Als verkiezingsuitslagen ertoe doen, moet dat consequenties hebben. In Nederland lijkt die vanzelfsprekende regel steeds minder vanzelfsprekend. Verkiezingen veranderen het politieke landschap, maar het beleid blijft op cruciale dossiers opvallend constant. Niet omdat kiezers zich vergissen, maar omdat beslissende macht zich steeds vaker buiten het parlement heeft genesteld.

De electorale hegemonie van links is de afgelopen jaren zichtbaar afgekalfd. Rechts beschikt inmiddels over een meerderheid in de Tweede Kamer, zij het gefragmenteerd. Toch wordt alles wat ook maar enigszins kan worden gezien als oppositie tegen het gevestigde ngo-complex en aanverwante structuren systematisch buiten de macht gehouden. Het minderheidskabinet-in-wording – door sommigen al omschreven als ‘drie keer D66’ – past in dat beeld. Het kan zelfs worden opgevat als een poging om, nu de electorale steun is weggevallen, te redden wat er te redden valt. Waar politieke meerderheden ontbreken, wordt een nieuw bolwerk opgetrokken rond instituties waarin de oude machtsverhoudingen nog intact zijn. Dat is geen incident, maar een patroon.

De politieke machtsverhoudingen zijn veranderd, de institutionele machtsverhoudingen nauwelijks. In delen van de rechterlijke macht, in het uitgebreide netwerk van belangenorganisaties, in gesubsidieerde maatschappelijke instellingen en in grote delen van de opiniërende media bestaat een opmerkelijke continuïteit. Daar waar verkiezingen hun corrigerende werking verliezen, nemen instituties het over. Minderheden behouden zo invloed via structuren die zich grotendeels aan directe democratische correctie onttrekken.

Geen duidelijke grenzen

Een van de belangrijkste schakels in dit systeem is de rechtszaal. In Nederland wordt beleid steeds vaker niet vastgesteld door het parlement, maar afgedwongen via rechterlijke uitspraken op vordering van belangenorganisaties die zeggen het ‘algemeen belang’ te vertegenwoordigen. Deadlines, reductiepercentages en beleidsprioriteiten worden opgelegd zonder dat daar een expliciete politieke afweging aan voorafgaat.

Het is verleidelijk om deze ontwikkeling toe te schrijven aan ‘activistische rechters’. Die verklaring is te eenvoudig en uiteindelijk misleidend. De kern van het probleem ligt niet bij de rechter, maar bij de wetgever. Het parlement heeft nagelaten duidelijke grenzen te stellen aan ontvankelijkheid, representativiteit en rechterlijke beleidsafdwinging.

Binnen dit open juridische systeem spelen ngo’s een sleutelrol. Zij fungeren als instrument waarmee beleidsdoelen kunnen worden afgedwongen die politiek geen meerderheid (meer) hebben. Dat is geen samenzwering, maar een rationele machtsstrategie binnen de mogelijkheden die het systeem biedt.

Een complicerende factor is de financiering. Veel van deze organisaties worden grotendeels betaald met publiek en semipubliek geld: nationale subsidies, Europese fondsen en bijdragen uit goededoelenloterijen. Dezelfde burger die via verkiezingen een andere koers kiest, financiert zo indirect organisaties die via juridische weg die koers corrigeren.

De rol van ngo’s reikt bovendien verder dan de nationale rechtszaal. Ook binnen het Europees Parlement is hun invloed de afgelopen jaren sterk toegenomen. Grote milieu- en klimaatorganisaties functioneren daar steeds nadrukkelijker als lobbyclubs die wetgeving rond onder meer de Green Deal actief ondersteunen. Voor de promotie en implementatie van deze agenda ontvingen zij via Europese fondsen en programma’s miljarden euro’s aan subsidies.

Een illustratief voorbeeld daarvan is het door de EU gefinancierde project The Eastern Frontier Initiative 2: New Horizons (TEFI 2). Dit lopende project (2026–2027) ontvangt circa 1,27 miljoen euro aan EU-bijdragen en heeft als doel het versterken van ‘democratische weerbaarheid’, het monitoren van desinformatie en het informeren van beleidsmakers. Formeel betreft het journalistieke samenwerking; materieel ontstaat een door Brussel gesubsidieerd netwerk dat beleidsdoelen ondersteunt, duiding geeft en mede richting geeft aan het publieke debat over wat als desinformatie wordt aangemerkt. De vraag is niet of hier journalistiek wordt bedreven, maar wie uiteindelijk bepaalt wat als waarheid mag circuleren — een vraag die George Orwell al stelde, lang voordat ‘desinformatie’ een beleidsdoel werd.

Nederland als internationale uitzondering

Dat Nederland hierin zo ver gaat, is geen internationale noodzaak. Het is een bewuste – of nalatige keuze van de wetgever.

In Duitsland is de toegang tot de rechter voor belangenorganisaties strikt beperkt tot concrete besluiten die hen rechtstreeks raken. Algemene beleidskeuzes zijn daar niet justitiabel. Rechters bewaken nadrukkelijk hun terughoudendheid en laten inhoudelijke beleidsafwegingen bij regering en parlement.

In het Verenigd Koninkrijk is judicial review principieel procedureel van aard. De rechter toetst of besluitvorming zorgvuldig en rechtmatig is verlopen, maar onthoudt zich van inhoudelijke beleidssturing. Het opleggen van doelen, termijnen of kwantitatieve verplichtingen wordt gezien als een aantasting van de parlementaire soevereiniteit.

In de Verenigde Staten zijn de drempels nog hoger. Zonder aantoonbare en concrete schade ontbreekt procesbevoegdheid. Daarnaast voorkomt de political question doctrine dat rechters zich mengen in kwesties die primair politiek van aard zijn. Pogingen om algemeen beleid via de rechter af te dwingen stranden daar meestal al in een vroeg stadium.

Ook in Frankrijk en Denemarken geldt een strikte scheiding tussen rechterlijke toetsing en beleidsvorming. Rechters corrigeren individuele besluiten, maar treden niet in de plaats van de wetgever. De politieke verantwoordelijkheid blijft ondubbelzinnig bij gekozen organen.

Alleen Nederland combineert lage procesdrempels met vergaande rechterlijke beleidsbevelen. Dat is geen teken van vooruitstrevendheid, maar van het ontbreken van wettelijke afbakening.

