We gaan dezer dagen Guillaume Groen van Prinsterer herdenken. Het is 150 jaar geleden dat deze grondlegger van de christendemocratie overleed. De NPO zendt aanstaande dinsdag een documentaire over zijn leven uit, en aanstaande vrijdag is er in Utrecht een historisch congres over zijn leven en werk, waarbij vertegenwoordigers van de politieke partijen die zich Groens erfgenaam wanen (Henri Bontenbal van het CDA, Chris Stoffer van de SGP en Mirjam Bikker van de ChristenUnie), aan het einde van de dag ook mogen aanschuiven om onder leiding van de Goudse burgemeester Pieter Verhoeve met elkaar in debat te gaan.

Later dit jaar komt er nog een beeldbiografie en verschijnt, als het goed is, de grote wetenschappelijke biografie, geschreven door Gertjan Schutte (Groen van Prinsterer: Antirevolutionair activist). En dan mogen we ook nog uitzien naar een boek met essayistische artikelen waarin het denken van Groen wordt geactualiseerd.

Een populistische meesterzet

Al die aandacht voor Groen van Prinsterer (1801-1876) is meer dan terecht en verdiend. Hij was een briljant geleerde, een invloedrijk historicus, een stevig polemiserende journalist, een belangrijk volksvertegenwoordiger en hij wees tegen het einde van zijn leven Abraham Kuyper (de latere minister-president) als zijn opvolger aan.

En die zou de eerste politieke partij van Nederland oprichten, de Anti-Revolutionaire Partij (ARP). Hij ging tot deze grootse daad over na een populistische meesterzet. In een tijd waarin slechts zo’n 10 tot 12 procent van de mannelijke bevolking van boven de 25 jaar genoeg belasting (census) betaalde om te mogen stemmen, verzamelde Kuyper in een volkspetitie tegen een liberale Onderwijswet 460.000 handtekeningen van mannen en vrouwen. Daarmee legde hij een ernstig representatieprobleem bloot.

Kuypers ARP is, zoals bekend, in 1980 met de CHU en de KVP in het CDA opgegaan. Die nieuwe partij was aanvankelijk een succes (denk aan de jaren van Ruud Lubbers), maar heeft het na 1994 (toen het van 54 zetels naar 34 Kamerzetels wegzakte), voortdurend erg moeilijk gehad. Er waren korte oplevingen (onder Jan Peter Balkenende bijvoorbeeld), maar de secularisatie en ontzuiling leidden er steeds meer toe dat de partij zijn eigen achterban verloor en over de eigen identiteit in twijfel verkeert (de partij is al ruim dertig jaar aan het ‘herbronnen’).

Onder de huidige leider Henri Bontenbal behaalde het CDA bij de laatste verkiezingen achttien zetels, een winst van dertien, maar in de peilingen kwakkelt de partij weer verder. De oude achterban is wat volatiel geworden en de partij wat regentesk.

Juist dat maakt een vergelijking tussen Groens politieke identiteit en die van het CDA zo interessant.

Kleine elite bepaalde wat het beste was

Groen had een specifieke opvatting over het ambt van volksvertegenwoordiger. Hij was christelijk. Nederland was een christelijk en kerkelijk land. Maar het kiesrecht was voorbehouden aan een kleine elite van vermogende mannen die geacht werden genoeg verstand van zaken te hebben om het land te besturen. Groens achterban had daardoor zo goed als geen stem in het publieke debat. Groen kwam op voor de vrijheden en belangen van de stemloze kiezer achter de kiezer, van de natie achter de volksvertegenwoordiging.

De liberale positie, onder andere van de grote J. R. Thorbecke, was dat een kleine elite (‘de besten’) de belangen van de bevolking moest behartigen, zonder dat die bevolking zelf daarbij veel inspraak had. Een kleine groep, het denkend deel der natie, bepaalde onder elkaar, na een beschaafde uitwisseling van argumenten, wat het beste is voor het volk. De elite verdedigde de gemaakte keuzes niet, maar legde die rustig en geduldig uit. Wie zich verzette, was niet goed geïnformeerd of las de verkeerde krant.

Liberale elite smoort nog steeds invloed van het volk

Groen van Prinsterer zag dit geheel anders. Een parlement dient een volksvertegenwoordiging (‘volksorgaan’) te zijn, niet een soort ‘Raad van State, waar de aristocratie des verstands zetelt’, die ‘zonder enige band met de kiezers’ is en dus niet weet wat er onder de bevolking leeft. Als een parlement zijn taak zo opvat, is het er alleen maar om ministers in het zadel te houden.

Het zou zo moeten zijn, dat de bevolking haar stem mag uitbrengen op partijen die een principieel beginselprogramma hebben waarin delen van de bevolking hun eigen ideeën en waarden herkennen. Een meerderheid van de aldus gekozen partijen vormt een regering met ministers die de opvattingen van deze meerderheid delen. Door een liberale elite wordt deze terechte invloed van het volk op het regeringsbeleid slechts gesmoord.

Groen was geen populist in die zin dat hij van mening was dat ‘het volk’ goed is en dat de wil van het volk dientengevolge altijd moet worden gehoorzaamd. Een goed politicus kent de wensen en verlangens van de eigen achterban, en vent die belangen in de Tweede Kamer uit, in samenspraak met de vertegenwoordigers van bevolkingsgroepen met andere opvattingen en belangen. Maar Groen wist niet alleen dat ‘hét volk’ niet één geheel is, maar ook dat de elite niet deugde. Die hield zich immers doof voor de stem van het volk en wist alles altijd beter dan het slecht geïnformeerde deel der natie.

Die elite kunnen we nog alle dagen bezig zien: in tijden van corona, in debatten over de stikstofcrisis, in de discussies over asiel en migratie. Zich beroepend op wetenschappelijke rapporten neemt een technocratische elite beslissingen die onvermijdelijk heten, waarover niet meer kan en hoeft te worden gediscussieerd maar die alleen nog maar moeten worden ‘uitgelegd’. Met als gevolg: een bevolking die zich miskend voelt en in woede ontsteekt, zonder volksvertegenwoordigers die hun terechte zorgen vertolken.

CDA is deel van het probleem

Het zich in ‘het midden’ positionerende CDA maakt al decennia lang deel uit van de bestuurscultuur van deze zo opererende elite en is daarmee onderdeel van het probleem. De partij roept meer associaties op met de liberale heren uit de negentiende eeuw dan met haar eigen oprichter. Misschien kunnen ze de herdenkingsfestiviteiten rondom Groen eens aangrijpen om in de spiegel van zijn opvattingen te kijken en zich heel grondig te bekeren.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Het CDA van Bontenbal moet zich spiegelen aan Groen van Prinsterer en zich plaatsen aan de kant van de bevolking tegenover een zelfgenoegzame elite verscheen eerst op Wynia's Week.

Die logica van het campagnevoeren geldt nog steeds. Timmermans heeft kennelijk moeite om met iets interessants te komen. De ambtenaren in Den Haag doen al ongeveer wat hij wil. Op rechts ligt het anders. Wilders eist een stop op asiel, en de ambtenaren en de asieladvocaten houden dat tegen. Wat voor een asielstop nodig is (EVRM beter interpreteren dan de Raad van State nu steeds doet; Vluchtelingenverdrag opschorten) komt voorlopig niet, dus Wilders kan doorgaan.

Elite blokkeert plannen Wilders, Van der Plas en Eerdmans

Van der Plas wil respect en begrip voor boeren, vissers en het MKB, maar de ambtenaren vragen uitsluitend aan andere ambtenaren of dat mogelijk is, en horen dan dat eerst absolute zekerheid moet komen voor de vleermuizen en voor alle natuurgebieden – behalve de Noordzee. Genoeg obstructie voor Van der Plas om door te gaan.

Eerdmans begrijpt niet waarom er in tien jaar nog weer vijftigduizend ambtenaren bij kwamen, maar de ambtenaren werken iedere week drie dagen thuis, en hebben dus weinig last van drukte op het werk. Dat campagnepunt wordt voorlopig ook nog niet overbodig. Wilders, Van der Plas, Eerdmans (en ‘klein rechts’) moeten blijven winnen zolang de Haagse elite hen blokkeert.

Die elite stemt immers niet alleen op Timmermans c.s. maar brengt ook Timmermans’ wensen al in praktijk: dure energie om de chemische industrie weg te jagen, kleinere huurwoningen en méér investeringen, niet door winstgevende bedrijven, maar betaald uit belastinggeld onder regie van de overheid. Een linkse agenda, en die valt goed bij de elite, want die elite is ook links.

Dat is anders geweest. In 1967 en 1968 was ik twee jaar fulltime actief in de Studenten Vakbeweging (SVB). Wij ijverden voor een meer open bestuur van de universiteiten – toen nog in het geheim bestuurd door regenten. Wij ijverden ook voor een eind aan het voortrekken van de corpora bij toewijzing van studentenhuisvesting en voor financiële steun aan studenten. En voor een einde aan de regel dat ‘heren’ niet na elf uur ’s avonds mochten worden aangetroffen in ‘meisjeshuizen’.

Toen een rechtse, nu een linkse elite

De sympathieke minister Gerard Veringa (1967-1971) wilden wij meekrijgen in de strijd tegen de regenten aan de universiteiten en de conservatieve ambtenaren. Studentenblad Demokrater citeerde met hoop de nieuwe minister bij zijn aantreden (mei 1967): ‘Ik wil over enige tijd graag eens met de studenten praten over studieloon, democratisering van het onderwijs enz.’

Veringa was veel opener dan zijn voorganger Cals en dwong de universiteiten om hun regenten-bestuur te hervormen. De SVB was links, de elite rechts en de minister zocht een evenwicht.

Nu is de elite links en verzet zich zo hard tegen Wilders, Van der Plas en Eerdmans dat ministers mislukken wanneer ze naar oplossingen zoeken. Dat is een eigenbelang geworden van de linkse ambtenaren om hun macht te handhaven.

Over grote vragen blijft Raad van State stil

De Raad van State kwam deze week met 42 pagina’s advies over de Miljoenennota. Bureaucratisch braaksel: ‘De keuzes en het nieuwe beleid zullen alleen tot het gewenste resultaat leiden als de doelstellingen duidelijk zijn en als helder is welke grenzen gelden bij het bereiken van deze doelen’. Maar dan geen voorbeelden. Over asiel alleen een verwijzing naar het CPB. Niets over het wegebbend vertrouwen van het bedrijfsleven.

