Er staat een Europese variant op stapel. Niet voor een Europees leger, maar wel voor een Europese kapitaalmarkt. De tekst zou kunnen zijn: ‘Ik wil dat u gaat beleggen.’ Dat riekt naar plagiaat. Korter is beter. ‘Beleggen zult gij!’

Amerikaanse toestanden

Europese politici kijken verlekkerd naar wat Europeanen samen hebben gespaard. Volgens officiële schattingen zo’n 10.000 miljard euro. O, als die suffe spaarders maar een fractie daarvan binnen de Europese Unie over landsgrenzen heen gaan beleggen en investeren. Dan zou de wereld er voor politici opeens stralend uit. Een geïntegreerde kapitaalmarkt, zoals de Verenigde Staten. Op weg naar de Verenigde Staten van Europa.

Doorgaans moet het spraakmakende deel van Europese politici niks hebben van ‘Amerikaanse toestanden’. Dat is in deze context synoniem met over-de-top beloningen, biljardenvermogens en politieke invloed. Maar als het om extra geld gaat…

Kopgroep

Iedereen die iemand is in Europa, of denkt te zijn, steunt de geïntegreerde kapitaalmarkt. Het stond in 2024 in de adviezen van Mario Draghi (oud-chef Europese Centrale Bank) en Enrico Letta (oud-premier Italië) voor Europese concurrentiekracht. De Europese Commissie heeft er een eigen draai aan gegeven en het plan omgedoopt in de Europese spaar- en investeringsunie.

Omdat besluitvorming in Europa die nationale regels en gebruiken aantast altijd in een slakkengang verloopt, heeft zich een kopgroep gevormd. Ze noemen zich de E6. Ze willen vaart maken. Frankrijk en Duitsland doen mee. Nederland wil bij monde van minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) een leidende rol spelen.

De voorstanders verkopen de plannen als de gouden tip voor spaarders. Zij krijgen een ruimer aanbod van beleggingsmogelijkheden. Met hogere rendementen. In elk geval hoger dan de spaarrentes, die overigens ruim een decennium kunstmatig zijn laag gehouden door de ECB. Mede dankzij Draghi, die nu spaarders oproept beleggers te worden.

Kijk je achter de mooie woorden van meer keuze en meer rendement, dan zie je dat de spaarder een pion wordt in de mondiale concurrentiestrijd. Europa wil een reservoir van investeringskapitaal vullen, zodat Europese bedrijven met Europees kapitaal kunnen groeien en niet afhankelijk zijn van Amerikaanse, laat staan van Chinese financiers.

Groene politiek

Waarin moet dat kapitaalreservoir worden geïnvesteerd?

Dan vallen de grote, abstracte begrippen waar Brussel het patent op heeft. Schone energie en minder energie-afhankelijkheid. Weer die concurrentiekracht. Aansluiten bij technologische verschuivingen en innovatie. Ik zie groene en politiek goedgekeurde bedrijven.

Voor politici snijdt het mes aan alle kanten. Europese spaarders boeken straks hogere rendementen (dus: minder aanspraak op collectieve pensioenvoorzieningen). Europese spaarders financieren extra economische groei (dus: hogere belastingopbrengsten). Europese spaarders leggen investeringskapitaal op tafel voor schone energieprojecten (dus: overheden hoeven hier minder aan te besteden). Europese spaarders financieren Europese industriepolitiek (dus: overheden krijgen lucht op hun overbelaste begroting).

Risico, risico

De Europese Commissie zegt op haar website (mijn vertaling): ‘Veel van de extra investeringsbehoefte komt van kleine en middelgrote ondernemingen en innovatieve bedrijven, die niet op bankkrediet alleen kunnen steunen.’

Het gaat er dus niet om dat u straks als Nederlander in Deutsche Bank belegt of in een grote Spaanse windmolenexploitant. Of een Fransman zijn geld in Heineken steekt.

Nee, het gaat om investeringen in kleine en middelgrote ondernemingen en innovatieve bedrijven. Dat zijn de meest risicovolle beleggingen. Hoe zouden de voorstanders dat concreet voor zich zien? Moet een Poolse loodgieter investeren in een Nederlandse startup in zonnepanelen? Moet een Nederlandse politieman aandelen kopen in een Franse AI-ontwikkelaar? Of denk ik nu te praktisch en niet Europees genoeg?

De voorstanders van de spaar- en investeringsunie schermen met hogere rendementen dan spaarrentes. Maar klopt dat? In Nederland is dat twijfelachtig. Onlangs onderzocht SRA, een vereniging van accountantskantoren in het mkb, 7.061 jaarrekeningen van mkb-bedrijven met minimaal twee personeelsleden. ‘Over 2025 zien we een magere winstgroei ten opzichte van de omzet, waardoor er steeds minder geld overblijft voor investeringen,’ zegt bestuurslid Pieter van der Kwaak, op de SRA-website.

Da’s geen vetpot voor de toekomstige belegger.

Sappelen

Gaat het op de Amsterdamse beurs misschien beter? Een losse greep uit groene en duurzame kleinere bedrijven versterkt het beeld dat het sappelen is. Aan goede bedoelingen geen gebrek, maar de omstandigheden, en mogelijk hun eigen tekortkomingen, zitten beleggers lelijk in de weg.

De innovatieve bioplasticfabriek Avantium bleek afgelopen week extra kapitaal nodig te hebben. Vorig jaar ook al. De afgelopen twaalf maanden daalde de koers 62 procent. De elektrische bussenbouwer Ebusco: minus 30 procent in de laatste twaalf maanden. Sif, bouwer van stalen funderingen voor windturbines op zee: minus 58 procent in de laatste twaalf maanden. In deze periode steeg de relevante beursgraadmeter van kleine bedrijven met 25 procent.

Het Nederlandse taatsinvesteringsfonds InvestNL is aandeelhouder in Avantium en Sif.

Politici die van spaarders zo nodig beleggers willen maken kijken alleen naar hun eigen belangen en overtuigingen, niet naar de belangen van beleggers.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Europese politici willen van spaarders beleggers maken. Maar vergeten één ding: het rendement is een aanfluiting verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is nog te vroeg om harde conclusies te trekken, maar als de polls het bij het rechte eind hebben, staat de EU een politieke aardbeving te wachten. De vraag is niet zozeer of rechts gaat winnen, maar in welke mate. En of de cordons sanitaires standhouden.

Duitse testcase

Een eerste indicatie kunnen we binnenkort zien bij de Duitse deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt (6 september) en Mecklenburg-Vorpommern (20 september). In beide deelstaten gaat de AfD in de polls ruimschoots op kop, in Saksen-Anhalt zelfs met 43 procent, een ruime verdubbeling ten opzichte van de verkiezingen van 2021. De christendemocratische CDU is daar in de polls de tweede partij, met 23 procent (min 14). De kans bestaat dat de AfD in Saksen-Anhalt voldoende zetels haalt om alleen te kunnen gaan regeren. In Mecklenburg-Vorpommern staat de AfD in de peilingen op 36 procent (plus 20) en is de sociaaldemocratische SPD met 29 procent (min 10) de nummer twee.

De belangrijkste redenen voor de voorspelde winst van de AfD zijn de ongecontroleerde massa-immigratie en de economische achteruitgang, deels als gevolg van het wegvallen van goedkoop Russisch gas. Ook in de landelijke Duitse peilingen gaat de AfD ruimschoots op kop, met scores rond de 28 procent.

In Frankrijk, waar op 18 april 2027 de eerste ronde van de presidentsverkiezingen op stapel staat, gooit Marine Le Pen van het Rassemblement National (RN) de hoogste ogen. In Polen zijn op 11 november 2027 parlementsverkiezingen. De partij van de huidige premier en voormalig voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk dreigt het dan af te leggen tegen de rechtse oppositie.

Ook de Italiaanse premier Giorgia Meloni heeft last van kapers van de kust, onder wie de populaire generaal Roberto Vannacci, die met zijn nieuwe partij Futuro Nazionale een snelle opmars maakt. Maar dat is concurrentie op de rechterflank. Van links en de christelijke middenpartij heeft Meloni niets te vrezen.

In Spanje loopt regeringsleider Pedro Sánchez op z’n laatste benen. Zijn socialistische partij wordt geplaagd door corruptieschandalen. De naar onafhankelijkheid strevende Catalaanse partij van de in ballingschap levende Carles Puigdemont, die Sánchez aan een meerderheid in het Spaanse parlement hielp, heeft al aangekondigd niet langer met hem in zee te willen. De conservatieve Partido Popular staat op winst en kan misschien samen met het rechts-populistische VOX een nieuwe regering gaan vormen.

In Finland, Estland, Griekenland en Slowakije zien we een soortgelijk beeld. Ook daar zullen (coalitie)regeringen van linkse en middenpartijen waarschijnlijk niet meer mogelijk zijn na de verkiezingen van volgend jaar.

Angst en beven

In Brussel ziet men dit alles met angst en beven tegemoet. Want niet alleen zullen (centrum)rechtse regeringen ander beleid gaan voeren in eigen land. Ook voor de EU zal het enorme consequenties hebben. De ‘Ever Closer Union’ zal definitief tot stilstand komen en zelfs hernationalisering (terugname van bevoegdheden die aan de Europese Commissie waren overgeheveld) valt niet uit te sluiten.

Zelfs een door Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern in gang gezette aardverschuiving in het Duitse politieke landschap zal al veel impact hebben, ook op de stellingname van bondskanselier Friedrich Merz op belangrijke EU-dossiers. Te beginnen met de discussie over de begroting van de EU voor de komende zeven jaar, het zogenoemde Meerjarig Financieel Kader (MFK). Die moet eind dit jaar zijn afgerond. De hoop van de Europese Commissie was dat Duitsland als belangrijkste ‘frugal’ land uiteindelijk wel akkoord zou gaan met een substantiële verhoging van de meerjarenbegroting. Maar met een in zijn nek blazende AfD zou Merz weleens een andere keuze kunnen maken.

Een Europese ruk naar rechts zal zowel op nationale als op EU-dossiers grote invloed hebben. Het klimaatbeleid zal getemperd worden om de Europese industrie van de ondergang te redden. De roep om goekope(re) energie zal steeds luider klinken. Kerncentrales en waarschijnlijk ook kolencentrales en zeker gascentrales zullen langer open blijven. Uitbreiding van de EU, zeker als het om toetreding van Oekraïne gaat, zal ‘on hold’ worden gezet. En de massa-immigratie – de hoofdreden waarom de Europeanen steeds rechtser stemmen – zal vermoedelijk (eindelijk) worden aangepakt.

Voilà, een fundamenteel andere koers dan we de laatste jaren gewend waren.