Bestuurlijke en economische impasse

De stikstofcrisis laat zien wat de gevolgen zijn van deze juridisering van beleid. Wat begon als een juridisch vraagstuk is uitgegroeid tot een bestuurlijke en economische impasse. De maatschappelijke kosten worden inmiddels geraamd op veertien tot vijftien miljard euro per jaar.

De kernvraag is uiteindelijk eenvoudig: doen verkiezingsuitslagen ertoe, of niet? Als verkiezingsuitslagen ertoe doen, kan niet worden aanvaard dat beleid structureel via ngo’s en rechterlijke uitspraken tot stand komt. In dat geval rust op het parlement de plicht om grenzen te stellen.

Als verkiezingen ertoe doen, mogen zij niet eindigen bij de stembus en worden herroepen in de rechtszaal.

*Henk C. Jonkhoff is onafhankelijk auteur en ondernemer. Hij houdt zich bezig met de invloed van instituties en belangenorganisaties op beleid en democratie.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht NGO’s die verkiezingsuitslagen laten herroepen in de rechtszaal, wat heeft dat met parlementaire democratie te maken? verscheen eerst op Wynia's Week.

Waar gaat het ook alweer over? Uit documenten die opdoken in de begrotingscommissie van het Europees Parlement bleek dat de Europese Commissie groene ngo’s aanstuurt om bij de Commissie zelf, maar ook bij het Europees Parlement te lobbyen. In de contracten tussen ngo’s en de Commissie zouden duidelijke opdrachten te lezen zijn.

Veel van de documenten zijn vertrouwelijk en dus moest een Scrutiny Working Group on NGO Funding (SWG)de kwestie nader onderzoeken. Dat alleen al ging niet zonder slag of stoot, want de rechtse fracties in het Europees Parlement moesten eerst de nodige stemmen verzamelen om die werkgroep op te richten. De SWG heeft van de Europese Commissie inmiddels honderd (van de vele duizenden) contracten gekregen, maar die mogen slechts door een paar mensen op één computer worden ingezien. En dan ook nog een computer met ‘beperkingen’ die na een kwartier vanzelf uitgaat.

Big business

Het lobbyschandaal verdeelt rechts en links in de EU. Gebleken is immers dat Timmermans en zijn toenmalige kabinetschef Diederik Samsom systematisch bevriende ngo’s subsidieerden in ruil voor politieke steun en hand- en spandiensten rond de Green Deal. Die ngo’s zijn de stoottroepen voor de linkse politieke agenda: ze draaien, hoewel ‘niet-gouvernementeel’, bijna uitsluitend op belastinggeld.

De groene EU-subsidies van Timmermans waren big business. 700.000 euro per jaar, vijf jaar lang, om de rol van ‘maatschappelijk middenveld’ te spelen en campagne te voeren rond klimaatverandering. In totaal 3,8 miljard euro om uit te delen. Het gaat in het schandaal vooral om de ngo’s die tot de zogenoemde Green 10 behoren. Die ontvangen hun Europese subsidies grotendeels via het LIFE-programma. Dat programma heeft als hoofddoel te zorgen dat ngo’s over evenveel middelen beschikken als de lobbygroepen uit het bedrijfsleven, zogenaamd om te zorgen voor ‘evenwicht’ in het debat. Als ‘middenveld’ of ‘civil society’ worden de Green 10 door politici overal met open armen ontvangen. Ambtenaren nodigen hen uit om mee te denken over het beleid en deel te nemen aan studiedagen, hoorzittingen en adviesraden.

Op 17 november stuurde een aantal ngo’s een brief aan de voorzitters en vicevoorzitters van de Europese fracties van socialisten, liberalen, groenen en radicaal-links om de SWG te boycotten. Als de Scrutiny Working Group operationeel zou worden binnen de begrotingscommissie van het Europees Parlement, zo luidde de waarschuwing, dan zou dit een bedreiging vormen voor het ‘middenveld’ en voor democratische procedures. Transparency International EU nam het initiatief voor de brief en bij de ondertekenaars hoorde ook de The Good Lobby en Corporate Europe Observatory (CEO). Dat zijn ngo’s die normaal gesproken altijd ijveren voor transparantie als het om lobbyen gaat, maar die daar nu plots tegenstander van bleken te zijn.

Ook de socialisten spraken hun netwerk aan. Op 25 november, een dag voor de eerste hoorzitting, stuurde Oliver Röpke, voorzitter van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) – waar vakbonden en werkgevers de Europese instellingen van advies voorzien – een verklaring uit. Röpke, vakbondsman en prominent socialist, beweerde dat het kritisch bekijken van middenveldorganisaties het publieke debat kan ‘vervormen’ en een sector ondermijnt ‘die essentieel is voor democratisch leven in Europa’.

Rommelige start

Nu viel er ook wel het een en ander aan te merken op de start van de werkgroep. Zo was de samenstelling bij aanvang op 26 november nog niet bekend. Ook ontbrak een duidelijke taakomschrijving en was er geen agenda voor de zes hoorzittingen. Volgens de groene Duitse Europarlementariër Daniel Freund was er daarom sprake van schending van democratische en parlementaire normen. Pikant detail: Freund lag een week eerder nog onder vuur omdat een Duitse ngo de rechtszaken die hij in de Bondsrepubliek tegen de overheid aanspande, bleek te financieren met Europese subsidies.

De hoorzitting beleefde zodoende een chaotische start. Uiteindelijk boycotten de meeste groenen en communisten de SWG en bleven thuis. Een Franse Macron-aanhanger stak een heel betoog af over het rondstrooien van verdachtmakingen, en verweet een Hongaarse Europarlementariër: ‘Wat Orbán in Hongarije doet, doet u hier’. Vervolgens stapte de Fransman met veel misbaar op, gevolgd door alle socialisten en een paar verdwaalde groenen. Uiteraard onder boegeroep en gefluit van de conservatieven, patriotten en christendemocraten. Dat parlementariërs weglopen is overigens niet zo uitzonderlijk in Straatsburg. Het hoort bij de rituelen. Cameraploegen stonden de weglopers buiten op de gang op te wachten.