Zo krachtig als de Raad van State durft op te treden als het gaat om linkse wensen als de volle rechten van asielvragers, zo stil blijft de Raad van State over de grote vragen bij deze begroting. Bij voorbeeld: ‘Waarom vertrekken zo veel ondernemers, en wat doet de minister van Klimaat en Groene Groei dan kennelijk verkeerd?’

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) gaat nog verder om de linkse ambtenarenburcht in Den Haag te beschermen. Dat schrijft: ‘Met subsidies en verplichtingen wordt de toepassing van groene waterstof in de raffinage en industrie gestimuleerd’ , maar elke reflectie ontbreekt hoe die groene waterstof dan een goed idee is, wanneer daarvoor steeds meer subsidies en dwang nodig zijn. Het bedrijfsleven keert er zich wereldwijd van af, maar Nederland gaat tegen de stroom in.

Nog steeds niets bij het PBL over kerncentrales, met als excuus dat die pas tegen 2040 beschikbaar zijn. Nieuwe Koreaanse reactoren zijn in andere landen in drie of vier jaar klaar, en Siemens had destijds ook niet meer dan drieënhalf jaar nodig om de kerncentrale in Borssele te bouwen. Het zijn dus de gebroeders Vollenbroek, XR en andere linkse protesteerders die met hulp van de Raad van State en de ambtenaren zorgen voor een extra tien jaar (minimum) aan procedures.

Doel van die valse voorlichting zal wel zijn om te verdoezelen dat de ‘levelised cost’ van kernenergie nu al een stuk lager is dan wind uit zee (zie bij voorbeeld Tim Gregory’s uitstekende boek Going Nuclear). Nucleair is ook schoner dan stook van ‘biomassa’ , waarover het PBL nog steeds durft te beweren dat die ‘negatieve emissies genereren’.

Nog veel campagne nodig

Charlie Kirk zei, kort voordat hij werd vermoord: ‘Een gezonde democratie vraagt om wijze mensen. Een universitair diploma is nog geen garantie voor die wijsheid.’ Wijsheid betekent voor ambtenaren, Planbureaus en Raad van State: eerlijk ingaan op kosten en baten, profiteren van lessen uit andere landen, en niet alleen eigen werk citeren, maar ook serieus reageren op gezaghebbende critici.

Totdat ambtenaren, Planbureaus en Raad van State zich houden aan die drie regels van democratisch fatsoen, gaat de strijd door – ‘la lutte continue’ zoals wij studenten riepen in 1968. Deze keer niet tegen rechtse regenten, maar tegen een linkse elite in Den Haag. Hun machtshonger drijft ze er nu nog toe om open debat over asiel, klimaat en woningbouw af te weren. Dan valt tegen die linkse ambtenarij in Den Haag dus nog veel campagne te voeren.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Timmermans hoeft zich nergens voor in te spannen. De linkse ambtenarij vervult zijn wensen toch al verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie een onderbouwing wil van het voorgaande hoeft alleen maar de electorale kaart van Nederland erbij te pakken. De wingewesten van GroenLinks-PvdA liggen tegenwoordig uitsluitend nog in de stedelijke agglomeraties, met de enclave Bloemendaal als even veelzeggende als pikante uitschieter. Daar zitten de mensen die zich dagelijks, met een riant witteboordensalaris, afvragen ‘hoe het verder moet’ en ‘wat de planeet nog aankan’. En met hun gevulde portemonnee hebben zij de mogelijkheden om de zelf opgeworpen vragen te beantwoorden door zonnepanelen aan te schaffen, elektrische auto’s te kopen en bij de supermarkt of alternatieve bio-winkels verantwoord voedsel in te slaan.

Hoewel daar op zichzelf niks tegen is, leidt het tot zelfgenoegzame claims op alwetendheid en naakte bemoeizucht die voor mensen buiten die groep, veelal in de provincie wonend, niet meer te harden zijn. Zeker niet als blijkt dat de Bloemendalers en aanverwante lui de weg naar Schiphol nog net zo goed weten te vinden als tien of twintig jaar geleden. Hashtag #hypocrisie.

Hoe ‘dom’ het politieke discours binnentrad

Tegen deze achtergrond hoeft het totaal niet te verbazen dat de term ‘dom’ het politieke discours binnen is getreden. De eerste groep, die ook in de privéomgeving (relatie, opvoeding, genderrollen) hartstochtelijk analyseert en moraliseert, begint het langzaam beu te worden dat de tweede groep, die de handen vol heeft binnen de wettelijke kaders te overleven en hier en daar nog een pleziertje te scoren, niet hartstochtelijk intekent voor een politiek-correcte, multiculturele, genivelleerde, preutse, vuurwerkloze en van elke andere opwinding verstoken maatschappij. (Bekertje op de grasmat? Staken die Eredivisiewedstrijd!). En, tja, als je zo’n vlak geschuurde toekomst dus niet ziet zitten, dan ben je in de ogen van de eerste groep, en zeker in de ogen van hun briesende aanvoerder die wekelijks een column afscheidt in de Volkskrant, ‘domrechts’.

De Franse bestsellerschrijver Michel Houellebecq, die eerder moslimaanslagen en de opkomst van de gele hesjes correct voorspelde en al tijden geroemd wordt om het aanvoelen van maatschappelijke onderstromen, heeft altijd een scherp oog gehad voor de kilte in de westerse samenleving. In zijn laatste interview (hier gepubliceerd in Het Financieele Dagblad) hekelt hij de machtsuitoefening van de theoretisch geschoolden, die zijns inziens een veel taaiere en arrogantere greep op de macht hebben dan, bijvoorbeeld, de adel zoveel eeuwen geleden. Behalve hun geboorte had de adel niets in handen om hun machtsbehoud te rechtvaardigen, meent Houellebecq. ‘Hedendaagse elites daarentegen,’ constateert hij, ‘claimen intellectuele en morele superioriteit.’ In het licht van dit citaat is de term ‘domrechts’ niets meer of minder dan een instrument om die eigen moraliteit boven elke discussie te verheffen en de bevolking te delegitimeren daar iets tegenover te zetten.

Houellebecq geeft op zijn beurt openlijk toe schatplichtig te zijn aan de Amerikaanse historicus Christopher Lasch (1932-1994), die hij in hetzelfde interview omschrijft als iemand ‘die zijn tijd ver vooruit was’ en onlangs ook door Ronald Plasterk enthousiast werd geciteerd. Begin jaren negentig was Lasch een van de weinigen die niet een ontevreden bevolking aanwees als toekomstige aanjager van sociale onrust, maar een ontevreden bovenlaag die niet kan verkroppen dat gewone mensen hun door rein- en zuiverheid gedomineerde levensstijl niet willen kopiëren. En al zeker niet om die reden uitgescholden willen worden voor ‘domrechts’.

Ook te midden van de huidige migratieperikelen vliegt de term ‘domrechts’ weer veelvuldig in de rondte. Waar grote delen van de bevolking, in merendeel praktisch geschoolden, het druk zat heeft om hun reguliere verplichtingen te voldoen en van migranten grosso modo verwacht dat ze meedoen aan onze westerse maatschappij, blijven de theoretisch geschoolden en hun geestverwanten de migrant op voorhand presenteren als een ‘verrijking’ die ons allen noopt, vinden zij, in de spiegel te kijken en onze westerse waarden te heroverwegen.

Buitengewoon ineffectief

Heb je daar geen tijd voor of geen zin in, of zie je intellectueel geen reden tot die heroverweging, dan val je wederom in het pulletje ‘domrechts’. En o wee als je al of niet openlijk verdrietig wordt of in verzet komt wanneer je jouw buurt door die ‘verrijkende’ influx ziet veranderen, dan weten de theoretisch geschoolden niet hoe snel ze je, vanuit hun keurig aangeharkte bakfietswijken, in het kamp ‘racistisch’ en ‘xenofoob’ moeten stoppen en daarmee voorgoed brandmerken als kwaadaardig, niet serieus te nemen (soms lijkt het wegzetten van andersdenkenden hun laatste pleziertje).           

Tot zover de voedingsbodem waarop een term als ‘domrechts’ bon ton heeft kunnen worden. Nu aandacht voor de gevolgen. Schrijver Arnon Grunberg had daar laatst in het tv-programma Buitenhof behartigenswaardige dingen over te melden. ‘Het gevaar van seculier moralisme,’ zei hij, ‘is dat je pas toegelaten wordt tot een gesprek of discussie als je de juiste mening hebt. Dat is niet alleen funest. Het is ook zeer onverdraagzaam.’ Toch is dát precies wat we dag in dag uit zien gebeuren: het open gesprek wordt bewust gefrustreerd door mensen met het correcte standpunt die zich superieur voelen ten opzichte van de mensen met het incorrecte standpunt; het beste gesymboliseerd in Hillary Clinton die Trump-stemmers in 2015 uitmaakte voor ‘deplorables’. Grunberg: ‘Trump- of PVV-kiezers gaan vernederen is het echt het laatste wat je moet doen. Het is buitengewoon ineffectief.’

Niet om Grunberg gelijk te willen geven of te zwichten voor de verleiding van een makkelijke conclusie, maar dat de explosieve groei van de PVV grotendeels gelijk op is gegaan met de opkomst van de term ‘domrechts’ valt moeilijk te ontkennen. En suggereert op z’n minst dat de onverdroten door scheldende Volkskrant-columnist eens bij zichzelf te rade zou moeten gaan of hij alleen zijn columns en podcasts aan het pluggen is of werkelijk iets ten goede wil veranderen.

Kijkend naar progressieve successen van recente datum – denk bijvoorbeeld aan de legalisering van het homohuwelijk, het liberale drugsbeleid en de inmiddels bijna totale dominantie van rookvrije ruimtes – valt een ding op: tegenstanders van het homohuwelijk, van liberaal drugsbeleid en van strenge anti-rookmaatregelen zijn nooit onderwerp geweest van grootscheepse cancel-zucht of eensgezinde haatcampagnes; ze hebben zich geruisloos aangepast aan de nieuwe realiteit. Dus, in hemelsnaam, waarom andersdenkenden verrot schelden als je vindt dat je prachtige, vooruitstrevende ideeën voor Nederland en de wereld in petto hebt?

In de minderheid

Over een ding hebben de theoretisch geschoolden, in al hun veronderstelde wijsheid, heen gekeken, en dat is dat ze weliswaar, zoals Houellebecq aangeeft, op belangrijke posities zitten en er rotsvast van overtuigd zijn dat ze aan de goede kant van de geschiedenis staan, maar dat ze getalsmatig wél in de minderheid zijn. De electorale opmars in de steden is niet voldoende om de dramatische afkalving in de periferie te compenseren (in zetelaantal was links nog nooit zo klein).