Duidelijke trend

Natuurlijk, we weten niets zeker als het gaat over de toekomst van Europa. ‘Events, dear boy, events’, luidden de gevleugelde woorden van de Britse premier Harold Macmillan (1957-1963) toen hem werd gevraagd hoe de komende verkiezingen voor het Lagerhuis uit zouden uitpakken. De trend is echter duidelijk. De bevolking in de meeste lidstaten van de EU – en niet onbelangrijk: vooral in de grote – heeft genoeg van massa-immigratie, dure energie, onnodige economische achteruitgang vanwege rigoureus klimaatbeleid en Brusselse regeldruk.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht De Europese kiezers koersen naar rechts – en dat zal ook in Brussel grote gevolgen krijgen verscheen eerst op Wynia's Week.

Gelukkig komt de EU in beweging. Ik schreef onlangs al dat de Europese Commissie alle lidstaten vroeg om vóór 10 augustus te komen met ideeën voor een beter evenwicht tussen economische, sociale en natuur-doelen. Die 10 augustus is gepasseerd, maar lidstaat Nederland heeft geen enkele suggestie gedaan. Onze PRO/D66-ambtenaren zijn kennelijk wel comfortabel met hun enorme macht.

Tweede signaal

Gelukkig kwam dit jaar nog een belangrijk tweede signaal dat Europa het anders en beter wil doen. Het Europese Hof van Justitie wordt minder extreem. Het gaat dan om drie thema’s die zo vaak conflicten hebben veroorzaakt tussen mens, economie en natuur:

1. Europa verbood tot nog toe het opzettelijk jagen en neerschieten van vogels. Maar is die term ‘opzettelijk’ ook van toepassing wanneer een boom wordt gekapt om een heel andere reden die niets met jacht heeft te maken?
2. Mag er een redelijke balans komen tussen vrijheid van mensen en natuur? We accepteren toch ook het houden van huiskatten hoewel een kat wel eens een vogel vangt?
3. Als een snelweg of een nieuwe woonwijk natuur aantast – kan het anders? – mag er dan goedkeuring komen wanneer vogels, planten en dieren op een andere locatie ter compensatie méér ruimte krijgen?

Daarover heeft het Europese Hof op 26 februari een bevrijdende uitspraak gedaan. Gangmaker bij het Europese Hof was ook in deze zaak de Duitse juriste Juliane Kokott, hoogleraar aan de Universiteit van Sankt Gallen (Zwitserland) en een van de twaalf officiële advocaten-generaal die voor de EU optreden bij het Europese Hof.

Haar eerste grote milieuzaak uit 2020 ging over een Zweedse onderneming die een bos beheerde. Het Zweedse gerechtshof had het kappen van bomen verboden vanwege risico voor vogels. Kokott zag het als eerste bij het hof anders: het doel van de kap was niet het opzettelijk verstoren van de vogels, maar het gezond houden van een natuurgebied. Het hof sprak zich toen nog niet uit over wat ‘opzettelijk’ inhoudt, maar Kokott ging door.

Even tussendoor: deze zomer is dit onderwerp tragisch actueel geworden dankzij de vele aangestoken bosbranden. Brandgevaar neemt toe wanneer omgevallen bomen moeten blijven liggen en onderhoud aan brandgangen wordt gezien als aantasting van de natuur.

Kokott deed vorig jaar een tweede poging in een zaak uit Estland. Toen zei ze onder meer: ‘De verbodsbepalingen van de EU-vogelrichtlijn gelden voor alle Europese vogels, dus ook soorten die bijna overal worden aangetroffen. Dan kan moeilijk worden beweerd dat de mogelijke aantasting van deze soorten veel voorkomende vogels door moderne samenlevingen niet wordt aanvaard. Het is juist algemeen bekend dat deze soorten vogels aanzienlijk worden aangetast door de meest uiteenlopende menselijke activiteiten, zoals bouw en wegverkeer. Denk ook aan de verliezen veroorzaakt door huiskatten en landbouw.’

Ruimte voor evenwicht

Daarna kwam Kokott met een bijdrage in een zaak van een Oostenrijkse milieugroep die de aanleg van een snelweg wilde blokkeren. Driemaal bleek scheepsrecht: op 26 februari 2026 ging het Europese Hof in veel opzichten met haar mee. Juristen zullen nog lang deze belangrijke uitspraak analyseren – zie nu al bijvoorbeeld deze bijdrage van Alice Whittaker – maar ook een niet-jurist kan zien dat er met deze uitspraak meer ruimte is gekomen voor een beter evenwicht tussen mensen, economie en natuur.

Onze duizenden milieuambtenaren bij rijk en provincies moeten dus op herscholing. Superbelangrijk is ook dat compensatie elders voor een mogelijke beschadiging aan de natuur mogelijk gaat worden binnen artikel 6:3 van de Europese Habitatrichtlijn. Het lijkt nu ook niet meer nodig om voor een enkele vleermuis of ransuil noodmaatregelen te nemen. En de Europese Commissie heeft toegezegd om zelf aan het werk te gaan met nieuwe voorstellen van lidstaten voor een beter evenwicht van doelen op economisch, sociaal en natuurgebied (gelukkig is Nederland met de weigering om mee te denken een uitzondering).

Kortzichtig en gevaarlijk

In plaats van urgente herscholing graven de Nederlandse milieuambtenaren zich dieper in. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) kwam in april met het rapport Werken aan transformatie. Een handelingsrepertoire in ontwikkeling bij het Rijk voor opgaven in de leefomgeving. Vijftien keer staat daarin het woord ‘weerstand’, want dat is de term die het PBL graag gebruikt voor iedereen die nog afwijkt van de milieuambtenaren. Een griezelige uitdrukking die doet denken aan de leninistische variant van het marxisme. De voorhoede, zo leert Lenin, is niet geïnteresseerd in samenwerken en consensus, maar in het overwinnen van weerstand.

Het is kortzichtig en gevaarlijk van het PBL om alle geluiden van buiten te zien als vijandige weerstand. Waarom niet de universiteiten van Luik en Augsburg gevolgd en professor Kokott respectvol een Wagenings eredoctoraat aangeboden, en daarbij en passant vertrouwelijk haar advies gevraagd over de deze maand actueel lopende procedure om een nieuwe Nederlandse advocaat-generaal voor te dragen? De eigenmachtige Nederlandse milieuambtenaren hebben op het terrein van natuurbeleid een veel te grote broek aangetrokken en zouden van Kokott veel kunnen leren.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht De EU wordt eindelijk verstandiger over natuur en milieu, maar het kortzichtige Nederland graaft zich steeds dieper in verscheen eerst op Wynia's Week.

In 2025 stond Europa op haar achterste benen toen een van Erdoğans belangrijkste politieke concurrenten werd gearresteerd: Ekrem İmamoğlu, burgemeester van Istanbul. De Socialists and Democrats (S&D) wisten niet hoe snel zij vragen moesten stellen in het Europees Parlement over de democratische ontwikkelingen in Turkije. Ook trokken zij aan de bel over de rechtsstatelijke problemen in het land en de zorgen rondom mogelijke toetreding van Turkije tot de Europese Unie.

Terecht en noodzakelijk. Het is belangrijk om te voorkomen dat een land dat wordt geregeerd door een dictator lid wordt van dezelfde Unie waarvan landen als Nederland, Duitsland en Frankrijk deel uitmaken.

De zaak-Veliaj

Maar wat als we een soortgelijk voorbeeld vinden in Europa? Erion Veliaj, de verkozen burgemeester van Tirana, zit inmiddels al achttien maanden in voorlopige hechtenis op verdenking van corruptie. Natuurlijk, corruptie moet worden bestreden, maar de uitzonderlijk lange duur van zijn hechtenis vóór een definitieve veroordeling als verkozen bestuurder roept fundamentele vragen op over proportionaliteit, rechtsbescherming en de werking van de Albanese rechtsstaat.

B40, een samenwerkingsverband van burgemeesters uit de Balkan, trok als een van de eersten aan de bel over deze zaak. In een brief uit januari 2026 riep de organisatie op tot de vrijlating van zowel Ekrem İmamoğlu als Erion Veliaj. Opvallend is echter dat de voorlopige hechtenis van Veliaj veel minder aandacht heeft gekregen. Ook binnen de Europese S&D. Waar de detentie van İmamoğlu leidde tot stevige reacties van Europese sociaaldemocraten, is het stil rondom Veliaj.

Opvallend is dat de zaak-Veliaj nauwelijks onderdeel lijkt te zijn van het bredere Europese debat over de Albanese rechtsstaat. Helemaal omdat de Europese commissaris voor Uitbreiding Marta Kos eerder lovende woorden sprak over de Albanese rechtsstaat.

Daar komt ook een politieke dimensie bij: premier Edi Rama staat in Albanië onder aanzienlijke politieke druk, onder meer door de commotie rond de zogenoemde Flamingo-kwestie. Met een belangrijke politieke concurrent die niet langer vanuit het politieke centrum van Tirana opereert, heeft Rama in ieder geval één probleem minder.

Europa zou alert moeten blijven wanneer een gekozen bestuurder langdurig wordt vastgehouden. Helemaal als het een land betreft dat onder druk staat en tegelijkertijd wil toetreden tot de EU.

Niet dezelfde zaak, wel dezelfde vraag

De zaak-İmamoğlu is juridisch niet identiek aan die van Veliaj. Turkije en Albanië kennen bovendien verschillende politieke en rechtstatelijke systemen. Een één-op-éénvergelijking zou daarom onjuist zijn.

Maar er is wel een principiële vraag die bij beide zaken relevant is: past Europa dezelfde rechtstatelijke principes toe wanneer een gekozen bestuurder vóór een definitieve veroordeling van zijn vrijheid wordt beroofd?

Daar lijkt de S&D opvallend stil te vallen. İmamoğlu behoort tot de Republikeinse Volkspartij (CHP), de sociaaldemocratische partij waarmee de S&D nauw verbonden is. Veliaj is actief binnen de Albanese Socialistische Partij.

Volgende stap

Waar waren bij de zaak-Veliaj dezelfde kritische vragen over voorlopige hechtenis, politieke onafhankelijkheid en rechtsstatelijke waarborgen? Waar waren de sociaaldemocraten Mohammed Chahim, Thijs Reuten en Kathleen Van Brempt? De Belgische Van Brempt is vicepresident van S&D en tevens verantwoordelijk voor EU-uitbreiding.

En waar was CDA-Europarlementarïer Jeroen Lenaers? Als lid van de LIBE-commissie, die zich bezighoudt met onder meer rechtsstaat, grondrechten en justitie, kan hij onderzoek doen en vragen te stellen. Juist omdat Albanië kandidaat-lid van de EU is, zou alles in het teken moeten staan van controle: werkt haar rechtsbescherming in de praktijk wel voldoende om een volgende stap te zetten?

Nederlandse verantwoordelijkheid

Ook in Nederland blijft het opvallend stil rondom de rechtsstatelijke en politieke ontwikkelingen in Albanië en EU-toetreding van gemankeerde landen in het algemeen.