Volgens NSC-Europarlementariër Dirk Gotink, een van de oprichters van de werkgroep, waren de protesten enkel bedoeld om de boel te saboteren. Carlo Fidanza, de Italiaanse co-rapporteur van de werkgroep en tevens delegatieleider in het Europees Parlement van de partij van de Italiaanse premier Giorgia Meloni, repte van ‘pure obstructie’. De werkelijkheid is volgens hem heel helder: ‘De komende weken gaan we de dozijnen contracten uitpluizen die de vorige Europese Commissie of hun agentschappen tekenden onder de Green Deal. En we kunnen nu al bevestigen wat al maanden duidelijk is: EU-middelen, betaald met geld van de Europese belastingbetalers, werden gekanaliseerd naar ultra-groene ngo’s om Europarlementariërs onder druk te zetten en in sommige gevallen zelfs andere afdelingen van de Commissie. Allemaal ten dienste van het doordrukken van de meest absurde groene regeltjes, geproduceerd tijdens het Timmermans-tijdperk.’

‘Geen staatsgeheimen’

Ook de Nederlandse Europarlementariër Sander Smit (BBB) wil dat de groene subsidiedeals met ngo’s boven tafel komen. ‘Deze overeenkomsten bevatten geen staatsgeheimen. BBB blijft voor openbaarmaking en voor nieuwe transparantieclausules in het LIFE-subsidiefonds ter voorkoming van het belobbyen van Europarlementariërs door activisten die worden betaald van belastinggeld. Het is uit oogpunt van de democratische rechtsstaat zorgelijk dat de Europese Commissie zo terughoudend blijft met het verlenen van inzage aan leden van het Europees Parlement. Wat BBB betreft wordt openbaarmaking van EU-subsidieovereenkomsten met ngo’s zelfs een eis van het Europees Parlement voor instemming met een nieuwe EU-meerjarenbegroting vanaf 2028.’

In het kader van het LIFE-programma werden tussen 2021 en 2024 maar liefst 2947 subsidiedossiers goedgekeurd voor een totaalbedrag van 2,8 miljard euro. Het grootste deel van dat EU-geld (388 miljoen euro) ging naar organisaties gevestigd in Brussel, meestal lobbygroepen. Nederlandse aanvragers ontvingen 138 miljoen euro en stonden daarmee op de zesde plaats, na België, Italië, Spanje, Frankrijk en Duitsland. In de top-vijftien staat slechts één Oost-Europees land, namelijk Polen: op de zevende plaats met 123 miljoen euro subsidies. Er werd ook intern met geld geschoven. Zo ging een dikke 100 miljoen euro naar de Europese Investeringsbank (EIB) en de European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency (CINEA).

Bijna de helft van het LIFE-geld (46 procent) ging naar bedrijven. Zo kreeg het Rotterdams consultancybedrijf Ecorys 32,9 miljoen euro (en nog een paar miljoen extra bij de Brusselse afdeling). Het ingenieursbureau Stantec kreeg 27,75 miljoen euro en de Duitse consultants van Elmen EWIV harkten ook bijna 27 miljoen euro binnen.

Bij de non-profitorganisaties valt op dat de Waalse natuurvereniging Natagora tekende voor niet minder dan 23,4 miljoen euro. De Vlaamse tegenhanger Natuurpunt tikte af op 19,66 miljoen in vier jaar tijd. De Belgische (Duitstalige) Naturschutz BNVS kreeg 11 miljoen euro en REScoop.eu, de Europese federatie van burgerenergiecoöperaties (investeerders in windmolens), 8,47 miljoen euro.

Hoe zit het met de klimaat-ngo’s? Het machtige Brusselse European Environmental Bureau (EEB) kreeg in vier jaar tijd 6,61 miljoen euro, waarvan een deel werd doorgeschoven naar andere organisaties. Friends of the Earth Europe (FoEE), de eerste ngo die in het subsidieschandaal met naam werd genoemd, was in vier jaar tijd goed voor 7,88 miljoen euro. De andere ‘ultra-groene ngo’s’ waar Fidanza naar verwees zijn:

• Transport & Environment (5,62 miljoen euro)
• Stichting Birdlife Europe (5,47 miljoen euro)
• Birdlife International (1,8 miljoen euro)
• Wetlands International (5,29 miljoen euro)
• Climate Action Network Europe (5 miljoen euro)
• de lobby-afdeling van het Wereldnatuurfonds WWF European Policy Programme (8,76 miljoen euro exclusief de miljoenen euro’s voor de afdelingen in de afzonderlijke lidstaten)
• CEE Bankwatch Network (3,3 miljoen euro)
• Zero Waste Europe (3,18 miljoen euro)
• Health And Environment Alliance HEAL (5,7 miljoen euro)
• Stichting Rewilding Europe (2 miljoen euro)
• Pesticide Action Network Europe (1,63 miljoen euro)

Op Wetlands, Zero Waste en Rewilding na horen deze organisaties bij de al genoemde Green 10-coalitie. ‘Most receive core funding from the European Commission’, meldt de eigen website. In totaal gaat het daarbij om 44 miljoen euro.

‘Geen bewijzen’

De Commissie stuurde twee vertegenwoordigers naar de eerste hoorzitting. Kurt Vandenberghe, die het directoraat-generaal klimaat (DG CLIMA) leidt, verklaarde dat er geen bewijzen zijn dat er regels zijn overtreden. De ngo’s – door Vandenberghe aangeduid als ‘civil society organisations’ – zouden hun werkprogramma onafhankelijk hebben georganiseerd. Wel zou de Commissie zich hebben gerealiseerd dat de contracten de schijn wekten van aansturing en dat het gesubsidieerd belobbyen van Europarlementariërs schadelijk zou kunnen zijn voor de reputatie van de Commissie. Daarom, aldus Vandenberghe, werden de protocollen veranderd.

De tweede vertegenwoordiger van de Commissie was Eric Mamer, van het directoraat-generaal leefmilieu (DG ENVI). Hij gaf tijdens de hoorzitting toe wat al was bewezen, namelijk dat lobbyactiviteiten gespecifieerd waren in de werkprogramma’s van de ngo’s en dat deze gekoppeld waren aan de beurzen of subsidies. Onder de nieuwe, in 2024 afgekondigde richtlijnen zal dit nooit meer gebeuren, bezwoer Mamer. Vandenberghe ontkende dat de Commissie externe organisaties subsidieert om bij haar eigen diensten of afdelingen te lobbyen. Ook het eigen CINEA-agentschap zou daarvoor geen mandaten verstrekken.