En dat doet pijn. Je hoeft de NPO maar aan te zetten of de kwaliteitskranten maar open te slaan of je ziet het machtsbolwerk kreunen in de vorm van ach-en-wee roepen over de staat van onze democratie. Terwijl de totstandkoming van het kabinet-Schoof nota bene een overwinning van diezelfde democratie is! De stembusuitslag is na een moeizaam formatieproces keurig vertaald naar een nieuwe regering die, conform de kiezerswens, een rechtsere koers wil varen, in de wetenschap dat ze de door theoretisch geschoolden gedomineerde instituties tegenover zich zullen vinden, of, zoals Grunberg onthulde dat de ambtenarij in de wedstrijd zit: men zal aan die kant proberen ‘zoveel mogelijk zand in de machine te strooien.’    

Wat je politieke voorkeur uiteindelijk ook is en met welke idealen je jezelf ook identificeert, uiteindelijk is democratie, zoals de internationaal gerespecteerde Israëlische historicus, schrijver en futuroloog Yuval Noah Harari onlangs nog eens benadrukte ‘in essentie een gesprek’. Dat gesprek dag in dag uit proberen in te perken dan wel verzieken met de term ‘domrechts’ gaat niets of niemand helpen.

‘Domrechts’ in stelling brengen getuigt vooral zelf van oneindige domheid.

Hans van Willigenburg (1963) is journalist, schrijver, dichter en podcastmaker. Zijn laatste boek is de interviewbundel ‘Vrijheidsvuur’. 

Wynia’s Week ligt iedere dinsdag, donderdag en zaterdag bij u op de mat. De donateurs maken dat mogelijk. Wordt u ook donateur? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De oneindige domheid van de term ‘domrechts’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Zelfontplooiing in plaats van verheffing

De centrale gedachte van het boek is het ontstaan van een nieuwe standenstaat die vergelijkbaar is met de oude standenstaat van voor de Franse Revolutie. Een van de oorzaken daarvan is het onderwijs waar de zelfontplooiing van Maria Montessori het heeft gewonnen van de verheffing van Theo Thijssen. Terwijl het in onze jeugd nog mogelijk, zelfs vrij gemakkelijk was, om via het onderwijs verticaal te stijgen, is dat tegenwoordig veel moeilijker geworden.

Wie niet van huis uit veel kennis en cultuur meekrijgt, zal zijn achterstand op school niet gauw inhalen. In plaats van taal, rekenen, aardrijkskunde en geschiedenis wordt er tegenwoordig voornamelijk gefröbeld. Zodoende kan een derde van de afgestudeerde scholieren niet meer lezen en rekenen. 

Zij zijn voorgoed opgesloten in hun kaste. Juist datgene wat ze niet hebben is het toegangskaartje tot de macht geworden: kennis en bekwaamheid. Regelmatig krijgen ze te horen dat hun opvattingen onjuist zijn, want in strijd met de wetenschap, en slecht, want in strijd met de mensenrechten. Ze worden op de kop gezeten door een nieuwe aristocratie die er trots op is geen ideologie te hebben, maar wel de waarheid in pacht.

En die waarheid houdt in dat we door de klimaatverandering aan de rand van de afgrond staan, dat de natuur op sterven na dood is, dat we ons land zo snel mogelijk moeten opheffen om op te gaan in een groter geheel en dat we daar het beste een voorschot op kunnen nemen door iedereen die dat wil hier toe te laten.

Waarom nog stemmen?

De nieuwe aristocraten zullen ontkennen dat deze waarheid óók een ideologische waarheid is, een van de vele opvattingen die net als alle andere wordt bepaald door subjectieve gevoelens en voorkeuren. Nee, volgens hen is deze waarheid de zuiver wetenschappelijke waarheid. Elke discussie wordt beslecht met de dooddoener dat maar liefst 97% van alle wetenschappers dit ook vindt.

Het hoeft niet te verbazen dat de democratie het in zo’n klimaat zwaar te verduren heeft. Waarom nog waarde hechten aan een stembusuitslag als de wetenschap, zoals die wordt uitgedragen door media, rechters en ambtenaren het toch het beste weet? Waarom nog stemmen als alles al is beklonken in de EU en internationale verdragen?

Terug naar de Middeleeuwen

De nieuwe standenstaat denkt net als de oude in groepen. Zoals Sommer schrijft: ‘Niet belangrijk is meer wát er wordt gezegd, maar wíe het zegt.’ Iemand die qua geslacht, seksuele voorkeur, ras of etniciteit behoort tot een groep die ‘eeuwenlang onderdrukt is’, heeft altijd gelijk. In Sommers woorden: ‘De standenstaat is terug, niet langer gekleed in livrei of slobkousen maar in spijkerbroek en op sportschoenen. En het was geen genoegen.’

Verzet is geboden

Dit groepsdenken betekent een terugkeer naar de Middeleeuwen. Ik denk dat we de plicht hebben ons ertegen te verzettten, omdat het in strijd is met de kernwaarde van de westerse cultuur, namelijk dat elk individu een intrinsieke waarde heeft, een waarde die juist níet afhankelijk is van collectieve kenmerken als etniciteit, sekse en seksuele voorkeur.

Door dit geweldige boek te lezen kunnen wij ons wapenen tegen het nieuwe primitivisme. Lees De nieuwe standenstaat om te kunnen zeggen: ‘Weg met de nieuwe standenstaat!’

Dit is de licht bewerkte tekst die Chris Rutenfrans op 16 oktober uitsprak bij het in ontvangst nemen van het eerste exemplaar van De nieuwe standenstaat van Martin Sommer.

Chris Rutenfrans is eindredacteur van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Weg met de nieuwe standenstaat!’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Ondanks dat prachtige cv is de naam van Brinkman vooral gekoppeld aan de grote nederlaag die zijn partij leed bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1994. Brinkman was toen lijsttrekker en het CDA kelderde van 54 naar 34 zetels. Met zijn partijleiderschap was het daarna snel gedaan. Wat een verschil met de Tweede Kamerverkiezingen van 2023, toen het CDA ineenschrompelde tot nog maar 5 zetels, maar lijsttrekker Henri Bontenbal van zijn partijgenoten vooral bemoedigende schouderklopjes kreeg.

Post van Gerard Reve

Vijf jaar geleden publiceerde Brinkman zijn memoires, onder de mooie gereformeerde titel Bouwen en bewaren. Het boek viel helaas een beetje tegen. Brinkman bleek geen vlotte verteller en strooide driftig met dooddoeners en clichés, van ‘Het is niet allemaal goud wat er blinkt in Den Haag’ tot ‘Wie in de politiek zit, moet niet denken dat hij veel vrienden krijgt, heeft en houdt’.

In Bouwen en bewaren – en daarom was het boek toch de moeite waard – citeerde Brinkman ook een brief die hij in 1985 kreeg van volksschrijver Gerard Reve. Het was kort nadat Brinkman had geweigerd de P.C. Hooft-prijs uit te reiken aan de controversiële linkse scribent Hugo Brandt Corstius:

‘Ik wil u schrijven dat ik mij vaak des duivels maak over de wijze waarop men U in pers en andere media bejegent. Maar wat deed het mij goed toen u die vieze, vuile, stinkende karpatenkop, dat onreine ondermens, dat “individu” Brandt Corstius de Nobelprijs voor Nederland en overzeese gebiedsdelen onthield en bleef onthouden, en niet voor het gepeupel capituleerde. Ik ben nog trots op u, hoe zal ik het zeggen. Neen, ik heb niets van u nodig.’

Daar was geen woord Spaans bij. De critici van Brinkman verweten hem vooral dat hij zou hebben gebroken met het aloude adagium van Johan Rudolph Thorbecke dat de regering ‘geen oordeel’ mag hebben op ‘het gebied der kunst’. Dat was een beetje een malle beschuldiging. De P.C. Hooft-prijs immers was in 1947 ingesteld als staatsprijs en was dus van zichzelf al een schending van Thorbeckes credo. Ook als Brinkman de prijs wél had uitgereikt aan Brandt Corstius, was dat een regeringsoordeel op ‘het gebied der kunst’ geweest.

Dat de overheid geen mening mag hebben over culturele kwesties, wordt ook vaak beweerd als er bezuinigingen dreigen op bepaalde subsidies. Wat er dan eigenlijk wordt gezegd, is dat de overheid alleen een positief oordeel over kunstuitingen mag hebben – en dat vervolgens automatisch de portemonnee moet worden getrokken om zulke uitingen te financieren.  

De elite profiteert

De Amsterdamse GroenLinks-burgemeester Femke Halsema waarschuwde er vorige week reeds voor in haar speech voor de Staat van de Stad: de ‘culturele sector’ zal het onder het kabinet-Schoof zwaar te verduren krijgen. Dat zou best eens kunnen kloppen. Toch is het merkwaardig dat linkse politici nooit vertellen welke mensen het meest profiteren van kunstsubsidies. Terwijl daar wel degelijk betrouwbare cijfers over bestaan. 

Al in 2007 bleek bijvoorbeeld uit een marktonderzoek van TNS-NIPO dat grootverbruikers van podiumkunsten (vaker dan vier keer per jaar naar de schouwburg) zich vooral bevinden in ‘sociale klasse A’. Ze zijn vaak vrouw, vaak hoogopgeleid, hebben een hoog inkomen en zijn relatief vaak alleenstaand. Je zou bijna zeggen: precies het profiel van Femke Halsema.

Kunstsubsidies korten is nivelleren

Ook het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft sinds 1977 een paar keer onderzocht wie de groot- en wie de kleinverbruikers zijn van het geld dat de overheid besteedt aan cultuur. Telkens was het antwoord: huishoudens met een hoog inkomen profiteren verreweg het meest – met name van het geld dat gaat naar musea en naar uitvoerende kunsten – en de armste Nederlanders het minst.  

Telegraaf-columnist Rob Hoogland zette onlangs een aantal plannen van het nieuwe kabinet op een rijtje (halvering eigen risico, minder illegaliteit, minder armoede, aanpak bureaucratie, geen peperduur aardgasverbod, vier kerncentrales, rigoureuze aanpak woningnood, grotere zekerheid huiseigenaren, betere bescherming boeren en vissers) en trok terecht de conclusie: ‘socialer kan het nauwelijks’. Maar ook een regering die bezuinigt op de culturele sector is sociaal bezig. Als nivelleren ‘een feestje’ is, zoals PvdA-voorzitter Hans Spekman in 2012 zei, zou links daarbij eigenlijk voorop moeten lopen.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht Van kunstsubsidies profiteren vooral de happy few, maar toch wil links er niet op bezuinigen. Hoe kan dat?   verscheen eerst op Wynia's Week.