De vaste Kamercommissie voor Europese Zaken had vorige maand een uitgelezen kans om kritische vragen te stellen over de kwaliteit van de Albanese democratie en rechtsbescherming. De commissie bracht immers een werkbezoek aan Albanië.

Wat daar precies is besproken, is niet duidelijk. Maar juist zo’n bezoek zou aanleiding moeten zijn om niet alleen diplomatieke gesprekken te voeren, maar ook kritische vragen te stellen over de onafhankelijkheid van instituties, de rechtsstaat en de behandeling van gekozen bestuurders.

Nederland heeft bovendien een directe betrokkenheid bij SPAK, de organisatie die in het leven is geroepen om corruptie in Albanië te bestrijden en de motor achter de aanhouding van Veliaj. Nederland hielp SPAK bij het versterken van opsporingsteams, dagelIjkse operaties en structurele efficiëntie. De EU steunt SPAK bovendien ook financieel: tientallen miljoenen euro’s zijn al overgemaakt vanuit Brussel.

Nederlandse steun aan Albanese corruptiebestrijding is op zichzelf positief. Maar juist die betrokkenheid brengt ook een verantwoordelijkheid met zich mee om kritisch te blijven kijken naar de manier waarop dergelijke instituties functioneren.

Geen politiek selectiemechanisme

De rechtsstaat is er ook voor moeilijke gevallen. Voor verdachten die impopulair zijn. Voor politici met wie we het oneens zijn. En óók voor gekozen bestuurders die worden beschuldigd van ernstige feiten.

De rechtsstaat is geen principe dat je verdedigt wanneer het politiek goed uitkomt. Het is juist een principe dat je verdedigt wanneer het moeilijk wordt. Daarmee mogen we best een beetje kritischer zijn op wie we toelaten tot de EU en wie (nog) niet.

*Ilona van Dam is masterstudent MIS (Master of International Studies) aan de North Carolina State University. Ze schrijft daar een thesis over EU-uitbreiding en de rechtsstaat van kandidaat-lidstaten van de EU.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Brussel kijkt weg terwijl Albanië met een gebrekkige rechtsstaat richting EU marcheert verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat de Amerikanen willen dat Europa meer eigen verantwoordelijkheid voor de eigen veiligheid ontplooit is duidelijk, dat de VS Europa laat vallen in geval van een conflict – met bijvoorbeeld Rusland – is niet het geval.

De Amerikaanse terugtrekking uit Europa is geen afscheid van de NAVO, maar een waarschuwing: wie zijn eigen veiligheid niet kan dragen, kan niet verwachten dat Washington daar onbeperkt voor blijft zorgen. Israël en Zuid-Korea hebben dat eerder ondervonden. Europa staat nu voor dezelfde keuze.

Geen Amerikaanse terugtrekking

De Amerikaanse beslissing om circa vijfduizend militairen uit Duitsland terug te trekken, kwam in mei niet helemaal als een verrassing. Washington had al langer duidelijk gemaakt dat Europa meer verantwoordelijkheid voor zijn eigen verdediging moet nemen. De aankondiging kreeg echter extra politieke lading doordat zij samenviel met spanningen tussen Trump en de Duitse bondskanselier Friedrich Merz.

Het moge echter duidelijk zijn dat deze ontwikkeling niet uitsluitend als een ruzie tussen Trump en Europese regeringsleiders is te beschouwen. De Amerikaanse militaire aanwezigheid in Europa wordt opnieuw bekeken. Ook in Oost-Europa zijn Amerikaanse troepen en geplande rotaties verminderd, tot groeiende bezorgdheid van landen aan de oostflank van de NAVO.

Dat betekent echter nog geen Amerikaanse terugtrekking uit Europa. De NAVO blijft bestaan en Washington heeft zich niet uit de Europese veiligheid teruggetrokken. Maar er verandert wel iets fundamenteels: de vanzelfsprekendheid van de Amerikaanse veiligheidsgarantie verdwijnt.

En precies daar wordt een oude les van Henry Kissinger (1923-2023) interessant. Hij was Secretary of State en veiligheidsadviseur van de Amerikaanse presidenten Richard Nixon en Gerald Ford. Steun was in de ogen van Kissinger iets anders dan het afgeven van een blanco cheque.

Een recent artikel in The Times of Israel over Kissingers omgang met Israël (en Zuid-Korea) legt een ongemakkelijke waarheid bloot. De Verenigde Staten kunnen hun bondgenoten krachtig steunen en tegelijkertijd van hen verlangen dat zij zelf meer verantwoordelijkheid nemen. Dat is geen tegenstelling. Het is de kern van een duurzame alliantie.

Tijdens de Jom Kipoer-oorlog van 1973 voorkwam de regering-Nixon met een omvangrijke luchtbrug dat Israël militair ten onder zou gaan. Maar nadat het onmiddellijke gevaar was geweken, gebruikte Kissinger de Amerikaanse invloed om Israël tot terughoudendheid te bewegen. Zijn shuttle diplomacy leidde tot afspraken tussen Israël en Egypte en Syrië die de kans op een nieuwe oorlog moesten verkleinen.

De boodschap was duidelijk: Amerika zou Israël niet laten verslaan, maar dat betekende niet dat Israël kon verwachten dat Washington iedere Israëlische keuze zou steunen.

Herijking van belangen

In Zuid-Korea gebeurde iets vergelijkbaars. In lijn met de Nixon-doctrine werden rond 20.000 Amerikaanse militairen uit Zuid-Korea teruggetrokken. Tegelijkertijd hielp Washington Zuid-Korea zijn eigen strijdkrachten aanzienlijk te versterken. De Amerikaanse verplichting verdween niet; de verdeling van de verantwoordelijkheid veranderde.

Dat is de methode-Kissinger in een notendop: geen verlaten bondgenootschap, maar een herijking van belangen, risico’s en lasten.

De vergelijking met Europa moet natuurlijk niet te ver worden doorgetrokken. Israël ligt in een uiterst instabiele regio en wordt geconfronteerd met Iran en met verschillende door Iran gesteunde proxies. Zuid-Korea leeft onder de permanente dreiging van Noord-Korea, terwijl China een strategische uitdaging vormt. Europa verkeert in een andere positie. Maar de vergelijking gaat niet volledig mank.

Europa beschikt over een bevolking van honderden miljoenen mensen, een enorme industriële basis, geavanceerde technologie en economieën die gezamenlijk vele malen groter zijn dan die van Rusland. Het is geen klein land dat afhankelijk is van een buitenlandse beschermheer.

Toch heeft Europa zich decennialang gedragen alsof zijn veiligheid in laatste instantie een Amerikaanse verantwoordelijkheid was. Dat was begrijpelijk tijdens de Koude Oorlog. De Sovjet-Unie vormde een directe existentiële bedreiging en de Verenigde Staten waren bereid daartegen een enorme prijs te betalen. Maar na 1991 verdween de Sovjetdreiging en leek de Amerikaanse veiligheidsgarantie vrijwel gratis geworden.

Andere tijden

Europa profiteerde daarvan. Amerikaanse satellieten, inlichtingen, strategisch transport, luchtverdediging, precisiewapens, logistiek, commandostructuren en nucleaire afschrikking vormden de onzichtbare infrastructuur onder de Europese veiligheid. Europese regeringen konden daardoor relatief weinig uitgeven aan defensie en tegelijkertijd aannemen dat in een ernstige crisis Amerika uiteindelijk zou bijspringen.

Die tijd loopt nu ten einde.

De situatie in Zuid-Korea laat zien wat er gebeurt wanneer een bondgenoot beseft dat Amerikaanse middelen niet onbeperkt beschikbaar zijn. Washington kan immers worden geconfronteerd met meerdere crises tegelijk.

Stel dat China Taiwan blokkeert. Amerikaanse vliegdekschepen, vliegtuigen, raketverdediging, inlichtingenmiddelen en munitie zullen dan naar de Indo-Pacifische regio worden getrokken. Wat gebeurt er wanneer ook Noord-Korea precies op dat moment besluit de Amerikaanse aandacht te testen?

Hetzelfde probleem bestaat in het Midden-Oosten. Een grote oorlog met Iran kan enorme hoeveelheden Amerikaanse interceptoren, precisiewapens, inlichtingenmiddelen en militaire aandacht vergen.

De Amerikaanse militaire capaciteit is groot, maar niet oneindig. En Europa moet daar een conclusie uit trekken. Want als Washington tegelijkertijd met China, Iran, Rusland en andere potentiële tegenstanders moet dealen, kan Europa niet langer rekenen op de veronderstelling dat Amerikaanse troepen automatisch beschikbaar zijn wanneer ergens een crisis uitbreekt.

Daarom is het eigenlijk te simpel om de discussie te beperken tot de vraag hoeveel Amerikaanse soldaten Europa verlaten. Vijfduizend militairen meer of minder zijn strategisch minder belangrijk dan de vraag welke capaciteiten verdwijnen. Een Amerikaanse brigade is vervangbaar. Amerikaanse satellietinlichtingen zijn veel moeilijker te vervangen. Strategische luchttransportcapaciteit, tankvliegtuigen, geïntegreerde lucht- en raketverdediging, precisiewapens, commandovoering en logistiek zijn evenmin eenvoudig in enkele jaren opgebouwd.

Europa kan dus duizenden extra militairen op de been brengen en toch militair afhankelijk blijven van Amerika. Dat is de werkelijke uitdaging.

Geen paniek

De juiste Europese reactie op de Amerikaanse terugtrekking is daarom niet paniek, maar volwassenwording. Europa moet zijn eigen oorlog kunnen voeren. De Europese NAVO-landen zouden zichzelf één eenvoudige vraag moeten stellen: kunnen wij een conventionele oorlog met Rusland gedurende de eerste weken en maanden grotendeels zelf voeren als Amerikaanse versterkingen tijdelijk niet beschikbaar zijn?

Als het antwoord ‘nee’ is, is er werk aan de winkel. Dat betekent niet dat Europa de NAVO moet verlaten of een Europees leger moet oprichten. Evenmin betekent het dat de Verenigde Staten uit Europa moeten verdwijnen. Integendeel. Een sterk Europa maakt de trans-Atlantische alliantie sterker.

Maar daarvoor moeten de Europese landen wel ophouden defensie te beschouwen als een begrotingspost die vooral geld kost. Munitievoorraden moeten worden aangevuld. Lucht- en raketverdediging moet worden uitgebreid. Drones en antidronesystemen moeten massaal beschikbaar zijn. Strategische transportcapaciteit, satellieten, cybercapaciteit en langeafstandsraketten moeten worden ontwikkeld. En vooral: Europa moet zijn defensie-industrie weer opbouwen. Want een land dat in oorlogstijd voor munitie afhankelijk is van Amerikaanse fabrieken, kan moeilijk spreken van ‘strategische autonomie’.