Heel andere conclusies dus dan die van de Italiaanse co-rapporteur Carlo Fidanza. Er zijn nog vijf hoorzittingen te gaan. Wordt vervolgd.

In Wynia’s Week volgt Lode Goukens het groene ngo-lobbyschandaal rond Frans Timmermans op de voet. Dit zijn eerdere afleveringen:

*Belastingbetalersbond wil Frans Timmermans voor de rechter zien vanwege het NGO-schandaal

*Brussel besteedt miljarden euro’s aan duistere lobby’s voor klimaat- en asielbeleid – dankzij de Europese Rekenkamer weten we het nu zeker

*Schandaal: PvdA’er Frans Timmermans subsidieerde in Brussel in het geheim actiegroepen om bij het EU-parlement te lobbyen voor zijn groene plannen

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Europese hoorzitting over het groene NGO-lobbyschandaal: Frans Timmermans heeft heel wat te verbergen verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo stil als de media in de Benelux zijn over het NGO-schandaal, zo fel trekt in Duitsland de boulevardkrant Bild van leer. Wie alleen de media in de Benelux volgt, zou denken dat Bild met een heuse scoop kwam over die klachten. Niets is minder waar. TAE stuurde daarover een persbericht uit op 23 juli, maar geen enkele van de zogenaamde ‘mainstreammedia’ in de Europese Unie wou erover berichten.

Volgens de krant Bild beschrijft de in München en Luxemburg ingediende klacht hoe NGO’s met Europees belastinggeld werden ingezet om standpunten van de Europese Commissie zelf tegen te werken.

Drastische stap

Dat was geen nieuws. Het verscheen hier reeds en ook de Duitse krant Die Welt onthulde al eerder dat de organisatie ClientEarth liefst 350.000 euro ontving met als voorwaarde om juridische procedures tegen Duitse kolencentrales te starten en zo het ‘financiële en juridische risico voor exploitanten’ te verhogen.

Een andere NGO uit diezelfde groep, namelijk Friends of the Earth, kreeg dan weer de opdracht zich te verzetten tegen het Mercosur-handelsverdrag tussen de EU en Zuid-Amerika. Op het moment dat de Europese Commissie datzelfde akkoord probeerde af te sluiten.

De vereniging van Europese belastingbetalers legde uit waarom ze zo’n drastische stap nam. ‘Er was zelfs lobbying binnen de rangen van de Europese Commissie tegen de gedeelde belangen van diezelfde Commissie.’ Als tweede reden gaf ze op dat ‘de betaalde invloed op het Europees Parlement zo ver ging dat specifieke voorstellen in de EU-wetten moesten worden ingevoegd of dat een bepaald aantal Europese parlementsleden moesten bewerkt worden’.

Ongehoord, maar op zichzelf geen nieuws. Dit was allemaal sinds januari bekend en stelselmatig kwamen er meer details aan het licht. Maar de belastingbetalersbond vermoedt dat er ‘illegale betalingen’ plaatsvonden. In detail gaan ze daarover niet. Bovendien willen ze dat de Europese openbare aanklagers kijken of de scheiding der machten niet geschonden werd.

De klachten van de Europese belastingbetalersbond zijn trouwens niet de enige. In Oostenrijk werd eind juli ook een strafklacht ingediend wegens misbruik van vertrouwen door de Europese Commissie. Die klacht was afkomstig van de rechtse partij FPÖ. Daarover niks in de internationale media, terwijl een klacht van klimaat-NGO Global 2000, die ook bekend staat als Friends of the Earth Austria, wel media-aandacht kreeg.

Global 2000

Deze NGO sleept de Oostenrijkse staat voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg, omdat ze burgers vertegenwoordigt die zich slachtoffer voelen van ‘extreem weer’ en dit wijten aan het feit dat de Oostenrijkse regering niet genoeg doet om fossiele brandstoffen te verbieden en de klimaatdoelen te behalen. Een zaak die eerder door de Oostenrijkse rechters tot in het Grondwettelijk Hof werd afgewezen.

Pikant detail daarbij is dat Global 2000 Umweltforschung zowel rechtstreeks als onrechtstreeks betrokken is bij het NGO-schandaal. Global 2000 ontving van de Europese Commissie tussen 2014 en 2024 liefst 30 miljoen euro subsidies. In 2021 zelfs 6 miljoen euro. 4,2 miljoen euro van die subsidies kwamen van het LIFE-programma. In de jaren 2021 en 2022 waarover het NGO-schandaal gaat, gaf LIFE 1,2 miljoen euro aan Global 2000. Dat zijn die bewuste subsidies met geheime contracten waarin de Commissie afsprak met de ngo’s wat in ruil voor het geld gedaan moet worden. En dat was politieke beïnvloeding, betogingen, stemmingmakerij, juridische acties, enzovoort.

TAE kreeg nooit een afspraak met de Europese Commissie

Dat de vereniging van Europese belastingbetalers het tegen zulke machtige tegenstanders opneemt is opmerkelijk. Wie zijn die Europese belastingbetalers eigenlijk? De vereniging werd in 1969 opgericht in Luxemburg als European Taxpayers Association en sindsdien waren ze vooral bekend als europäische Bund der Steuerzahler (BdSt). In 1996 veranderden ze hun naam in TAE.

Ze hebben een zetel in München en een zetel in Brussel in de Aarlenstraat. De Belgische afdeling telt 150 leden, de Duitse 193.000 leden. Grote landen zijn Finland (193.000 leden), Frankrijk (70.000 leden) en Zweden (35.000 leden). In Nederland en Luxemburg hebben ze amper 20 leden. Het totale lobbybudget in Brussel was in 2024 nauwelijks 26.568 euro. Waarvan de Finnen en de Duitsers elk ongeveer de helft betaalden. Hoewel ze geregistreerd zijn als lobbygroep kregen ze afgelopen jaren nooit een afspraak te pakken bij de Europese Commissie.

