Private equity heeft bij sommigen een slechte naam omdat investeringsfondsen soms de overname van een bedrijf door het bedrijf zelf laten financieren en het daarmee opzadelen met een grote schuldenlast. De HEMA en de Perscombinatie – ooit de uitgever van de Volkskrant, Trouw en Het Parool – zijn hier bijna aan ten onder gegaan.

We denken misschien dat in de zorg alleen maar moeder Teresa’s en onbaatzuchtige samaritanen rondlopen, maar het tegendeel is waar. Ook in de zorg draait alles om geld. Zonder geld geen zorg. ‘De zorg is geen verdienmodel’, wordt vaak gezegd. Fout. De zorg is het verdienmodel voor ruim 1.4 miljoen Nederlanders die er hun boterham verdienen.

We hebben de bestbetaalde artsen ter wereld

En sommigen verdienen er zelfs heel goed aan. Een medisch specialist verdient gemiddeld zo’n 160 duizend euro, een huisarts ruim 110 duizend. Nederlandse medisch specialisten en huisartsen horen ook tot de bestbetaalde artsen ter wereld.

Meestal wordt bij het verdienmodel in de zorg niet naar de inkomens van artsen gekeken, maar naar investeerders. In de zorg zijn veel private equity-bedrijven actief. De oogkliniek Eyescan en de tandartsenpraktijken van Dental Clinics zijn bijvoorbeeld eigendom van Nordic Capital, een Scandinavisch private equity-bedrijf.

De Bergman klinieken, de grootste en een goed bekend staande private kliniek voor planbare zorg zoals orthopedie, is eigendom van de private equity-investeerder Triton. Martha Flora, een keten van luxe en dure particuliere verpleeghuizen, is eigendom van de Franse zorgorganisatie Domusvi, die op zijn beurt weer eigendom is van de private equity-investeerder PAI Partners.

En dat zijn nog maar een paar voorbeelden. Het vakblad Skipr meldde onlangs dat investeringsfondsen alleen al vorig jaar 103 overnames hebben gedaan in de zorg. Dat is zo’n 60 procent van alle overnames in de zorg. Vooral tandartsenpraktijken en oogklinieken zijn de afgelopen jaren overgenomen door private equity-bedrijven.

Private investeerders proberen geld te verdienen aan de zorg door omzetverhoging en door de kosten te verlagen. Privéklinieken voor oogheelkunde of orthopedie zijn vaak goedkoper dan ziekenhuizen doordat ze efficiënter werken en minder bureaucratie hebben. Als deze kostenbesparingen niet ten koste gaan van de kwaliteit van zorg zijn private equity-investeerders een aanwinst voor de zorg.

De besparingen door efficiënter te werken, wordt wel deels teniet gedaan doordat privéklinieken in de regel vaker en meer behandelen. Ze zijn sneller geneigd een staaroperatie of nieuwe heup te plaatsen dan reguliere ziekenhuizen. Zorgverzekeraars trachten dit te beperken door klinieken maximumbudgetten of omzetplafonds op te leggen.

Co-med laat huisartsen in loondienst werken

De aanleiding voor het aangekondigde onderzoek van minister Kuipers zijn de berichten over de huisartsenketen Co-med. Co-med is grotendeels eigendom van een Limburgse investeerder en neemt praktijken over van huisartsen die geen opvolger kunnen vinden. Door alle administratieve taken voor de huisarts te regelen, bieden ze huisartsen de gelegenheid zich meer aan de zorg van patiënten te wijden.

Deze huisartsen hebben ook niet de verantwoordelijkheid voor een praktijk maar komen in loondienst van een praktijk die eigendom is van Co-med. Hiermee komt Co-med tegemoet aan de wens van veel huisartsen om meer tijd te hebben voor de patiënt en minder tijd kwijt te zijn aan administratie. Veel jonge huisartsen willen het liefst in deeltijd werken en niet de verantwoordelijkheid voor een eigen patiëntenbestand te hebben. Co-med biedt dit. Toch lukt het Co-med niet om voldoende huisartsen te vinden voor haar praktijken.

Co-med is de afgelopen tijd negatief in het nieuws gekomen doordat praktijken plotseling werden gesloten en patiënten zonder huisarts kwamen te zitten, huisartsenpraktijken niet of nauwelijks bereikbaar waren en er soms langere tijd geen huisarts in een praktijk aanwezig was. Patiënten konden vaak alleen beeldbellen met een Co-med huisarts. De Inspectie Gezondheid en Jeugd kreeg dit jaar al 75 klachten over Co-med en constateerde ‘ernstige tekortkomingen’ in de kwaliteit van zorg.

De problemen bij Co-med worden voor een deel veroorzaakt door het probleem dat Co-med wil helpen oplossen: het tekort aan huisartsen. Daarnaast lijkt het er ook op dat Co-med te maken heeft met tegenwerking onder een deel van de huisartsen, waardoor huisartsen huiverig zijn om voor Co-med te werken.

Eerder overkwam dit ook al Quin Dokters, een keten van elf huisartsenprakijken die veel werkte met videoconsulten en apps. Veel huisartsen willen huisartsenketens als Quin Dokters en Co-med het liefst zo snel mogelijk laten verdwijnen. Zij vrezen dat huisartsenketens ten koste gaan van de autonomie van de arts en de kernwaarden van het beroep van huisarts aantasten.

Private investeerders als Quin en Co-med investeren in digitale technologieën in een poging om de zorg, ondanks het tekort aan personeel, toegankelijk te houden. Reguliere zorginstellingen zeggen vaak dat ze geen geld hebben voor investeringen en zorgvernieuwing. Alleen als de zorgverzekeraars en de overheid hun extra geld geeft, zijn ze bereid om in nieuwe arbeidsbesparende technologieën te investeren.

