De jaarlijkse Klimaat- en Energieverkenning (KEV) die het Planbureau voor de Leefomgeving in september publiceerde, gaat uit van 148 tot 218 miljard kilowattuur per jaar in 2040. Het kabinet zit daar met 260 miljard kilowattuur 20 tot 75 procent boven, temidden van toenemende netcongestie die nog zeker tien jaar zal aanhouden. Industrieën die willen of moeten elektrificeren kunnen dat niet omdat ze geen zwaardere of nieuwe netaansluiting krijgen.

Destructieve de-industrialisatie

Het industriële stroomverbruik daalde in de post-corona periode 2022-2025 met ruim 10 procent, van 34 naar 30 miljard kilowattuur per jaar. Dat kwam met name door verminderde productie en fabriekssluitingen vanwege verplaatsing naar het buitenland. Deze destructieve de-industrialisatie vergroot onze internationale afhankelijkheden en veroorzaakte in de afgelopen vijf jaar 80 procent van alle industriële CO₂-reductie. Slechts 20 procent kwam uit verduurzamingsprojecten.

Diverse leden van de vaste Kamercommissie voor Klimaat en Groene Groei bekritiseerden het zogenoemde ‘beleidsgat’ voor elektriciteitsverbruik van 20 tot 75 procent tussen KEV en NPE. Daarbij klonk tussen de regels door de vraag of het kabinet zich met meer dan een verdubbeling ten opzichte van de afgelopen twintig jaar niet bezondigt aan luchtfietserij. Die vraag werd echter niet gesteld, en ook niet beantwoord door de minister. Het is zorgelijk dat de Kamercommissie niet doorpakte op de volstrekt onrealistische ambitie van 260 miljard kilowattuur in 2040 en de bewindslieden liet wegkomen met het aanpakken van ‘uitvoeringsproblematiek’.

Niemand weet hoe die ontzagwekkende hoeveelheid elektriciteit voldoende betrouwbaar en betaalbaar kan worden opgewekt, getransporteerd en opgeslagen. We kampen in toenemende mate met netcongestie, en daar kan over twee jaar een tekort aan regelbare opwekcapaciteit bijkomen. De internationale energiemarkt zit vol met onzekerheden. Het kabinet maakt zich temidden van deze ongunstige omstandigheden schuldig aan onverantwoordelijke struisvogelpolitiek door over 14 jaar meer dan een verdubbeling van het elektriciteitsverbruik na te streven.

Veel Kamerleden van coalitie en oppositie zullen dit beseffen, maar lijken hier geen werk van te willen maken. Dat is niet verstandig, want onrealistische ambities ondermijnen het vertrouwen in de politiek en dus in henzelf. Bovendien kan een vertraging van het onzalige elektrificatiebeleid miljarden euro’s besparen die we hard nodig hebben voor defensie, onderwijs, zorg en sociale zekerheid. Coalitie en oppositie laten kortom een enorme scoringskans liggen, voor henzelf en voor ons democratische bestel, als ze meegaan met een meer dan verdubbeld elektriciteitsverbruik in 2040.

Meer biomassa is strijdig met het eigen beleid

Het dreigende tekort aan regelbare opwekcapaciteit in 2028 wordt in het NPE mede geadresseerd door een toename van houtige biomassa. Het kappen en verbranden van levende bomen zou volgens het NPE stijgen van 2,5 naar 4 miljoen ton hout per jaar, een toename van 60 procent. Dat is echter in strijd met het eigen beleid. In het regeerakkoord komt het woord ‘biomassa’ niet voor, maar het kabinet streeft wel naar afbouw van biomassa voor de zogenoemde ‘laagwaardige toepassingen’ van opwekking van warmte en elektriciteit.

Voor de laagwaardige toepassing van het jaarlijks verbranden van 2,5 miljoen ton hout laat de Nederlandse regering elk jaar gesubsidieerd 20.000 hectare bos kaalkappen, grotendeels buiten Europa. Een toename naar 4 miljoen ton hout zou jaarlijks ruim 30.000 hectare kaalkap per jaar vergen. De NPE laat de herkomst van al die miljoenen tonnen hout open, en we weten sinds vorige maand dat de duurzaamheid van hout uit de tropische wouden van bijvoorbeeld Maleisië niet deugt. Ik heb in augustus met eigen ogen kunnen zien dat de duurzaamheid van hout uit EU-land Litouwen evenmin deugt.

Meer geld voor ontbossing en ook meer geld voor bosbehoud

Tegelijkertijd wil het kabinet in de komende tien jaar een half miljard euro steken in een vermogensfonds voor bescherming van tropische bossen. Dat fonds gaat landen structureel belonen als ze hun regenwoud behouden. De regering wil dus met de ene hand honderden miljoenen gaan uitgeven voor bosbehoud, en met de andere hand miljarden blijven uitgeven aan boskap voor energieopwekking. Deze dubbele rekening komt uiteindelijk bij de eindverbruikers van energie terecht, dat wil zeggen bij u en mij.

Het is één ding dat de regering dit tegenstrijdige geldverslindende beleid wil voeren, en het is een heel ander ding dat het parlement hierin mee dreigt te gaan. De vraag rijst in hoeverre ons dualistische stelsel, waarin de wetgevende macht de uitvoerende macht kritisch controleert, bij klimaat- en energiebeleid nog wel naar behoren functioneert. Kamer en kabinet lijken op eieren te lopen en op geen enkele manier de indruk te willen wekken dat ze kritiek hebben op dat klimaat- en energiebeleid.

Kritiek op klimaat- en energiebeleid is gepast en broodnodig

Kritiek is nochtans gepast, terecht en ook broodnodig. Zonder kritiek verzanden we in tunnelvisie, dogmatiek en stagnatie. Dat leidt tot de toenemende netcongestie, afnemende leveringszekerheid en oplopende kosten voor energie waar we nu en in de komende tien jaar mee kampen. Het kabinet lijkt niet in staat om uit deze vicieuze cirkel te komen, en het parlement lijkt niet van plan om het kabinet daarop aan te spreken. Termen als ‘beleidsgat’ en ‘uitvoeringsproblematiek’ camoufleren de irrationaliteit van het geactualiseerde Nationaal Plan Energiesysteem, en iedereen gaat vervolgens over tot de orde van de dag.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Kabinet voert onverantwoordelijk elektrificatiebeleid. En de Kamer laat dat toe. verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat kan in Nederland tientallen miljarden vrijspelen voor lagere belastingen, minder dure benzine en diesel, en aan de uitgavenkant voor meer medicijnen, zorg voor jongeren en ouderen, woningbouw en landsverdediging.

Minder inmenging

Goedkoper en efficiënter klimaatbeleid vraagt om minder inmenging van rechters en de Raad van State. Dat komt automatisch door een aanpassing in de klimaatwet (ik kom daar straks op terug). In januari 2023 heeft de Tweede Kamer immers ‘netto nul in 2050’ in de klimaatwet gezet. Met dat onwrikbare eindjaar 2050 in handen doen rechters (denk aan de Bonaire-uitspraak) en staatsraden sindsdien de ene kostbare uitspraak na de andere om de weg ernaartoe veilig te stellen.

Boze burgers en met faillissement bedreigde ondernemers en boeren komen in verzet, maar rechters en staatsraden beweren brutaal dat je hen niet mag bekritiseren. Zo raakt een democratie in verval en gaat een land economisch kapot.

Die dwingende uitspraken van rechters en staatsraden gaan steeds uit van wat vandaag zou kunnen, en laten geen ruimte voor nieuwe technische mogelijkheden in de toekomst. Ook politici hebben geen kristallen bol, maar kunnen wel besluiten om te wachten op nieuwe kennis of op nuttige ervaringen in andere landen. Juristen hebben die tijd niet en moeten dus kiezen uit de technologische mogelijkheden van vandaag. Dat betekent verspilling.

Voorbeeld 1: er zijn bacteriën die – net als planten – CO2 uit de lucht halen. Een biotechnologie in volle ontwikkeling. Dan is het slimmer om te wachten met dure opslag van CO2 in het midden van de Noordzee en te zien hoe naast het planten van bomen ook bacteriën gratis kunnen helpen om CO2 te absorberen. Maar Nederland kan niet afwachten, want steeds komen dictaten van rechters en uitspraken van de Raad van State over minder CO2 met de technologie van vandaag.

Voorbeeld 2: windmolens in de Noordzee. De constructie vereist megaveel staal, beton en zeldzame minerale elementen. Afbraak en afvoer van honderd meter lange molenwieken over vijftien jaar wordt ook heel lastig en kostbaar. Als politici beslisruimte hebben, kunnen ze bijvoorbeeld kiezen om te wachten op SMR’s (kleinere kernreactoren). Maar rechters en staatsraden zullen vinden dat een piketpaal in 2030, 2035 of 2040 op weg naar ‘netto nul’ dan in gevaar komt, dulden daarom geen uitstel totdat kleine of grote kerncentrales kunnen starten, en dwingen zo de politici om dan maar de Noordzee vol te zetten met vogelmoordenaars.

Niet rationeel

Om dezelfde reden importeren wij scheepsladingen van bomen om die hier te verbranden, want dat telt nog dit jaar als minder CO2 op weg naar de eerstvolgende mijlpaal in 2030. Rechters en staatsraden menen dat de wet hen geen ruimte geeft om te wachten voor wat op termijn veel beter kan werken.

Managers weten dat het bij technologische onzekerheid rationeel beter kan zijn om een grote investering uit te stellen tot we meer weten over kosten en alternatieven. Rechters en staatsraden hebben die luxe niet, moeten hun uitspraken doen met de technologische kennis van vandaag, en oordelen dan zelfs nog dat het missen van zo’n CO2-piketpaal op weg naar netto nul met 5 procent wel acceptabel is, maar met 6 procent niet. Om te lachen, als het niet zoveel miljarden kostte.

Sophie Hermans had in haar vorige rol als minister van Klimaat en Groene Groei de wind in de rug door zulke rechterlijke uitspraken. De rechters verordonneerden, en de minister kon in de Kamer stoer zeggen: ‘Ik vind het belangrijk dat we alle klimaatdoelen laten staan, ook in het kader van voorspelbaarheid en betrouwbaarheid.’

Misschien dacht Hermans eraan terug toen zij vorige week in haar nieuwe rol de begroting van Volksgezondheid verdedigde. Nu moest zij toegeven dat het recht op zorg afkalft. Over de schrijnende tekorten van medicatie voor overgewicht zei ze: ‘De conclusie is dat mensen voor de nieuwe generatie obesitasmedicatie afhankelijk zijn van of ze die zelf kunnen betalen of niet. Daar gaat een zekere mate van ongelijkheid van uit. Daar kan ik op dit moment niks aan veranderen.’