Global 2000 wel

Ter vergelijking: Global 2000 of Friends of the Earth Austria had zonder één vertegenwoordiger in Brussel liefst vijf meetings met de Europese Commissie waaronder één met Helena Braun, de kabinetsmedewerkster van Frans Timmermans wiens naam steeds opduikt in de contacten met de NGO ’s. Ze had bovendien een video-call in 2022 met Lukas Visek uit het kabinet van Timmermans. In 2023 ontving Global 2000 naar eigen zeggen via het Erasmus+-programma 109.160 euro en via het LIFE-programma 77.681 euro. Wat volgens hun aangifte in het lobbyregister een totaal van 186.841 euro aan EU-subsidies zou opleveren. Dat bedrag stemt niet overeen met het bedrag van meer dan 1 miljoen euro dat de Europese Commissie zelf bekend maakte voor 2023.

Het moge duidelijk zijn dat de NGO’s niet te vergelijken zijn met andere verenigingen of lobbygroepen qua behandeling door de Europese Commissie. Anderzijds zou het niet echt van veel consistentie getuigen als lobbyisten voor gezondere openbare financiën volop zouden werken op subsidies. De klachten van de TAE werden immers ingediend door een bekende advocaat, dr Richard Beyer. Beyer is de wetenschappelijk directeur van het European Institute for Public Finance (EIPF).

Het Europees Instituut voor Openbare Financiën of EIPF is de organisatie in München achter de Taxpayers Association of Europe. Beide organisaties zitten op hetzelfde adres als de European Economic Senate (EES), een hoofdzakelijk Beierse lobbygroep voor de belangen van ondernemers en het bedrijfsleven. Geen van deze verenigingen ontvangen subsidies van de Europese Commissie. Ze pleiten voor gezondere openbare financiën en lagere belastingen.

7 miljard om het Europees Parlement te beïnvloeden

De beschuldiging van TAE houdt in dat de Europese Commissie onder leiding van Timmermans en Sinkevičius tussen 2019 en 2024 miljarden euro’s aan EU-geld oncontroleerbaar en mogelijk onrechtmatig hebben overgemaakt aan bevriende niet-gouvernementele organisaties (NGO’s). TAE schat het bedrag op 7 miljard euro dat grotendeels zonder transparante procedures werd verdeeld. Met als enig doel een kunstmatig middenveld te scheppen om de politieke besluitvorming binnen het Europees Parlement te beïnvloeden.

Frans Timmermans, die momenteel lijsttrekker is van GroenLinks/PvdA voor de Nederlandse verkiezingen, beweert dat hij zelf nooit contracten heeft gesloten met NGO’s. Timmermans blijft bij zijn standpunt dat hij als EU-Commissaris niet rechtstreeks bij die overeenkomsten betrokken is geweest. Dat is op zichzelf al nieuws, want in de Nederlandse pers is niet één keer gevraagd aan Timmermans hoe dat nu precies zat. Het NGO-schandaal brak los in januari en al die tijd was Timmermans niet uit de media weg te slaan als Kamerlid, maar niemand bij de Nederlandse omroepen of in de Nederlandse kranten stelde ook maar één vraag naar die betrokkenheid of naar het NGO-schandaal. Alleen De Telegraaf en online media berichtten over het schandaal.

Timmermans schuift schuld af op Hahn…

Zelfs toen de Europese Commissie in het Europees Parlement toegaf dat het fundamenteel fout gelopen was bij het LIFE-programma, bleven sommige Nederlandse media dit ontkennen en probeerden ze het NGO-schandaal te minimaliseren als een uiterst rechtse complottheorie om groenlinkse NGO’s te beschadigen.

Timmermans probeert nu een andere voormalige Europese commissaris in het NGO-schandaal te betrekken. Zo beweert Timmermans dat niet hijzelf, maar de christendemocraat Johannes Hahn verantwoordelijk was voor het LIFE-programma. Dat programma deelt de subsidies aan de NGO’s uit en is bedoeld om ‘environment and climate action’ te financieren.

… en brengt daarmee de hele Europese Commissie in diskrediet

De vingerwijzing richting de Oostenrijker Hahn is bijzonder saillant want Hahn was naast zijn bevoegdheid rond het budget van de Europese Commissie tevens verantwoordelijk voor anti-corruptie, de rule of law en de relaties met het Europees Parlement en de nationale parlementen.

Om zichzelf vrij te pleiten dreigt Timmermans dus de hele Europese Commissie in diskrediet te brengen. De Eurocommissaris verantwoordelijk voor de relaties met het Europees Parlement zou dus contracten opgesteld hebben met NGOs om zijn eigen partijleden van de christendemocratische fractie EVP te gaan belobbyen? Erg plausibel klinkt dat niet, aangezien het schandaal aan het licht kwam via leden van die EVP-fractie in de Commissie Budget. De Nederlandse Europese parlementsleden Dirk Gotink (NSC) en Sander Smit (BBB) bonden toen de kat de bel aan en zo kwam De Telegraaf aan het verhaal.

Op die manier lijkt het dat Timmermans zijn Oostenrijkse ex-collega die indirect verantwoordelijk was voor het uitlekken van het schandaal wil zwartmaken.

TAE-voorzitter Michael Jäger (62) noemde de gang van zaken ‘een gevaarlijke uitholling van de democratische controle in Europa’. Hij waarschuwde voor een ‘rechtsvrije ruimte’ waarin belastinggeld zonder publieke verantwoording wordt verdeeld. ‘De toekenning van publieke middelen moet transparant en controleerbaar zijn’, aldus Jäger.

Jäger kan daarbij rekenen op een geduchte medestander, namelijk de Europese Rekenkamer. Die formuleerde zijn kritiek zeer eufemistisch. Dat leverde niettemin een scherp rapport op over hoe de Europese Commissie omging met de financiering van NGO’s. Zo hekelde de Europese Rekenkamer de gebrekkige transparantie.

Een aparte interpretatie van politieke verantwoordelijkheid

De minimale transparantie in een commissie van het Europees Parlement was echter toch voldoende om de geheime contracten aan het licht te brengen. Timmermans impliceert nu dat niet hij en zijn kabinet die met de NGO’s onderhandelden en de subsidies toekenden verantwoordelijk zijn, maar diegene die de financiële afwikkeling deed en de subsidies uitbetaalde. De collega die de budgetten beschikbaar moest maken voor controle door de Europarlementsleden. Op zijn minst een zeer aparte interpretatie van politieke verantwoordelijkheid.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Belastingbetalersbond wil Frans Timmermans voor de rechter zien vanwege het NGO-schandaal verscheen eerst op Wynia's Week.

