de bevolking een migratieachtergrond; bij jongren onder de 15 jaar is dat twee derde. Ook in andere Europese steden zien we vergelijkbare patronen. Crul betoogt dat deze trend onomkeerbaar is. Migranten zijn namelijk gemiddeld jonger en bovendien ligt hun geboortecijfer hoger.

Daarbij komt dat Crul voorstander is van opengrenzenbeleid. Met enig leedvermaak constateerde hij in een recente lezing in Osnabrück dat het ook het ‘rechtse’ kabinet-Schoof met de PVV niet is gelukt om de asielmigratie terug te dringen. Hij verzuimde daarbij te vermelden dat Nederland een krachtige lobby kent die zich daartegen verzet.

Vergeten groep

Crul stelt dat mensen zonder migratieachtergrond die wonen in wijken waar zij niet langer een meerderheid vormen, een ‘vergeten groep’ zijn in het integratiedebat. Hij heeft daarom nader onderzoek gedaan naar de levens van deze mensen. Voor de financiering van het project – met de naam ‘Becoming a Minority’ (BAM) – diende Crul in 2016 een aanvraag in bij het European Research Council (ERC). Hij ontving de maximale bijdrage van  2,5 miljoen euro.

Onderzoeksprojecten moeten volgens de ERC politiek neutraal zijn, maar ook maatschappelijk relevant. Het is niet altijd even duidelijk waar de grens ligt. Zo schreef Crul in zijn aanvraag voor financiering: ‘Ik stel dat het veld van migratie- en etnische studies stagneert vanwege de eenzijdige focus op migranten en hun kinderen. Dit is des te urgenter gezien de toename van het anti-immigratistenstemgedrag.’

Het onderzoek liep van 2017 tot 2023 en vond plaats in zes Europese steden waar de meerderheid van de inwoners een migratieachtergrond heeft, zowel havensteden (Rotterdam, Antwerpen, Malmö) als steden met een grote dienstverlenende sector (Amsterdam, Hamburg, Wenen).

Aan respondenten werd onder meer gevraagd of zij ‘migratiegerelateerde diversiteit’ in hun wijk als bedreiging of verrijking zien en of zij zelf vrienden en kennissen met een migratieachtergrond hebben. Hoger opgeleiden, zo bleek, zien diversiteit vaker als verrijking, maar slechts een klein deel heeft veel vrienden en kennissen met een migratieachtergrond. Lager opgeleiden zien diversiteit vaker als bedreiging, maar hebben juist een hoger percentage migrantenvrienden.

De onderzoekers stelden vast dat mensen die diversiteit omarmen en zelf veel migranten kennen, fungeren als ‘verbinders’ in de buurt. Zij zoeken actief contact, bemiddelen bij conflicten en bevorderen sociale cohesie, vaak omdat ze zelf in gemengde relaties zitten of betrokken zijn bij buurtactiviteiten. Ook werd geconstateerd dat burgers die de toegenomen diversiteit als bedreiging zien, ‘significant meer ontevreden zijn over hun leven in het algemeen dan de respondenten die de diversiteit in de buurt omarmen’.  

In zijn lezing in Osnabrück benadrukte Crul dat ook mensen zonder migratieachtergrond moeten leren omgaan met diversiteit. Crul pleitte daarom voor het actief organiseren van gemengde interacties, zoals sportclubs en werkteams, om begrip en verbondenheid te vergroten. De grootste winst ligt volgens hem in aanpassen en integreren: wie dat niet doet, loopt het risico te vervreemden. Het is ‘in ieders belang’ om actief deel te nemen aan deze maatschappelijke verandering, voor een sterkere en veerkrachtigere samenleving.

Normatieve aanpak

Bij de bevindingen van Crul – ondanks verscheen zijn nieuwe, samen met VU-onderzoeker Frans Lelie geschreven boek Een samenleving van minderheden – vallen veel kritische kanttekeningen te plaatsen. Zijn integratiemodel is sterk normatief: gij zult integreren! Of het nu om de grondwettelijk gegarandeerde vrije schoolkeuze gaat of om je persoonlijke vriendenkring, álles wordt door Crul langs de meetlat van integratie in diversiteit gelegd.