De stijl van Trump is ongetwijfeld anders dan die van Kissinger. Maar onder de soms chaotische retoriek zit een strategisch uitgangspunt dat al veel langer bestaat: Amerika wil niet langer de disproportionele verantwoordelijkheid dragen voor de verdediging van rijke bondgenoten. Dat is geen geheel nieuwe Amerikaanse gedachte. De Verenigde Staten hebben Europa al jaren aangespoord meer aan defensie te besteden. Trump maakt daar alleen een veel hardere politieke voorwaarde van.

Tijdens de NAVO-top in Den Haag hebben Europese landen en Canada zich verplicht tot aanzienlijk hogere defensie-uitgaven, met een doelstelling van 5 procent van het bbp tegen 2035. De vraag is dus niet meer óf Europa meer moet doen. De vraag is of Europa het ook werkelijk gáát doen.

Zelfredzaamheid zonder vervreemding

Daarmee komen we terug bij Kissinger.

Zijn les voor Israël en Zuid-Korea was niet: heb geen vertrouwen in Amerika. De les was subtieler: vertrouw Amerika, maar vertrouw niet uitsluitend op Amerika. Een bondgenoot die zichzelf kan verdedigen, is voor Washington waardevoller dan een bondgenoot die bij iedere crisis om Amerikaanse versterkingen moet vragen. Dat geldt evenzeer voor Europa.

Een Europa dat zijn eigen oostflank kan verdedigen, beschikt over voldoende munitie, luchtverdediging, langeafstandswapens, inlichtingen en logistiek en bovendien bereid is daadwerkelijk militair risico te nemen, hoeft niet bang te zijn voor een gedeeltelijke Amerikaanse terugtrekking. Sterker nog: zo’n Europa kan de Verenigde Staten in staat stellen hun strategische aandacht elders te concentreren zonder dat de Europese veiligheid instort.

Dat is precies wat Kissinger met Zuid-Korea en Israël probeerde te bereiken: zelfredzaamheid zonder vervreemding van Amerika. Europa zou die les ter harte moeten nemen.

Begin van een volwassen relatie

De Amerikaanse troepenvermindering is daarom niet noodzakelijk het einde van de trans-Atlantische relatie. Zij kan ook het begin zijn van een volwassenere relatie. Maar daarvoor moet Europa één fundamentele illusie laten varen: dat Amerika altijd zal komen. Misschien komt Amerika. Maar de echte bondgenoot is degene die zich gedraagt alsof het ook een keer níét kan komen.

Europa zal een sterkere partner binnen de NAVO-structuur moeten worden. Een eigen leger is niet aan de orde. Daarvoor is de EU – en dat geldt voor heel Europa – te verdeeld. De drie voorwaarden daarvoor ontbreken: er is geen gezamenlijk buitenlands beleid, er is geen centraal gezag en er bestaat geen eigen Europese identiteit.

De EU is geen politieke unie. De EU is geen land. Het heeft geen regering die kan besluiten over oorlog en vrede. Wie kan derhalve beslissen over de inzet van een Europees leger, wie beslist over de rules of engagement en wie voert het commando? Een Europees leger is tot mislukken gedoemd vanwege de onvermijdelijke kakofonie over hoe het moet worden opgetuigd, wie het gaat betalen en hoe over de inzet ervan wordt beslist.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Nee, Trump laat Europa niet vallen. Maar we moeten wel eindelijk eens leren op eigen benen te staan verscheen eerst op Wynia's Week.

Als ontbijt consumeert zij er een latte macchiato met een croissant. In haar privélift gaat ze naar de dienstauto in de kelder waar haar chauffeur wacht. Haar meisjesnaam Albrecht klinkt gewoontjes; haar courante naam Von der Leyen heeft ze te danken aan haar huwelijk met een prins uit een adellijk Duits geslacht.

Het lijkt alsof Ursula von der Leyen dé macht in Europa heeft. Dat is niet het geval. Geen persoon, lidstaat of instelling heeft dé macht. Er is een machtsbalans die voortdurend in beweging is. Macht is in Brussel relatief maar er is een ijzeren wet: een crisis is een kans op méér macht want macht komt voort uit geld. Crises waren en zijn er genoeg: bankencrisis, klimaatcrisis, coronacrisis, migratiecrisis en de Oekraïne-crisis. Crises komen – budgetten volgen.

Te veel Marx, te weinig Hayek

Elke crisis krijgt een ‘EU-reddingspakket’ dat – om serieus te zijn – op mysterieuze wijze altijd rond de 800 miljard euro moet uitkomen. Alleen de migratiecrisis bleef als een visgraat in de Brusselse keel steken.

Uitgerekend deze crisis is het meest bedreigend voor het oude continent. De migratiecrisis destabiliseert West-Europa van binnenuit in tijden van economische stagnatie die de EU met haar klimaat- en energiebeleid over zichzelf heeft afgeroepen. Te veel Karl Marx, te weinig Friedrich Hayek.

De-industrialisering en armoede-immigratie verbrokkelen de bodem onder de (West)-Europese economie: een giftige cocktail. De EU-reflex: meer geld! Von der Leyen wil de lopende EU-meerjarenbegroting van 1200 miljard euro laten stijgen naar 2000 miljard in de periode 2028-2034. Het Europees Parlement eist 2200 miljard. Kortom: U vraagt wij draaien.

Als bureaucratie de economie dicteert, is een planeconomie het automatische gevolg, met centralisme als draaikolk. Het Coronaherstelfonds (in EU-taal: NextGeneration EU) van aanvankelijk 750 miljard euro – het werd meer dan 800 miljard wegens hogere rente – werd de gedroomde ‘Europese gemeenschappelijke lening’ op de kapitaalmarkt. Net geen ‘eurobonds’ omdat alle lidstaten moesten ratificeren.

Tijdens de bankencrisis won de Europese Centrale Bank (ECB) centrale macht nadat ECB-voorzitter Mario Draghi medio 2012 ‘whatever it takes’ had uitsproken. Het voorzitterschap van de ECB is wellicht de machtigste EU-positie, nu bekleed door de Française Christine Lagarde.

Timmermans en Samsom

Het Europese klimaat- en energiebeleid van Frans Timmermans, toenmalig vicevoorzitter van de Europese Commissie, en zijn adjudant Diederik Samsom, is nu op z’n retour. De onheilspellende verhitting van de aarde was volgens de Verenigde Naties té apocalyptisch aangedikt. De twee socialisten bedreven marxistische economie, verpakt in milieuhosanna, en zijn feitelijk de architecten van de huidige de-industrialisering en verarming.

Een kruimeldief krijgt een strafblad; deze megalomane paniekpolitici gaan vrijuit. Pas altijd op voor de politieke combine van de narcist en de autist! De eerste lanceert huilerige milieuverhalen, met zichzelf in het spotlicht, en de tweede timmert minutieus een gedoemde planeconomie in elkaar. De rest kijkt toe, zolang de budgetten reiken.

Van collegiaal naar autocratisch

Nu gaan grote bedragen naar de EU voor ‘defensie’. Opvallend is dat partijen die na de val van de Berlijnse Muur in 1989 het ‘vredesdividend’ ruimhartig uitgaven voor andere beleidssectoren – en zo de Nederlandse krijgsmacht binnen de NAVO verzwakten – nu grote bedragen eisen voor militaire hulp aan Oekraïne.

Als West-Europa een sterkere NAVO-pijler was gebleven, zou dat Rusland sterker hebben afgeschrikt om Oekraïne binnen te vallen. West-Europa stelde vrijwel niets voor en alle last kwam te liggen bij de Amerikanen die men zo graag uitfoetert. De EU wil nu ook het defensiepad op, maar Frankrijk en Duitsland trokken onlangs de stekker uit een gezamenlijk straaljagerproject, wegens ‘te veel geruzie’.

Het ‘bureaucratisch centralisme’ vindt binnen de EU-instellingen zijn weerslag. Aanvankelijk was de Europese Commissie aan haar top een collegiaal systeem van commissarissen met onderling overleg, strevend naar consensus. Dat is geleidelijk veranderd in een top-downstructuur. Voorzitter Romano Prodi (1999-2004) was een overlegfiguur, zijn opvolger José Manuel Barroso (2004-2014) eerder presidentieel, Jean-Claude Juncker (2014-2019) zeer schappelijk na zijn eerste cognac om elf uur (‘s ochtends). Von der Leyen werd de breuk: autocratie!

Ze neemt beslissingen in kleine kring en is uitgangbord voor alles. Andere commissarissen komen amper in beeld. Waar is Wopke Hoekstra toch gebleven? Vicevoorzitter Kaja Kallas heeft het nadeel dat ze uit Estland (1,3 miljoen inwoners) komt. Ze wordt op het wereldtoneel miskend. Haar Amerikaanse evenknie Marco Rubio weigert met haar te praten. Effectiever is een commissaris uit een grotere lidstaat.

De voorzitter (ook ‘president’) van de Europese Raad, de Portugees António Costa, is een vriendelijke man die de plooien gladstrijkt. Von der Leyen glorieert aan de top en laat dat zien, behalve als Donald Trump naast haar zit. Dan oogt ze als een bang vogeltje.

Europa mist een Musk

De macht ligt niet alleen in Brussel, maar ook bij de lidstaten. Probleem: twee leidende lidstaten, Duitsland en Frankrijk, zitten net als de rest van West-Europa in een steile economische neergang.

In 2000 lanceerde de Europese Commissie het plan om Europa tot meest competitieve werelddeel te maken. Europa zou Amerika inhalen! Dat is mislukt. In de periode 2008-2023 groeide het Amerikaanse bnp met 87 procent; het Europese met 13,5 procent. In 2008 vormde de EU 110 procent van het bnp in de VS; in 2023 was dat 67 procent. De VS heeft een veel productievere en competitievere basis (grondstoffen, financiële markten, techbedrijven) dan de EU. Amerika heeft een Elon Musk. Europa vergadert.

Immigratie is West-Europa’s grootste kopzorg; Midden- en Oost-Europa handelden verstandiger. Duitsland en Frankrijk manoeuvreren zichzelf in een klem. Verkiezingen ontaarden in verbale oorlogen tussen links en rechts.

In Duitsland staan in september drie deelstaatverkiezingen op de agenda, waarbij de oppositionele AfD in Saksen-Anhalt kans maakt op een absolute meerderheid in de Landtag.

Frankrijk koerst af op een duel tussen een linkse en een rechtse presidentskandidaat, in het voorjaar van 2027. De race wordt steeds bitser. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz is de kluts kwijt, terwijl de Franse president Emmanuel Macron een clowneske figuur is geworden, al heeft hij dat zelf niet in de gaten. Tegelijk legaliseert de Spaanse premier Pedro Sánchez ruim 1 miljoen illegalen, die dankzij het Schengenakkoord kunnen doorreizen naar andere Europese landen. Von der Leyen, die Hongarije steevast kapittelde, zwijgt hierover.