Er is in het Europees Parlement al veel langer heisa over de EU-financiering van ngo’s en lobbygroepen. Vaak hebben die een groene of linkse achtergrond, waardoor er vooral vanuit de christendemocratische EVP, de rechtse ECR en de radicaal-rechtse Patriotten ook almaar meer vragen worden gesteld bij die subsidies. Enkele weken geleden nog keurde het Europees Parlement – tot ongenoegen van de liberale, socialistische en linkse fracties – de oprichting goed van een werkgroep om de financiering van ngo’s vanuit de Commissie te onderzoeken.

Subsidieregister online

Eerder al waren er beschuldigingen dat de Commissie – en dan vooral gewezen ‘Green Deal-commissaris’ Frans Timmermans — groene ngo’s subsidieerde om Timmermans’ strenge klimaatmaatregelen te promoten. Ook de Europese Rekenkamer, de financiële waakhond van de EU, toonde zich begin april in een scherp rapport kritisch over de geldstromen vanuit de Commissie richting ngo’s. De Rekenkamer had het toen over ‘een gebrek aan controlemechanismen’.

Na maanden van intensief speurwerk en parlementaire vragen door het Hongaarse EP-lid Csaba Dömötör zette zijn fractie van Patriotten voor Europa nu een soort subsidieregister online. Daarin worden alle ngo’s en lobbygroepen opgesomd die zich in de periode 2019-2023 op Europese subsidies mochten verheugen. In totaal ging het in die vier jaar om een bedrag van 17 miljard euro dat werd verdeeld onder 37.000 begunstigden vanuit de hele EU.

Dat register is dus – en dat is toch best opmerkelijk – géén initiatief van de Commissie. Terwijl je toch zou mogen verwachten dat die zelf ook een inkijk wil geven in de initiatieven en organisaties die met Europees belastinggeld worden ondersteund. En die zijn, zo stelt Vlaams Belang-Europarlementslid Tom Vandendriessche, opvallend vaak activistisch links. ‘Doorgaans onder het mom van de strijd voor de mensenrechten, gendergelijkheid of burgerparticipatie. Onder de gesubsidieerde activiteiten vinden we onder meer een genderanalyse in Myanmar, tal van projecten rond klimaatactie en het Belgische project “Moslimvrouwen tegen genderislamofobie”.’

Dit laatste initiatief – dat 290.000 euro subsidie ontving – ging overigens uit van het Collectif contre l’Islamophobie en Belgique, een vereniging die nadrukkelijk aan de Moslimbroederschap wordt gekoppeld.

‘Ik heb er uiteraard geen enkel probleem mee dat de Commissie ook ngo’s ondersteunt die ideologisch niet stroken met mijn ideeën,’ zegt Vandendriessche. ‘We leven immers in een pluralistische samenleving. Wat wij aanklagen is dat de Europese Commissie toch voornamelijk initiatieven financiert die de eigen politieke agenda ondersteunen.’

Democratische controle

Volgens Vandendriessche gaat de vergelijking met nationale of regionale regeringen — die uiteraard ook bijzonder gul zijn met subsidies — hierbij niet op. ‘In de eerste plaats gaat het bij de Europese Commissie om ambtenaren, die uiteraard niet verkozen zijn. De Commissie is bovendien ook geen Europese regering. Het is een orgaan dat moet uitvoeren wat de Europese Raad en het Europees Parlement beslissen. Daarnaast lijkt het me ook maar evident dat de Commissie al veel eerder zelf inzage zou hebben gegeven in de besteding van Europese subsidies, zodat wij daar vanuit het EP ook democratische controle op kunnen uitoefenen. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat Europarlementsleden zelf zo’n register online moeten zetten op basis van parlementaire vragen en eigen speurwerk?’

Filip Michiels publiceerde dit artikel op 11 juli op Doorbraak.be. 

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat als donateur mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Eindelijk inzage in de miljarden die Frans Timmermans en zijn Europese Commissie uittrokken voor linkse lobbygroepen verscheen eerst op Wynia's Week.

Tezamen beschikken zij over miljarden euro’s en delen elk jaar niet alleen vele honderden miljoenen uit aan goede doelen, maar ook aan politiek activisme. Activistische ngo’s zijn met dit geld en met de vorstelijke subsidies die zij jaarlijks ontvangen in staat het maatschappelijk debat naar hun hand te zetten.

Zo bleek onlangs uit een reconstructie in De Telegraaf dat partijleden tijdens het congres van GroenLinks-PvdA de hete adem van ngo’s als Oxfam Novib, Artsen zonder Grenzen en Save the Children in de nek voelden om een motie voor een volledig wapenembargo tegen Israël te steunen. Ook roerden ngo’s zich volop bij het verzet tegen de strafbaarstelling van illegaliteit.

Goed georganiseerd

Bij de protesten gaat het vaak om goed georganiseerde clubs die, ondanks hun soms links-extremistische opvattingen, volop aandacht en ruimte van de media krijgen, die uitstekende juridische bijstand hebben geregeld als ze in de problemen komen en die in een mum van tijd een plek voor zichzelf aan tafel hebben geregeld bij de overheid.

Achter de op het eerste gezicht spontane acties gaat een netwerk van ngo’s en financiers schuil dat zorgt voor middelen, mensen en toegang. Zoals Wynia’s Week al eerder berichtte, wordt veel radicale actie op links op directe dan wel indirecte wijze gefinancierd met belastinggeld. Ook zijn er grote binnen- en buitenlandse geldschieters die dit soort initiatieven financieren. Tegelijkertijd profiteren deze organisaties van belastingvoordelen of van een loterijvergunning die ze om niet van de overheid hebben gekregen.

De grootste geldschieters in Nederland hebben samen een fonds opgezet dat ‘groepen burgers die zich met collectieve actie inzetten voor structurele maatschappelijke verandering’ financieel ondersteunt. Dit Fonds Burgerbewegingen werd in 2023 opgericht op initiatief van Stichting Democratie en Media (SDM). SDM beheert de miljoenen euro’s die vrijkwamen na de verkoop van diverse Nederlandse kranten aan De Persgroep (DPG).