Ook vergelijkt Crul mensen zonder migratieachtergrond met kinderen van immigranten die in Nederland zijn opgegroeid, oftewel de tweede generatie. Maar volgens het CBS telt Nederland ook ruim drie miljoen inwoners die in het buitenland zijn geboren. Deze ‘nieuwe eerste generatie’ is bij Crul een (zeer omvangrijke) vergeten groep.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht ‘Superdiversiteit’: alweer een nieuw begrip om het multiculturele drama toe te dekken verscheen eerst op Wynia's Week.

Medewerkers en vrijwilligers van het in Amsterdam gevestigde NEMO Science Museum namen in dat kader deel aan een zogenoemde privilege walk, ‘een oefening die bijdraagt aan bewustwording en gesprek onder medewerkers rondom kansen(on)gelijkheid, machtsstructuren en uitsluiting in de maatschappij – en dus ook in het museum’.

‘Eerst kregen we uitleg over wat privilege behelst,’ zo lezen we in een online verslag van een vrouwelijke deelnemer. ‘Wat ik een hele waardevolle opmerking van de cursusleider vond is dat privilege hebben niet betekent dat je gelukkig moet zijn, en omgekeerd dat minder privilege niet direct hoef te wijzen op ongeluk. We zagen een geënsceneerde opname van een zwarte man die een fietsslot doorknipt en van een witte man die een fietsslot doorknipt. De zwarte man werd aangesproken, ook door de politie. De witte man werd met rust gelaten. Dat hakte bij mij er flink in, en het is ook pijnlijk om te leren dat dit voor geen van mijn collega’s van kleur als een verrassing kwam.’

Wringend gevoel

Na de training ervoer de vrouw volgens haar verslag een ‘wringend gevoel’ en vond ze het moeilijk om weer gewoon aan het werk te gaan. Gelukkig voor haar was er een ‘terugkombijeenkomst’. ‘Systemen van ongelijkheid zijn voor sommigen zoveel voelbaarder dan voor anderen. Geconfronteerd worden met deze ongelijkheid en er over in gesprek kunnen gaan, zijn stappen naar een groter bewustzijn, maar moeten ook voor concrete verandering zorgen. Ik vind dat deze gesprekken en confrontaties door moeten blijven gaan, en ik hoop op een groeiend bewustzijn bij mij persoonlijk, maar ik hoop ook dat de organisatie op dit vlak een weg vindt in gedrag en beleid. Het is iets dat je niet af kunt vinken.’

De privilige walk is in de jaren tachtig ontwikkeld door Erica Sherover-Marcuse, een leerling en latere partner van de befaamde Duits-Amerikaanse filosoof en socioloog Herbert Marcuse (1898-1979), en haar collega Hugh Vasquez. Bij Sherover-Marcuse komen de kritische maatschappijtheorie van Marcuse en psychotherapie samen.

In zijn klassiek geworden boek One Dimensional Man (1964) betoogde Marcuse dat onze hoogindustriële samenleving en haar manier van denken ‘eendimensionaal’ is geworden. ‘Echte vrijheid’ en ‘kritisch denken’ zouden onder druk staan door massaconsumptie, technocratie en ideologieën die conformiteit stimuleren. Een diepgaande transformatie is, zo analyseerde Marcuse, alleen mogelijk door het ontwikkelen van een kritisch bewustzijn dat machtsstructuren onderkent en doorbreekt. Ook zouden onderdrukte en gemarginaliseerde groepen die – anders dan de arbeidersklasse – nog niet door ‘consumptiedrang’ aan de bestaande orde zijn gebonden, coalities moeten vormen met studenten, maatschappijkritische intellectuelen en kunstenaars. In 1968 verscheen een Nederlandse vertaling van One Dimensional Man, die binnen drie jaar zeven herdrukken beleefde.

Met name in An Essay on Liberation (1969) werkte Marcuse de tegenstelling tussen privileged en underprivileged verder uit en legde hij de theoretische basis voor de privilage walk. Erica Sherover-Marcuse bouwde voort op deze ideeën en publiceerde in 1986 Emancipation and Consciousness, waarin ze stelde dat ware vrijheid niet alleen politieke verandering betekent, maar ook het ontwikkelen van een dieper bewustzijn van maatschappelijke machtsstructuren en de eigen rol daarin.