Pijnlijke observatie

Een tweede pijnlijke observatie kwam van Tweede Kamerlid Corrie van Brenk (50PLUS): ‘Ik dacht: laten we het voor de gezelligheid over gordelroos hebben. In 2019 kwam het advies van de Gezondheidsraad. In Duitsland hebben ze een heel korte termijn. Na een advies van hun gezondheidsraad beslissen ze binnen twee maanden wat ze daarmee doen. In Duitsland en Oostenrijk vaccineren ze iedereen al vanaf zestig jaar tegen gordelroos. Wij zijn nu acht jaar later.’

De reactie van Hermans: ‘Bij het besluit om een advies van de Gezondheidsraad over te nemen gaat [het] ook over de uitvoerbaarheid, over de kosteneffectiviteit en over de beschikbaarheid van financiële middelen. Dat is het eerlijke antwoord.’

Leren van Singapore

Het recht op zorg is weg; het recht op ‘netto nul’ wordt bewaakt door rechters en staatsraden die geen benul hebben van technologie. Politieke partijen kunnen daar eenvoudig een eind aan maken door te leren van Singapore dat aan ‘netto nul in 2050’ officieel heeft toegevoegd:

‘Aangezien Singapore een eilandstadstaat is met minder dan gemiddelde mogelijkheden voor alternatieve energie, zijn deze doelstellingen afhankelijk van technologische vooruitgang en economische haalbaarheid. (-) Het vermogen van Singapore om onze beloften na te komen zal afhangen van de voortdurende internationale inzet van de partijen bij het Akkoord van Parijs en hun klimaatbeloften.’

Nederland is eveneens een klein, dichtbevolkt land met bijvoorbeeld minder CO2-opslurpende bossen dan Finland en Zweden. Alle reden dus om net zo’n clausule als in Singapore op te nemen in onze klimaatwet. Rechters en staatsraden moeten dan accepteren dat ook de mijlpalen voor 2030, 2035 en 2040 afhangen van technologische vooruitgang en economische haalbaarheid. Dan zullen ze zich willen inhouden en zulke keuzes voortaan weer overlaten aan de politiek.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Rechters en de Raad van State zijn ongeschikt om klimaatbeleid te dicteren. Waarom doen ze het dan tóch? verscheen eerst op Wynia's Week.

De Klimaatwet biedt een wettelijk kader voor het Nederlandse aandeel in de strijd tegen de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde. Daarvoor moet zoals bekend de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, voornamelijk CO2 en CH4 (methaan), drastisch worden teruggebracht.

De oorspronkelijke wet uit 2019 schreef een bindend reductiedoel voor van 49% in 2030 ten opzichte van de uitstoot in het referentiejaar 1990 en van 95% in 2050. In 2023 zijn die percentages aangescherpt en in lijn gebracht met de in 2021 ingevoerde Europese Klimaatwet: 55% in 2030 en 100% in 2050 (klimaatneutraal). Recent is aan de Europese wet nog een doel voor 2040 toegevoegd van 90%, maar dat is nog niet in de Nederlandse Klimaatwet verwerkt.

Hoogtepunt

Het absolute hoogtepunt van Klimaatdag is een plenair debat in de Tweede Kamer over het gevoerde klimaatbeleid. Voorafgaand aan het debat zal de voor het klimaat verantwoordelijke minister de jaarlijkse Klimaatnota ceremonieel aanbieden aan de voorzitter van de Tweede Kamer in een speciaal voor dat doel ontworpen duurzame klimaatkoffer ─ handgemaakt van oude museumtransportkisten uit Amsterdam en gevoerd met stof van hergebruikt textielgaren uit Enschede.

De inhoud van de Klimaatnota van 2026 is geen verrassing meer want die is al op de dag voor Prinsjesdag gepubliceerd samen met de onderliggende Klimaat en Energieverkenning (KEV2026) van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), de klimaatrekenmeesters van de overheid. Tegelijkertijd verscheen ook een ‘beschouwing’ van de Klimaatnota door de Afdeling advisering van de Raad van State (RvS) waarin de nota wordt getoetst aan de geest en letter van de Klimaatwet.

Het PBL is zeer pessimistisch over de voortgang van het klimaatbeleid. Het doel voor 2030 (de 55%) zal zo goed als zeker worden gemist en de reductie voor 2040 zal niet verder komen dan ruim 60% in plaats van de beoogde 90%. En voor het bereiken van klimaatneutraliteit in 2050 zal er een klein wonder moeten gebeuren. Om zicht te houden op de wettelijke klimaatdoelen adviseert het PBL per direct drastische en ingrijpende versnellingsmaatregelen te nemen. Dat geldt vooral voor de sectoren Industrie en Landbouw waar tot nu toe de uitstoot onvoldoende (Industrie) of vrijwel niet (Landbouw) is gedaald.

Het is niet allemaal kommer en kwel in de PBL-verkenning. Nederland zal weliswaar zijn zelfopgelegde doel van 55% in 2030 missen, maar het door de EU aan Nederland opgelegde reductiedoel voor 2030 zal met vlag en wimpel worden gehaald. De EU heeft als streefdoel in 2030 een reductie van 55% maar dat is een gemiddelde voor alle 27 EU-landen. Voor ieder afzonderlijk land gelden afzonderlijke bindende reductiedoelen voor de sectoren die buiten het Europese Emissie Handelssysteem (ETS) vallen. En in die sectoren scoort Nederland uitzonderlijk goed.

Volgens de Raad van State is de nood hoog

De Raad van State lijkt zeer geschrokken van de PBL-verkenning en is ongemeen fel over de Klimaatnota van het kabinet. In de woorden van staatsraad Marijke Vos – in de jaren ’90 van de vorige eeuw een prominent Groen Links-Kamerlid en penvoerder van de motie tot sluiting van de CO2-vrije kerncentrale in Borssele – toont de nota een gebrek aan urgentie en is er door het kabinet veel tijd verspild, juist in een periode die vraagt om daadkrachtig klimaatbeleid. Denk aan de grote klimaatramp die Europa deze zomer heeft moeten doorstaan waarbij vele duizenden doden zijn gevallen en grote arealen natuurgebied in vlammen zijn opgegaan. Volgens staatsraad Vos geeft het kabinet met zijn uitstelgedrag een ‘slecht signaal af naar de samenleving’.

Wat de RvS vooral steekt is dat het kabinet zo laks en afwachtend heeft gereageerd op het missen van het 55%-reductiedoel. Minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei is zich bewust van de ernst hiervan en heeft al toegezegd voorjaar 2027 met voorstellen te komen voor aanvullend beleid. Maar voor de RvS is dat onacceptabel, die verlangt dat de minister nog dit najaar met concrete voorstellen komt. De nood is immers hoog.

Overdreven dramatisch

De RvS is niet alleen kritisch over de resultaten van het tot nu toe gevoerde beleid, maar heeft ook geen vertrouwen in het voorziene beleid tot 2040 en daarna tot 2050. Dat voorziene beleid is een voortzetting van het bestaande beleid dat gericht is op ‘het optimaliseren van bestaande gedragswijzen en systemen’. Dat beleid is volstrekt onvoldoende voor het behalen van klimaatneutraliteit in 2050 en moet plaats maken voor een ‘transformatiegericht klimaat- en energiebeleid’ met als uitgangspunten een ‘brede welvaart’ en ‘klimaatrechtvaardigheid’.

Is het missen van de 55% werkelijk zo erg als de RvS ons wil laten geloven? Het PBL schat de reductie in 2030 op 50,5% en ja, dat is lager dan de wettelijke 55%. Maar de RvS maakt er wel een heel groot drama van. Met een wat minder legalistische mindset zou je ook kunnen zeggen dat we verrassend dicht bij het beoogde doel zijn gekomen. Het negatieve oordeel van de RvS doet denken aan de ouder die het zijn kind kwalijk neemt niet met louter tienen op zijn eindrapport te zijn thuis gekomen. Of, beter gezegd, de ouder die de leerkracht verwijt dat zijn kind het niet verder heeft geschopt dan gemiddeld een 9,2 (50,5/55×10).

In de kritiek van de RvS op het beleid na 2030 klinken de ideologisch opvattingen door van de groep universitaire wetenschappers (de ‘Expertisekring Klimaat’) die de RvS heeft bijgestaan bij de analyse van het klimaatbeleid. Voor alle duidelijkheid: de betreffende wetenschappers komen uit vakgebieden zoals bestuurskunde, psychologie, recht en economie en houden zich in hun ivoren torens in Groningen, Eindhoven, Utrecht en Tilburg vanuit hun vakgebieden bezig met klimaatverandering. Zij komen dus niet uit de ‘harde’ klimaatwetenschap waar de natuurwetenschappelijke basis van klimaatverandering centraal staat.

Voor deze ‘zachte’ klimaatwetenschappers is de oplossing van de ‘klimaatcrisis’ klip en klaar: alles wat CO2 en CH4 uitstoot moet de wereld uit om te beginnen uit Nederland, en wel voor 2050. Dat kan alleen maar worden bereikt door fundamentele veranderingen van ons sociaal-economisch systeem. Vandaar het pleidooi voor een ‘transformatiegericht klimaat- en energiebeleid’. Dat klinkt heel gewichtig maar komt in de praktijk neer op een koude sanering van grote delen van de landbouw en de industrie.

Dogmatische klimaatactiegroep

Al met al heeft de ‘beschouwing’ van de RvS meer weg van een politiek pamflet dan van een nuchtere analyse en een daarop gebaseerd oordeel. Nederland verzaakt zijn klimaatdoelen en dat moet zo snel mogelijk worden hersteld. Dat daar misschien wel goede redenen voor zijn aan te voeren is voor de RvS niet relevant. De RvS laat zich kennen als een dogmatische klimaatactiegroep, zich beroepend op de klimaatdreiging en de letter van de wet, in dit geval de harde reductiepercentages die voor de RvS heilig zijn. Dat die harde percentages politiek/ideologisch zijn gemotiveerd, wetenschappelijk ondeugdelijk zijn onderbouwd en in werkelijkheid zo zacht zijn als boter, zal de RvS een zorg zijn. Afspraak is afspraak en de wet is de wet.