You Will Own Nothing is eigenlijk een soort ‘zelfhelpboek’: versla de elites en wees voortdurend op je hoede voor de overheid. Het interessante van Roths boek is dat ze helder kan aangeven wie er beter wordt van technologische ontwikkelingen, wie er aan de knoppen draait en waarom. Ze pleit voor een kleinere overheid, voor het stimuleren van het midden- en kleinbedrijf en is kritisch over multinationals.

We staan aan de vooravond van een oorlog, meent Roth. Niet een conventionele, maar een financiële oorlog. ‘Wereldoorlog F’ is een moderne en unieke oorlog, want vooral de burger is het slachtoffer. De inzet: wealth, ‘kapitaal’ in de betekenis van haar boek. Het gaat Roth om concreet kapitaal, om geld en om vermogen en niet in de laatste plaats om eigendom – en hoe je dat inzet om je vermogen te laten groeien. Want het opbouwen van kapitaal draait om eigendom.

Main Street versus Wall Street

Dat vinden de elites in Europa en Amerika de laatste jaren maar een beperkte visie, want de invloed van milieu, sociale aspecten en behoorlijk bestuur staan hoog genoteerd, zowel bij de overheid als in de private sector. Misschien heb je een kritische Amerikaanse financiële auteur nodig om te zien hoe we beroofd worden van ons kapitaal – met mooie woorden over klimaat, en een schone toekomst.  

Volgens Roth wordt de groei van de economie tegengewerkt en wordt bezit aan alle kanten aangevallen. Het World Economic Forum (WEF) is een organisatie die de top van het internationale bedrijfsleven aan zich heeft weten te binden, tegelijk met politici als Justin Trudeau, Angela Merkel en Mark Rutte. Het kabinet sloot onlangs bindende afspraken met het WEF. Vicepremier Carola Schouten erkende naar aanleiding van Kamervragen dat er inderdaad een viertal verplichtingen zijn aangegaan die juridisch bindend zijn.

Na de Covid-lockdowns in 2020 waren we in Amerika getuige van een van de grootste kapitaalverschuivingen ooit: de rijken werden aanzienlijk rijker ten koste van spaarders, gepensioneerden en het mkb. De overheid werkte actief mee. ‘Main Street’ delfde het onderspit ten gunste van Wall Street.

Dat was geen incident, schrijft Roth, maar een verschuiving naar een nieuwe financiële wereldorde. Een forse claim. Roth richt zich op de schuldenberg in Amerika. Schulden maken is op zich niet verkeerd, het is een prima manier om in de toekomst te investeren. De Amerikaanse overheid gebruikt de schuldenberg echter steeds meer als bron van financiering. Uiteindelijk betaalt de burger de opgelopen rente via belastingheffing.

De Amerikaanse overheid die een massieve schuld heeft opgebouwd raakt steeds meer geïnteresseerd in het kapitaal van de burgers, schrijft Roth, en zoekt wegen om dit ‘legaal’ naar zich toe te halen. Je kunt weliswaar kapitaal hebben, maar je geld wordt steeds minder waard. De financiële elites weten dat dit uiteindelijk niet is vol te houden en gokken op een nieuwe financiële orde waar zij het beste uitkomen.

Amerika staat er op dit moment financieel niet al te best voor, zo schetst Roth. De waarde van de dollar als internationaal betaalmiddel is aanzienlijk minder geworden, goud is niet langer de standaard, de schuldenberg is enorm, er wordt net als in Europa voortdurend geld bijgedrukt. De naoorlogse welvaart lijkt op zijn eind te lopen. Het bbp zal volgens haar afnemen, wat ook weer gevolgen heeft voor de rest van de wereldeconomie.

De elites fungeren als special forces

De middenklasse en de arbeidersklasse krijgen de gevolgen voor hun kiezen. De elites – de special forces van ‘Wereldoorlog F’, welvarend en ingebed in een omvangrijke kring van gelijkgestemden – zijn volledig los komen te staan van de dagelijkse werkelijkheid en zorgen alleen nog voor hun eigen belangen. Er komen grote veranderingen aan, de elites weten dit en bereiden zich nu al voor.

Ze treffen elkaar in het WEF, in 1971 opgericht door de Duitse ingenieur en econoom Klaus Schwab. Binnenkort weer in Davos, ‘Building Trust’ is het thema. In eerste instantie ging het om een Europese aangelegenheid, een European Management Forum dat een symposium organiseerde met de Europese Commissie en managers en wetenschappers van verschillend pluimage.

Het WEF groeide uit tot een meer politieke organisatie die de wereld ging verbeteren. Schwabs idee is dat het niet langer alleen kan gaan over het belang van de aandeelhouder, maar ook over alle andere direct betrokkenen, de overheid en ‘de maatschappij’. Met andere woorden: environmental, social and governance (ESG).

Adviezen over fondsen en de kapitaalmarkt

In 2018 postte het WEF een video op Twitter met de titel ‘8 predictions for the World in 2030’. De eerste voorspelling was ‘You will own nothing. And you will be happy’. Je huurt alles, en dat alles wordt per drone thuis afgeleverd. U ziet Amazon op de achtergrond? Klopt. Nog een voorspelling is dat u geen vlees meer eet, of zeer weinig (‘an occasional treat’), want dat is beter voor het milieu. Dit gaat niet langer over leuke futuristische toekomstvoorspellingen, maar over inperking van onze vrijheid in de richting van planning en controle. En dat is inmiddels onze dagelijkse realiteit.

Ik noemde het boek van Roth een zelfhelpboek. Dat komt vooral tot uitdrukking in het laatste hoofdstuk waarin ze adviezen geeft over fondsen en de kapitaalmarkt. Kijk uit met ESG-bedrijven, schrijft ze, want ook private-bedrijven doen mee. Black Rock, een investeringsmaatschappij, loopt voorop en Europa heeft het idee inmiddels overgenomen.

Roth pleit ervoor om rechtszaken aan te spannen tegen pensioenfondsen die zich met ESG profileren. Environmental, social and governance: het lijkt allemaal vanzelfsprekend en verantwoord, maar zo worden we straatarm.

Carol Roth: You Will Own Nothing. Your War with a New Financial World Order and How to Fight Back. Harper Collins/Broadside Books, New York 2023, EAN 9780063304932, prijs 29,64 euro.

Arie Graafland is emeritus-hoogleraar aan de TU Delft. Hij schrijft regelmatig voor Wynia’s Week, vooral over non-fictie boeken.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe we straatarm worden van economische planning, controle en andere goede bedoelingen verscheen eerst op Wynia's Week.

We waren vertrokken in de zomer van 2003, op tijd voor de start van het semester aan mijn nieuwe universiteit in Bahrein. Daarna nog negentien gelukkige jaren in het verre Oosten. Waarom vertrokken? Wel, liever werk dan wachtgeld, en sollicitaties in Nederland mislukten keer op keer vanwege haat tegen de LPF. Zoals één universiteitsvoorzitter me uitlegde: ‘We kunnen praten maar dan moet je eerst duidelijk afstand nemen van de LPF.’

Observaties

Ik ben er met zulke bizarre eigen ervaringen ook niet optimistisch over dat de elite in 2023 royaal en rechtvaardig ruimte gaat maken voor PVV’ers. In 2002 hoopte de elite dat de LPF snel zou uitdoven – en dat gebeurde – en nu ben ik bang dat die elite in 2024 nog meer afgeschermd leeft van de werkelijkheid, en denkt dat ze de PVV weg kan werken (de formatie lang rekken en  hopen dat Wilders een fout maakt? Wachten op uitglijden van onervaren PVV-ministers? Hopen dat PVV-aanhangers doorschieten in hun woede over de regenten? Valse informatie verspreiden over de PVV, à la de leugens over Donald Trump in 2016?).

Mijn collega’s in Wynia’s Week zullen zeker ook in 2024 kritisch schrijven op het gebied van hun eigen expertise. Ik vul dat vandaag aan met observaties over ‘boven en beneden’ op drie terreinen die ik al eerder besprak in Wynia’s Week.

Universiteit – meer vrouwen (eindelijk), maar slechter bestuur  

Een van mijn weinige vrouwelijke studenten in de monetaire economie aan de Erasmus Universiteit maakte internationaal carrière bij de Amro-bank, maar vertelde vijftien jaar later: ‘Ik neem de telefoon op en zeg: ‘Carla X, Capital Markets’, en de vent aan de andere kant zegt: dag juffrouw, kunt u mij doorverbinden met iemand van Capital Markets?’

Dat gebeurt zo niet meer. Maar droevig is dat het doel van de Erasmus Universiteit intussen is verschoven van ‘onderwijs en onderzoek’ naar ‘alle hens aan dek voor minder CO2’. Dat lijkt sympathiek, maar is voor een universiteit helemaal fout. Prudenter en zuiverder is om als instelling geen positie in te nemen en het over te laten aan individuele wetenschappers om te kiezen tussen de opties voor CO2-beleid. In steno: in eigen land verplicht warmtepompen installeren of met dat geld andere landen helpen met de overgang naar atoomenergie?  

Als het bestuur van de universiteit in zo’n controverse positie kiest  (en namens wie is dat dan eigenlijk?), dreigen vergissingen en simplificaties, en voelen intussen staf en studenten met een andere mening over de beste maatregelen tegen CO2 zich onder druk gezet.

Milieu- klimaat- en natuurambtenaren: er zijn er veel te veel, en ze tonen geen respect voor ‘beneden’

Veel te veel ministers en ambtenaren bemoeien zich met de landbouw. Niet altijd deskundig (Rob Jetten: ‘een verstikkende deken van stikstof ligt over het land’), maar allemaal bang om de CO2-activisten tegen zich te krijgen. Gretta Thunberg heeft nu meer invloed op het landbouwbeleid dan Louise Fresco.

En de ambtenaren die nu zo moedig durven te demonstreren tegen Israël, hadden tijdens Rutte-4 niet de moed om minister Van der Wal en de vijf andere ministers voor natuur en milieu te waarschuwen dat het stikstofbeleid op niets berustte maar wel boeren en bouwers in onmogelijke posities dwong.