Dankzij Private equity is er kapitaal voor investeringen in de zorg

Het kabinet geeft daar aan toe. In het Integraal Zorgakkoord is 2,8 miljard euro uitgetrokken voor ‘zorgtransformatie’-projecten. Zorginstellingen kunnen een aanvraag indienen voor projectsubsidies. Tot nu toe is het geld voor zorgtransformatie vooral een verdienmodel voor consultancybedrijven die vaak tonnen vragen voor het schrijven van een subsidie aanvraag. Veel van het geld gaat zo verloren.

Daarnaast leert ervaring uit het verleden dat overheidssubsidies voor innovatieprojecten vaak verdampen: na afloop van het project is het geld op en het project zonder enig spoor achter te laten verdwenen. Het geld wordt vaak besteed aan projecten die niets opleveren en als het wel een iets oplevert, wordt het vaak niet breder verspreid onder andere zorginstellingen. De meeste zorginstellingen willen het wiel zelf uitvinden en zijn niet bereid goede initiatieven van andere instellingen over te nemen. Op deze manier wordt veel publiek geld verspild.

Private equity in de zorg roept bij velen aversie op. Veel artsen en linkse politici vinden daarom dat zij uit de zorg moeten worden geweerd. Buiten het feit dat dit praktisch onmogelijk is, vormt private equity een belangrijke bron van kapitaal voor investeringen in de zorg. Kapitaal dat vaak beter wordt besteed dan de transformatiegelden en andere investeringssubsidies die de overheid met geld van de belastingbetaler financiert.

Hoogleraar economie Wim Groot schrijft enkele keren per maand voor Wynia’s Week, vaak over gezondheidszorg.  

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank! 

Het bericht ‘De zorg geen verdienmodel’? Fout! De zorg is het verdienmodel voor ruim 1,4 miljoen Nederlanders (die er werken) verscheen eerst op Wynia's Week.

Nu mogen ministers dus geen lobbyist meer worden – althans niet meteen – maar lobbyisten mogen wel minister worden en beslissen over onderwerpen waar ze voorheen voor gelobbyd hebben. Zoals de huidige minister van VWS, Ernst Kuipers (D66).

Lobbyist Kuipers werd minister Kuipers

Tijdens de vorige kabinetsperiode lobbyde Kuipers als bestuursvoorzitter van het Erasmus MC bij het ministerie van VWS om de kinderhartchirurgie voor zijn ziekenhuis te behouden. En met succes. Vlak voor zijn aftreden besloot toenmalig minister van VWS, Hugo de Jonge, dat de kinderhartchirurgie geconcentreerd zou worden in het Erasmus MC en het UMC Utrecht. De twee andere centra, in Groningen en Leiden, zouden daardoor de kinderhartchirurgie verliezen. Dit voorgenomen besluit leidde tot veel ophef.

De nieuwe minister van VWS, voormalig lobbyist Ernst Kuipers dus, besloot daarop de Nza te vragen om de effecten van dit besluit te onderzoeken. De Nza kwam een paar weken geleden met een rapport waaruit bleek dat deze concentratie van zorg alleen maar nadelen had.

Het zal het personeelstekort in de zorg vergroten, de kwaliteit van zorg zal er niet door verbeteren, patiënten en hun naasten moeten verder reizen en de zorgkosten zullen erdoor stijgen. De Nza adviseerde om het besluit uit te stellen en eerst een alomvattend plan te maken over de verdeling van zorg tussen de academische ziekenhuizen.

In zijn reactie op het rapport maakte minister Kuipers al direct duidelijk daar weinig voor te voelen. Naar verluidt werd over het Nza rapport binnen het ministerie nogal denigrerend gedaan. Deze week maakte Kuipers duidelijk het advies naast zich neer te leggen. Voor 1 april wil hij een definitief besluit nemen.

Wel geeft Kuipers de academische ziekenhuizen nog de gelegenheid om voor die datum zelf met een voorstel te komen in welke twee ziekenhuizen de chirurgie voor kinderen met een aangeboren hartafwijking zal worden geconcentreerd. Mochten er niet in slagen om binnen twee en halve maand met een plan te komen, dan hakt de minister zelf de knoop door en wijst hij twee academische ziekenhuizen aan.

De kans dat de zeven academische ziekenhuizen er onderling uitkomen lijkt miniem. Als de academische ziekenhuizen er niet zelf uitkomen, dan zal minister Kuipers waarschijnlijk de kinderhartchirurgie toewijzen wijzen aan zijn oude werkgever, het Erasmus MC, en aan het UMC Utrecht.

Kuipers wil ziekenhuiszorg concentreren

De twee andere centra voor kinderhartchirurgie, het UMC Groningen en het Leidse UMC kunnen namelijk – op dit moment – niet voldoen aan twee voorwaarden die de minister stelt, dat er minimaal 60 kinderhartoperaties per jaar worden gedaan en dat naast de behandeling van kinderen ook volwassen met aangeboren hartafwijkingen in het ziekenhuis terecht kunnen. Het UMCG voldoet nu maar net aan de eerste eis, het LUMC voldoet nu niet aan de tweede. 

Erasmus MC en UMC Utrecht weten dat natuurlijk ook en zullen een gezamenlijk gedragen advies waarbij ze wellicht water bij de wijn moeten doen, traineren. Het zal voor het Erasmus MC vast een geruststelling zijn te weten dat een van hen uiteindelijk het besluit neemt.