De 55% in 2030, de 90% in 2040 en de 100% in 2050 zijn gebaseerd op de veronderstelling dat de gemiddelde opwarming van de aarde sinds het begin van het industriële tijdperk te beperken zou zijn tot anderhalve graad Celsius en dat alle landen in de wereld daar unisono aan zouden meewerken door de uitstoot van broeikasgassen te verminderen naar netto-nul in 2050. Beide veronderstellingen zijn in de praktijk onjuist gebleken: met nog ruim 20 jaar te gaan schuurt de gemiddelde temperatuur van de aarde inmiddels tegen de anderhalve graad aan en de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen stijgt nog steeds. En daarmee is de basis van het klimaatbeleid in Nederland en in Europa op losse schroeven komen te staan. Maar dat is kennelijk nog niet doorgedrongen tot de burelen van de RvS. Of wordt daar simpelweg ontkend, dat kan natuurlijk ook.

We kunnen voorlopig niet zonder fossiele energie

Met de kennis van nu kunnen we concluderen dat de ‘anderhalve graad’ en de bijbehorende netto-nul-in-2050 te lichtvaardig zijn gekozen. Bij die keuze stond voorop ‘de wereld te redden’ (dixit Diederik Samsom) door zo snel mogelijk de boosdoener (fossiele energie) onschadelijk te maken en speelde praktische uitvoerbaarheid een ondergeschikte rol. Echter, in de echte wereld is het tempo waarmee fossiele energie kan worden teruggebracht begrensd en dat heeft alles te maken met het belang van energie en de huidige dominantie van fossiele energie.

Energie houdt de moderne wereld draaiende. Omdat de wereldbevolking en de wereldwelvaart toenemen zal er ook steeds meer energie nodig zijn. In de mondiale energiebehoefte wordt op dit moment nog voor 80% voorzien door fossiele brandstoffen. Je kunt daarom niet straffeloos fossiele energie minderen zonder daarvoor gelijkwaardige fossiel-vrije alternatieven aan te bieden. Die alternatieven zijn er wel (wind- en zonne-energie, kernenergie, waterkracht, geothermie etc.) maar die kunnen nog niet voldoende leveren. Dat wordt wel steeds beter maar heeft tijd nodig. Voorlopig blijven we afhankelijk van fossiele energie, leuk of niet. Het tempo van de uitfasering van fossiele energie en dus van de CO2-uitstoot hangt dus af van hoe snel alternatieven beschikbaar kunnen komen. Daar wringt de schoen.

Onderstaande grafiek illustreert het dilemma in een notendop. Het laat de jaarlijkse CO2-uitstoot zien als gevolg van de verbranding van fossiele brandstoffen en van industriële processen voor twee uitstootscenario’s: de door Nederland en Europa gewenste Netto-nul-in-2050 (in geel) en een meer realistische Netto-nul-in-2080 waarin fossiele energie geleidelijk aan wordt vervangen door fossiel-vrije energie. Het jaar 2080 is een voorbeeld, het kan ook eerder of later zijn afhankelijk van het tempo waarin fossiel-vrije energiebronnen beschikbaar komen. Zie ook hier voor meer details.

De CO2-uitstoot staat op de verticale as en is gegeven in Gigaton/jaar. De tijd op de horizontale as is gegeven in kalenderjaren vanaf het referentiejaar 1990 tot het einde van deze eeuw. De zwarte, blauwe en oranje lijn tonen de historische uitstoot van achtereenvolgens de wereld, de EU en Nederland vanaf het referentiejaar tot en met 2024 (bron: Our World in Data). De gestreepte zwarte lijn is een voortzetting van het laatste stukje van de ononderbroken zwarte lijn en geeft de uitstoot weer bij ongewijzigd beleid vanaf 2024.

Netto-nul-in-2080 is geloofwaardiger

De gele Netto-nul-in-2050-lijn doet wat wordt gewenst, een snelle daling van de uitstoot vanaf 2024 naar nul in 2050. Maar het aanzien van het totale uitstootprofiel (de zwarte en gele lijn) vanaf 1990 voorspelt weinig goeds. Het vertoont een scherpe discontinuïteit in 2024 die alleen kan voorkomen als gevolg van een grote en wereldwijde calamiteit. De geforceerde plotselinge daling in de uitstoot is een gevolg van een geforceerde plotselinge daling van de fossiele energie en wordt gedreven door de wettelijk vastgelegde uitstootdoelen. Die daling van de fossiele energie leidt onherroepelijk tot energietekorten die onmogelijk kunnen worden opgevangen door alternatieve fossiel-vrije energiebronnen.

Het uitstootprofiel voor de Netto-nul-in-2080 ziet er een stuk geloofwaardiger uit. De uitstoot stijgt in het begin licht omdat de totale energievraag toeneemt en die kan nog niet voor de volle honderd procent worden gedekt door fossiel-vrije energie. Het daardoor ontstane gat wordt daarom noodzakelijkerwijs gevuld door fossiele energie. Door de sterke groei van fossiel-vrije energie is dat rond 2040 niet meer nodig en zal de fossiele energie en dus de CO2-uitstoot fors gaan dalen naar uiteindelijk netto-nul in 2080.

De boodschap van de grafiek is duidelijk: daling van emissies wordt gedreven door het beschikbaar komen van fossiel-vrije energie en niet door het geforceerd reduceren van fossiele energie. En dat is precies waarom sturen op reductiedoelen, het fundament van het Nederlandse en Europese klimaatbeleid, niet werkt.

Wat de grafiek ook illustreert is de rol die Nederland en Europa kunnen spelen bij het tegengaan van de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde. Voor Nederland is die verwaarloosbaar, voor Europa zeer ondergeschikt. Dat wil niet zeggen dat Nederland en Europa niets hoeven te doen. Natuurlijk niet, maar ze moeten wel hun plaats weten en niet al te hoog van de toren blazen. Voorop lopen met weinig realistische en onhaalbare klimaatdoelen mag dan warme gevoelens opwekken, het zal geen of weinig effect hebben op het klimaat maar wel de economie fors benadelen. En we moeten al helemaal niet de illusie wekken dat we door een ambitieus Europees klimaatbeleid klimaatrampen zoals van deze zomer kunnen voorkomen. Maar dit terzijde.

Klimaatdoelen zijn achterhaald

Waar zal het in het grote Klimaatdebat straks op Klimaatdag over gaan? Zonder enige twijfel over het missen van de klimaatdoelen en wat daaraan gedaan moet worden. Voor de linkse oppositie aangevoerd door het nieuwbakken PRO komt de ‘beschouwing’ van de Raad van State als een geschenk uit de hemel. Als een onafhankelijk Hoog College van Staat bijgestaan door eminente academische wetenschappers zo’n vernietigend oordeel velt over het gevoerde en toekomstige klimaatbeleid, dan is dat beleid grondig mis en is een drastische koerswijziging geboden.

Een drastische koerswijziging is inderdaad gewenst maar niet de wijziging die de RvS aanbeveelt en louter tot doel heeft de huidige wettelijke klimaatdoelen te honoreren. Die doelen zijn inmiddels ook door de tijd ingehaald. Het najagen van die obsolete doelen maakt het alleen maar van kwaad tot erger. Wat in de eerste plaats nodig is, is een herijking van het totale klimaatbeleid met minder wensdenken en meer aandacht voor uitvoerbaarheid.

Mocht de Kamer tot een herijking besluiten dan zal Klimaatdag 2026 de geschiedenis ingaan als een keerpunt in het Nederlandse en Europese klimaatbeleid.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Gebruik Klimaatdag 2026 om het klimaatbeleid te herijken: minder wensdenken en meer aandacht voor uitvoerbaarheid verscheen eerst op Wynia's Week.

Die plicht geldt dan voor nieuwe woningen en bij vervanging van een cv-ketel. Bestaande cv-ketels mogen blijven functioneren. Er zouden vrijstellingen komen voor onder andere monumentale panden, appartementen en woningen die binnen afzienbare tijd op een warmtenet worden aangesloten.

Peperduur zwalkbeleid

Het kabinet Rutte-4 wilde in 2022 al een warmtepompplicht invoeren vanaf 2026, maar dat plan werd door het kabinet-Schoof geschrapt. Nu komt het kabinet-Jetten er weer mee op de proppen. David Smeulders, hoogleraar energietechnologie aan de Technische Universiteit Eindhoven, geeft aan dat dit zwalkbeleid van opeenvolgende Nederlandse regeringen de geloofwaardigheid en betrouwbaarheid van de overheid ondermijnt. Je kunt het als bewindspersoon niet eens zijn met je voorganger, maar je bent er wel verantwoordelijk voor en dient er dus rekening mee te houden.

Dergelijk zwalkbeleid is contraproductief, want het brengt mensen in verwarring en onzekerheid. Smeulders voorziet dat veel burgers en bedrijven laconiek de schouders zullen ophalen als de deadline in 2029 nadert. Hij noemt de hernieuwde plicht een heel erg dom plan, en niet alleen omdat het de tweede politieke ommezwaai in een paar jaar is. Warmtepompen verhogen het elektriciteitsverbruik, de netbelasting en de kans op stroomuitval. Netbeheerder Enexis moet nu al zo’n 100.000 nieuwbouwwoningen op een wachtlijst voor netaansluiting zetten die tot meerdere jaren kan oplopen.

Een verplichte warmtepomp jaagt burgers op vele duizenden euro’s extra kosten. Een hybride warmtepomp die samenwerkt met een gasketel kost rond de 5000 euro, en een volledige elektrische warmtepomp 10.000 tot 30.000 euro. Een warmtepomp verdubbelt al gauw het stroomverbruik van een gemiddeld huishouden. Als dat zo’n geweldig idee zou zijn zouden burgers er zelf wel massaal voor kiezen, aldus David Smeulders.

Smeulders veroorzaakte in 2019 commotie door te publiceren dat warmtepompen geen aardgas en geen CO₂ besparen, omdat de extra stroom die ze verbruiken hoofdzakelijk met aardgascentrales wordt opgewekt. Professor Machiel Mulder van de Rijksuniversiteit Groningen kwam toen tot dezelfde conclusie.

Warmtepompen draaien nog steeds vooral op gas- en kolenstroom

We hebben inmiddels veel meer windmolens en zonnepanelen, maar die zijn weer- en seizoenafhankelijk en werken deels anticyclisch. Met name zonnepanelen doen weinig wanneer warmtepompen juist de meeste stroom verbruiken, ’s avonds en ’s winters. Afgelopen januari wekten wind en zon maar een derde van ons stroomverbruik op, ondanks dat het bovengemiddeld zonnig was.

Warmtepompen draaiden dus nog steeds grotendeels op gas- en kolenstroom, met name tijdens dagen en nachten met weinig wind. Afgelopen zomer konden zonnepanelen daarentegen regelmatig twee maal zoveel stroom opwekken als heel Nederland verbruikt, maar hoefden warmtepompen juist weinig te doen.