De Nederlandsche Bank (DNB): zelfs geen poging meer om normaal en respectvol te communiceren

Arrogantie is niets nieuws bij de DNB. Wij hebben niet de cultuur van Amerika, Australië en vooral Nieuw-Zeeland waar de Governor  volgens de wet twee keer per jaar verantwoording aflegt en kan worden ontheven uit het ambt wanneer hij tekort schiet: ‘The governor be removed from office for ..inadequate performance.’ Ik heb het de Governor eens op een conferentie opgewekt zo horen uitleggen: ik moet twee keer per jaar naar het parlement en steeds met twee documenten: een verslag over de afgelopen zes maanden en een ongedateerde ontslagbrief. Het parlement besluit dan welk van de twee ze in ontvangst nemen.

We zijn nu toch bijna op dat punt in Nederland. Actuaris Agnes Joseph gaat voorstellen om de nieuwe pensioenwet grondig in te perken en alleen toe te passen op nieuw ingelegde premies en dan pas vanaf 2027 of 2028. DNB-President Knot zal op het schaakbord zijn laatste zet doen: postuleren dat de pensioenfondsen alleen mogen compenseren voor eerdere inflatie wanneer ze ook de gepensioneerden en alle deelnemers met terugwerkende kracht blootstellen aan de nieuwe wet. Dan zal de Kamer hem oproepen om dat uit te leggen.

PVV, NSC en BBB zullen zeker ook aan Knot vragen of oud-pensioenbestuurder Jelle Mensonides vorige week gelijk had met de claim dat er veel te veel is gegokt met rentederivaten en dat de fondsen daarmee onnodig tientallen miljarden hebben verloren.

Eerder kwam die kritiek al van Martin van Rooijen. Knot en zijn directeur onderzoek Tjerk Kroes vonden dat zo’n Kamerlid van een éénpersoons-partij en een paar kritische hoogleraren veilig konden worden doodgezwegen. Onder Knots voorgangers Wellink en Duisenberg zocht DNB soms nog wel naar een compromis wanneer er fouten waren gemaakt in het toezichtsbeleid. Nooit genoeg voor de gerenommeerde DNB-belager Pieter Lakeman van SOBI, maar wel meer dan niets.

Knot en Kroes nemen daarentegen van boven af een keiharde positie in, en negeren alle waarschuwingen. Als de Kamer doorvraagt over de schade van de gokpartijen – allemaal vanwege dwaze renteregels van Knot – wordt het buigen of barsten voor de DNB-president, en gezien diens houding tot nog toe, is buigen onwaarschijnlijk.

Stage op een echte boerderij

Maaike van Charante zegt gelukkig ook: ‘Er moet altijd hoop blijven dat we weer met elkaar in gesprek komen.’ Op Harvard University hebben twee weken geleden drie hoogleraren op uitnodiging gedineerd met het bestuur en uitgelegd hoe die beroemde universiteit haar motto ‘Veritas’ [Waarheid] had verloochend. Nu zullen een aantal bestuursleden wel aftreden en plaats maken voor nieuwe bestuurders die wél inzetten op die Veritas.

In Den Haag moet de volgende minister van Landbouw alle arrogante ‘beleidsmedewerkers’ maar eens voor een half jaar op werkstage sturen naar een echte boerderij, voordat ze hem weer mogen adviseren. Enthousiaste steun daarvoor van PVV en BBB is zeker. En bij DNB kan een nieuwe president (is Lex Hoogduin nog beschikbaar?) de schade van Knot snel repareren.  

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de EUR, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.   

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!    

Het bericht Voor de president van De Nederlandsche Bank wordt het buigen of barsten verscheen eerst op Wynia's Week.

De Italiaanse politiek filosoof Antonio Gramsci schreef in de jaren dertig over intellectuelen dat ze dienden als hulptroepen van de gevestigde orde. Hun positie binnen de maatschappelijke hiërarchie stond gelijk aan die van lage officieren in een leger.

De nieuwe geestelijken

Die ‘denkende klasse’ in Nederland bestaat uit wetenschappers, schrijvers, documentairemakers en filosofen, aangevuld met journalisten van de zich noemende ‘kwaliteitskranten’, van de NPO-omroepen en van RTL. Vrijwel allemaal zijn ze hoger opgeleid, leven meestal in redelijke welstand in of om één van de universiteitssteden én delen opvallend vaak identieke denkbeelden en waarden.

Deze ‘denkende klasse’ heeft de functie van de geestelijken en de zedeprekers overgenomen die in vorige generaties de gedachten bewaakten. Joel Kotkin stelt in The coming of new feudalism dat de intolerantie voor afwijkende meningen onder de hedendaagse denkende klasse amper nog onderdoet voor de huiver voor afwijkende religieuze opvattingen toen het christendom dominant was. Wie de opvattingen van de bovenlaag bekritiseert heet al snel een gevaar voor de machtsverhoudingen te zijn, destabiliseert en ‘polariseert’.

Opinielawine

De landelijke kranten bevatten vaak columns en opinies die binnen de politieke vierkante kilometer van Den Haag gangbare meningen weerspiegelen, waarbij De Telegraaf nog het minst volgzaam lijkt. Het columnistenbestand van NRC – soms afkomstig uit de hoek van het activistische One World of de links-radicale politieke partij BIJ1 –  preekt graag over diversiteit, de islam en het acute gevaar van rechts Nederland.

De uniformering gaat gelijk op met de concentratie van eigendom: de Vlaamse mediaondernemingen DPG en Mediahuis bezitten vrijwel alle Nederlandse kranten, het Duitse Bertelsmann is eigenaar van RTL en de Rijksoverheid financiert de NPO. 

Politiek en media voeden elkaar

Tegelijk zijn de regerende partijen uitermate gevoelig voor mediaberichtgeving over stemmingswisselingen in de publieke opinie. Angstvallig kijken politici naar schommelingen in de opiniepeilingen of ongunstige beeldvorming in de media. Media en politiek voeden elkaar én houden elkaar soms vast.

Stemmen in de media spraken schande van demonstranten die het bestonden om tijdens Prinsjesdag van 2022 naar de koninklijke familie te schreeuwen of te demonstreren met omgekeerde Nederlandse vlaggen (het symbool van de boerenprotesten van dat moment). NRC sloeg op 24 september 2022 in een hoofdredactioneel commentaar de toon aan van een 19^e-eeuwse krantenmagnaat die waarschuwt voor opstandig (socialistisch) plebs: de krant riep om Twitter, de NPO én de Tweede Kamer te zuiveren van onfatsoenlijke, immorele en populistische uitingen.

Levenshouding

Er gaat een samenbindend effect uit van gezamenlijke opvattingen én er is een gezamenlijk belang dat die opvattingen dominant blijven. Het strekt zich, zoals de geograaf Ewald Engelen in De Groene Amsterdammer beschreef, uit tot in het culturele en intellectuele leven, zoals musea:

‘Rondlopend door de zalen is het alsof je door levensgrote versies van de pagina’s van de Volkskrant of de NRC loopt: veel bekommernis met natuur en milieu. En nog veel meer nadruk op slavernij, kolonialisme en seksisme en een onbedaarlijke behoefte om daar met termen als inclusie en diversiteit retorisch iets aan te doen.’

Volkse, populistische of ontevreden burgers zijn uiteraard niet welkom in deze ‘vreetschuren voor (…) de lokale D66-elite’. Een minuscuul groepje actievoerders uit het vaarwater van BIJ1 en KOZP is op het witte-wijnfeestje van de bovenlaag uitgenodigd, om hen als attractie met hun kunsten te vermaken. Het zijn precies de taferelen die de Amerikaanse schrijver Tom Wolfe in 1970 optekende in Radical chic.

Liever woke dan links

De denkende klasse voert vaak met overgave de cultuuroorlog met PVV-leider Geert Wilders  – die leeft van thema’s als de islamisering van Nederland – en met Raisa Blommestijn –  influencer uit de FVD-hoek en presentatrice bij Ongehoord Nederland. Voor de regeringspartijen is ophef langs cultureel-tribale lijnen welkome afleiding van riskantere discussies over de economische ordening, zeker nadat de Coronacrisis, de oorlog in Oekraïne en de energiecrisis welvaartsdaling met zich meebrachten.

Natuurlijk komt er vanuit de ‘denkende klasse’ ook kritiek op de kabinetten-Rutte, maar die gaat vaker over in de buitenlucht slapende asielzoekers in Ter Apel dan over het democratisch tekort bij het stikstofbeleid en de Tesla-subsidies uit het klimaatakkoord. Articulatie van de politiek-economische eisen van de lagere inkomensgroepen komt via de media amper tot stand.

Er is merkbaar gebrek aan dagbladjournalisten, tv-duiders en wetenschappers die maatschappelijke ontwikkelingen analyseren, aanvoelen wat zich in de Nederlandse samenleving afspeelt en de basisaannames van de machthebbers ter discussie stellen. Volkskrant-columnist Martin Sommer en de publicisten René Cuperus en Josse de Voogd horen bij de gunstige uitzonderingen. Hun boodschap valt vaak niet goed bij de regerende politici en klinkt ook maar met mate door in de beeldbepalende media.

Afgehaakt Nederland

In de Atlas van Afgehaakt Nederland uit 2021 beschrijven De Voogd en Cuperus een scheidslijn tussen de gevestigden en de buitenstaanders. Gevestigden stemmen vaak op de partijen die het afgelopen decennium landelijk en lokaal mochten meeregeren of daadwerkelijk invloed hadden op het regeringsbeleid (in elk geval VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks, ChristenUnie), ze lezen Volkskrant, NRC, Trouw of Financieel Dagblad, zijn hoger opgeleid en verdienen niet slecht. Bovenal: ze zijn tevreden over hun eigen leven én over de koers van Nederland.

Buitenstaanders stemmen vaak PVV, JA21, DENK, FVD, 50Plus of PvdD (en overwegen BBB) of ze stemmen niet. Ze zijn middelbaar of lager opgeleid, verdienen gemiddeld minder, lezen weinig kranten, kijken naar Hart van Nederland of EditieNL. Bovenal: ze zijn minder tevreden over hun eigen leven én over de koers van Nederland.

Onvrede

Uit het SCP-onderzoek Burgerperspectieven voor het eerste kwartaal van 2022 bleek dat het vertrouwen in het kabinet RutteVier bijzonder laag was: 50% van de Nederlanders van 18 jaar en ouder gaf een onvoldoende. 

Het SCP somde vier veelgenoemde redenen op voor onvrede met de democratie onder Nederlanders: politici zitten er voor het eigenbelang in plaats van het landsbelang, de verkiezingen zijn een ritueel dat niet goed werkt, de regering functioneert niet naar behoren en het gevoel onder 49% van de burgers dat het op een aantal terreinen niet de goede kant opgaat.