In het Europees Parlement werd (eindelijk) het EU-terugkeerverordening aangenomen, dat beoogt om meer asielverzoeken aan de EU-buitengrens af te handelen. De Europese christendemocraten gingen overstag, lieten de socialisten en de groenen vallen, waarna ze een akkoord sloten met de fractie van Europese Conservatieven en Hervormers (ECR) om een meerderheid te halen. Het Europees Parlement werd eindelijk wakker. Een centrumrechtse meerderheid is nu dus mogelijk, maar het is wel wat laat.

Cultuurgrens dwars door Duitsland

Het migratieprobleem splijt Europa. Oost-Europa wil geen asielzoekers; West-Europa wel, maar minder. Die scheidslijn is eigenlijk een cultuurgrens. Deze grens loopt dwars door Duitsland zoals voorheen het IJzeren Gordijn. Het Oosten is tegen migratie gekant en de AfD vertolkt dat; het Westen steunde asielmigratie steeds uit historische overwegingen maar kan het té grote aantal niet aan. Een golf van aanslagen overspoelt het land. Merz zit gevangen tussen beide kampen. Hij raakt zichtbaar van slag; verslikte zich in een kabinetswisseling en foeterde zijn eigen ministers uit.

De hoog gezeten ‘Koningin van de Kantoren’ wordt voortgedreven door een ‘Wille zur Macht’ met grootse plannenmakerij, maar in feite is in Europa de verbeelding aan de macht.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Wie heeft het in Brussel eigenlijk nog voor het zeggen? En waar is Wopke Hoekstra gebleven? verscheen eerst op Wynia's Week.

De Europese Commissie heeft de registratie van de ‘Save Europe Act’ als Europees burgerinitiatief afgewezen. Dat besluit is op 22 juli genomen. Daardoor kan de campagne geen gebruik maken van het officiële EU-systeem voor burgerinitiatieven. De handtekeningen van de ondertekenaars zijn politiek ongewenst en blijven zonder gevolg.

Het initiatief tot de ‘Save Europe Act’ kwam van de Oostenrijkse activist Martin Sellner en zijn Nederlandse kompaan Eva Vlaardingerbroek. Volgens de organisatoren hebben al meer dan 580.000 mensen zich bij de campagne aangesloten.

Explosieve afwijzing

De motivering van de Europese Commissie voor de afwijzing gaat veel verder dan een louter juridische afkeuring en is zeer explosief: als Brussel het beschermen van de etnische en culturele continuïteit van de Europese volkeren onverenigbaar verklaart met de fundamentele waarden van de EU, dan verklaart het daarmee dus ook dat de geleidelijke erosie van die etnische en culturele continuïteit een aanvaardbaar onderdeel van het EU-waardenstelsel is. De EU-Commissie staat geen burgerinitiatief toe op het gebied van migratiebeleid, ook al is het bepaald geen marginaal initiatief, maar juist een voorstel dat de wil van een brede meerderheid weerspiegelt.

De initiatiefnemers vinden hun eis noodzakelijk om de etnische en culturele continuïteit van de Europese volkeren te beschermen. Ze spreken van een demografische uitwisseling als gevolg van de voortdurende immigratie van niet-westerse bevolkingsgroepen en pleiten voor een Europees beleid dat het behoud beoogt van historisch gegroeide bevolkingsgroepen.

Grensoverschrijdende doelstelling

Voor de Commissie gaat deze doelstelling meteen al over de grenzen van het toelaatbare. Een immigratiemoratorium dat onderscheid maakt op basis van etnische, culturele of ontwikkelingsafkomst, geldt als discriminatie op grond van ras of etniciteit. Bescherming van de demografische continuïteit van de autochtone bevolking kan daarom geen legitiem doel zijn van een Europees burgerinitiatief. Laat dat even tot u doordringen.

Volgens Brussel is het initiatief ‘overduidelijk’ onverenigbaar met de waarden van de Europese Unie. De Commissie beroept zich op artikel 2 van het EU-Verdrag en het verbod op discriminatie zoals vastgelegd in het Handvest van de grondrechten. Ze heeft het voorstel dus niet pas na een openbaar debat verworpen. Nee, ze verhindert nu al dat het geplande debat überhaupt plaatsvindt.

Het Europees Burgerinitiatief wordt vaak aangevoerd als bewijs dat burgers kunnen deelnemen aan de Europese wetgeving. In werkelijkheid kunnen burgers de Commissie alleen verzoeken om actie te ondernemen. Een succesvol initiatief vereist minstens één miljoen geverifieerde handtekeningen uit ten minste zeven lidstaten. Zelfs dan is de Commissie niet verplicht om wetgeving voor te stellen. Zij hoeft de burgers alleen maar antwoord te geven.

Bij de ‘Save Europe Act’ staat Brussel zelfs dit zwakke mechanisme niet toe. De Commissie heeft van tevoren al besloten dat de burgers hun miljoen handtekeningen niet eens via het officiële systeem kunnen vergaren. Een instrument dat zogenaamd bedoeld is voor participatie, wordt zo een goedkeuringssysteem voor politiek gewenste meningen.

‘Racistische discriminatie’

In juni had de Commissie de organisatoren al laten weten dat zij de eisen onverenigbaar achtte met de grondrechten en de EU-waarden. Sellner en Vlaardingerbroek gingen door met het verzamelen van handtekeningen en weigerden de basiseisen te herschrijven. De daaropvolgende afwijzing was dan ook voorspelbaar.

Vlaardingerbroek verklaarde na de beslissing dat de organisatoren niet opgeven. ‘Save Europe Act’ kondigde aan de beslissing aan te vechten. Volgens de campagne bestempelt Brussel de wens om niet-westerse massa-immigratie te stoppen categorisch als racistische discriminatie. De volkeren van Europa zijn niet verplicht hun eigen demografische achteruitgang als een Europese waarde te erkennen.

Een democratische instelling zou toch ook fatsoenlijk moeten omgaan met burgers die een fundamenteel ander migratiebeleid eisen? Brussel eigent zich nu het recht toe zelf de grenzen te bepalen voor toelaatbare oppositie. De instelling waarvan het beleid wordt aangevallen, beslist zelf of die aanval überhaupt in het democratische proces wordt toegelaten.

Nieuwe regelgeving is wassen neus

Dit gebeurt op een moment dat Brussel zijn migratie- en asielpact aanprijst als een belangrijk keerpunt. De aanscherping van de regelgeving wordt echter voornamelijk met de mond beleden door de Commissie. Het pact voorziet niet in een stopzetting van immigratie of een consistent afwijzingsbeleid. Het herstructureert procedures, garandeert gratis juridisch advies en opent mogelijkheden tot beroep. Op grond van nationale wetgeving komen daar nog allerlei beroepsprocedures bij, allemaal met een opschortende werking. Zo blijven er mogelijkheden te over om procedures te rekken en in het land te blijven tot er een definitieve beslissing valt.

Uit een onderzoek van Euractiv blijkt dat we de zogenaamde strijd tegen mensensmokkel niet serieus kunnen nemen. Informatie over smokkelnetwerken, verzameld tijdens vrijwillige verhoren van illegaal binnengekomen migranten, wordt door Frontex – zo geeft de organisatie zelf toe – niet gedeeld met de politieautoriteiten van de lidstaten. Zelfs de nieuwe anti-smokkeleenheid van Europol dicht deze informatiekloof niet, zo erkent de Commissie. Brussel kondigt aan het verdienmodel van de smokkelaars aan te pakken, terwijl het tegelijkertijd cruciale bevindingen uit eigen verhoren achterhoudt voor onderzoekers.

Tegelijkertijd breidt de EU de legale immigratiemogelijkheden verder uit. De vijfjarige strategie van de Commissie voorziet in extra ‘talentpartnerschappen’ en versnelde procedures voor de werving van mensen uit derde landen. Volgens gegevens van het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft Duitsland alleen al in de eerste helft van 2026 bijna 54.000 visa voor gezinshereniging afgegeven; in 2025 lag dit aantal ook al boven de 110.000.

Er is dus geen sprake van een migratiestop of een omkering. Illegale immigratie krijgt een nieuw administratief kader, terwijl de reguliere routes worden uitgebreid. Juridische remedies en nationale vervolgprocedures houden de mogelijkheden open om langdurig in het land te blijven. De Commissie bestempelt de voortzetting van het bestaande migratiebeleid als een hervorming, terwijl ze tegelijkertijd burgers die een daadwerkelijke beperking eisen, uitsluit van het participatieproces. Het is allemaal alleen een rookgordijn.

Andere initiatieven wel toegelaten

Andere burgerinitiatieven hebben wel toegang gekregen tot het systeem. Er werden verzoeken ingediend voor door de EU gesteunde mogelijkheden tot abortus of voor een EU-breed verbod op zogeheten conversiepraktijken. Campagnes tegen legbatterijen en voor beperkingen op reclame voor fossiele brandstoffen doorstonden eveneens de eerste toetsing in Brussel.

De politieke tweedeling is onmiskenbaar. Wie de bevoegdheden van de EU wil uitbreiden, haar sociaal-politieke doelen wil bevorderen of verdere verboden wil invoeren, mag handtekeningen verzamelen. Wie de gevolgen van het Europese migratiebeleid ter discussie stelt, krijgt de deksel op zijn neus. Het recht om zich uit te spreken is gereduceerd tot een vergunning die door de Commissie wordt verleend.

Chatmonitoring via achterdeur terug

Hoe Brussel omgaat met ongewenste meerderheden, werd onlangs duidelijk in de stemming over chatmonitoring. Op 26 maart verwierp het Europees Parlement de verlenging van de uitzondering op de gegevensbeschermingsregels, die als tijdelijk was omschreven. 311 Europarlementariërs stemden tegen het voorstel van de Commissie, terwijl 228 voor stemden. De eerste lezing werd gesloten en de oude regeling verviel op 3 april.

De Raad accepteerde deze uitkomst niet. In de eigen motivering stelde de Raad dat de volledige tekst van de verlopen overgangsregeling in een nieuwe, zelfstandige regeling moest worden opgenomen. Het voorstel tot verlenging, dat door het Parlement was afgewezen, werd op die manier formeel een nieuw standpunt van de Raad, dat vervolgens ter tweede lezing aan het Parlement werd voorgelegd.

Nu gold daardoor een aanzienlijk hogere drempel. Er waren 360 stemmen nodig om het standpunt van de Raad te verwerpen. Hoewel een eenvoudige meerderheid van 314 leden op 9 juli voor verwerping stemde, was dit volgens de regels van de tweede lezing onvoldoende. De gekozen procedure neutraliseerde de politieke wil van de meerderheid.

Het parlement kon alleen nog wat amendementen doorvoeren, waaronder de uitsluiting van end-to-end versleutelde communicatie. De Raad startte vervolgens een schriftelijke procedure om deze wijzigingen goed te keuren. Een verordening die in maart in het parlement was gestrand, kreeg zo enkele maanden later via een nieuwe procedurele omweg nieuw leven ingeblazen.