Wereldvreemd

Het getuigt van arrogantie en cynisme dat het kabinet de warmtepomp toch weer verplicht wil stellen. De netcongestie neemt toe, de wachtlijsten voor nieuwe aansluitingen groeien, en elektriciteit is in de afgelopen negen maanden 20 procent duurder geworden. De geopolitieke spanningen lopen op, en burgers, bedrijven en overheden kampen met financiële onzekerheden en oplopende rentetarieven. Het in deze context aankondigen van een hernieuwde warmtepompplicht is wereldvreemd beleid dat niet in verbinding staat met de samenleving.

Tactische en psychologische blunder van formaat

Die verbinding heeft de nieuwe regering bij haar aantreden wel beloofd. Er zou geluisterd worden naar de zorgen en noden van burgers en ondernemers. We horen inmiddels dagelijks over netcongestie en oplopende energieprijzen, over jarenlange wachtlijsten en financiële onzekerheden. Minister Boekholt-O’Sullivan en premier Jetten blijken hier echter blind en doof voor, door met een warmtepompplicht te komen die deze wijdverbreide zorgen en noden alleen maar erger maakt. Mensen kunnen hier zoals Smeulders voorziet laconiek van worden, of anders wel cynisch, opstandig, kwaad of wantrouwig.

Het is een tactische en psychologische blunder van formaat om dergelijke negatieve emoties als minderheidskabinet in deze tijden van moeizame begrotingsonderhandelingen en internationale spanningen uit te lokken. Burgers en bedrijven snakken naar wat stabiliteit, voorspelbaarheid, kostenbeheersing en een tijdige netaansluiting, niet naar zwalkbeleid met een hernieuwde warmtepompplicht, duizenden euro’s extra uitgaven en steeds langer wordende wachtlijsten voor een netaansluiting.

Irrationeel elektrificatiebeleid

Honderden industrieën die bijvoorbeeld papier, steen en glas maken kunnen niet verduurzamen door te elektrificeren, omdat er te weinig stroom op het net is. Ze bungelen onderaan de wachtlijsten voor een netaansluiting, omdat scholen, ziekenhuizen en duurzamere bedrijven voorrang krijgen. Die scholen en ziekenhuizen zijn nog wel te begrijpen, maar die duurzamere bedrijven niet. Het kabinet zou juist voorrang moeten geven aan de minder duurzame energie-intensieve industrieën. Daar is immers de meeste CO₂-reductie te behalen.

Als CO₂-reductie het doel is van elektrificatie van de industrie, dan is het volstrekt irrationeel om kleinere CO₂-uitstoters voorrang op het net te geven ten opzichte van grotere CO₂-uitstoters. Elektrificatie van de industrie of van wat dan ook leidt overigens niet tot significante CO₂-reductie, want de benodigde extra stroom kan tot na 2035 alleen met meer betrouwbare en regelbare gas-, kolen- of biomassacentrales worden opgewekt. Elektrificatie leidt de komende vijftien jaar voornamelijk tot meer milieuvervuiling van batterijchemicaliën, uitputting van zeldzame metalen zoals lithium, kobalt, nikkel en koper, natuurvernietiging door intensieve mijnbouw, maatschappij-ontwrichtende netcongestie, oplopende stroomprijzen, afkalvende concurrentiekracht en verhoogde kans op stroomuitval.

Dit minderheidskabinet zou alles moeten doen om het nationale elektriciteitsverbruik en de stroompieken op het net te beteugelen. In plaats daarvan wil de regering deze problemen verder opslingeren, met een autoritaire verplichting voor woningbouwers, verhuurders en huizenbezitters om miljoenen warmtepompen te installeren waarvan we nu al weten dat daar de komende tien jaar te weinig stroom voor is.

Het wordt bovendien een ingewikkelde brij van regels en controles, met allerlei uitzonderingen en vrijstellingen voor monumentale panden, appartementen, warmtenetaansluitingen en mogelijk ook mensen met een smalle beurs of bijzondere omstandigheden.

Vertrouwen is wederkerig

Het is dwaas om dit te willen doordrukken, en het blijft gissen in hoeverre de minister is gezwicht voor een lobby vanuit de verwarmingsbranche. De Vereniging Eigen Huis verzet zich terecht tegen een warmtepompplicht, en pleit voor eigen keuze met goede voorlichting en zo nodig financiële ondersteuning.

Als warmtepompen werkelijk energie, CO₂ en geld besparen hoeven mensen niet verplicht te worden. Dan kan de regering er zoals David Smeulders opmerkt op vertrouwen dat mensen die keuze zelf wel maken. Vertrouwen is een wederkerig iets, en als de overheid wat meer vertrouwen in mensen toont zullen die mensen ook weer wat meer vertrouwen in de overheid krijgen. Toenemende regeldruk en dwang gaan daarbij niet helpen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Een verplichte warmtepomp jaagt burgers op vele duizenden euro’s extra kosten en bespaart geen CO2 verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat geldt voor schakels in verre landen, maar ook voor schakels in eigen land. Zodra het transport van elektriciteit in ons bovengrondse en ondergrondse net de stroompieken niet meer kan verwerken, leidt dat tot toenemende netcongestie, meer stroomuitval, langere wachtlijsten en hogere prijzen.

Onvermijdelijke natuurwet

Verschillende vormen van energie gaan door verschillende ketens. Elke keten begint met een energiebron, zoals aardolie, uranium, hout, wind, zon of stromend water. De energie die rechtstreeks uit zo’n bron komt is nooit direct bruikbaar voor ons. We hebben altijd een energie-omzetter nodig om vanuit de bron een bruikbare energiedrager te creëren.

Zonlicht bijvoorbeeld is mooi, maar pas als we het met een zonnepaneel omzetten in elektriciteit als bruikbare energiedrager kunnen we er onze huizen mee verwarmen en verlichten. Windenergie zetten we met windmolens om in elektriciteit, en aardolie zetten we met raffinage om in benzine en diesel als bruikbare energiedragers.

Zo’n bruikbare energiedrager moet vervolgens over honderden of duizenden kilometers getransporteerd en eventueel opgeslagen worden. Pas aan het eind van die lange complexe keten wordt het beschikbaar voor onze energieverbruikers, zoals lampen, auto’s en verwarmingssystemen. Al onze energiemodaliteiten vergen vanaf de bron een lange complexe keten van energie-omzetters, energiedragers, energietransporteurs, energieopslagmedia en uiteindelijk energieverbruikers.

In al die ketens treden aanzienlijke energieverliezen op, dat is een onvermijdelijke natuurwet. Die verliezen variëren per keten, maar behelzen altijd meer dan de helft van de oorspronkelijke energie uit de bron.

Een zonnepaneel bijvoorbeeld zet maar 10 procent van de zonne-energie om in elektriciteit. Bij stroomtransport gaat 5 tot 10 procent van de elektrische energie verloren, evenals bij het op- en ontladen van batterijen. De warmte die bij al die processen ontstaat is energie die af gaat van de getransporteerde en opgeslagen elektriciteit.

Een verbrandingsmotor zet maar een derde van de energie van benzine om in motorvermogen. Ook hier gaat de rest verloren als nutteloze warmte. Warmteverliezen bij energieomzetting, -transport en -opslag zijn een natuurkundig gegeven. Na decennia van optimalisatie kunnen daar met nieuwe technologie nog maar marginaal in verbeteren.

Verschillende energieketens hebben in verschillende schakels kleine of grote verliezen. De elektriciteitsketen is met name inefficiënt in opwekking, transport en opslag. Elektriciteit is daarentegen wel weer efficiënt bij de eindverbruiker. Bij fossiele brandstoffen is het andersom, Die zijn efficiënt om te zetten in bruikbare energiedragers, en ook efficiënt te transporteren en op te slaan. We kunnen bijvoorbeeld een hele wintervoorraad van aardgas voor heel Nederland opslaan in tanks, vrijwel zonder energieverlies.

Van elektriciteit daarentegen kunnen we nog geen landelijke dagvoorraad opslaan. Het kleine beetje dat we wel kunnen opslaan gaat met aanzienlijke verliezen gepaard, zeker als we dat met waterstof als energiedrager doen.

Eenzijdige focus op hernieuwbaarheid

Eindverbruikers van fossiele energie, zoals verbrandingsmotoren en cv-ketels, zijn op hun beurt veel minder efficiënt dan elektrische alternatieven. Het heeft in een energietransitie geen zin om uitsluitend te kijken naar de hernieuwbaarheid van een energiebron of de efficiëntie van een eindverbruiker. Alleen een analyse van de totale keten met alle tussenliggende schakels kan een goed inzicht geven in de efficiëntie, de integrale kosten en ook de duurzaamheid van een energiemodaliteit.

De energietransitie richt zich onterecht geheel op de hernieuwbaarheid van de bron. Die eenzijdige focus is de belangrijkste oorzaak van het hardnekkige falen van de energietransitie. De CO₂-uitstoot in Nederland neemt al drie jaar niet af, en steeg vorig jaar zelfs licht. Wereldwijd gaat het nog slechter, daar blijft de CO₂-uitstoot elk jaar stijgen.

Het is inmiddels volstrekt onwaarachtig en ongeloofwaardig om voor de zoveelste keer te roepen om een versnelling. Het heeft geen zin om een aanpak te versnellen die structureel niet werkt. Het is onverantwoordelijk om daar miljarden euro’s publiek geld tegenaan te blijven smijten. We draaien overduidelijk aan de verkeerde knoppen, en dat komt met name door de veel te eenzijdige focus op hernieuwbaarheid van energiebronnen.

Bij een integrale analyse van de diverse energieketens blijkt bovendien dat hernieuwbaarheid iets heel anders is dan duurzaamheid. Zonlicht is wel hernieuwbaar, maar als we in de lange complexe keten van omzetting, transport, opslag en eindverbruik van elektriciteit in hoog tempo zeldzame metalen zoals lithium, kobalt, nikkel en koper uitputten is dat niet duurzaam. Bomen blijven zichzelf wel hernieuwen, maar als we ze sneller kappen dan dat ze bijgroeien is dat niet duurzaam.

Wind is hernieuwbaar, maar als we land en zee vol zetten met brommende zwiepende windmolens is dat niet duurzaam. Als zo’n windmolen vervolgens het extreem sterke broeikasgas SF₆ gaat lekken, en door wiekslijtage een kilo microplastics per jaar in de natuur kan dumpen, is dat niet duurzaam.

Integrale ketenanalyses tonen aan dat alle energiemodaliteiten in verschillende schakels verschillende voor- en nadelen hebben. Er bestaan geen energievormen met alleen maar voordelen of alleen maar nadelen. In een effectieve energietransitie zouden we al die verschillende voor- en nadelen in elke keten zorgvuldige tegen elkaar moeten afwegen. Op die manier zouden we toe kunnen werken naar een optimale mix van alle opties, in termen van hernieuwbaarheid, duurzaamheid, efficiëntie en betaalbaarheid.