Het Fonds Burgerbewegingen wil diverse ‘grassroots’-bewegingen ondersteunen en richtte daartoe een Raad van Burgerbewegingen op die over de toekenning van het geld gaat. Daarbij behield SDM de doorslaggevende stem. Het deelde in 2024 70.000 euro uit, waarna de uitkeringen tijdelijk werden gepauzeerd.

De Raad wordt bevolkt door bekende en minder bekende linkse activisten, die zichzelf met hun pronouns voorstellen op de website van het Fonds. Ook wordt daar subtiel duidelijk gemaakt wat de termen ‘inclusief’ en ‘gelijkwaardig’ inhouden en welke maatschappelijke verandering in aanmerking komt voor geld. Het Fonds houdt niet van transparantie, want publiceert geen jaarcijfers.

Naast SDM draagt de Nationale Postcode Loterij bij, via de Stichting DOEN. DOEN is het persoonlijke goededoelenfonds van Postcode Loterij-oprichter Boudewijn Poelmann en de grootste beneficiënt van de loterij. De Postcode Loterij heeft met het gratis gebruik van het publieke eigendom postcode een licentie gekregen van de overheid die bijna gelijkstaat aan geld drukken.

Geen democratische legitimatie

Verder zijn daar de filantropische fondsen Porticus en Adessium, die tot de meest vermogende in Nederland behoren en die we vaak tegenkomen als het om linkse goede doelen gaat. Porticus deelt geld uit afkomstig van C&A-familie Brenninkmeijer en Adessium van beleggersfamilie Van Vliet.

Als twee van de rijkste families in Nederland, publiek gesteund loterijgeld en een fiscaal gestutte stichting zonder achterban zich gaan inzetten voor structurele maatschappelijke verandering, dan zouden alle alarmbellen af moeten gaan – omdat elke vorm van democratische legitimatie ontbreekt. Dat het stil blijft, heeft waarschijnlijk te maken met de doelen die het Fonds Burgerbewegingen ondersteunt.

Hoewel het budget beperkt lijkt, kan het – zoals ook expliciet de bedoeling is – vaak net het zetje geven om een beweging van de grond te krijgen. Meest in het oog springend is de financiering van Woonopstand, een ‘landelijke woonbeweging’ die met demonstraties in diverse steden een agenda van extreemlinkse snit propageert voor het oplossen van de woningnood. De Communistische Jongerenbeweging (CJB) werkt in Woonopstand eendrachtig samen met de radicale Woonbond en politieke partijen als de SP, GroenLinks en PvdA.

De aanwezigheid van gestaalde communistische kaders maakte dat een protest in oktober 2021 in Rotterdam uit de hand liep en eindigde in een gewelddadige confrontatie met de politie. Is dit de collectieve actie die SDM, de Postcode Loterij en de families Brenninkmeijer en Van Vliet voor ogen hebben voor het tot stand brengen van structurele maatschappelijke verandering?

50.000 euro voor Eva Rovers

De samenwerking tussen SDM, Postcode Loterij en Adessium houdt daar niet op. Tezamen met filantroop en multimiljonair Fred Matser en zijn Fred Foundation, bekend van donaties aan radicale dierenactivisten, ondersteunt men ook Bureau Burgerberaad (BB).

BB begon als een burgerinitiatief. Eén van de oprichters is Eva Rovers. Zij is de partner van ‘Denker des Vaderlands’ David van Reybrouck en werkt samen met Extinction Rebellion. Rovers staat als directeur voor twee dagen in de week op de loonlijst van BB, wat de organisatie ruim 50.000 euro per jaar kost.

BB is opgericht in 2021 met als doel ‘het stimuleren van goed georganiseerde burgerberaden, in het bijzonder rond vraagstukken op het gebied van klimaat, milieu en biodiversiteit’. BB maakte een vliegende start. Al meteen in 2022 doneert de Postcode Loterij een bedrag van 500.000 euro voor een periode van drie jaar. SDM (35.000 euro) en Fred Foundation (15.000 euro) trokken ook gelijk de knip. Opmerkelijk is verder een donatie van 5000 euro van Extinction Rebellion.

Meteen stroomden de opdrachten binnen. Zo waren er ‘kennissessies’ bij zeventien gemeenten en vier provincies en trad BB op als adviseur bij het door toenmalig klimaatminister Rob Jetten (D66) ingestelde Expertteam Energiesysteem 2050. Ook adviseerde BB de minister over de opzet, uitvoering en publiekscampagne van het Nationaal Klimaat Burgerberaad (NKB). Tal van ministeries en bestuursorganen wonnen informatie in bij een club die nog geen jaar bestond en niet had laten zien over unieke expertise te beschikken. Wel publiceerde Rovers, voorheen bekend als biograaf van Boudewijn Büch, in 2022 de bestseller Nu is het aan ons. Oproep tot echte democratie. Hierdoor kreeg ze in vrijwel alle media een podium om burgerfora te promoten. Ook was ze zo slim om in het bestuur van BB twee D66’ers op te nemen. Benito Walker en Mpanzu Bamenga waren waarschijnlijk geen onbekenden van klimaatminister Jetten.

In 2023 voegde Adessium zich bij de financiers en doneerde 100.000 euro. SDM gaf ook nog eens ruim een ton. Voor advies, trainingen en workshops maakten diverse overheidsorganen 80.000 euro over, naast 12.000 euro aan subsidie. In het activiteitenverslag meldde BB volop betrokken te zijn bij de voorbereidingen van het NBK.

In 2024 was de organisatie gegroeid tot 3,4 fte. De totale baten bedroegen 507.000 euro. Hiervan was 369.000 euro afkomstig uit fondsenwerving, met de Postcode Loterij, Adessium en SDM als grootste geldschieters. Beide laatste doneerden opnieuw elk 100.000 euro. Uit geleverde diensten kwam 138.000 euro binnen, dankzij klussen voor met belastinggeld gefinancierde instelingen en organisaties, zoals de rijksoverheid, provincies, VNG, Staatsbosbeheer, Nationale Jeugd Raad, scholen, zorgorganisaties, bibliotheken en tientallen gemeenten.