Referenda niet gehonoreerd

Deze zelfde achterdeurmethode maakt ook deel uit van de Europese integratiegeschiedenis. In 2005 verwierpen Frankrijk en Nederland in referenda het Europees Grondwettelijk Verdrag. Veel van de institutionele bepalingen ervan werden vervolgens opgenomen in het Verdrag van Lissabon. Het Europees Parlement erkent zelf dat een aanzienlijk deel van de oorspronkelijke doelstellingen daarmee is bereikt.

Ierland verwierp het Verdrag van Lissabon in 2008. Na aanvullende garanties werd in 2009 een tweede referendum gehouden, ditmaal met het gewenste resultaat. De aanvankelijke afwijzing betekende niet het einde van het verdrag. Het zette de zoektocht in gang naar een procedure om de afwijzing uiteindelijk om te zetten in een positieve uitkomst.

Zelfs succesvolle burgerinitiatieven hebben weinig politieke invloed. ‘One of Us’ verzamelde meer dan 1,7 miljoen geverifieerde handtekeningen. De Commissie verwierp een wetsvoorstel. ‘Minority SafePack’ kreeg meer dan 1,1 miljoen steunbetuigingen en werd gesteund door het Europees Parlement, maar leidde evenmin tot nieuwe wetgeving.

Helemaal geen handtekeningen meer

‘Save Europe Act’ luidt de volgende fase in. Brussel wacht niet meer met zomaar afwijzen tot een miljoen burgers hebben getekend. De Commissie dwarsboomt nu meteen de officiële inzameling.

De EU, die volstrekt antidemocratisch is en afglijdt naar totalitarisme, beschouwt burgerparticipatie niet als een recht, maar als hinderlijk lawaai. Burgers mogen hun mening uiten zolang hun eisen binnen de door Brussel vastgestelde grenzen van acceptabele meningen blijven. Ze mogen stemmen zolang de uitslag de organisatie bevalt. Als de uitslag afwijkt, worden de onderhandelingen heropend, wordt er opnieuw gestemd of wordt de procedure herzien totdat verzet niet langer effectief is.

Dit artikel is eerder verschenen op het Duitse nieuwsblog Tichy’s Einblick.

Vertaling en bewerking: Willy Hemelrijk.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Brussel verklaart migratie tot verboden terrein voor burgerinitiatieven. Waarom is de Europese Unie toch zo bang voor Europeanen? verscheen eerst op Wynia's Week.

Fast forward naar nu. Ursula von der Leyen en andere Europese leiders pleiten voor een dialoog met China omdat het bilaterale handelstekort van de EU met China in tien jaar tijd is verdubbeld. En de Duitse bondskanselier Merz beweert dat China de koers van de eigen munt al jaren manipuleert waardoor die zo’n 25 procent ondergewaardeerd is. Daardoor hebben Chinese producenten een oneerlijk voordeel. Bij ons dus ineens hetzelfde geluid dat we acht jaar geleden zo meewarig wegwuifden. Had Trump dan toch een punt?

Forse daling van het tekort

Een punt had hij zeker. Na China’s toetreding tot de WTO eind 2001 verloor de VS in tien jaar tijd een derde van zijn industriële werkgelegenheid. Maar belangrijker dan de vraag of Trump gelijk had, is wat we kunnen leren van het Amerikaanse beleid sindsdien.

Het Amerikaanse handelstekort met China is sinds 2018 fors gedaald. In 2018 importeerde de VS nog ruim 400 miljard dollar meer uit China dan het ernaartoe exporteerde. Biden zette Trumps protectionistische koers voort en aan het eind van diens regeerperiode was het tekort verminderd tot zo’n 300 miljard. Sinds ‘Liberation Day’ op 2 april vorig jaar is het Amerikaanse handelstekort met China versneld gedaald: het bedraagt nu nog ruim 150 miljard op jaarbasis.

Het aandeel van rechtstreeks uit China ingevoerde goederen in de totale Amerikaanse import daalde van 21 procent in 2018 naar 13 procent eind 2024 en tot minder dan 8 procent nu. Vergeleken met de EU, waar het tekort met China opliep van 113 miljard euro in 2018 naar meer dan 300 miljard nu, lijkt het Amerikaanse beleid een klinkend succes.

Maar dat beeld is misleidend. De Amerikaanse import uit China daalde, maar de import uit andere landen steeg juist snel, waardoor het totale Amerikaanse handelstekort toch toenam. Tegelijkertijd groeide de Chinese export vrolijk door. De conclusie dringt zich op dat Chinese goederen de Amerikaanse markt nog steeds bereiken, maar via een omweg. Of ze worden vervangen door producten uit andere landen. De totale Amerikaanse import ontwikkelt zich niet fundamenteel anders dan de Europese, waardoor de invloed van de Amerikaanse heffingen op hun import beperkt lijkt.

Het terughalen van industriële werkgelegenheid naar de VS is evenmin een daverend succes. De Amerikaanse industrie doet het weliswaar minder slecht dan de Europese, maar van een renaissance is geen sprake.

De mens is vindingrijk

Het grote probleem bij dit soort analyses is dat we niet weten wat er onder ander beleid zou zijn gebeurd. Het ontbreekt aan een ‘counterfactual’. Tentatief concludeer ik dat het Amerikaanse protectionisme weinig succesvol is. Misschien heeft het enkele negatieve trends vertraagd of gestopt, maar zeker niet, zoals wel was bedoeld, overtuigend omgekeerd.

Als liberale econoom vind ik dat eigenlijk heel mooi. Protectionisme is negatief, defensief beleid dat probeert de rest van de wereld buiten de deur te houden. Dat het weinig effect sorteert, suggereert dat mensen vindingrijk en ondernemend zijn. Ze vinden altijd een weg. Een minder optimistische interpretatie is dat overheden van landen die door protectionisme worden getroffen, slinkse wegen vinden om het protectionisme te omzeilen.

China blijft afhankelijk van export

Terug naar Von der Leyen en Merz. Ook zij hebben een punt. Misschien zelfs meer dan Trump destijds. Al sinds 2012 is het in China officieel beleid dat de binnenlandse consumptie de nieuwe groeimotor wordt in plaats van de export. Dat beleid is een complete mislukking. Onder meer door de voortslepende vastgoedcrisis, waardoor de woningen van veel huishoudens ‘onder water’ staan, houdt de Chinese consument de hand op de knip. Zo blijft China voor zijn economische groei afhankelijk van de export, waarschijnlijk nog meer dan tien jaar geleden. Op haar beurt is die economische groei cruciaal voor de sociale en politieke stabiliteit. Geen wonder dat nog altijd stevig op de export wordt ingezet.

Het voorbeeld van de auto-industrie

Nergens is dat zo zichtbaar als in de autosector. In 2021 exporteerde China 1,6 miljoen personenauto’s, iets meer dan 5 procent van de productie. Dit jaar stevent de export af op 10 miljoen stuks — bijna 30 procent van de productie. Spectaculair, zeker omdat Chinese auto’s de Amerikaanse markt vrijwel niet binnenkomen door de prohibitieve invoerheffingen (100%) op elektrische auto’s uit China.

Laat je de Chinese en Amerikaanse markten buiten beschouwing, dan groeide de mondiale automarkt sinds 2021 met ruim 10 miljoen stuks. Chinese fabrikanten voorzien in nagenoeg die hele toename van de vraag. Europese, Japanse, Koreaanse en Amerikaanse autobouwers hebben het nakijken. Ja, de Europese autobouwers hebben dat deels aan zichzelf te wijten (dieselgate, hun aanvankelijk aarzelende houding tegenover elektrisch rijden) maar de dreigende teloorgang van een sleutelindustrie kunnen we niet afdoen met onverschilligheid in de zin van ‘eigen schuld, dikke bult’.

Dialoog en invoerheffingen zijn geen oplossing

Wat staat Von der Leyen, Merz en andere Europese leiders nu te doen? Ze willen een dialoog met China om tot ‘evenwichtige oplossingen’ te komen. Dat klinkt nobel, maar is volstrekt kansloos. Exportgeleide groei is voor China van levensbelang. Chinese onderhandelaars zullen Europa eindeloos aan het lijntje houden. En zodra Europa een hardere toon aanslaat, dreigt China met tegenmaatregelen. Zij weten dat Europa van hen afhankelijk is wat betreft zaken als zeldzame aardmetalen, zonnepanelen, batterijen, magneten en andere producten die we niet snel van elders kunnen halen.

Trumpiaanse invoerheffingen zijn evenmin een oplossing. Niet alleen laat het Amerikaanse voorbeeld zien dat protectionisme weinig oplevert, ook zal China onmiddellijk vergeldingsmaatregelen treffen. Europa heeft niet de stalen zenuwen, niet de pijnbereidheid en niet het uithoudingsvermogen voor zo’n conflict.

De situatie dwingt tot een ongemakkelijke vraag: wat voor economische relatie kun je hebben met landen die totaal andere economische en politieke principes hanteren? Er zijn twee extreme antwoorden. Het eerste: als China ons producten wil verkopen ver onder onze kostprijs – vaak zelfs onder hun eigen kostprijs – moeten we die dankbaar aanvaarden, ook al schaadt het delen van onze eigen industrie. Het tweede: we moeten helemaal stoppen met handel met China. Geen van beide extremen spreekt mij erg aan.

De enige realistische oplossing dringt zich vanzelf op. Als we de handelsrelatie met China onevenwichtig vinden – en dat is ze – en als we die relatie niet willen verbreken maar ook onze industrie niet willen laten wegconcurreren, dan moeten we onze eigen concurrentiekracht drastisch versterken.

Wees vindingrijk

De Amerikanen hebben hun antwoord al: technologische dominantie. Kevin Warsh, de nieuwe baas van de Amerikaanse centrale bank, grapte onlangs dat AI niet staat voor ‘Artificial Intelligence’ maar voor ‘American Ingenuity’. Ik vrees dat daar meer dan een kern van waarheid in zit. In plaats van eindeloos keuvelen met Chinese onderhandelaars zouden Von der Leyen en consorten de hoogste prioriteit moeten geven aan het versterken van onze eigen concurrentiekracht. Ruim baan voor ‘European Ingenuity’ en minder voor CSRD, CSDDD, EUDR, GDPR, ‘net zero’ en CBAM. Ziet u het al gebeuren?

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Het enige juiste antwoord op China is een drastische verbetering van onze concurrentiekracht door technologische vernieuwing verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar wie verder kijkt en ziet wat de mogelijke consequenties zijn van de digitale agenda van de Europese Commissie, komt al snel tot de conclusie dat de beoogde digitale infrastructuur ongekende mogelijkheden biedt voor toezicht op burgers. De vraag is daarbij niet alleen wat de huidige Commissie met deze instrumenten wil doen, maar vooral wat in de (nabije) toekomst ermee gedaan kán worden.