Dat minister Kuipers nu plotseling de druk opvoert om tot een besluit te komen is opmerkelijk omdat er al dertig jaar wordt gesproken over concentratie van de kinderhartchirurgie.

Waarom nu dan de haast? Dat komt doordat minister Kuipers concentratie van zorg tot de belangrijkste speerpunt van zijn beleid heeft gemaakt. Als hij nu geen ferm besluit neemt over de concentratie van de kinderhartchirurgie, dan komt er waarschijnlijk van zijn plannen om de kankerzorg en de spoedzorg te concentreren in een beperkter aantal ziekenhuizen niets terecht.

Het conformisme in de zorgsector is groot. In het zorgakkoord zijn zorgverzekeraars, ziekenhuizen en artsen akkoord gegaan met het plan van Kuipers om de zorg meer te concentreren. Maar toen de Nza aan ze vroeg wat de effecten zullen zijn van concentratie van de kinderhartchirurgie noemden ze alleen maar nadelen. Kennelijk had geen van deze partijen de moed om dat ook tijdens de onderhandelingen over het zorgakkoord tegen minister Kuipers te zeggen.

Conformisme in de media

Veel journalisten conformeren zich ook aan de heersende opinie. De NRC schreef afgelopen dinsdag in een stuk over het besluit van Kuipers over de kinderhartchirurgie: ‘Iedereen is het er (…) over eens dat de zorg gecentraliseerd moet worden’. Waar dit op gebaseerd is, is niet duidelijk. In elk geval niet op de gevolgen van concentratie die in het Nza rapport worden genoemd. Centralisatie van de zorg (alle zorg op een plek) is ook wat anders dan concentratie (meer behandelingen op een plek). De kwaliteit van de berichtgeving over de gezondheidszorg in de NRC is tegenwoordig behoorlijk onbetrouwbaar en slecht.

Minister Kuipers verdedigt de noodzaak om de zorg in een beperkter aantal ziekenhuizen te concentreren door te wijzen op de slechte vooruitzichten van kankerpatiënten in ons land. Volgens Kuipers is de kankerzorg bij ons maar matig.

Nederland is beter met hartziekten

Het klopt dat de overlevingskansen van kankerpatiënten bij ons wat lager zijn dan in bijvoorbeeld België en Duitsland, hoewel de verschillen klein zijn. Het grootste verschil zit hem in het aantal mensen dat aan kanker overlijdt: dat is bij ons relatief hoger. Maar dat komt niet zozeer doordat de kankerzorg niet goed is, maar doordat er bij ons relatief weinig mensen aan hart- en vaatziekten overlijden. Mensen die niet overlijden aan hart- en vaatziekten sterven aan iets anders, zoals kanker.

Het ongerijmde aan Kuipers’ bewering dat de kankerzorg meer geconcentreerd moet worden, is dat bij ons de zorg voor mensen met hart- en vaatziekten beter is dan elders in Europa en de overlevingskansen voor hartpatiënten vrijwel nergens zo goed zijn als hier.

Terwijl de zorg voor patiënten met hart- en vaatziekten toch net zo veel of net zo weinig geconcentreerd is als die voor kankerpatiënten. Waarom doen we het met hart- en vaatziekten zo goed en horen we met de zorg voor kankerpatiënten niet tot de top? Dat kan niet alleen aan de concentratie van zorg liggen.

Overigens wil Kuipers ook de zorg voor patiënten met hart- en vaatziekten concentreren door het aantal spoedeisende hulp posten in ziekenhuizen te verminderen. Een groot deel van de patiënten die een hartaanval of beroerte krijgen komen via de spoedeisende hulp in het ziekenhuis terecht. De vraag is waarom deze zorg nog verder te concentreren als we het al zo goed doen?

Concentratie-idee: op drijfzand gebouwd

De bewering dat de zorg beter wordt door deze te concentreren in een beperkt aantal ziekenhuizen is op drijfzand gebouwd. De meeste ziekenhuizen voldoen al lang aan de normen voor het optimale aantal behandelingen.

Het wetenschappelijk bewijs geeft niet aan dat verdere vergroting van het aantal behandelingen nog tot veel betere resultaten leidt. Vergeleken met andere landen is de concentratie van ziekenhuiszorg in ons land al heel groot. Ook dat maakt het minder waarschijnlijk dat verdere schaalvergroting de zorg verbetert.

Minister Kuipers winkelt een beetje selectief in de internationaal vergelijkende statistieken. Het ontbreekt ook aan een deugdelijke onderbouwing van de oorzaken van de wat mindere uitkomsten voor kankerpatiënten. Het gaat om meer dan alleen hoeveel operaties een kankerchirurg per jaar uitvoert.

De verschillen in zorg voor kankerpatiënten beginnen al bij de huisarts. Nederlandse huisartsen zijn veel minder geneigd om patiënten naar het ziekenhuis te verwijzen dan huisartsen in andere landen. Als patiënten met klachten komen, zegt de huisarts vaak eerst laten we het even aanzien en als de klachten niet vanzelf weggaan, doen we verder onderzoek en verwijs ik je naar de specialist.

Veel huisartsen zijn ook geneigd om bij lichamelijke klachten te vragen of deze niet een psychische of sociale achtergrond hebben. Patiënten mijden daardoor soms de huisarts omdat ze denken dat hun klachten niet serieus genomen worden. Het gevolg is dat het langer duurt voordat de diagnose kanker wordt gesteld. Dit is nadelig voor de overlevingskansen.