Integrale afweging ontbreekt

In de falende energietransitie vindt die zorgvuldige afweging over hele energieketens niet plaats. De focus ligt geheel op de eerste schakel, de hernieuwbaarheid van de bron. De duurzaamheidsproblemen verderop in de keten krijgen nauwelijks aandacht: Ontbossing door biomassa, stikstof-, fijnstof- en CO₂-uitstoot van houtverbranding, zwaar vervuilende mijnbouw van lithium, kobalt, nikkel en koper, milieu- en gezondheidsschade door windmolengeluid, en niet-herbruikbare afvalbergen van zonnepanelen, windmolenwieken en batterijen.

Fossiele brandstoffen veroorzaken soortgelijke duurzaamheidsproblemen in de keten, en die krijgen ook terecht veel aandacht: milieuvervuiling, stikstof, fijnstof, CO₂-uitstoot, bronuitputting enzovoorts. Het is echter onterecht dat diezelfde problemen bij hernieuwbare energiebronnen nauwelijks aandacht krijgen. Die onbalans belemmert de zorgvuldige afweging van alle voor- en nadelen van energieketens, die zo cruciaal is voor een effectieve energietransitie. Zolang we dat niet in balans brengen is en blijft de energietransitie gedoemd om te mislukken.

Oerwoud aan miljardensubsidies

Kabinet, coalitie en oppositie handelen penny-wise en pound-foolish door in voortdurende strijd met elkaar en met vakbonden en werkgevers te bekvechten over miljoenen euro’s voor tientallen maatschappelijke vraagstukken, terwijl er structureel miljarden euro’s verspild worden aan een energietransitie die zelfs in het rijke hoogontwikkelde Nederland al drie jaar niet tot CO₂-daling leidt.

Daar hebben we tijdens de jaarlijkse Verantwoordingsdag nog weinig over gehoord. Het is daarom hoog tijd dat het kabinet op de komende derde woensdag in mei wel tekst en uitleg gaat geven over de gebleken ondoelmatigheid van een oerwoud aan miljardensubsidies voor biomassa, elektrische auto’s, warmtepompen, zonnepanelen, windmolens, waterstoffabrieken en ondergrondse CO₂-opslag.

Een kloppende boekhouding is daarbij een noodzakelijke maar niet voldoende voorwaarde. De rechtmatigheid van overheidsuitgaven is een essentiële randvoorwaarde maar geen aanvaardbare legitimering van klimaatbeleid. De doelmatigheid van kilo’s CO₂-reductie per belastingeuro moet op tafel komen en gefileerd worden. Anders blijven we als blinde paarden achter allerlei energiemaatregelen aan galopperen zonder te beseffen dat ze niet werken.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Tijd voor groene transparantie: de doelmatigheid van kilo’s CO2-reductie per belastingeuro moet op tafel komen verscheen eerst op Wynia's Week.

Brainport Eindhoven staat in de top-10 van meest innovatieve en toonaangevende hightech-regio’s ter wereld. De verwachte economische groei is twee maal zo hoog als het landelijk gemiddelde. Het Rijk kende in 2016 een speciale status toe aan de Brainport-regio, vergelijkbaar met die van Amsterdam Airport en Rotterdam Seaport. In augustus voltooiden Rijk, provincie, bedrijfsleven en kennisinstellingen een achtjarige regio-deal. Daarin investeerden alle partijen gezamenlijk 479 miljoen euro. Het was de eerste keer dat Rijk en regio op deze schaal samen investeerden in innovatie, talentontwikkeling en regionale voorzieningen.

Te weinig stroom voor knappe koppen

Bedrijven, kennisinstellingen en regionale overheden in Oost- en Midden-Brabant werken dankzij dit succes van de afgelopen acht jaar in volle vaart aan economische groei, hoogwaardige werkgelegenheid, nieuwe medische technologie en duurzame energie. Dit trekt duizenden talenten aan uit binnen- en buitenland, die hier een mooie toekomst hebben en veel bijdragen aan de Nederlandse economie. Een maand na de voltooiing van deze unieke regio-deal komt echter het nieuws van Enexis dat er te weinig stroom is voor al deze knappe koppen en hun werkgevers.

Een pijnlijker illustratie van acht jaar falend klimaat- en energiebeleid is nauwelijks denkbaar, en in het bijzonder van falend elektrificatiebeleid. De beoogde en succesvolle stimulering van de Brabantse hightech-regio ging hand in hand met een langzaam maar zeker vollopend elektriciteitsnet waar energiemaatschappijen voor 2016 al voor waarschuwden. Iedereen in Den Haag wist het, maar bleef acht jaar lang als een konijn in de naderende koplampen zitten. Inmiddels zucht naast Utrecht en Brabant het hele land onder netcongestie, aan zowel de aanbodkant als de vraagkant.

Het kabinet blijft echter als een struisvogel met de kop in het zand inzetten op meer zeewindmolens, meer elektrische auto’s en meer warmtepompen. Dit verergert de netcongestie, verlengt de wachtlijsten voor netaansluitingen en remt aldus de innovatie, kennisontwikkeling, technische onafhankelijkheid, economisch groei en woningbouw die volgens hetzelfde kabinet zo belangrijk zijn voor ons land. Iedereen in Den Haag heeft de mond vol van ASML en groeiproject Beethoven, maar nu het Veldhovense bedrijf die groei met verve heeft ingezet dreigt er stroomtekort voor de laboratoria, fabrieken, woonwijken en voorzieningen van hun duizenden nieuwe werknemers.

Philips, DAF, NXP, VDL en duizenden hightechbedrijven in de wijde omgeving van Brainport Eindhoven wacht eenzelfde lot. Rijk, provincie, energieregio’s, netbeheerders en de Autoriteit Consument en Markt (ACM) nemen met een crisisaanpak maatregelen om verdere overbelasting van het Brabantse elektriciteitsnet te voorkomen. Dat is nuttig en nodig, maar het blijft dweilen met de kraan open zolang de regering blijft volharden in meer elektrificatie en meer variabele stroomopwekkers.

Dweilen met de kraan open

Netcongestie is evenals verkeerscongestie het gevolg van te grote pieken in vraag en aanbod. Windmolens en zonnepanelen slingeren de aanbodpieken op, en elektrificatie van automobiliteit, verwarming en industrie slingert het totale elektriciteitsverbruik en dus de vraagpieken op. Die pieken zijn veel te groot en aanhoudend om op te lossen met slimme software en meer batterijen. Politici presenteren dat met kwalitatieve argumenten wel als een oplossing, maar het is slechts symptoombestrijding. Gedegen rekenwerk leert dat batterijopslag en aanbodgestuurd verbruik een druppel op de gloeiende plaat van structurele langjarige netcongestie zijn.

Enexis en andere netbeheerders weten dit en zien zich in toenemende mate gedwongen tot draconische maatregelen zoals aansluitpauzes, groeiende wachtlijsten en waarschuwingen voor stroomuitval. We praten al jaren over zogenaamde oplossingen met batterijen, slimme software en ‘smart grids’, maar de netcongestie en de wachtlijsten in het hele land groeien gestaag door. Het destructieve landelijke effect van meer elektrificatie en meer variabele stroomopwekkers neemt dus sneller toe dan het heilzame effect van slimme software en meer batterijen in de regio.

Neerwaartse spiraal van tien jaar

Deze neerwaartse spiraal is in de afgelopen tien jaar gestaag op gang gekomen, conform de waarschuwingen van deskundigen. Het is in dat licht misleidend om de maatregelen die nu in Noord-Brabant worden genomen een ‘crisisaanpak’ te noemen. Een crisis is immers een plotselinge onvoorziene en tamelijk zeldzame noodsituatie. De huidige netcongestie is daarentegen een voorzien langjarig structureel fenomeen in binnen- en buitenland, en dus het tegenovergestelde van een crisis.

Regeren zou vooruitzien moeten zijn, maar dat is er als het om klimaat- en energiebeleid gaat niet bij. Dat geldt voor elektrificatie, windmolens en zonnepanelen, en het geldt evenzeer voor biomassa. Dat ligt sinds de zomer zwaarder onder vuur dan ooit vanuit wetenschap, maatschappij en landelijke media. Ook dit was voorzien, nota bene door premier Jetten zelf. Hij stelde in april 2022 als minister van Klimaat en Groene Groei een subsidiestop in voor alle nieuwe houtige biomassaprojecten. Hij sprak toen in een brief aan de Tweede Kamer van ‘ambitieus afbouwpad’.

Elektrificatie en biomassa denderen door op een doodlopende weg

Dat klonk hoopgevend, want klimaatminister Jetten bevestigde daarmee de wetenschappelijke en maatschappelijke kritiek dat het kappen en verbranden van levende bomen slecht is voor natuur en klimaat. Vier jaar later horen we niets meer over dat ambitieuze afbouwpad. Vorig jaar steeg de hoeveelheid houtstook in de vier grote elektriciteitscentrales zelfs, mede onder druk van de Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie. Niemand kan nog beweren dat hij of zij de desastreuze gevolgen van grootschalige gesubsidieerde houtkap en houtverbranding niet kent. Dat geldt ook voor de desastreuze gevolgen van grootschalige elektrificatie.

Toch denderen beide beleidsterreinen door op een doodlopende weg alsof er geen vuiltje aan de lucht is. Regionale net- en bosbeheerders proberen er in een zogenaamde crisisaanpak nog het beste van te maken, ondanks de inactiviteit van premier Jetten en klimaatminster Van Veldhoven op deze dossiers. Zij hebben kennelijk niet de wil of de macht om een halt toe te roepen aan economie schadende netcongestie en natuur schadende ontbossing. Dit zijn geen deelproblemen in een veelheid van Haagse en Brusselse beleidsterreinen, dit zijn allesomvattende nationale en internationale kwesties van welzijn en gezondheid voor mens en milieu.

Onwil of onmacht om netcongestie en ontbossing op te lossen

We gaan zien welke provincies na Utrecht en Noord-Brabant geconfronteerd worden met draconische maatregelen zoals een aansluitpauze op het elektriciteitsnet voor nieuwe woonwijken. We gaan zien welke ontboste oerwouden er na die van Maleisië in het nieuws gaan komen.