In de praktijk

Sherover-Marcuse wilde haar politieke filosofie ook in de praktijk brengen. In Californië werden in de jaren zeventig en tachtig verschillende methoden en ideeën op het gebied van alternatieve psychotherapie uitgewisseld, en veel therapeuten en activisten combineerden deze technieken om maatschappelijke verandering te bevorderen. In die context maakte zij kennis met Re-evaluation Counseling (RC), een methode die in de jaren vijftig was ontwikkeld door Harvey Jackins, een voormalige vakbondsactivist van communistische origine. Sherover-Marcuse gebruikte technieken uit RC in haar workshops. In deze context bedacht ze samen met haar collega Hugh Vasquez ook de privilege walk.

In een videofragment op YouTube van een training uit 1989 is een opvallende gelijkenis te zien met de diversiteitstraining van de NEMO-medewerkers. Een jonge vrouw worstelt met haar schuldgevoel over haar white privilige, maar leert erover te praten in een kringgesprek met andere deelnemers. Zo kan ze haar schuldgevoel omzetten in maatschappelijke betrokkenheid.

Weinig effectief

Op basis van meerdere onderzoeken stelde The Economist in 2022 vast dat de effectiviteit van diversiteitstrainingen in de meeste gevallen gering is: na ongeveer vijf dagen zijn de meeste ‘verworven inzichten’ vaak weer verdwenen. Zelfs bij deelnemers ‘van kleur’ zou daarna nogal eens sprake zijn van een backlash.

Toch is er vooral sinds de dood van George Floyd in 2020 sprake van een enorme groei van het aantal diversiteitstrainingen en diversiteitsmanagers. Het is in het Westen een lucratieve miljardenindustrie geworden en uiteraard zitten de belanghebbenden niet te wachten op een discussie over de effectiviteit ervan.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Diversiteitstraining: of het helpt, is de vraag, maar lucratief is het wel verscheen eerst op Wynia's Week.

Onlangs was de SGP in het nieuws. Op hun landelijke partijdag besloten de staatkundig gereformeerden in grote meerderheid om geen wijziging aan te brengen in het klassieke partijstandpunt dat ‘het zitting nemen in politieke organen’ in strijd is met ‘de roeping van de vrouw’.

De buitenwacht nam er met verbazing en vaak ook met afkeuring kennis van. Toch was het niet meer dan de zoveelste aflevering in het wonderlijke verhaal over de rol van vrouwen in de Nederlandse politiek.

Dat verhaal begon op 5 juli 1922, toen voor de eerste keer Tweede Kamerverkiezingen werden gehouden met algemeen kiesrecht voor zowel mannen als vrouwen. Omdat ze van meet af aan vóór algemeen vrouwenkiesrecht hadden gepleit, rekenden de linkse partijen op flinke zetelwinst.

Maar dat viel tegen. De vrijzinnig-democratische VDB (5 zetels) en de communistische CPN (2) bleven stabiel, terwijl de sociaaldemocratische SDAP 2 zetels verloor (van 22 naar 20). Grote winnaars van de eerste verkiezingen met algemeen vrouwenkiesrecht waren de christelijke partijen. De katholieke RKSP, de hervormde CHU en de gereformeerde ARP zagen hun gezamenlijke zeteltal stijgen van 50 naar 59. Een absolute meerderheid dus, want de Tweede Kamer telde destijds honderd leden.

Links liep niet voorop

Nog een verrassing: hoewel de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht – aanjager van de actie ‘Vrouw kiest vrouw’ – nadrukkelijk daartoe had opgeroepen, deed het aantal op vrouwelijke kandidaten uitgebrachte voorkeurstemmen vermoeden dat vrouwelijke kiezers niet massaal op hun seksegenoten hadden gestemd.

In de decennia die volgden, kwam de ‘gelijkberechtiging der vrouw’ bij de linkse partijen steeds hoger op de politieke agenda te staan. Maar bij het laten debuteren van vrouwen op hoge politieke posten liep links niet bepaald voorop. Zo was Anna de Waal, in 1953 de eerste vrouwelijke staatssecretaris, lid van de Katholieke Volkspartij (KVP). Hetzelfde gold voor Marga Klompé, in 1956 de eerste vrouwelijke minister. Dertien jaar later, in 1969, kreeg de VVD Neerlands eerste vrouwelijke partijvoorzitter: Haya van Someren.

Ondertussen wekten de kiezers nogal eens de indruk dat ze politici van vrouwelijke kunne maar matig waardeerden, zelfs als het vrouwelijke lijsttrekkers betrof.