Er wordt hier minder doorbehandeld

Een ander verschil is dat medisch specialisten in Nederland minder lang doorgaan met behandelen. Vaak wordt aan kwaliteit van leven de voorkeur gegeven boven het toepassen van alle medisch-technische mogelijkheden. Het gevolg daarvan is dat kankerpatiënten die hier uitbehandeld zijn, soms naar België of Duitsland gaan omdat daar langer wordt doorgegaan met behandelen.

De Turkse regering heeft zelfs in het verleden in Nederland uitbehandelde patiënten met het vliegtuig naar Turkije gebracht om ze daar verder te behandelen. De grotere nadruk in Nederland op kwaliteit van leven boven het toepassen van alle medisch technische mogelijkheden, draagt er wellicht ook bij aan bij dat de overlevingskansen van kankerpatiënten in Nederland niet de hoogste van Europa zijn.

In tegenstelling tot wat minister Kuipers lijkt te denken is concentratie en schaalvergroting geen wondermiddel om de kwaliteit van zorg te verbeteren. Als hij de kwaliteit van de kankerzorg wil verbeteren, moet hij verder kijken.

Econoom Wim Groot is gespecialiseerd in de zorg en hoogleraar in Maastricht. Hij publiceert enkele keren per maand in Wynia’s Week.

De donateurs maken Wynia’s Week mogelijk. Doet u mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Minister Kuipers wil schaalvergroting bij ziekenhuizen, maar dat is geen wondermiddel verscheen eerst op Wynia's Week.

In 2022 werden deze waarschuwingen werkelijkheid. Vooral het personeelstekort wordt steeds nijpender. Als gevolg daarvan lukt het ziekenhuizen niet om de corona-achterstanden in te lopen. Vrijwel overal in de zorg zijn lange wachtlijsten. Dit zal de komende jaren alleen maar erger worden.

Negen jaar wachten…

Voor veel ziekenhuisbehandelingen is de wachttijd inmiddels flink meer dan de afgesproken vier weken. Cijfers op de website ZorgkaartNederland geven aan dat de gemiddelde wachttijd voor een nieuwe heup meer dan tien weken is, voor een liesbreuk is het dertien weken en voor een operatie voor prostaatkanker moeten mannen gemiddeld bijna acht weken wachten. En dat zijn nog niet eens de behandelingen met de langste wachttijden.

Zo moeten mannen voor een sterilisatie in het ziekenhuis gemiddeld meer dan 475 weken, ofwel ruim 9 jaar, wachten. Let wel dit zijn gemiddelden, dat wil zeggen dat je in de helft van de ziekenhuizen zelfs nog langer dan dat moet wachten. Ook de wachttijden voor een plaats in het verpleeghuis, voor wijkverpleging en voor de geestelijke gezondheidszorg lopen op. In sommige praktijken moet patiënten inmiddels een week of langer wachten voordat ze bij hun huisarts terecht kunnen.

Politici en zorgbestuurders konden in 2022 niet meer de ogen sluiten voor de tekorten. In het Integraal Zorgakkoord dat in september werd afgesloten, erkenden de minister, zorgbestuurders en zorgverzekeraars dat de vraag naar zorg sneller toeneemt dan het aanbod en dat daardoor de toegankelijkheid onder druk staat.

Deze erkenning van de feiten wil echter nog niet zeggen dat er ook wat gebeurt. Vaak wordt er alleen maar lippendienst bewezen aan de noodzaak om de groei van de uitgaven te beheersen en de personeelstekorten terug te dringen. Daarna gaat men weer over tot de orde van de dag. Ziekenhuisbestuurders zijn daar een goed voorbeeld van.

Altijd weer meer geld…

In het zorgakkoord spraken de ziekenhuisbestuurders af dat de groei van de uitgaven wordt beperkt, maar de inkt van het akkoord was nog niet droog of ze vroegen om extra geld voor hogere salarissen voor verpleegkundigen, de hogere energierekening en voor de gestegen prijzen in het algemeen. Twee bestuurders van het Gelderse Vallei-ziekenhuis schreven deze week in het Financieele Dagblad dat de financiële afspraken uit het zorgakkoord wat hun betreft wel de prullenbak in konden.

In de zorg ontbreekt het aan voldoende ‘checks and balances’ en kan de rekening meestal makkelijk worden doorgeschoven. Vorig jaar beloofden de bestuurders van de academische ziekenhuizen – de UMC’s – in een onbewaakt ogenblik dat de lonen zouden meestijgen met de inflatie. Toen ze deze CAO-afspraak maakten, was de inflatie nog laag. Nu zijn ze gedwongen hun eerdere belofte na te komen en gaan de salarissen van verpleegkundigen in de academische ziekenhuizen volgend jaar met 10% omhoog.

De UMC’s zullen ongetwijfeld zeggen dat de rekening van deze loonstijging door de zorgverzekeraars moet worden betaald. Als die dat weigeren, zullen ze waarschijnlijk aankloppen bij minister Kuipers en zeggen dat ze de afspraken uit het zorgakkoord niet kunnen nakomen en failliet zullen gaan als ze niet worden gecompenseerd.

De minister weet het ook niet

Onmacht is een andere reden waarom problemen niet worden aangepakt. Een treffend voorbeeld is het interview dat minister Kuipers deze week gaf aan het magazine Medisch Specialist. Op de vraag wat te doen aan de hoge werkdruk waar zijn voormalige collega-specialisten over klagen, zei hij: ‘Het werk loopt veel mensen over de schoenen. (…) En een eenvoudige oplossing bestaat niet, het is twee stappen vooruit en een achteruit. Dit complexe vraagstuk moeten we met zijn allen uitpluizen; geen partij kan dit alleen.’ Kortom, er is een probleem maar ik weet ook niet hoe dit moet worden opgelost. Het roepen om een ‘gezamenlijke aanpak’ is meestal een signaal van bestuurlijke onmacht.