Als regeren vooruitzien is wacht het kabinet deze dreigende rampspoed niet af, maar gaat in plaats daarvan zorgen dat die wordt afgewend. Anders keren miljoenen kenniswerkers, woningzoekenden en natuurliefhebbers zich met recht en reden af van dit minderheidskabinet en de drie regeringspartijen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Netcongestie schaadt het hart van onze economie. Maar het kabinet grijpt niet in verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland stoot dan binnen de eigen landsgrenzen weliswaar minder CO₂ uit, maar die uitstoot komt er in andere landen net zo hard of nog harder bij. Deze geëxporteerde CO₂-emissie verdubbelde in de afgelopen tien jaar, en deed de binnenlandse reductie voor een groot deel teniet.

De totale broeikasvoetafdruk van Nederland steeg daardoor zelfs met 4 procent in de periode 2014-2022, volgens de meest recente definitieve cijfers van het Compendium voor de Leefomgeving (CLO) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Kostenstijging zonder klimaatwinst

Martien Visser vergelijkt dit met een buitenlandse vakantie van twee weken. Het maandelijkse verbruik van elektriciteit, aardgas en benzine in je eigen huishouden halveert daardoor, maar het verbruik van je vakantiehuisje en de huurauto doen die binnenlandse besparing teniet. Dat vakantiehuisje en die huurauto kosten wel extra geld. Verplaatsing van uitstoot leidt zo tot kostenstijging zonder klimaatwinst.

Visser adviseerde in juni 2025 om CO₂-reductie in Nederland door verplaatsing ervan niet langer een klimaatdoel te noemen. Sophie Hermans, de toenmalige minister van Klimaat en Groene Groei, schortte kort daarna onder druk van de Tweede Kamer de nationale CO₂-heffing voor de industrie op. Die heffing bleek binnenlandse bedrijven het land uit te jagen, en daarmee CO₂-uitstoot te verplaatsen zonder het te reduceren. In de aanloop naar Prinsjesdag 2026 concludeerde Visser dat de formeel gerapporteerde CO₂-uitstoot waar Nederland via haar klimaatwet op stuurt, nagenoeg geen relatie heeft met haar klimaatambities.

Stientje van Veldhoven, de nieuwe minister van Klimaat en Groene Groei, negeert tot nu toe deze harde conclusie van een gepromoveerde natuurkundige en doorgewinterde lector. Dit blindstaren op de interne klimaatdoelen van Nederland en de EU noemt Remco de Boer gevaarlijk. Hij waarschuwt dat Europa met het doel van 90 procent CO₂-reductie in 2040 zijn nek in de strop heeft gelegd. Het koste wat kost in korte tijd najagen van dergelijke vergaande klimaatdoelen levert maar zeer beperkte klimaatwinst op, tegenover aanzienlijke economische en geopolitieke verliezen.

De Nederlandse en Europese chemiesector verkeert al in een crisis, aldus voorzitter Ronald van Klaveren van de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie. Dit geldt ook voor andere sectoren zoals de auto-industrie. Volkswagen kondigde onlangs voor de tweede keer in korte tijd ontslag aan voor 50.000 werknemers. Het aantal nieuwe auto’s in Nederland en in Europa daalt echter niet, dus importeren we er meer uit bijvoorbeeld China.

Industriële zelfvernietiging

Aluminiumfabrikant Aldel in Delfzijl ging in 2022 definitief failliet door hoge energieprijzen. Nederland verbruikt echter niet minder aluminium, en importeert dus meer. Die import komt voor een belangrijk deel uit Rusland, direct of indirect via bijvoorbeeld Turkije en Aziatische landen. De klimaatwinst van al deze industriële zelfvernietiging is negatief. Rusland, Turkije, China en andere Aziatische landen hanteren immers minder ambitieuze klimaatdoelen en milieuregels dan wij.

De Boer en Visser zijn net als Fenna Swart van Comité Scone Lucht beslist geen klimaatsceptici. Zij zijn voorstander van verduurzaming en CO₂-reductie, maar bekritiseren met wetenschappelijke en cijfermatige onderbouwing de manier waarop Nederland en de EU dat aanpakken. Het kabinet zou er verstandig aan doen om onderbouwde en opbouwende kritiek uit onverdachte hoek te omarmen. In plaats daarvan negeren minister van Veldhoven en premier Jetten deze kritiek.

Het kabinet kiest in de klimaat- en energiebegroting voor 2027 met name voor wind op zee, bestaande subsidieregelingen zoals SDE++, onderdelen van de energie-infrastructuur en ondergrondse CO₂-opslag (project Aramis). Los van de dubieuze effectiviteit van deze maatregelen ontbreken de twee grootste onderdelen van een totale energietransitie: elektriciteitsnetten en kerncentrales. De beoogde energietransitie vergt een integrale systeemtransitie waarin de hoeveelheid hernieuwbare energie allang niet meer de beperkende factor is.

In de komende tien jaar gaat het vooral om de beschikbaarheid van netcapaciteit, stabiele regelbare elektriciteitsopwekking en energieopslag. De toenemende achterstanden daarin leiden tot toenemende energieprijzen, netcongestie, wachtlijsten voor netaansluiting en risico’s van stroomuitval.

Het financieringsgat voor netuitbreiding zou tenminste 100 miljard euro zijn, en dat voor kerncentrales 20 tot 30 miljard euro. Dat is tien maal zoveel als de bedragen die nu voor wind op zee, bestaande subsidieregelingen, infrastructuur en ondergrondse CO₂-opslag zijn uitgetrokken.

Gebrek aan visie, innovatie en lef

De vraag is dus niet of en hoeveel het kabinet besteedt aan klimaatdoelen, maar of het naar de juiste maatregelen gaat. In de huidige plannen blijkt dat helaas niet het geval. De volgorde van klimaatmaatregelen is onlogisch en ineffectief. Het aantal windmolens neemt toe, en de netcongestie eveneens. Het aantal elektrische auto’s neemt toe, en het laadpalentekort eveneens. De vraag rijst wat onze regering en de vele beleidsmakers en adviseurs eromheen bezielt om te volharden in deze conservatieve aanpak van meer van hetzelfde. Regeren zou toch vooruitzien moeten zijn, en niet achterom kijken.

Het klimaatbeleid ontbeert visie, innovatie en lef. Visie gaat over een integrale systeemtransitie die veel verder rijkt dan bureaucratische binnenlandse klimaatdoelen en zoveel mogelijk windmolens en zonnepanelen. Innovatie gaat over klimaat- en energiebeleid dat strategisch en doelmatig inspeelt op de actualiteit en de ingrijpende geopolitieke veranderingen. Lef gaat over het onderbouwd ingaan tegen achterhaalde Brusselse en Haagse dictaten die verdere verduurzaming meer kwaad dan goed doen.

Uit de Haagse en Brusselse bubbel

Het Nederlandse kabinet kan de koers van de falende energietransitie wellicht niet morgen veranderen. Het kan om te beginnen wel visie, innovatie en lef tonen door uit de Haagse bubbel van het politiek correcte narratief te treden, met veel meer aandacht voor prominente criticasters zoals Remco de Boer, Martien Visser, Fenna Swart en talloze wetenschappers in binnen- en buitenland.

Dat kan vervolgens leiden tot hernieuwde beleidsmatige visie, innovatie en lef waar natuur, klimaat en economie veel meer baat bij hebben dan bij het vastgeroeste klimaatbeleid van nu. Het is cruciaal voor Nederland en Europa dat het kabinet daar het voortouw in neemt. Dat zou pas echt klimaatkoploperschap zijn.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoezo ‘koploperschap’? De nationale klimaatdoelen zijn juist schadelijk voor klimaat en milieu verscheen eerst op Wynia's Week.

De stichting Comité Schone Lucht (CSL) heeft aangifte van subsidiefraude en overtreding van duurzaamheidsregels gedaan tegen RWE. CSL heeft tevens een rechtszaak aangekondigd tegen de Nederlandse staat om strenger toezicht op de herkomst van houtige biomassa af te dwingen. De politie en de Voedsel- en Warenautoriteit doen onderzoek. NRC en BNNVara onthulden dit alles op 10 september in de krant en in het tv-programma Zembla.

Het duurzame-biomassasprookje

Drie vragen dringen zich op. Hoe kan dit gebeuren? Is er nog wel iemand in Den Haag die zich in weerwil van onze keurige regels nog iets aantrekt van wat er werkelijk gebeurt in tropische regenwouden? Hoe hebben we als Nederland zo diep kunnen zinken met ons biomassabeleid? Om daar inzicht in te krijgen moeten we ons verdiepen in het duurzame-biomassasprookje.

Er was eens een houtzagerij in Maleisië die gekapte bomen uit het tropische regenwoud verzaagde tot planken voor meubelmakerijen en bouwbedrijven. Daarbij ontstond resthout, zoals zaagsel, snippers, spaanders, schors, takken, te kleine stukken en gebroken planken. Dat resthout was voor meubelmakerijen en bouwbedrijven onbruikbaar, maar kon nog wel als duurzame biomassa aan een energiebedrijf in Nederland worden verkocht. Dat energiebedrijf heette RWE, en hoefde de herkomst van het resthout en van de oorspronkelijke boomstammen niet op duurzaamheid te controleren. Dat was voor RWE en voor de houtzagerij wel zo gemakkelijk.

De houtzagerij verdiende zijn geld voornamelijk met het maken van planken, en streefde vanzelfsprekend naar zo min mogelijk resthout. De bedrijfsleider stelde zijn zaagmachines zo in dat er zoveel mogelijk verkoopbare planken uit een boomstam kwamen. Het gebeurde desondanks wel eens dat een instelling niet klopte, of dat een machine haperde. Dan ontstond er meer resthout, en kon zelfs een hele boomstam tot onbruikbare stukken worden verzaagd. Dat extra resthout kon dan nog wel als duurzame biomassa worden verkocht aan RWE in Nederland.

Steeds minder planken en meer resthout

De zagerij ontdekte gaandeweg dat RWE voor het verbranden van resthout elk jaar honderden miljoenen euro’s subsidie kreeg van de Nederlandse overheid. De zagerij verhoogde daarom de prijs van dat resthout, en bleek er zelfs meer geld voor te kunnen krijgen dan voor bruikbare planken. De bedrijfsleider kreeg daarom opdracht om de zaagmachines anders in te stellen, teneinde steeds meer resthout en steeds minder planken te maken. Uiteindelijk maakte de zagerij alleen nog maar resthout van de bomen uit het tropische regenwoud, en helemaal geen planken meer. De zagerij verdiende hier zoveel geld mee dat ze konden investeren in uitbreiding. Aldus lieten ze steeds meer bomen uit het tropische regenwoud kappen om te verzagen tot resthout voor RWE.