Dat is geen complottheorie, maar een klassiek staatsrechtelijk uitgangspunt. Vrijheden worden niet alleen beschermd tegen de bestuurders van vandaag, maar ook tegen de bestuurders van morgen.

‘Privacyvriendelijk ontwerp’

De EUDI Wallet vormt de spil. Het is de bedoeling dat iedere burger zich binnen de EU digitaal gaat identificeren. Officieel is de wallet vrijwillig. Het moet zo eenvoudiger worden om in te loggen bij overheden, diploma’s te bewaren, vergunningen te tonen of online de eigen leeftijd te bewijzen.

De Europese Commissie benadrukt dat de EUDI Wallet privacyvriendelijk is ontworpen. Burgers zouden dankzij zogeheten selectieve gegevensverstrekking slechts informatie hoeven te delen die strikt noodzakelijk is. Voor leeftijdscontrole zou bijvoorbeeld alleen hoeven te worden aangetoond dat iemand ouder is dan achttien jaar, zonder de geboortedatum prijs te geven.

Dat klinkt geruststellend. Maar de principiële vraag is een andere. Wanneer steeds meer publieke én private diensten gebruik gaan maken van dezelfde digitale identiteit, ontstaat geleidelijk een digitale toegangssleutel tot het maatschappelijke leven. ‘Vrijwillig’ kan zo in de praktijk ‘onmisbaar’ worden.

Wie geen digitale identiteit gebruikt, kan steeds moeilijker deelnemen aan het economisch en maatschappelijk verkeer. Precies daarom verdient de discussie over de digitale agenda van de Europese Commissie meer aandacht dan zij tot nu toe krijgt.

Een tweede ontwikkeling betreft de plannen voor Europese leeftijdsverificatie op sociale media. De EC wil minderjarigen beschermen tegen schadelijke inhoud en verslavende algoritmen. Ook verschillende lidstaten pleiten inmiddels voor strengere leeftijdsgrenzen.

Nogmaals: het doel is – op het eerste gezicht – begrijpelijk. Vrijwel niemand zal ontkennen dat sociale media schadelijke effecten kunnen hebben op kinderen. Maar leeftijdsverificatie roept direct een vraag op: hoe wordt die leeftijd gecontroleerd?

De meest privacyvriendelijke oplossing is een systeem waarbij uitsluitend wordt bevestigd dát iemand oud genoeg is, zonder verdere persoonsgegevens prijs te geven. De Europese Commissie zegt die kant op te willen en heeft al een app laten ontwikkelen die dit op deze wijze moet doen. Zonder veel succes overigens: de app was nog maar net uit, of hij werd al gehackt.

Niet meer anoniem op internet

Maar uiteindelijk gaat het om iets anders. Waarom moet de Europese Commissie kinderen beschermen? Dat is de taak van de ouders. Dat is altijd zo geweest, waarom zou dat nu opeens niet meer kunnen? De meeste sociale media hebben al een ‘parentcontrol’ instelling. Ouders kunnen hun kinderen daarmee geleidelijk meer toegang geven.

Wat niet wordt gezegd, maar wel het geval zou zijn, is dat niet alleen de leeftijd van kinderen gecheckt wordt, maar van iedereen. Anoniem internetgebruik zal dan niet meer mogelijk zijn. Feitelijk wordt dan het in artikel 13 van onze Grondwet verankerde briefgeheim met voeten getreden.

Ingewikkelde afweging

Het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie verplichtte aanbieders van communicatiediensten om materiaal over seksueel kindermisbruik op te sporen, ook wanneer berichten end-to-end versleuteld zijn. Dat leidde tot forse kritiek van privacyorganisaties, cybersecurity-deskundigen en verschillende lidstaten. Zij wezen erop dat het doorbreken van vertrouwelijke communicatie niet alleen gevolgen heeft voor criminelen, maar voor alle burgers.

Het voorstel is daarom nog altijd niet aangenomen. Slechts een restrictieve versie (chatcontrol 1.0) is tijdelijk van kracht. Binnen de Raad van Ministers en ook het Europees Parlement bestaat nog steeds verdeeldheid over de vraag hoe de bescherming van kinderen kan worden gecombineerd met het recht op vertrouwelijke communicatie.

Die discussie laat zien hoe ingewikkeld de afweging is. Kindermisbruik moet worden bestreden. Maar als de prijs daarvoor het opheffen van het briefgeheim is, wordt het kind (het briefgeheim) met het badwater (kindermisbruik) weggegooid.

Wanneer iedere burgercommunicatie in beginsel controleerbaar wordt, verschuift de verhouding tussen overheid en burger wezenlijk. Dat is een fundamenteel punt. Vrijheid is niet alleen het recht om te spreken. Vrijheid is ook het recht om te communiceren zonder dat de overheid of private partijen meekijken.

Hoewel EU-ID, EUDI Wallet en leeftijdsverificatie nog projecten zijn en chatcontrol – als gezegd – nog slechts op restrictieve wijze van kracht is, heeft de Europese Unie de afgelopen jaren al wel de Digital Services Act ingevoerd. Grote onlineplatforms zijn verplicht risico’s op illegale inhoud, manipulatie en bepaalde vormen van desinformatie aan te pakken. Transparantie over moderatiebesluiten is vereist en platforms moeten uitleggen hoe hun aanbevelingsalgoritmen werken.

Ook hier geldt weer dat de doelstelling op het eerste gezicht begrijpelijk is. Buitenlandse beïnvloeding, online oplichting en georganiseerde desinformatie vormen reële problemen. Maar juist daarom moet worden gewaakt voor een ander risico: dat het bestrijden van desinformatie langzaam verschuift naar het reguleren van legitieme politieke meningsverschillen.

Voortdurende discussie

Want wie bepaalt wat misleiding is? De factcheckers? Dat zijn zogenaamd ‘onafhankelijke’ experts, die in werkelijkheid meestal zijn gelieerd aan links georiënteerde ngo’s. Zij bepalen wanneer een afwijkende analyse wordt beschouwd als gevaarlijke desinformatie.

In een volwassen democratie behoren dergelijke vragen nooit definitief te worden beantwoord. Juist voortdurende discussie beschermt de vrijheid van meningsuiting. Dat geldt temeer nu kunstmatige intelligentie een steeds grotere rol gaat spelen bij het opsporen van verdachte inhoud. Algoritmen kunnen miljoenen berichten analyseren, maar begrijpen context vaak slecht. Satire, politieke kritiek of scherpe opinies kunnen daardoor makkelijker ten onrechte worden aangemerkt als problematisch. De combinatie van AI, identiteitsmiddelen en geautomatiseerde moderatie verdient daarom veel scherpere democratische controle dan momenteel het geval is.

Voorkomen moet worden dat de digitale agenda van de Europese Commissie een infrastructuur gaat vormen waarin identificatie, communicatie en digitale dienstverlening steeds nauwer met elkaar verweven raken. Technische mogelijkheden creëren politieke mogelijkheden. Wat vandaag uitsluitend wordt gebruikt voor leeftijdsverificatie, kan morgen voor andere doeleinden worden ingezet. Wat vandaag vrijwillig is, kan morgen feitelijk noodzakelijk worden. En wat vandaag alleen geldt voor de bestrijding van ernstige criminaliteit, kan in de toekomst onder druk van nieuwe crises geleidelijk worden uitgebreid.

………………..

De geschiedenis leert dat bevoegdheden die eenmaal bestaan, zelden verdwijnen. En dat is zeker in de EU dikwijls het geval. Tijdelijke maatregelen worden permanent, uitzonderingen worden regel.

Inhoudelijk, maar ook om deze reden verdient de digitale agenda een veel breder maatschappelijk debat dan zij nu krijgt. Privacy is geen luxeartikel voor mensen die iets te verbergen hebben. Zij vormt een noodzakelijke voorwaarde voor een vrije samenleving. Hetzelfde geldt voor vertrouwelijke communicatie en de vrijheid om kritiek te uiten zonder voortdurend het gevoel te hebben dat iedere digitale handeling onderdeel wordt van een steeds omvangrijker registratiesysteem.

De lidstaten van de Europese Unie staan voor een fundamentele keuze. Accepteren zij de digitale agenda, waarmee een digitale infrastructuur wordt gebouwd die controle over het doen en laten van burgers faciliteert. Of kiezen zij voor behoud van anonimiteit, controle van burgers over hun eigen gegevens en beperkte en sterk begrensde bevoegdheden voor de Europese Commissie.

Wynia’s Week heeft alleen een journalistieke agenda, verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Privacy is geen luxeartikel voor mensen die iets te verbergen hebben. En dus is het oppassen geblazen voor de digitale plannen van de Europese Commissie verscheen eerst op Wynia's Week.

Door Dorien Rookmaker*

Het politieke debat over de Europese Unie focust traditioneel op de direct zichtbare begrotingscijfers. Wanneer de Europese Commissie een verhoging van het budget naar 2000 miljard euro voorstelt, reageert de politiek op basis van de formele boekhouding.

Uit macro-economische doorrekeningen blijkt dat deze plannen voor nettobetaler Nederland een structurele, extra contributie vereisen van maximaal 5,5 miljard euro per jaar. Dit betekent dat onze jaarlijkse afdracht explodeert: van de huidige verplichtingen van circa 10 miljard euro naar 15,5 miljard euro per jaar. Een toename van 55 procent.

Omgerekend naar de 9,8 miljoen Nederlandse belastingbetalers stijgt de jaarlijkse premie voor de EU hiermee met 560 euro – bovenop de bestaande verplichting van 1020 euro per belastingbetaler per jaar.

Terwijl de besluitvorming in Den Haag zich toespitst op deze directe budgettaire mutaties, blijven de indirecte macro-economische effecten onderbelicht. De directe EU-contributie vormt slechts een fractie van de totale financiële impact. De werkelijke, astronomische, kostenpost voor de Nederlandse belastingbetaler zit in de verborgen, indirecte kosten van de EU.

Weglekkende welvaart

Omdat de Europese Commissie weigert om de begrotingsregels hard te handhaven en dit gecombineerd wordt met een onafgebroken stroom aan knellende regelgeving uit Brussel, lekt er via de achterdeur op gigantische schaal welvaart weg. In de Nederlandse polder is hier schrikbarend weinig oog voor. Onze politici sturen er niet op, en economen lijken het structureel te negeren of mijden ‘slecht nieuws’ over de EU. Een tot kunst verheven instelling.

Hoewel de Nederlandse staatsschuld solide is en het begrotingsbeleid relatief strak wordt beheerd, zorgt de diepe verwevenheid binnen de EU voor indirecte welvaartsafdracht. Om een indicatie te geven van de omvang van deze dynamiek drie belangrijke voorbeelden van deze verborgen kosten.