Het gevolg van deze onmacht is dat de aandacht wordt verlegd naar problemen die wel oplosbaar lijken. Bij minister Kuipers is dat verbetering van de kwaliteit. Dat wil hij vooral bereiken door concentratie van zorg. Zo wil hij kankerbehandelingen concentreren in een beperkt aantal ziekenhuizen. Ook acute zorg op de spoedeisende hulp moet niet meer in elk ziekenhuis worden geboden. Hiervoor moet de 45-minutennorm voor ambulances worden afgeschaft.

Kuipers wil minder ziekenhuizen

De 45-minutennorm is de wettelijke eis dat een patiënt altijd binnen 45 minuten met een ambulance in het ziekenhuis is. Kuipers vindt dat streekziekenhuizen te weinig specialisten hebben om altijd goede kwaliteit spoedeisende zorg te leveren. Hij vindt dat het beter is dat deze zorg op minder plaatsen wordt geconcentreerd, ook als dat betekent dat patiënten langer in een ambulance naar het ziekenhuizen onderweg zijn.

Het probleem met het concentreren van zorg is, dat verpleegkundigen meestal niet bereid zijn om mee te verhuizen naar een ander ziekenhuis. Artsen zijn daartoe meestal wel bereid als dat voor hun carrière noodzakelijk is. Verpleegkundigen zien hun werk echter niet als een carrière maar als een baan. Als deze baan verdwijnt doordat een afdeling of het hele ziekenhuis wordt gesloten, verhuizen ze niet en gaan ze niet langer reizen, maar zoeken ze een andere baan.

Concentratie van zorg en het sluiten van delen van ziekenhuizen zal het personeelstekort dus alleen maar groter maken. Patiënten moeten door de concentratie niet alleen verder reizen, maar ook langer wachten. Het beleid van minister Kuipers om medisch specialistische zorg te concentreren in een beperkter aantal ziekenhuizen is beleid bedacht door een arts gedacht vanuit het perspectief van een arts.

Als door de concentratie van zorg het personeelstekort verder toeneemt, dreigen er Engelse toestanden te ontstaan. Het nationale zorgsysteem in Engeland, de NHS, heeft elk jaar te kampen met een wintercrisis, waarbij door de toename van het aantal patiënten in de wintermaanden de spoedeisende hulpposten overvol raken en patiënten uren moeten wachten.

De NRC interviewde deze week een verpleegkundige van een spoedeisende hulp afdeling van een ziekenhuis in Nottingham die vertelde dat het geregeld voorkomt dat als ze na haar dienst naar huis gaat er patiënten op de spoedeisende hulp zitten te wachten die er nog zitten als ze de volgende dag terugkomt.

Engelse toestanden

In Engeland staan door het tekort aan personeel en ziekenhuisbedden ambulances vaak urenlang voor het ziekenhuis te wachten totdat er een bed beschikbaar is en de patiënt uit de ambulance kan worden gehaald. Doordat ambulances urenlang met een patiënt staan te wachten, duurt het vaak lang voordat een ambulance bij een spoedgeval is.

In één geval moest een oudere man na een val op straat zeven uur wachten voordat er een ambulance kwam. Familieleden hadden maar een dekentje over de man gelegd om te voorkomen dat hij op straat onderkoeld raakte. In een ander geval moest een 17-jarige voetballer vier uur in de regen op het voetbalveld wachten op een ambulance nadat hij door een val nekklachten had opgelopen.

Gelukkig is bij ons slechts enkeling – zoals de SP (‘het nationale zorgfonds’) – voorstander van een nationaal zorgsysteem. Maar het uit de weg gaan van de echte problemen en verkeerde overheidsbemoeienis kunnen tot een vergelijkbare crisis leiden in de zorg als in Engeland.

Gezondheidseconoom Wim Groot houdt in Wynia’s Week de vinger aan de pols van de Nederlandse gezondheidszorg.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt – ook straks weer, in 2023. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Oude tijden keren terug: daar zijn de wachtlijsten weer! verscheen eerst op Wynia's Week.

Hugo de Jonge, de voorganger van Kuipers, kondigde eind vorig jaar aan dat twee van de vier centra voor kinderhartchirurgie voor zeldzame interventies, die in Groningen en Leiden, zouden moeten sluiten en de zorg geconcentreerd zou worden bij het Erasmus MC in Rotterdam en het MC Utrecht. Aan dit besluit was een lange periode van getouwtrek en gelobby van de universitaire centra vooraf gegaan. Uiteindelijk trokken Utrecht en Rotterdam aan het langste eind. De voorzitter van de raad van bestuur van het Erasmus MC was op dat moment Ernst Kuipers.

‘Dubieuze rol voor Erasmus MC’

Het Erasmus MC speelde bij het besluit een dubieuze rol en wedde op twee paarden, zo bleek vorige week uit onderzoek van Follow the Money en het vakblad Zorgvisie. Hartspecialisten van het Erasmus MC pleitten bij het ministerie van VWS voor concentratie in twee centra, terwijl andere hartspecialisten en Ernst Kuipers aanstuurden op drie centra voor kinderhartchirurgie. Follow the Money en Zorgvisie concludeerden dat bij de besluitvorming over concentratie niet de kwaliteit bepalend was, maar de lobbykracht.