Ongeloofwaardig verhaal blijkt werkelijkheid

Dit ongeloofwaardige verhaal lijkt een bizar sprookje, maar blijkt in de reportages van NRC en Zembla helaas werkelijkheid in Nederlandse biomassacentrales van RWE. Het Duitse energiebedrijf verbrandt in de Amercentrale bij Geertruidenberg en de Eemscentrale bij Delfzijl op papier 100 procent resthout. Dat resthout wordt onder meer uit Maleisië geïmporteerd. RWE zou de herkomst ervan formeel niet op duurzaamheid hoeven te controleren, omdat het als resthout geregistreerd staat.

De NEA constateerde afgelopen januari echter dat de kap ervan bijdraagt aan ontbossing in Maleisië. Dat is wettelijk verboden, maar de NEA, minister Hermans en de directie van RWE grepen niet in. De huidige minister van Klimaat en Groene Groei Stientje van Veldhoven (D66) doet dat tot nu toe ook niet. Daarmee gaat zij net als haar voorgangster Hermans moedwillig door met het subsidiëren van illegale ontbossing die door de eigen autoriteit is vastgesteld.

Ik heb afgelopen zomer met eigen ogen de gruwelijke kaalkap van eeuwenoude wouden in Litouwen kunnen aanschouwen. De pijnlijke conclusie is dat de winstgevende steenkoolcentrales die premier Jetten als fractievoorzitter van D66 in 2019 nog weg wilde hebben, minder schade aan het milieu toebrengen dan de gesubsidieerde biomassacentrales van nu.

Naast de illegale ontbossing in verre landen stoten de Amercentrale en de Eemscentrale vandaag de dag met houtstook zo’n 15 procent meer CO₂ uit dan voorheen met steenkool. Dat laatste is een natuurkundig gegeven dat niemand bestrijdt, maar de bosvernietigende houtstook gaat toch door omdat de uitgestoten CO₂ daarvan formeel niet meetelt.

Ecocidale geldverspilling

Sommige Haagse en Brusselse politici, bureaucraten en adviseurs blijven dit biomassasprookje nog steeds geloven, ondanks alle wetenschappelijke en maatschappelijke tegenwerpingen in de afgelopen vijf jaar. RWE blijft gretig gebruik maken van dat naïeve geloof, om elk jaar zonder scrupules honderden miljoenen euro’s publiek geld binnen te harken. Er is voor de periode 2018-2027 maximaal 2,5 miljard euro subsidie voor de ‘stimulering van duurzame energieproductie’ (SDE+) toegezegd voor het verbranden van hout uit alle delen van de wereld. Door het resthout te noemen hoeft formeel niemand de herkomst ervan te controleren.

Het kabinet zit erbij en kijkt ernaar, zonder enig initiatief en lef om een subsidiestop in te stellen voor deze ecocidale geldverspilling. RWE geeft nota bene zelf aan dat het na 2027 niet zonder nieuwe subsidies door kan gaan met grootschalige houtverbranding. De Eemscentrale zou dan niet van steenkool naar volledige houtstook kunnen overstappen, en volgens de ‘Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie’ in 2030 moeten sluiten. Dat zou niet alleen een miljardenstrop zijn, maar ook de leverbetrouwbaarheid van elektriciteit ondermijnen en de netcongestie verergeren.

Verbod op kolen is contraproductief

De Eemscentrale is veruit de grootste van ruim 70 elektriciteitscentrales in Nederland. Het nominale vermogen is 1560 megawatt, 12 procent van ons gemiddelde landelijke verbruik. De stabiele betrouwbare 24/7 beschikbaarheid daarvan is essentieel om huishoudens, bedrijven, overheidsdiensten, ziekenhuizen, communicatiesystemen, datacenters, beveiligingssystemen, defensie-eenheden, verkeerssystemen, luchthavens en openbaar vervoer op alle uren en dagen van het jaar goed te laten functioneren. Nederland kan zich als dichtbevolkt hoogontwikkeld land absoluut geen stroomstoringen en black-outs permitteren.

We kunnen daarom met een overdaad aan variabele wind- en zonne-energie niet zonder stabiele regelbare elektriciteitscentrales. Netbeheerder Tennet waarschuwde eerder dit jaar al voor een tekort aan regelbare opwekcapaciteit vanaf 2028. Sluiting van de Eemscentrale in 2030 is derhalve geen optie. Steenkool verbranden mag dan echter niet meer. Houtstook draagt bij aan illegale ontbossing, constateert de NEA. Het kabinet moet dit dilemma doorbreken – conform het eigen motto ‘het kan wél’ – door de contraproductieve ‘Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie’ op te schorten.

Het kabinet Rutte-3 stelde dat wettelijke verbod op kolenstook in 2019 in, om op papier te voldoen aan het Urgenda-vonnis van 25 procent CO₂-reductie in 2020. Dat reductiedoel hebben we dankzij corona nog gehaald ook, en we wisten toen nog niet wat we nu weten: De herverkiezing van Trump, oorlogen in Oekraïne, Gaza en Iran, exploderende energieprijzen, structurele netcongestie, afnemende leverbetrouwbaarheid van elektriciteit, jarenlange wachtlijsten voor netaansluitingen, illegale ontbossing in Maleisië en verhoogde CO₂-uitstoot van houtstook.

Evenzo weet niemand hoe ons land en de wereld er na 2030 uit zullen zien. Het opschorten van het wettelijke verbod op kolen is cruciaal om in lijn met de Troonrede onze energiezekerheid en -betaalbaarheid te waarborgen. Het bespaart bovendien miljardensubsidies in de komende jaren, in lijn met de gespannen Miljoenennota. We zullen steenkool in elk geval nodig hebben tot de beoogde extra kerncentrales er staan, of we dat nu leuk vinden of niet. We weten inmiddels wel dat steenkool verbranden altijd nog minder schadelijk voor natuur en klimaat is dan hout verbranden.

Onmiddellijke subsidiestop op houtige biomassa

Heel Den Haag zal de komende maanden naar aanleiding van de Troonrede en de Miljoenennota met het mes tussen de tanden bekvechten om elke euro. Alle grote en kleine maatschappelijke vraagstukken zullen daarbij aan bod komen. Het valt te bezien of iemand op het idee komt om de gigantische geldlekkage naar een van fraude beschuldigde commerciële buitenlandse energiereus voor ontbossende en CO₂-verhogende biomassa te stoppen.

Het kabinet is aan zet om een einde maken aan deze onwettige praktijk, door resoluut te stoppen met subsidies voor houtverbranding die volgens de NEA bijdragen aan ontbossing. Het zou wat zijn als het door Comité Schone Lucht van overtredingen en fraude beschuldigde RWE dan naar de rechter zou stappen om de hun toezegde SDE+ subsidies alsnog op te eisen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht We kunnen niet zonder steenkool tot de nieuwe kerncentrales er staan verscheen eerst op Wynia's Week.

Daarom in deze spannende dagen voor Prinsjesdag eerst even vier natuurfeiten rechtzetten:

1. Nederland heeft de EU-afspraak voor reductie van ammoniak (‘stikstof’, uitstoot van de landbouw) gehaald. Nederland is nu al 20 procent onder het EU-doel voor 2029.
2. Idem voor stikstofdioxide (NO₂) en stikstoftrioxide (NO₃): 45 procent onder het afgesproken EU-doel voor 2029.
3. Het doel van 30 procent beschermde natuur geldt voor de hele EU, niet voor iedere afzonderlijke lidstaat. ‘Alle lidstaten moeten bijdragen, in de mate van hun mogelijkheden’. Als Nederland, Denemarken en de Duitse deelstaten Bremen en Hamburg voor dit sympathieke doel partneren met de Scandinavische landen, is het dus niet nodig om met dwang Nederlandse boerderijen op te heffen. In Finland is immers al 86 procent van de oppervlakte natuurgebied; in Zweden zelfs nog meer.
4. ‘Al bij de vaststelling van de Vogelrichtlijn heeft de wetgever duidelijk gemaakt dat deze niet tot doel heeft elke afzonderlijke vogel onvoorwaardelijk te beschermen’ (Europees Hof van Justitie, 2020).

Eén broedende zwaluw

Deze vier feiten zijn slecht bekend (of worden ontkend) bij onze duizenden milieuambtenaren. Die willen nog steeds boerdenland met dwang omzetten in natuurgebied om de ’30 procent natuur’ te halen. En zes jaar na de EU-verduidelijking over de vogels leggen zij toch het werk aan de Norgerbrug bij Assen voor maanden stil vanwege één broedende zwaluw.

En een nieuwe uitdaging komt: de EU heeft ‘biodiversiteit’ aangewezen als het belangrijkste nieuwe doel. Toenmalig minister Christianne van der Wal (VVD) vroeg bureau Berenschot in 2024 om advies. Precies omdat er nu zo veel ambitieuze doelen tegelijk zijn waarschuwden de adviseurs: een route waarbij het Rijk dwingt is kansloos en draagt niet bij aan het vertrouwen in de overheid.

In plaats daarvan suggereerde Berenschot om provincies, waterschappen en ook afzonderlijke natuurgebieden het recht te geven om per gebied eigen regels vast te stellen, ook als die afwijken van de landelijke normen uit de Omgevingswet. Dat kan nu al met artikel 4.6 van die wet, waarin het gaat over maatwerkregels. Per natuurgebied een plan uitvoeren op basis van lokaal onderzoek naar wat nodig is om het alles wat leeft naar de zin te maken. Hebben de vogels rust en kunnen ze genoeg eten vinden? Zijn er voldoende waterplanten om de kwaliteit van het water te beschermen? Enzovoort.

Maar zo mag het niet van PRO en van D66. Die willen niet dat natuurbeschermers per natuurgebied onderzoeken of waterplanten genoeg fosfor absorberen; die willen liever een landelijke strenge wet voor fosfor zodat het door hen gewenste aantal veeboeren failliet gaat. Die willen ook niet dat we per natuurgebied goed kijken of er wel genoeg voedsel is voor alle soorten vogels, en dan zo nodig hier en daar wat dierlijke mest uitzaaien om de insectenpopulatie te bevorderen. Nee, PRO en D66 handhaven liever een onmogelijke landelijke wet tegen ammoniak waardoor straks in sommige provincies 40 tot 50 procent van de koeien weg moet.

Zo’n nachtmerrie mag geen realiteit worden. En dat hoeft ook niet. Juriste Juliane Kokott, hoogleraar aan de Universiteit van Sankt Gallen (Zwitserland) en advocaat-generaal van het Europese Hof van Justitie zei het al:

‘Het is duidelijk dat een lidstaat als Nederland niet onderworpen kan zijn aan een onvoorwaardelijke verplichting om zijn landbouw plotseling op grote schaal in te perken en ook fors in te grijpen in andere economische ontwikkelingen teneinde de belasting van Natura 2000-gebieden met stikstof tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen. Dwingende redenen van groot openbaar belang dienen naar behoren in aanmerking te worden genomen. Deze redenen bestaan enerzijds uit het algemene maatschappelijke belang bij economische ontwikkeling en anderzijds, met name wanneer reeds goedgekeurde activiteiten mogen worden voortgezet, uit het rechtsstatelijke doel, de grondrechten van de betrokken ondernemingen te eerbiedigen’.