De gevestigde partijen maken in het parlement intussen liever ruzie met het FVD van Baudet dan te praten over de voornaamste zorgen van Nederlandse burgers die het SCP trouw elk kwartaal in de Burgerperspectieven noteert: zorg, wonen, inkomen, immigratie.

Disciplinering

De Franse filosoof Michel Foucault meende dat machtsuitoefening werkt via disciplinering én beloning: machthebbers schrijven opvattingen voor én belonen tegelijk hun intellectuele medestanders (en kunnen die beloning bij slecht gedrag ook weer wegnemen).

Kritiek op de acties van de heersende klassen is toegestaan, maar binnen duidelijke grenzen. Journalist-van-het-jaar in 2021 Maarten Keulemans van de Volkskrant kreeg van collega’s de wind van voren nadat hij de technocratische reflexen van toenmalig minister van Ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag (D66) bekritiseerde als ‘de vleesgeworden gedepolitiseerde elitaire ambtenarij’. Woordvoerders en spindoktors van politici van D66 en de VVD zijn bovendien niet terughoudend om boos te bellen met hoofdredacteuren en omroepdirecteuren wanneer de kritiek te effectief wordt.

Moderatie sociale media

Een sleutelpositie in het debat ligt bij ‘Big Tech’, de grote sociale media bedrijven. Twitter, Facebook en LinkedIn zijn hangplekken waar iedereen kan discussiëren, meningen kan uiten en politici (desnoods anoniem) kan bekritiseren.

De grote spelers, Meta (Facebook, Instagram en Whatsapp) en Google (Google, YouTube) voorop, hebben inmiddels strakke gebruikersvoorwaarden opgesteld (wollig ‘community guidelines’ genoemd) vol met geboden om vooral inclusief en divers te zijn.

Een bedrijf als Google doet zich graag ‘woke’ voor en tooit zijn logo’s met Pride-vlaggen, terwijl het een mondiaal ondernemer en kapitaalaccumulator is die geld verdient aan ontsporende debatten over cultureel-tribale onderwerpen.

Opschoning

Zuivering van de digitale ecosfeer krijgt meer en meer een juridisch karakter. Een rapport van 30 augustus 2022 van de Nationaal Coördinator Bestrijding Racisme Rabin Baldewsingh kondigt aan:

De aanpak van hate speech is van belang bij het voorkomen van stigmatisering, uitsluiting en discriminatie als gevolg van haatzaaiende uitlatingen tegen onder anderen moslims.

Enthousiast meldt Baldewsingh dat de Europese Commissie haatzaaiende uitlatingen en haatmisdrijven aan de lijst met zogenoemde ‘eurocrimes’ wil gaan toevoegen. Alles draait dan om de definitie van hate speech.  Gelden ‘misgendering’ (iemand het onjuiste geslacht toeschrijven), ‘deadnaming’ (transmensen bij hun oude voornaam noemen) en ‘othering’ (spreken over andere etnische groepen als vreemd of exotisch) als vorm van haat? Valt kritiek op de hoofddoek er onder?

Voor sommigen voelde het als genoegdoening dat Twitter het ongeleide projectiel Jan Roos op de dag van de Gay Pride in Amsterdam in de ban deed na een horkerige tweet over ‘homo’s kijken’. Het principe van de spraakcode, eenmaal geaccepteerd, spaart uiteindelijk niemand.

VPRO-presentator Tim den Besten zong tijdens de live-registratie van de Gay Pride bij de NOS ‘Sinterklaasje kom maar binnen met je knecht’. Twitterophef volgde als vanzelf, waarop Den Besten op 8 augustus 2022 – als in een geïmproviseerd ‘woke’ tribunaal – tijdens het NPO-radioprogramma De Nieuws BV van presentatrice (en BIJ1-sympathisante) Natasja Gibbs huilend om vergiffenis kwam smeken.

Definitiemacht van de media

Wie de ‘power to label’, de macht om etiketten te plakken, in handen heeft kan het publieke debat dirigeren. Etiketten plakken (‘fascist’, ‘populist’, ‘gevaarlijk’) is een manier van goed en kwaad benoemen en vindt in toenemende mate plaats via jargon (‘witte mensen’, ‘TERF’) uit de woke-beweging. Etikettering ligt in Nederland vooral in handen van de denkende klasse, waarbij aangehaakte media als stempelmachine fungeren.

Andere werkelijkheid wensen

Partijen voor gevestigden als D66, GroenLinks en PvdA profileren zich graag via agendering van het slavernijverleden, de beleden urgentie van diversiteitsbeleid en gendergelijkheid. Ze steken veel energie in symboliek als het boycotten van een volkstraditie (zoals de Zwarte Piet-traditie). De Voogd en Cuperus wijzen op de speciale positie van BIJ1, dat de kiezers racisme en wit privilege aanwrijft. ‘BIJ1 is voortgekomen uit de emancipatie van groepen mensen met een migratieachtergrond. Tegelijk is haar geluid redelijk geïnstitutionaliseerd in de wereld van (gevestigde) media, cultuur en wetenschap.’

In Kamerbrieven, beleidsdocumenten en subsidieplannen sluipen verwijzingen door naar intersectioneel denken en de doorwerking van de slavernij in het heden. Het is soms net sociaal constructivisme, een poging de werkelijkheid te transformeren.

Een verbod op het ‘N-woord’ moet in deze gedachte de maatschappelijke cohesie redden. Anders praten moet leiden tot anders handelen en dat moet weer leiden tot maatschappelijke verbetering. Woorden hebben niet alleen hun betekenis, andere woorden moeten naar een andere maatschappelijke ordening leiden. De vrijheid van meningsuiting moet in die gedachtegang een toontje lager zingen.

Moralistisch debat, ongevaarlijk voor de macht

De denkende klasse let scherp op afwijkende tonen. De omroep BNN/VARA is altijd alert op oprispingen van volkse protesten tegen – pakweg – een AZC en strooit dan gretig met het label ‘bruin-rechts’ .

Wanneer GroenLinks-leider Jesse Klaver bij talkshow Jinek bij zijn volle verstand zegt dat ‘immigranten ons land hebben opgebouwd’ (en bijvoorbeeld niet dat een aantal migranten Nederland mede heeft opgebouwd) en op instemming in de media mag rekenen is dat een signaal naar de autochtone buitenstaanders: jullie bijdrage doet er voor ons niet toe.

Trouw-columniste Emine Ugur – zelf gehoofddoekt – twitterde op 3 oktober 2022 dat het Vlaamse Europees parlementslid voor de N-VA Assita Kanko (tevens Telegraaf-columniste) de protesten in Iran na de dood van Masha Amini misbruikt voor een ‘anti-islam en anti-hoofddoek agenda. Ze is niet meer dan een stok om mee te slaan’.

Verdeling

Ewald Engelen schrijft in Ontwaakt! Kom uit uw neoliberale sluimer dat de politiek groepen met lagere inkomens tegen elkaar opzet door verschillen in cultuur, religie, etniciteit en gender bewust op te spelen. En inderdaad: het gemoraliseer op hoge toon bedreigt de positie van VVD-premier Mark Rutte of van regeringspartij D66 niet.

Michel Foucault wees er in 1984 op dat heilige verontwaardiging geen bedreiging voor de macht vormt. Ineffectief gepraat verschaft de machthebbers zelfs een schijn van legitimiteit, terwijl ze de nadelige gevolgen van hun beleid kunnen wegschrijven als een negatieve post op de winst- en verliesrekening.

Woke-denkbeelden over westerse schuld en wit privilege passen natuurlijk goed bij de gangbare boodschap van boetedoening voor het klimaat en een einde aan de overvloed. Politici als D66-vicepremier Kaag (‘we worden allemaal armer’) en D66-minister voor Energie Rob Jetten (‘die doelstelling staat vast’) presenteren energie- en consumptiearmoede als een noodzakelijk offer dat de lagere- en middeninkomens moeten brengen. Oproepen zoals in De Correspondent op 25 juni 2022 tot invoering van consumptie-quota of verhalen dat overstromingen in Pakistan ‘onze’ schuld zijn klinken dergelijke politici als muziek in de oren.

Denkende klasse ziet de ontevreden kiezer als immoreel

Gramsci stelde vast dat wanneer de heersende klasse in een autoriteitscrisis terechtkomt deze de ontevredenen gaat verwijten immoreel te zijn of ‘onwaardige’ materiële eisen te stellen.

En inderdaad, Mark Rutte maant de burgers vooral geen looneisen te stellen en zijn ministersploeg heeft de gewoonte tegenspraak als ‘onbeschaafd’ en populistisch weg te zetten. De werkverdeling tussen de ‘denkende klasse’ en de heersende klasse komt neer op: ‘spreken jullie het volk bestraffend toe, dan zorgen wij dat ze niet teveel inspraak hebben’.

Wynia’s Week zorgt twee keer in de week voor verrassend nieuws en verrijkende inzichten. De donateurs maken dat mogelijk. Van harte welkom! Doneren kan HIER.

Het bericht Intellectuelen met woke-denkbeelden dienen de macht verscheen eerst op Wynia's Week.

Het was geen vraag die Sigrid Kaag op de achterbank van haar dienstauto stelde. Het was een uiting van onbegrip en afschuw over kiezers die zich naar de flanken van het politieke spectrum hadden verplaatst.

Arrogant en elitair inderdaad, maar geen opvatting waarin mevrouw alleen staat. Het is gemeengoed in de bovenlaag van onze samenleving. Het was ook tekenend, dat de spindoctors die de ‘onafhankelijke’ documentaire over Kaag mochten oppoetsen, deze scène lieten staan. Het was ze kennelijk niet opgevallen.

Die bovenlaag is niet zoals in vroeger tijden een klein groepje patriciërs of regenten. Dankzij opleiding en welstand zit inmiddels 30 procent van de bevolking in de top van onze samenleving. Dat zijn ruim vier miljoen mensen.

Ze zijn heel tevreden met hun leven en vinden dat het met Nederland de goede kant op gaat. Tijdens de recente kabinetsformatie deden VVD, D66, CDA, CU, PvdA en GL alsof ze hemelsbreed van elkaar verschillen, maar als het erop aankomt zitten ze op hetzelfde spoor. Globalisering, EU, immigratie, klimaat, digitalisering, woke, ze vinden het allemaal even belangrijk en prachtig.

Ze hebben hoger onderwijs genoten, lezen dezelfde kranten, verdienen stevig, hebben een mooi pensioen, zijn gezond en weten dat ze geboren zijn als kwartje en een dikke kans hebben om een euro te worden.