Het besluit van De Jonge leidde tot een storm van kritiek. Dat was terecht. Het was namelijk volstrekt onduidelijk op basis van welke criteria gekozen was voor concentratie van de kinderhartchirurgie in Utrecht en Rotterdam. Minister de Jonge kon ook niet duidelijk maken op welke overwegingen het besluit was gebaseerd, behalve dat werd gezegd dat concentratie goed was voor de kwaliteit van zorg. Maar waarom werd gekozen voor Utrecht en Rotterdam en niet voor Groningen of Leiden bleef onduidelijk. Onduidelijk was ook waarom er twee en bijvoorbeeld niet drie centra zouden moeten overblijven.

Inmiddels was de lobbyist van het Erasmus MC de verantwoordelijke minister voor het besluit over de kinderhartchirurgie geworden. Om de kritiek te pareren vroeg de nieuwe minister Kuipers aan de Nza om een impactanalyse van de gevolgen van de sluiting van de centra in Groningen en Leiden. Het Nza-rapport dat op de dag van Sinterklaas verscheen had voor Kuipers een onwelkome boodschap. De Nza concludeerde in een degelijk rapport dat concentratie leidt tot verslechtering van de kwaliteit van zorg, meer ongemak voor patiënten, hogere kosten en een toename van de personeelstekorten.

Het belangrijkste argument van de Nza is dat vrijwel geen enkele verpleegkundige van de ziekenhuizen waar de kinderhartchirurgie zou verdwijnen, bereid is om in een ander centrum te gaan werken. Concentratie leidt dus tot een verdere toename van het personeelstekort. Verder waarschuwt de Nza dat door sluiting van twee centra behandelteams opgeheven worden en expertise verloren gaat.

Kinderen naar het buitenland?

Het absurde gevolg van het besluit om twee centra te sluiten zou zelfs zijn dat kinderen naar het buitenland zouden moeten gaan om adequate behandeling te krijgen. Ook als dat niet zo is, zullen kinderen uit het noorden van het land verder moeten reizen om zorg te krijgen. Omdat deze kinderen vaak ook andere behandelingen nodig hebben, zullen ze ook nog eens te maken krijgen met meerdere ziekenhuizen en behandelaars.

Concentratie van de kinderhartchirurgie leidt ook tot hogere kosten. Op korte termijn zijn er saneringsplannen bij de te sluiten centra en transitiekosten voor de vergroting van de capaciteit in de twee resterende centra. Op langere termijn verwachten de zorgverzekeraars dat concentratie leidt tot hogere kosten bij de overgebleven centra, maar verwachten ze dat het budget van de ziekenhuizen waar de kinderhartchirurgie wordt weggehaald er niet door omlaag gaat.

Kwaliteit wel echt omhoog?

Het is volgens de Nza ook allerminst zeker dat door concentratie de kwaliteit van zorg omhoog gaat. De kwaliteit van de Nederlandse kinderhartcentra is al erg goed vergeleken met die elders in Europa en de Verenigde Staten. ‘Concentratie zal dan ook niet tot een daling van de mortaliteit leiden aangezien deze al laag is’, aldus de Nza.

De boodschap van de Nza is duidelijk: verdere concentratie van de kinderhartchirurgie is een slecht idee. De Nza schrijft wel dat haar conclusies over de concentratie van kinderhartchirurgie niet per se opgaan voor de concentratie van andere vormen van zorg. Misschien niet. Maar ook bij concentratie van andere vormen van zorg zal blijken dat verpleegkundigen meestal niet bereid zijn in andere ziekenhuizen te gaan werken, de kosten meestal omhoog gaan, de reistijden voor patiënten vrijwel altijd toenemen en het effect op de kwaliteit onduidelijk is.

Concentratiebeleid Kuipers discutabel

Minister Kuipers verdedigt zijn beleid om de zorg meer te concentreren in een beperkter aantal ziekenhuizen door er op te wijzen op dat de uitkomsten van kankerbehandeling in Nederland minder goed zijn dan bijvoorbeeld in Duitsland. Het paradoxale is echter, dat de overlevingskansen van kankerbehandeling in Duitsland wel beter zijn, maar Duitsland veel meer ziekenhuizen heeft en de zorg er minder geconcentreerd is dan bij ons. Nederland heeft veel minder en veel grotere ziekenhuizen.

Overigens zijn uitkomsten voor kanker bij ons minder goed dan in Duitsland, maar bij hart- en vaatziekten is dat weer andersom. Daar scoort Nederland als een van de beste in Europa. Het verband tussen concentratie en de uitkomsten van zorg is misschien minder eenduidig dan minister Kuipers denkt.

De Nza adviseert de minister om nu geen onomkeerbare besluiten te nemen maar eerst de academische ziekenhuizen te vragen een algeheel concentratieplan te maken. Als Kuipers dit advies van de Nza opvolgt, gebeurt er – in elk geval voorlopig – niets. Het is zeer de vraag of de academische ziekenhuizen er ooit in zullen slagen zelf tot een concentratieplan te komen.

In de brief die Kuipers naar de Tweede Kamer heeft gestuurd, probeert hij het rapport van de Nza alvast te begraven onder een hele stapel andere rapporten die over de concentratie van de kinderhartchirurgie zijn geschreven. Hij wijst er op dat deze discussie al dertig jaar loopt en besluit zijn brief met de mededeling dat hij begin volgend een definitief besluit zal nemen over de concentratie van de kinderhartchirurgie. Dit suggereert dat hij het eerdere voornemen om de kinderhartchirurgie te concentreren op twee lokaties – het Erasmus MC en het UMC Utrecht – wil doorzetten.