Grote schande

Kokott waarschuwt tegen respectloos optreden tegen medeburgers op het platteland en in de vissersdorpen. De PRO/D66-milieuambtenaren moeten zich dat aantrekken, want zij, en niet de EU, veroorzaken de nachtmerrie.

Al in 2018 voorspelde Kokott dat rechtszaken over stikstof op basis van artikel 6, lid 3, van de Habitatrichtlijn voor verdriet zouden zorgen. Met dat artikel wint Johan Vollenbroek te vaak zijn processen. Daarom adviseerde zij toen al dat ‘Nederland volgens artikel 6, lid 4, tweede alinea, de Commissie had moeten raadplegen’. (Let wel: artikel 6, lid 3, stipuleert ‘er mag geen twijfel blijven bestaan over mogelijke achteruitgang van natuur’; artikel 6, lid 4, biedt ruimte voor compenserende maatregelen, eventueel ook in andere natuurgebieden.)

De grote schande van onze PRO/D66-ambtenaren is dat zij nu al acht jaar lang dat advies niet willen opvolgen. De laatste keer dat Nederland gebruik maakte van artikel 6, lid 4, was in 2016 voor de Blankenburgtunnel. Toen verloren prompt de milieulobby’s. Daarna heeft Nederland nooit meer dat winnende artikel ingeroepen, hoewel dat bijvoorbeeld ook het probleem van de veerboot naar Ameland zou oplossen. Waarom niet? Andere landen doen het regelmatig om groen licht te krijgen van het Europese Hof van Justitie (of direct al van de Europese Commissie).

Harde beschuldiging

Ik denk dat veel PRO/D66-ambtenaren de harde lijn van Milieudefensie en Johan Vollenbroek eigenlijk wel mooi vinden en dat ze daarom nooit een beroep doen op artikel 6, lid 4, hoewel het juist voor dergelijke gevallen is bedoeld. Een harde beschuldiging, maar wat is een betere verklaring?

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Misschien vinden al die linkse milieuambtenaren het stiekem wel mooi dat Johan Vollenbroek steeds extremer beleid afdwingt verscheen eerst op Wynia's Week.

Te midden van die licht ontvlambare politieke kwesties trekken de regeringspartijen D66, VVD en CDA niet minder dan 1,3 miljard euro uit voor project Aramis. Dat is het zogenoemde vlaggenschip van de ondergrondse CO₂-opslag (CCS, Carbon Capture and Storage). Die ontzagwekkende hoeveelheid geld blijkt nodig omdat de energiegiganten Shell en TotalEnergies als beoogde investeerders het risico te groot vonden. Het kabinet wil dat risico nu overnemen, op kosten van alle belastingbetalende burgers en bedrijven.

In het kader van de Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) gaat er al 2,1 miljard euro subsidie naar het CCS-project Porthos. Dat zou oorspronkelijk in 2024 operationeel worden, maar toen is de aanleg pas gestart. Ik schreef in februari nog dat Porthos later dit jaar alsnog zou moeten beginnen met het opslaan van CO₂ onder de Noordzee, maar dit is inmiddels met alweer een jaar vertraagd tot de tweede helft van 2027. De kosten lopen intussen op, net als bij het ruim acht keer zo grote Aramis-project. Dat kampt nu al met één tot twee jaar vertraging, nog voordat er een paal in de grond is gegaan.

Er zijn wereldwijd 77 CCS-projecten operationeel, waarvan er niet een goed functioneert. Het grootste project Gorgon in Australië realiseert sinds de start in 2019 slechts ongeveer een derde van de beoogde CO₂-opslagcapaciteit.

Onverantwoorde geldsmijterij

Het is onverantwoord dat het minderheidskabinet nog eens 1,3 miljard euro kostbaar belastinggeld wil verkwisten aan onvolwassen en onbewezen CCS-technologie. Dat geld kan dan niet naar zorg, sociale zekerheid of defensie. Het gaat in plaats daarvan naar een eindige lineaire methode om tijdelijk een paar procent van onze CO₂-uitstoot onder de grond te stoppen. CCS vergt peperdure infrastructuur waarin ervaren kapitaalkrachtige energiereuzen niet willen investeren. Het heeft alles weg van vuil onder het tapijt vegen en beweren dat je hebt schoongemaakt.

De Tweede Kamer doet er verstandig aan om de voorgenomen megasubsidies voor Aramis weg te stemmen, en daarmee 1,3 miljard euro vrij te maken om de hete hangijzers in de miljoenennota op te lossen. De financiële krapte zal de komende jaren niet afnemen, getuige de aangekondigde massaontslagen bij Volkswagen in Duitsland. Het schrappen van 50.000 extra banen bovenop de eerdere 50.000 is exemplarisch voor de verzwakkende industrie van ons en onze oosterburen. Het suïcidale EU-beleid naar een volledige elektrisch wagenpark draait de Europese auto-industrie langzaam maar zeker de nek om, en versterkt tegelijkertijd de Chinese concurrentie.

Zelfs Volkswagen blijkt niet bestand tegen dit zelfbeschadigende beleid, waarin elke strategische overweging ten aanzien van concurrentievoordeel, gebalanceerde handel en wederzijdse afhankelijkheid ontbreekt. Het druist regelrecht in tegen het in 2024 gepubliceerde rapport van voormalig ECB-president Mario Draghi, dat juist pleitte voor versterking van de eigen Europese industrie en concurrentiekracht. Brussel en Den Haag gaan echter door met verzwakken, zonder oog voor de veranderende economische en geopolitieke realiteit. We werden in het vorige decennium al afhankelijk van Chinese zonnepanelen en batterijen, en dat gaan we met de afkalving van Volkswagen en andere Europese automakers ook worden voor Chinese auto’s.

Het energieverbruik in China is mede daardoor met 37 procent gegroeid in de afgelopen tien jaar. Het steenkoolverbruik steeg met 18 procent, en het totale fossiele verbruik met 29 procent. Het fossiele aandeel in de totale mix daalde weliswaar van 93 naar 88 procent, maar dat komt alleen doordat het door Europa aangewakkerde totale energieverbruik sneller groeide (met 37 procent) dan het fossiele verbruik (met 29 procent).

Dat is illustratief voor de hele mondiale energietransitie. Fossiele brandstoffen en CO₂-uitstoot blijven daardoor elk jaar gestaag doorgroeien. Er wordt op basis van de lichte daling van het fossiele aandeel wel beweerd dat de wereld en China aan het vergroenen zijn, maar het tegendeel is waar. China verbruikt elk jaar 2 procent meer steenkool, 4 procent meer olie en 9 procent meer gas. Het land stoot als gevolg daarvan elk jaar 4 procent meer CO₂ uit.

Ondermijnende subsidies

China stoot inmiddels vijf maal zoveel CO₂ uit als de hele EU. Het feit dat ons kleine werelddeel in de afgelopen tien jaar met 2 procent per jaar is gedaald valt dus in het niet bij de jaarlijkse 4 procent stijging van China. De zogenaamde Europese CO₂-reductie is in werkelijkheid een verplaatsing en vermeerdering van industriële productie en CO₂-uitstoot naar China en andere overzeese landen. Industrieën en energiebedrijven onttrekken zich daar grotendeels aan onze CO₂-boekhouding, klimaatwetten en milieuregels.

De Europese en Nederlandse miljardensubsidies voor elektrische auto’s en zonnepanelen dragen derhalve niet bij aan vermindering van de mondiale CO₂-uitstoot en milieuvervuiling, integendeel. Ze ondermijnen bovendien onze industrieën, en daarmee onze belastinginkomsten en rijksbegroting.

Ondergrondse CO₂-opslag in Nederland doet dat eveneens, met 2,1 miljard euro SDE++ subsidie voor Porthos en nog eens 1,3 miljard euro voor Aramis. Dit is opgeteld 3,4 miljard euro risicovol geld waar energiemultinationals zich niet aan wagen, waarin vertragingen en kostenoverschrijdingen zich opstapelen, en waarvan niemand weet of het ooit iets gaat opleveren.

EU-commissaris Wopke Hoekstra voor Klimaat, Net-Zero en Groene Groei ziet kennelijk in dat we met het klimaatbeleid op het verkeerde spoor zitten. Hij wil dat industrieën EU-gelden voor verduurzaming in Europese bedrijven investeren, en niet in vestigingen en bedrijven buiten Europa. Hij wil verder dat er naast het tegengaan van klimaatverandering (mitigatie) meer aandacht komt voor aanpassing aan klimaatverandering (adaptatie). Onze warmere zomers en winters nopen tot meer aanpassing aan droogte en overvloedige regenval, aldus Hoekstra.

Dat is een welkom signaal vanuit Brussel, maar Nederland en de EU moeten niet de fout maken door extra adaptatiemaatregelen te nemen naast de bestaande mitigatiemaatregelen. Dat zou met een krappe begroting en een schaarse arbeidsmarkt een strategische fout zijn. De extra adaptatiemaatregelen waartoe Hoekstra terecht oproept moeten in plaats van mitigatiemaatregelen komen. Een goede strategie kenmerkt zich door duidelijke keuzes tussen wat we wel en wat we niet doen. Alles tegelijk willen is dwaas.

Dom en kortzichtig

Mitigatiemaatregelen die plaats maken voor meer adaptatiemaatregelen moeten geselecteerd worden op basis van aangetoonde ondoelmatigheid van CO₂-reductie en schadelijkheid voor de Europese economie. Dan komen elektrische auto’s en elektrificatie in het algemeen direct in aanmerking voor afbouw, evenals ondergrondse CO₂-opslag.

Dat zal pijnlijk zijn, maar de EU en Nederland kunnen beter ten halve keren dan ten hele dwalen. Het uitstellen van een pijnlijke maar noodzakelijke rationalisering van falend klimaatbeleid leidt in de toekomst alleen maar tot meer pijn voor burgers, ondernemers en politici. Dat zou net zo dom en kortzichtig zijn als het uitstellen van een tandartsbezoek bij opkomende kiespijn.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Miljarden euro’s verkwisten aan het wegstoppen van CO2 onder de Noordzee, kan dat geld niet beter naar zorg of sociale zekerheid? verscheen eerst op Wynia's Week.