Op landelijk niveau was Ria Beckers in 1977 de eerste, namens de PPR. Onder leiding van Bas de Gaay Fortman had die partij in 1972 zeven Kamerzetels veroverd en was ze gaan meeregeren in het kabinet-Den Uyl. Maar met Beckers aan het roer werd de PPR een machteloze splinterpartij met drie (1977-1982) en tenslotte twee (1982-1989) Kamerzetels. 

In de persoon van Ina Brouwer kreeg in 1982 ook de CPN een vrouwelijke lijsttrekker. Onder haar aanvoering verdwenen de communisten vier jaar later uit de Tweede Kamer.

Andrée van Es volgde in 1986 Fred van der Spek op als lijsttrekker van de pacifistische PSP. Het werd een debacle: twee van de drie Kamerzetels gingen verloren.

Rita Verdonk scoorde alleen als nummer twee

In 1998 kreeg D66 voor het eerst een vrouw als lijsttrekker: Els Borst. Het zeteltal van de Democraten kelderde van 24 naar 14.

In 2002 wist Fred Teeven twee Kamerzetels te veroveren voor Leefbaar Nederland. Met Haitske van de Linde als lijstaanvoerder gingen beide zetels in 2003 in rook op.

Onder leiding van Paul Rosenmöller groeide GroenLinks aan het begin van deze eeuw uit tot een partij van elf Kamerzetels. Femke Halsema nam het stokje van hem over, maar kwam nooit verder dan acht (2003), zeven (2006) en tien (2010) zetels. Onder Jolande Sap werden dat er vier (2012). Pas onder Jesse Klaver begon GroenLinks in 2017 (veertien zetels) weer te floreren.

Als nummer twee van de VVD sleepte Rita Verdonk in 2006 het recordaantal van 622.555 voorkeurstemmen in de wacht, meer dan lijsttrekker Mark Rutte. Maar toen Verdonk het in 2010 zelf als lijsttrekker probeerde, van haar eigen partij Trots op Nederland (TON), zagen de kiezers haar massaal over het hoofd. Ze kreeg slechts 52.937 stemmen, te weinig voor een Kamerzetel.

Toen Lilian Marijnissen in 2021 de eerste vrouwelijke lijsttrekker werd van de SP, had haar partij veertien zetels. Na de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 waren er daar nog slechts vijf van over, voor Marijnissen het sein om haar biezen te pakken.

In 2021 kreeg ook de PvdA eindelijk een vrouwelijke aanvoerder: Lilianne Ploumen. Ze bleef net als haar voorganger Lodewijk Asscher steken op het all time low van negen zetels, voor de partijtop het definitieve bewijs dat de PvdA diende aan te sturen op een fusie met GroenLinks.

Dilan Yeşilgöz was in 2023 de eerste vrouwelijke lijsttrekker van de VVD. Resultaat: 24 zetels, oftewel tien zetels verlies. Het was tevens de slechtste liberale score sinds 2006.

Bij dezelfde Tweede Kamerverkiezingen debuteerde ook bij de ChristenUnie een vrouw als lijstaanvoerder: Mirjam Bikker. Ze tekende voor drie zetels, het beroerdste resultaat voor haar partij sinds 2003.

Niet alleen beginselvastheid

Bij het toch al sombere beeld hoort ook de vaststelling dat de schaarse successen die vrouwelijke lijstaanvoerders wisten te boeken, meestal niet lang stand hielden – zie Jet Nijpels (AOV, 1994), Sigrid Kaag (D66, 2021), Sylvana Simons (BIJ1, 2021), Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren, 2021) en naar het zich laat aanzien ook Caroline van der Plas (BBB, 2023). Alleen Ouwehands voorganger Marianne Thieme, die tussen 2003 en 2017 vijf keer lijsttrekker was van de Partij voor de Dieren, kan prat gaan op een echte electorale successtory: ze begon met nul zetels en eindigde met vijf.

Het besluit van de landelijke partijdag van de SGP komt zo misschien wel in een ander daglicht te staan. Was het handhaven van het standpunt over de ‘roeping van de vrouw’ louter een blijk van beginselvastheid, een eigenschap die we kennen als ‘typisch SGP’? Of zouden bij de oudste en meeste stabiele partij van Nederland stiekem ook electorale overwegingen een rol hebben gespeeld?

Laten we het maar niet bij voorbaat uitsluiten.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De Nederlandse kiezer moet weinig hebben van vrouwelijke politici. Dus zo gek zijn ze niet bij de SGP verscheen eerst op Wynia's Week.