Gezien zijn eerdere betrokkenheid bij dit onderwerp als bestuursvoorzitter van het Erasmus MC zou Kuipers er in elk geval verstandig aan doen, het definitieve besluit niet zelf te nemen maar dit over te laten aan zijn collega-minister Conny Helder.

Als Kuipers zijn plan voor de kinderhartchirurgie toch doorzet, komt er meer heibel, zeker nu het Nza-rapport er ligt. Dat zal ook invloed hebben op zijn verdere plannen voor concentratie van zorg. Het beleid van minister Kuipers lijkt van de rails te lopen. Eerst weigerden de huisartsen het voor de minister belangrijke zorgakkoord te tekenen, nu dreigt een belangrijk onderdeel van dit akkoord – de verdere concentratie van zorg – spaak te lopen.

Wim Groot is hoogleraar economie aan de Maastrichtse universiteit en gespecialiseerd in zorg. Zijn columns en artikelen voor Wynia’s Week worden gevreesd door de top van de zorgwereld.

Wynia’s Week is er twee keer per week, 104 keer per jaar. De lezers, kijkers, luisteraars en donateurs maken dat met hun financiële bijdragen mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Ambtenaren keren zich nu openlijk tegen zorg-minister Ernst Kuipers verscheen eerst op Wynia's Week.

En nu?

PIM VAN GALEN en SYP WYNIA analyseren in deze video twee jaar Coronabeleid. Het zijn jaren van hollen en stilstaan, van rare paradoxen, van alles te weinig en van alles te laat naar een tendens van strenger ingrijpen dan elders.

Het lijkt er op dat het kabinet-Rutte en zijn medische adviseurs maar moeilijk afscheid kunnen nemen van de verregaande, in wezen autoritaire Corona-ingrepen in de samenleving. En dat op een moment dat de steun van de bevolking wegvalt en ook deskundigen van mening zijn dat het hoog tijd is om het Coronabeleid af te bouwen.

Syp Wynia: ‘Het heeft er alle schijn van dat het kabinet en de Corona-specialisten verslaafd zijn geraakt aan Corona. De pandemie verschafte hen dan ook een ongekende macht. Dat is wat iedere bureaucraat graag wil.’

Nooit meer een aflevering van WWTV missen? Meld je HIER. 

Donaties? www.wyniasweek.nl Hartelijk dank!

Het bericht Kabinet-Rutte is verslaafd aan Corona verscheen eerst op Wynia's Week.

Het maakt opnieuw duidelijk hoe nauw verweven belangengroeperingen zijn met de Nederlandse politiek. Als het nieuwe politiek is om vertegenwoordigers van belangenorganisaties minister te maken, moet je je afvragen of we niet terug moeten naar de oude politiek.

Voor voormalig ministers geldt de regel dat zij na hun ministerschap twee jaar lang niet mogen optreden als belangenbehartiger bij het ministerie waarvoor zij verantwoordelijk waren. Omgekeerd geldt dat niet: belangenbehartigers mogen zonder probleem minister worden op het departement waar ze voorheen lobbyden.

Straks komt de evaluatie van het coronabeleid

Zowel Ernst Kuipers als Conny Helder hebben als belangenbehartiger een belangrijke rol gespeeld bij de aanpak van de coronapandemie. Kuipers kwam daarbij op voor de belangen van de ziekenhuizen, Helder voor die van de langdurige zorg. Hierdoor zijn beide benoemingen ook politiek riskant.

In het voorjaar komt de Onderzoeksraad voor Veiligheid met een evaluatie van het beleid gedurende de eerste maanden van de coronapandemie. Het is zeer wel mogelijk dat de Onderzoeksraad kritisch oordeelt over de invloed van belangengroepen op het coronabeleid. Hierdoor zouden beide bewindslieden in de problemen kunnen komen.

Denk bijvoorbeeld aan het feit dat in de beginperiode van de pandemie alle beschermingsmiddelen – zoals mondkapjes en beschermende kleding – door de ziekenhuizen werden geclaimd en niet voor de verpleeghuizen en de thuiszorg beschikbaar waren. De Onderzoeksraad zou wel eens duidelijk kunnen maken welke rol de vereniging van ziekenhuizen heeft gehad bij dit besluit en waarom de belangenorganisatie voor de langdurige zorg, Actiz, waarvan Conny Helder voorzitter was, hiermee akkoord ging.

Kuipers diende de grote academische ziekenhuizen

Het is goed dat er na ruim vier jaar weer ministers komen met kennis van de zorg, maar de visie die beide bewindslieden hebben op de zorg is sterk gekleurd door de functies die ze hebben bekleed en de belangen die ze hebben behartigd.

Het vakblad Zorgvisie gaf deze week een overzicht van de visie van Ernst Kuipers op de toekomst van de ziekenhuiszorg. Kuipers is voorstander van het concentreren van complexe zorg in een beperkt aantal grote ziekenhuizen, hij vindt dat het aantal spoedeisende hulpposten verminderd moet worden, alle medisch specialisten zouden op termijn net als in de academische ziekenhuizen in loondienst van het ziekenhuis moeten gaan werken en het aantal ic-bedden in ziekenhuizen zou uitgebreid moeten worden.

Dit zijn opvattingen die vooral in het belang zijn van de grote academische ziekenhuizen en niet van de kleinere algemene ziekenhuizen waar de meeste medisch specialisten werken als vrijgevestigd ondernemer. Het is een visie die past bij een bestuursvoorzitter van het Erasmus Medisch Centrum. Van een minister van VWS mag verwacht worden dat hij niet alleen de belangen van de grote academische ziekenhuizen dient, maar beleid voert in het belang van de patiënt en de gehele zorg.