Ze voelen zich de winnaars

De dames en heren van de spraakmakende gemeente hebben het volste vertrouwen in de overheid en haar instituties. In eigen kring zal dat klinken als een bewijs van hun democratische gezindheid, maar bij een ietwat kritischer toeschouwer valt het opportunisme op. De bovenlaag heeft de overheid immers niet erg nodig om een aangenaam leven te hebben. En als er op dit vlak toch wensen zijn, dan weten ze dat dit wel goed komt: ze zitten tenslotte zelf aan de knoppen.

Aan de andere kant van de voedselketen staat het deel van de maatschappij dat in een recente studie ‘afgehaakt Nederland’ wordt genoemd. Ouderen, praktisch opgeleiden, handarbeiders, laaggeletterden, langdurig zieken, werklozen, niet-stemmers.

Mensen kortom die van al dat fraais waar de bovenlaag zo enthousiast van wordt, slechts de nadelen ervaren. Wegvallende arbeid, toestroom van buitenlanders, lage lonen, slechte gezondheid, geen of een heel dun pensioen en een overheid die wegtrekt uit hun gemeenschappen, gevolgd of voorafgegaan door banken, scholen, vervoersmaatschappijen en hun beter opgeleide plaatsgenoten.

De andere vier miljoen mensen

Ze zijn niet afgehaakt omdat ze dat wilden, maar omdat het hen overkwam of beter: hen werd aangedaan. Ze voelen zich de verliezers van deze tijd.

Met elkaar maken ze zo’n 30% van de bevolking uit. Ruim vier miljoen mensen dus.

Tussen de bovenlaag en de onderkant zit een even grote middengroep die soms in de slagschaduw van de winnaars zit en dan weer de zuigkracht van de afgehaakten aan den lijve ervaart. Steeds vaker worden in deze middenlaag scheuren zichtbaar en vallen meer en meer mensen af, de onderlaag in.

Dit is geen nieuwe informatie. De afgelopen jaren is het ene na het andere rapport over de groeiende ongelijkheid verschenen. Niemand in de bovenklasse kan dus zeggen dat ie het niet wist.

Niet willen weten

Maar kennelijk wilde men het niet weten. Geen interesse in de onderkant van de samenleving. Geen affiniteit met mensen die anders leven en praten. Die zich in de kou gezet voelen door liberalisering, marktwerking, immigratie en digitalisering en dat niet laten weten in fijnzinnige betogen bij Jinek of OP1, maar met bittere tweets en soms bruuske demonstraties.

Ze laten zich in met partijen met extreme opvattingen, niet omdat ze die per sé delen, maar om zich af te zetten tegen de onbereikbaren, de bovenlaag die dingen belangrijk vindt die in hun leven geen of de verkeerde rol spelen.

De kortsluiting die dit oplevert, zou vermakelijk zijn als die niet zo pijnlijk was. Dat de woningnood nummer 1 op de prioriteitenlijst van het grote publiek staat, was in de gated community van de betere kringen, een verrassing. Had dat niet het klimaat moeten zijn, of de stikstofcrisis?

‘Beter uitleggen’

“We moeten het ze beter uitleggen.” Ook zo’n legendarische uitspraak, dit keer van een voormalige ceo van Shell die het domme deel van Nederland wilde duidelijk maken wat voor zegen de multiculturele samenleving is. Hij wist daar alles van, zo liet hij parmantig in de media weten. Niet omdat hij in de Haagse Schilderswijk woonde, maar omdat hij er regelmatig doorheen fietste.

Dit is nog het beschaafde gezicht van het onbegrip. Steeds vaker spreken opinieleiders in de bovenklasse over ‘bruine massa’s’ en fascisten die met harde hand moeten worden aangepakt. De uitspraken van Forum-leiders (tribunalen, nieuwe Joden) zijn stuitend, maar de woede daarover is buiten proportie. Of wordt die nijd vooral gevoed door het gevoel dat de academische gevormde heren van Forum eigenlijk hun oorspronkelijke nest, de bovenlaag, bevuilen? Geen grotere haat dan de haat tegen de drop-outs uit eigen kring.

De cesuur die de samenleving splijt, is niet typisch Nederlands. In heel Europa zie je deze tweedeling: bruisende stedelijke agglomeraties versus achterblijvende krimpregio’s, de anywheres versus de somewheres.

Wie dit als de onvermijdelijke overgangsfase ziet naar een verdere globalisering van ons land en Europa, zal de schouders ophalen. Jammer voor de achterblijvers, maar zo gaan de dingen, the survival of the fittest.

Ik zeg niet dat onze kosmopolitische bovenlaag op dit staalharde, darwinistische standpunt staat, maar haar daden wijzen nog niet op het tegendeel.

Groningers in de rij

Heel recent mochten we meemaken hoe 50.000 gedupeerden van de aardbevingsschade in het Groninger gasgebied uren in de rij moesten staan om kans te maken op een uitkering uit een subsidiepotje dat op voorhand te klein was. Als bedelaars. De grote verliezers waren de bejaarden die niet handig met een computer zijn en de beoefenaars van ‘essentiële beroepen’ zoals verpleegkundigen die moesten werken. Zo creëer je zelfs onder bedelaars nog winnaars en verliezers.

En wat te denken van de ontkoppeling van de AOW van het minimumloon? Een plannetje van het nieuwe kabinet. Ouderen die hun pensioenen al in geen jaren geïndexeerd zagen, krijgen nog even een optater. Was getekend het kabinet dat vol elan aan de nieuwe bestuurscultuur gaat werken.

De coalitie van de bovenlaag

Het coalitieakkoord spreekt de taal van de bovenlaag en agendeert de onderwerpen van deze groep. Klimaat, stikstof, Europa, koploper hier, leider daar, maar het politiebureau en de bibliotheek op het platteland blijven dicht.

En kom me niet aan met de onderwijsplannen in het coalitieakkoord. Die zouden ook in een niet-gepolariseerde samenleving geschreven (moeten) zijn.

Dit kan niet goed gaan. Je kunt als samenleving wel een tijdje wijdbeens staan, maar eens val je om.

Als je je als hoogste klasse niet uit empathie kan verplaatsen in de ‘afgehaakten’, doe het dan om de teloorgang van de maatschappelijke cohesie te stoppen. De polarisatie is een veenbrand, er hoeft weinig te gebeuren, zoals de opkomst van een kwaadaardige charismatische politicus, en de poppen zijn aan het dansen.

De eerste stappen zullen gezet moeten worden door de bovenliggende klasse. Noblesse oblige. Dat is Frans, geen Engels, maar voor hoogopgeleiden vast wel te vertalen.

Ik geef drie tips.

Eén: kom uit die ivoren toren, ga het land in en voel wat het betekent als de overheid lokale gemeenschappen onttakelt door voorzieningen weg te halen, azc’s te droppen, werkgelegenheid te elimineren, windmolenparken op te richten, boerenbedrijven de nek om te draaien en het openbaar vervoer te schrappen.

En – als je het begrijpt, doe er dan wat aan. Jullie zitten aan de knoppen.

Twee: keer terug op aarde.
Immigratie is niet die lieve au pair uit Singapore en die beleefde kleermaker uit Irak.
Woningnood is niet een tekort aan huizen, maar een teveel aan mensen.
Integratie is niet het verdoezelen van antidemocratische en homofobe tendensen in islamitische kring.
Stikstof is niet een reëel, maar een bureaucratische probleem dat alleen in Nederland voorkomt.
Vergrijzing los je niet op met de import van analfabeten.
Houden van je land is geen eng nationalisme.
Niet vaccineren komt vaker door onbegrip dan door onwil.
Woke is geen bevrijding van minderheden, maar een perfectionering van de polarisatie.

En wees eens wat bescheidener, met je koplopersambities. ‘We moeten natuurlijk wel de planeet redden!’ liet een hoge baas van Unilever laatst in de krant optekenen. Je zult als afgehaakte Nederlander net de laatste restjes pindakaas uit het potje schrapen.

Tot slot, drie: kijk eens wat vaker in de spiegel.
Je bent geen winnaar als er veel verliezers zijn. Je bent pas winnaar als er geen verliezers zijn.

Paul Verburgt schrijft wekelijks – en soms vaker – voor Wynia’s Week over indringende politieke en maatschappelijke kwesties. Steunt u deze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? Doneren voor Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Je bent pas winnaar als er geen verliezers zijn verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoe is het mogelijk dat een relatief beperkte groep, de geprivilegieerde bovenlaag in bestuur, journalistiek en politiek een economisch model kon invoeren zonder enige vorm van verzet van de bevolking.

Volgens Guilluy heeft een nieuw soort bourgeoisie de macht overgenomen. Een bestorming van de stadsmuren is uitgebleven, maar de laatste jaren zien we wel regelmatig massale protesten in de Franse steden.

Franse overheid wordt gewantrouwd

Guilluys boek Le crépuscule de la France d’en haut werd gepubliceerd in 2016, net voor de ‘gele hesjes’ in Frankrijk de straat op gingen. Het ‘gele hesjes’-protest was langdurig en massaal. De eisen van de demonstranten waren zeer divers, maar er was op straat geen bord te bekennen met ‘globalisering’, een abstract en samengesteld begrip dat zich moeilijk laat vertalen in concrete protesten.

Op dit moment loopt een aanzienlijk deel van Frankrijk te hoop tegen de ‘pass sanitaire’, Macrons maatregel ‘van bovenaf’ om het virus onder controle te krijgen. Ook nu is er een massaal protest, en het houdt voorlopig niet op. De Franse overheid wordt gewantrouwd, dat is wel zeker.

Guilluy’s boek gaat over Frankrijk, maar al lezend vraag je je af of het niet ook van toepassing is op veel andere Europese landen. Is dit niet een veel algemener Europees probleem?

Meesurfen met de globalisering

Er is een nieuwe bourgeoisie ontstaan die meesurft op de golven van de globalisering en een ingrijpende invloed uitoefent op het culturele leven, de pers en de politiek. Sociale en culturele integratie staan hoog in het vaandel, maar in werkelijkheid is er een proces van zelfsegregatie aan de gang. De Franse maatschappij is gesloten omdat de verschillende bevolkingsgroepen rijk, arm, minderheden et cetera elkaar steeds meer treffen in verschillende wijken, zich steeds meer in dezelfde buurten vestigen, en waar het de bovenlaag betreft, naar dezelfde scholen en universiteiten gaan.

De geprivilegieerde bovenlaag zweert bij het netwerk, zowel het virtuele als het fysieke, ze propageert gelijkheid en vooruitgang, ze heeft de mond vol over vrijhandel, sociale diversiteit en mobiliteit, maar produceert metropoolvorming en gentrification. Hun kinderen gaan naar de betere scholen en de dagelijkse boodschappen komen uit de eco-winkel.