Het eerst en meest impactvol is de doorwerking van buitenlandse overheidsschulden op de Nederlandse markt. Die verloopt via de wetmatigheden van de internationale kapitaalmarkt. Landen als Frankrijk en Zuid-Europese lidstaten kampen met een gierende schuldenlast en structurele begrotingstekorten. Die ondanks beloften en toezeggingen nog steeds de verkeerde richting op bewegen.

Omdat de Europese Commissie het Stabiliteits- en Groeipact feitelijk niet handhaaft, lopen de schulden ongehinderd op. Zodra beleggers (de kapitaalmarkt) een hogere risicopremie eisen op Franse of Italiaanse staatsobligaties, stijgt de algehele Europese kapitaalmarktrente (het swaptarief) evenredig mee.

Aangezien Nederlandse financiële instellingen en hypotheekverstrekkers op de internationale kapitaalmarkt hun geld aantrekken, worden de hogere inkoopkosten direct doorberekend in de binnenlandse hypotheektarieven. Wat dat aan extra kosten met zich meebrengt, maakt het volgende voorbeeldje inzichtelijk:

Nederland telt circa 4,2 tot 4,5 miljoen huishoudens met een woninghypotheek. Wanneer de extra rentelasten over een gemiddelde looptijd worden gecumuleerd met de opportuniteitskosten (het kapitaal dat door hogere maandlasten niet kan worden gespaard of belegd), loopt de financiële impact per hypotheeknemer gemiddeld op tot circa 80.000 euro. Dit resulteert in een macro-economisch welvaartsverlies van 336 tot 360 miljard euro.

Permanente kapitaaltransfer

Bovendien dwingen deze schuldenbergen tot een monetair beleid dat de facto fungeert als een permanente kapitaaltransfer van Noord- naar Zuid-Europa, wat het rendement op Nederlandse pensioenen en spaargeld structureel uitholt.

Dat wil zeggen dat de ECB door middel van kunstmatige ingrepen de rente voor Zuid-Europese schuldenlanden laag houdt, en de rekening daarvoor door Noord-Europese lidstaten wordt betaald.

Inflatie door regeldruk

Brussel zadelt de economie op met een onzichtbare, parallelle miljardennota aan administratieve lasten die direct prijsopdrijvend werken. Bekend voorbeeld hiervan is de Green Deal, de gedwongen overgang naar duurzame energie die een explosieve stijging van specifieke, schaarse basisgrondstoffen veroorzaakt.

Minder bekend is de implementatie van het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM). Dat introduceert een asymmetrische, groene inflatieschok aan de buitengrens van de EU.

Deze Europese importheffingen op industriële basisgrondstoffen, zoals staal en aluminium, werken direct door in de binnenlandse toeleveringsketens. Dit verhoogt de kostprijs van de woningbouw, de automotive-sector en dagelijkse industriële consumptiegoederen in Nederland.

De belastingbetaler betaalt de hoofdprijs voor de Brusselse ambities via kunstmatig opgestuwde prijzen in de winkel. Het structurele tarief voor energie ligt tot circa 30 à 40 procent boven het niveau van vóór de energietransitie. Uitgaande van de gemiddelde energierekening van belastingbetalers hebben we het al snel over honderden zo niet duizenden, extra euro’s per jaar.

Maar het zijn niet alleen politieke keuzes zoals de Green Deal en CBAM die leiden tot extra verborgen kosten, ook de regeldrift van de EU an sich veroorzaakt extra kosten. Ook die moeten uiteindelijk door de consument worden opgehoest.

De inflatoire effecten van de enorme berg aan EU-regels eist een astronomische tol op het gebied van handhaving en compliance. De naleving van generieke richtlijnen zoals de CSRD (duurzaamheidsrapportages), CSDDD (alle toeleveranciers wereldwijd op duurzaamheid en sociaal beleid toetsen) en de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming oftewel privacywet) kost de Nederlandse private en publieke sector tussen de 8,2 en 9,9 miljard euro per jaar. Voor administratieve rompslomp en de controle erop.

Brussel probeert de opgelopen administratieve schade inmiddels te herstellen door in sneltreinvaart zogenaamde omnibuswetgeving te introduceren. Dit proces – dat sterke gelijkenissen vertoont met de introductie van de Nederlandse Omgevingswet – behelst het grootschalig samenvoegen en harmoniseren van bestaande wetten en regels. Het officiële doel is nobel: het vereenvoudigen van de bureaucratische structuur om zo de regeldruk en de nationale uitvoeringskosten omlaag te brengen.

Handhavingsbureaucratie

Echter, net zoals bij de Nederlandse Omgevingswet het geval is, is het maar zeer de vraag of deze exercitie in de praktijk gaat werken. De geschiedenis leert dat zulke grootscheepse, gecentraliseerde wetgevingsoperaties vaak verzanden in ongekende transitiekosten en operationele verwarring, waardoor de regeldruk paradoxaal genoeg juist toeneemt.

Het meest merkbare voorbeeld van doorgeschoten handhavingsbureaucratie is nu al te vinden in de Know Your Customer (KYC) en Anti-Money Laundering (AML): verplichtingen die direct voortvloeien uit Europese richtlijnen voor banken, en die geleid hebben tot sterk stijgende tarieven voor hun klanten. Ter naleving van deze wetgeving hebben de vier grote Nederlandse inmiddels een leger van 12.000 tot 15.000 fte aan compliance-analisten in dienst, wat de sector circa 1 miljard euro per jaar kost en bovendien de klant een hoop ergernis verschaft.

Deze kosten worden via verhoogde tarieven direct doorberekend aan het MKB en de non-profitsector, terwijl ondernemers en penningmeesters honderden miljoenen aan productiviteit verliezen door het invullen van eindeloze hoeveelheden formulieren. De Algemene Rekenkamer concludeerde al dat de operationele kosten van deze opsporingsstructuur disproportioneel stijgen in verhouding tot het marginale volume aan opgespoorde criminele geldstromen. Het is een schoolvoorbeeld van de Wet van de Verminderde Meeropbrengst.

Institutionele blindheid

De prangende vraag is waarom deze astronomische kostenposten, waarvan hierboven slechts een deel in beeld is gebracht, in het Nederlandse beleidsdebat structureel worden doodgezwegen.

De oorzaak ligt bij een hardnekkige tunnelvisie binnen de Nederlandse economische elite: Het ‘handel-is-heilig’-dogma van economen. Gevestigde macro-economen in Nederland (bij instituten zoals het Centraal Planbureau) zijn getraind om naar de EU te kijken – door een uiterst roze bril: die van de open handelseconomie.

Hun computermodellen berekenen perfect hoeveel de Rotterdamse haven verdient aan de interne markt. Maar de schaduwzijde – de indirecte kosten van monetaire verwatering door de ECB, de inflatie door regeldruk, of het productiviteitsverlies door KYC-bureaucratie – valt buiten de parameters van deze modellen. Wat niet in de computer zit, bestaat in de economische advisering niet. Er lijkt een diepgewortelde onwil te zijn om het ‘slechte nieuws’ over de negatieve welvaartseffecten van de EU objectief te kwantificeren.

Het is de ambtelijke wegkijkreflex: voor topambtenaren op de ministeries geldt Europees recht als een voldongen feit. Zodra een richtlijn in Brussel is goedgekeurd, verschuift hun taak van ‘kritisch beoordelen’ naar ‘technisch implementeren’.

Omdat er in de Rijksbegroting geen aparte post bestaat voor ‘welvaartsverlies door falende EU-handhaving’ hoeven ambtenaren deze kosten formeel nergens te verantwoorden. Er is simpelweg geen prikkel om de totale, verborgen schade voor de burger op te tellen. Daardoor blijft de politiek volledig stuurloos.

Contrast met Duitsland

Terwijl de Nederlandse economische top opmerkelijk stil blijft, kent Duitsland een veel actiever en kritischer debat over de verborgen kosten van de EU.

Gerenommeerde Duitse instituten zoals het Ifo Institut en het Zentrum für Europäische Wirtschaftsforschung (ZEW) waarschuwen al jaren luidkeels voor de gevaren van de sluipende transferunie. Duitse economen analyseren scherp de risico’s van het T2-systeem (het centrale betalingssysteem binnen direct realtime voor banken) en tonen aan hoe overschotlanden voor honderden miljarden euro’s aan virtuele vorderingen open hebben staan op Zuid-Europa – claims die bij een crash oninbaar blijken.

Waar men in Duitsland de monetaire risico’s en de uitholling van het spaargeld door falend EU-beleid als een direct gevaar voor de nationale welvaart bestempelt, blijft het in de Nederland angstaanjagend stil.

Maar ook de Duitse politiek roert zich veel meer wanneer EU-acties teveel nadelige gevolgen voor de Bondsrepubliek met zich meebrengen – niet alleen in Duitsland zelf maar ook in de EU, en prominent in de grootste fractie (EVP) van het Europees Parlement. Duitse Europarlementariërs zijn veel directer verbonden met hun kiezers, en houden nadelige gevolgen van EU wet- en regelgeving strak in het vizier.

Inzichtelijk en transparant

Er is maar één conclusie mogelijk. Wanneer de productieve kern van de samenleving – de belastingbetaler – niet weet hoeveel hij feitelijk bijdraagt aan en verliest door Europese mechanismen, is effectieve democratische controle een fictie. Vanuit democratisch oogpunt bezien is het dan ook een absolute vereiste om álle kosten en baten van de Europese Unie volledig inzichtelijk en transparant te krijgen. Hoewel het methodologisch doorrekenen van deze indirecte effecten uiterst complex en ingewikkeld is, blijft het voor een soevereine staat als Nederland een onmisbare en noodzakelijke voorwaarde.

De eenzijdige focus van de Nederlandse beleidstop op directe handelsbaten creëert een significante blinde vlek voor de werkelijke kosten van het Unie-lidmaatschap. Zolang onze economen weigeren de schaduwzijden te berekenen, de Europese Commissie nalaat om budgettaire tucht strak af te dwingen en de schulden in het zuiden onbeteugeld blijven oplopen, betaalt de Nederlandse belastingbetaler de verborgen rekening.

Waar de directe EU-contributie al oploopt naar 1580 euro per belastingbetaler per jaar, bedragen de indirecte lasten via inflatie, handhavingsbureaucratie en gecumuleerde hypotheekrentes nog eens duizenden euro’s extra per huishouden. Pas wanneer de volledige financiële balans op tafel ligt, kan de Nederlandse politiek haar democratische plicht vervullen en gericht bijsturen.

Den Haag, dwing uw economen tot de feiten, en let op uw zaak!

*Dorien Rookmaker was risicomanager bij onder meer ProRail en was lid van de Eerste Kamer en het Europees Parlement, tot 2024 als lid van de fractie van Europese Conservatieven en Hervormers (ECH).

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Ook de verborgen kosten van de EU moeten nu eindelijk eens op tafel komen. Anders wordt de rekening uit Brussel onbetaalbaar verscheen eerst op Wynia's Week.