Zorguitgaven mogen minder stijgen dan nodig is

In de media is de benoeming van Kuipers vergeleken met die van Els Borst in de jaren negentig. Beiden lid van D66, allebei arts. De vergelijking is terecht, maar om een andere reden dan gedacht. In het eerste kabinet Kok, waar Els Borst minister van Volksgezondheid was, mochten de zorguitgaven slechts met anderhalf procent per jaar toenemen. Dat was te weinig om de groei van de zorgvraag op te vangen. Het gevolg was dat tijdens het kabinet Kok de wachtlijsten enorm toenamen. Met de wachtlijsten nam ook de onvrede onder de bevolking over de zorg toe. In De puinhopen van acht jaar Paars heeft Pim Fortuyn deze onvrede uitgebreid beschreven.

In de komende kabinetsperiode gebeurt iets vergelijkbaars. Om de toenemende zorgvraag door de vergrijzing en de stijgende kosten door het gebruik van nieuwe medische technologieën op te vangen is de komende vier jaar zo’n 15 miljard euro extra nodig. In het Regeerakkoord is echter opgenomen dat de zorguitgaven de komende jaren met slechts 9 miljard mogen stijgen. Dat is minder dat nodig is om de vergrijzing op te vangen en ook een stuk minder dan de groei van de zorguitgaven in de afgelopen kabinetsperiode.

Nog minder groei

Dit strakke begrotingsbeleid voor de zorg betekent dat minister Kuipers veel tijd kwijt zal zijn om met de ziekenhuizen, huisartsen en de geestelijke gezondheidszorg afspraken te maken om de groei van de zorguitgaven binnen de perken van het regeerakkoord te houden. Of dit zal lukken is de vraag.

Nu al klagen de ziekenhuisbestuurders, waar Ernst Kuipers er tot voor kort een van was, dat de groei van de de zorguitgaven in de afgelopen kabinetsperiode te weinig was om als ziekenhuis financieel gezond te blijven. Kuipers zal ze moeten overtuigen dat ze de komende jaren met nog minder groei genoegen moeten nemen.

Oppositie had het niet door

Tijdens het debat over het regeerakkoord ontging het de oppositiepartijen overigens dat de groei van de zorguitgaven minder was dan noodzakelijk om aan de toenemende zorgvraag te voldoen. De oppositiepartijen begonnen over een ‘bezuiniging’ in 2052, maar zagen de achterblijvende groei van de uitgaven tijdens deze kabinetsperiode over het hoofd.

Toen ChristenUnie fractievoorzitter Gert-Jan Segers bij interruptie zei dat de uitgaven de komende jaren toch met 9 miljard euro stijgen, hadden de drie linkse partijleiders Ploumen, Klaver en Marijnissen daar geen verweer tegen. Nergens in het regeerakkoord wordt ook genoemd dat de autonome groei van de zorguitgaven veel lager is dan eerder door het Centraal Planbureau geraamd.

Geen extra salarisverhoging zorgpersoneel

Dit kabinet is geen huwelijk dat uit liefde is gesloten, het is een moetje. In een verstandshuwelijk zullen partijen elkaar streng aan de gemaakte afspraken houden. Dit betekent voor ministers dat ze vooral de bulletpoints uit het regeerakkoord zullen moeten afwerken. Afwijken van de gemaakte afspraken zal moeilijk zijn.

En in de bulletpoints van het regeerakkoord staan een aantal dingen die die nieuwe ministers van VWS zwaar zullen vallen. Zo staat er in het regeerakkoord niet dat er geld komt voor extra salarisverhoging voor het zorgpersoneel. Voor de vakbonden was de extra salarisverhoging die het kabinet tijdens de Algemene Beschouwingen heeft toegezegd slechts het begin van het dichten van de salariskloof met het bedrijfsleven.

Het kabinet heeft tijdens de Algemene Beschouwingen 675 miljoen toegezegd voor extra salarisverhoging. De vakbond voor zorgpersoneel NU’91 eist 2,5 miljard voor salarisverhoging en werkdrukvermindering, de FNV vindt dat 2,25 miljard nodig is. Als bestuurder van Actiz pleitte Conny Helder ook voor hogere salarissen voor zorgpersoneel. Nu zal ze de boodschap moeten overbrengen dat er in het regeerakkoord geen geld is opgenomen voor extra salarisverhoging.

Langere wachtlijsten

Minister Helder zal haar voormalige collega-bestuurders er ook van moeten overtuigen dat kwetsbare ouderen minder snel in een verpleeghuis moeten worden opgenomen en meer verpleeghuiszorg thuis moeten krijgen. Deze omslag zal ongetwijfeld op verzet stuiten van verpleeghuisbestuurders en van familieleden van dementerende ouderen die langer thuis moeten wonen. Nu al zijn de wachtlijsten voor een opname in een verpleeghuis vaak lang, deze zullen door het beleid dat minster Helder moet uitvoeren alleen maar toenemen.

Ernst Kuipers en Conny Helder zullen over hun schaduw van belangenbehartiger moeten springen en als minister besluiten nemen waar zij als belangenbehartigers in de zorg waarschijnlijk faliekant tegen zouden zijn geweest.

Wim Groot is hoogleraar gezondheidseconomie in Maastricht. Voor Wynia’s Week licht hij regelmatig het overheidsbeleid door. Vindt u deze heldere berichtgeving broodnodig, ook in 2022? Doneren aan Wynia’s Week kunt u HIER Hartelijk dank!

Het bericht Kuipers en Helder moeten nu besluiten nemen waar zij eerder tegen waren verscheen eerst op Wynia's Week.