Segregatie

Deze concentratie heeft als gevolg dat de regionale gebieden steeds meer aan invloed verliezen. Zij zijn de verliezers van de ‘open samenleving’, een geglobaliseerde Franse maatschappij die in feite gesloten is. Want het is vooral de Franse bovenklasse die wat heeft aan de globalisering. De ‘periferie’, en dat is nogal wat in Frankrijk, schiet er niets mee op. De elites hebben ook weinig of niets op met het ‘gewone volk’.

Guilluy citeert Christine Lelévrier, een expert op het gebied van sociale woningbouw. Zij ziet een nieuwe concentratie van homogene populaties. Parijs, de thuishaven van alle economische macht en cultuur, kent de hoogste prijzen in de onroerendgoedmarkt, het is net als in Amsterdam het bastion van links.

Globalisering

Zowel links als rechts in de politiek zijn het eens over één ding, de globalisering met haar vrije verkeer van kapitaal en arbeid brengt economische en culturele vooruitgang. Toch ziet de meerderheid van Frankrijk, bijna 60 procent, de globalisering als een bedreiging, en slechts een minderheid als een mooie uitdaging waar je beter van wordt.

Het verhaal van de Franse elites over de integratie heeft geen enkele geloofwaardigheid meer, het richt zich volledig op een geprivilegieerde bovenlaag. Intellectuelen en journalisten hebben geen idee wat er leeft onder de bevolking, zegt Guilluy, het volk luistert niet meer naar hun mooie woorden en naar de feelgood-demonstraties die de elite voor zichzelf organiseert.

Diversiteit

Met de retoriek van de culturele diversiteit maakt hij korte metten, vrijwel niemand in de Franse bestuurslagen heeft een etnische achtergrond, ook de Socialistische Partij is weinig divers. Wel proberen de socialisten de immigranten als slachtoffer te bestempelen om electoraal gewin te behalen, en alle oppositie als fascisme te brandmerken.

De instroom van vluchtelingen is een economische uitdaging volgens Macron, maar de immigranten in de banlieus zien niets in een verdere druk op hun toch al armoedige (woon)situatie. MEDEF, de grootste federatie van Franse werkgevers, wil meer immigratie die immers leidt tot een permanente concurrentie om de laagste lonen, dit keer niet tussen allochtoon en autochtoon, maar tussen allochtonen onderling.

Inkomensverschillen

De besteedbare inkomens in Europa zijn de laatste vijfentwintig jaar maar weinig gestegen volgens de econoom Branko Milanovic. Maar de hoogste inkomens zijn buitenproportioneel gestegen. We zien een uitholling van de middeninkomens, van laag betaalde fabrieksarbeid tot kleine boeren en de dienstensector.

In 2015 hield 54 procent van het werkend deel van de Franse bevolking niet meer dan vijftig euro per maand over om te sparen; voor een kwart was dat niet meer dan tien euro. Het ongenoegen over de inkomensongelijkheid is groot, 91 procent vindt de inkomenskloof veel te groot, en toch zo zegt Guilluy, laat de grote meerderheid zich leiden door die één procent die het kapitaalkrachtigst is.

Werkloosheid

Het zijn met name de Franse banlieus, de zogenaamde ‘gevoelige zones’, waar de politie nauwelijks zeggenschap heeft, die het hardst getroffen worden door de tweedeling. Sinds de crisis in 2008 is de werkloosheid hier gestegen van 16,7 naar 24,2 procent, in andere meer welvarende gebieden steeg dit van 7,6 naar 9,1 procent.

Het midden- en hoger management kent nauwelijks werkloosheid, respectievelijk 5,2 en 3,9 procent. Het is voor Guilluy duidelijk, de grote politieke partijen hebben hun plicht grandioos verzaakt, ze laten hun republikeinse waarden vallen ten gunste van een beroep op etniciteit, religieuze waarden en culturele achtergrond.

Nieuwe initiatieven stranden

Toen Jean Pierre Chevènement, een van de oprichters in 1971 van de Franse Socialistische Partij die in de jaren negentig de partij verliet, in 2002 een nieuw politiek initiatief lanceerde, Le Mouvement Républicain et Citoyen (MRC) strandde dat hopeloos op 5,3 procent van de stemmen. Sociale gelijkheid en secularisme hadden verloren, aldus Guilluy.

Eenzelfde lot trof in ons land Jacques Monasch’ Nieuwe Wegen (2016), die nauwelijks stemmen kreeg. Je keren tegen het huidige beleid van economische vluchtelingen en de EU is op dit moment onmogelijk.

La France d’en haut

Wanneer je je tegen de gevestigde orde keert ben je al snel een fascist. De Franse mediafilosoof Bernard Henri Lévy zette Chevènement weg als ‘fascist’. Chevènements kritische houding ten opzichte van de EU in 2005 toen hij campagne voerde tegen de EU-Grondwet werd hem nooit vergeven.

Lévy, groot voorstander van globalisering, EU en identiteitspolitiek maakt uiteraard deel uit van Guilluys ‘la France d’en haut’. Ook in Nederland applaudisseerde de elite indertijd enthousiast voor Lévy’s publiciteitstour door ons land.

De krimpende middenklasse

In Frankrijk heerst nog steeds de misvatting van een grote middenklasse, die er inderdaad was in de naoorlogse periode (in wat de Fransen noemen de Trente Glorieuses). In het perspectief van de elite maken arbeiders maar een zeer klein deel van de Franse bevolking uit, wat Guilluy bestrijdt omdat de groep met lagere inkomens veel groter is en veel meer beroepen en kwalificaties omvat dan louter fabrieksarbeid: de lagere administratieve banen, de arbeid in land- en tuinbouw, kleine boeren, winkelpersoneel, de dienstensector, et cetera.

Dit armere deel van de Franse bevolking leeft zowel in de stad als op het platteland, ze wonen in grote en kleine steden, ze zijn oud, jong en middelbaar. Wat ze gemeenschappelijk hebben is dat ze tot een werkende klasse behoren die niet of nauwelijks iets overhoudt aan het eind van de maand.

Blinde elites

Het gaat Guilluy om een omvangrijk probleem; de verwoestende blindheid die de elites in de politiek – zowel links als rechts, kunst, media en cultuur – hebben voor de negatieve effecten van de globalisering.

De geograaf Michèle Tribalat en de filosoof Michel Onfray worden gezien als propagandisten van extreem rechts. De filosoof Jean-Claude Michéa werd in de media veroordeeld en zag zijn naam verschijnen op een lijst van ‘gevaarlijke reactionairen’ omdat hij, net als Plasterk in Nederland, een lans brak voor de ‘gewone mensen’.

Plasterk

Plasterk is een van de zeer weinige PvdA’ers die oog heeft voor die ‘gewone mensen’. Hij pleit ervoor naar de Deense zusterpartij te kijken, die tijdig heeft ingezien dat ze haar natuurlijke achterban verliest.

Partijleider Mette Frederiksen heeft het roer omgegooid. De grenzen van het land zijn dicht, behalve voor echte vluchtelingen, zo schreef Plasterk in zijn column in De Telegraaf. Van nieuwkomers wordt gevraagd hun best te doen om de taal te leren en zo snel mogelijk volwaardig deel te nemen aan de Deense samenleving.

Het heeft de socialistische Denen geholpen de verkiezingen te winnen, terwijl de Nederlandse PvdA zich steeds dieper ingraaft in een bondgenootschap met GroenLinks in een poging Rutte 3 links in te halen.

Dat er meer voor nodig is dan een paar ‘eenvoudige programmawijzigingen’ zoals Plasterk veronderstelt, lijkt me onontkoombaar. De huidige ‘woke cultuur’ die een reactie is op het vloeibaar worden van ongeveer alle maatschappelijke verhoudingen, belemmert inzicht in waar het werkelijk om gaat: een brede maatschappijvisie waar de effecten van deregulering en financialisering van de economie, het verplaatsen van productie naar lagelonenlanden gezien worden in relatie tot de maatschappelijke kosten. 

Bedreigde autoriteit

De elites voelen zich in hun autoriteit dermate bedreigd dat het ultieme wapen van het ‘fascisme’ wordt ingezet. Van Bernard Henri Lévy tot de miljonair en modekoning Pierre Bergé, volgens hen is het ‘fascisme’ overal. Lévy ziet de Brexit als de ‘overwinning van het kleine over het grote, van de stupiditeit over het denken’, de totalitaire ondertoon resoneert er onmiskenbaar in door.

De fascistische vijand moet tot permanente bedreiging gemaakt worden, vandaar de oeverloze berichtgeving over het Front National. Maar het Front National is vooral een symptoom van de afwijzing van een globale economie met haar open grenzen, aldus Guilluy. Het Front National is de opvang geworden van al die arbeiders die uit de middenklasse gevallen zijn.

Met de rug naar de politiek

Van de banlieus tot perifeer Frankrijk, overal heeft de werkende klasse zich afgekeerd van de politiek. Bijna driekwart van de Fransen, 72 procent, is van mening dat politici corrupt zijn, 89 procent is van mening dat ze uitsluitend in hun eigen voordeel geïnteresseerd zijn, en 87 procent vindt dat hun regering, of die nu links of rechts is, geen belangstelling heeft voor ‘mensen zoals zij’.

De journalistiek wordt ernstig gewantrouwd, slechts een kwart vindt dat ze nog enige voeling heeft met de maatschappij. Frankrijk lijkt hier verder doorgeschoten dan Nederland, maar hetzelfde doet zich hier ook voor. Het lijkt me zeker een van de belangrijke drijfveren achter derecente protesten in Frankrijk.

Zekerheid

De ‘avondschemering’ (crépuscule) in de titel van zijn boek is niet een avondrood van een nieuwe arbeidersklasse, noch van een verzwakte elite, maar een avondschemering die dreigt over te gaan in een nacht van onzekerheid.

De vroegere leider van de PvdA, Lodewijk Asscher, hanteerde de slogan ‘zekerheid’. Daarmee raakte hij aan Guilluys idee van een ‘sedentair belang’: het niet gedwongen worden te verhuizen uit de buurt waar je altijd woonde. Maar je kunt niet enthousiast de EU omhelzen, de globalisering najagen en tegelijkertijd voor ‘zekerheid’ kiezen. Het één maakt het ander vloeibaar.

Le crépuscule de la France d’en haut van Guilluy is in het Engels vertaald als Twilight of the Elites, Yale University Press, 2019.

Het bericht De dreigende ondergang van de Franse elites verscheen eerst op Wynia's Week.