Budget niet openbaar

BB meldde trots vijf gespreksleiders te leveren voor het NBK en ook betrokken te zijn in verschillende adviesfuncties. Ook leverde het in opdracht van het ministerie van Klimaat en Groene Groei een rapport over ‘sleutelfactoren voor succesvolle opvolging van burgerberaden’. Dergelijke opdrachten zijn een lucratieve manier om ngo’s met geld te ondersteunen, zo zagen we eerder bij de Eiwittransitie en de Stichting Natuur & Milieu. Voorzitter van het bestuur is inmiddels ex-VVD-Kamerlid Mark Strolenberg, in lijn met het van kleur verschieten van de verantwoordelijke klimaatminister, sinds 2024 Sophie Hermans.

BB trad tevens toe tot de Nederlandse Democratie Coalitie (NDC), een samenwerkingsverband van ngo’s die zich inzetten ‘voor het versterken en verdedigen van de democratie in Nederland en daarbuiten’. Dit is een initiatief van PAX dat in 2021 het licht zag. Het wordt financieel gesteund door SDM, Adessium en het Vfonds. Het Vfonds drijft nagenoeg volledig op donaties van de Postcode Loterij.

Hoewel NDC zegt te streven naar meer democratie en transparantie zijn het jaarlijks budget, de namen van de vijftien partners en de meer dan 500 ‘Bondgenoten’ niet openbaar. In de stuurgroep zitten naast PAX organisaties als het Nederlands Helsinki Comité, Bits of Freedom, Free Press Unlimited, Transparancy International met ex-D66-politica Lousewies van der Laan, Defend Democracy en Foundation Max van der Stoel. Wat al duidelijk maakt dat het om een links feestje gaat.

Professioneel apparaat

Als ‘coördinator’ bij NDC functioneert voormalig PvdA-Kamerlid Niesco Dubbelboer, die we eerder tegenkwamen bij de eveneens door SDM gesteunde actiegroep De Goede Zaak. Hij blijkt tevens verbonden aan de Lokale Democratie Coalitie (LDC) en Agora Europe, die allebei eveneens partner zijn van NDC. Bij LDC vinden we ook Eva Rovers terug. Agora Europe blijkt ook gemeenten en provincies te adviseren en te ondersteunen bij de inzet van burgerberaden.

Een andere partner is The Hague Academy for Local Governement. Dit is een non-profit onderwijsorganisatie voortgekomen uit de VNG, die naast beperkte bijdragen van deelnemers grotendeels drijft op overheidsfinanciering. Zo’n driekwart van het budget is afkomstig van het Ministerie van Buitenlandse Zaken, waarvan het leeuwendeel uit de pot voor ontwikkelingshulp. NDC werkt intensief samen met de VNG en het College voor de Rechten van de Mens.

Kort en goed: voor het realiseren van linkse idealen is een professioneel lobby- en actie-apparaat opgetuigd, dat beschikt over voldoende financiële middelen, betaalde krachten en lijntjes met de media en de overheid om invloed uit te oefenen en als tegenmacht te fungeren bij ‘ongewenste’ ontwikkelingen. De gevolgen gaan waarschijnlijk steeds zichtbaarder worden.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat als donateur mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Zo functioneert de schaduwmacht van linkse ngo’s – en dit zijn hun financiers verscheen eerst op Wynia's Week.

Woordvoerder Michiel Servaes van Oxfam Novib benadrukte de noodzaak van meer daadkracht. Michiel Servaes is overigens al langer begaan met de Palestijnse zaak. Als woordvoeder van de Tweede Kamerfractie van de PvdA hield hij in november 2014 een pleidooi voor de erkenning van Palestina. Voor toenmalig PvdA-minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders was dat een stap te ver.

Verdeeldheid in Nederland

In Nederland is de situatie verdeeld. Op 18 mei demonstreerden duizenden in Den Haag, georganiseerd door bovengenoemde hulporganisaties en pro-Palestijnse groepen, voor een harder beleid tegen Israël. Veel Nederlanders delen de zorgen over de humanitaire situatie in Gaza, maar zijn ook bezorgd over het toenemend antisemitisme in Nederland.

De verbondenheid met het Joodse volk wordt in Nederland sterk gevoeld. Dat laatste bleek onlangs nog tijdens het Songfestival, waar de ballad New Day Will Rise van de Israëlische zangeres Yuval Raphael van het Nederlandse publiek de volle 12 punten kreeg.

Yuval heeft het Nova Music Festival overleefd, waar honderden jongeren op 7 oktober 2023 tijdens de pogrom van Hamas werden vermoord of ontvoerd naar Gaza. In een video vertelt ze hoe ze zich meer dan vier uur lang voor dood moest houden in een bunker voordat er hulp kwam.

Opvallend is dat de protesten tegen Israël al direct na 7 oktober 2023 begonnen. Wendy Sachs, een documentairemaakster, vertelt dat haar motivatie om over deze periode een film te maken, begon op 8 oktober. Ze zag beelden van pro-Palestijnse en pro-Hamas-protesten in onder andere New York, Sydney en Londen. Ze was geschokt dat Hamas werd gevierd als vrijheidsstrijders in plaats van als terroristen.

Daarnaast viel haar op dat op universiteitscampussen studenten en groepen Israël beschuldigden en de schuld gaven voor de aanval, nog voordat Israël had gereageerd op de aanval van Hamas. Sachs wijst erop dat deze houding werd gekenmerkt door een opvallende stilte van internationale organisaties, zoals de VN, vrouwenrechtenorganisaties en Hollywoodsterren, die de wreedheden van Hamas niet durfden te veroordelen. Brendan O’Neill analyseert de golf van antisemitisme na de progrom van 7 oktober in zijn boek After the Pogrom.

Financiering door de Postcodeloterij

Wat bovengenoemde hulporganisaties verder met elkaar verbindt, is dat ze financieel gesteund worden door de Postcodeloterij. Deze organisatie erkent verschillende goede doelen en ondersteunt hen met grote subsidies. Volgens het Jaarverslag 2024 werden Amnesty International, Artsen zonder Grenzen, Oxfam Novib, Pax en Save the Children in de afgelopen jaren met miljoenen euro’s geholpen. Amnesty International kreeg bijna €21 miljoen, Artsen zonder Grenzen ruim €73 miljoen, Oxfam Novib ongeveer hetzelfde bedrag, Pax €3 miljoen en Save the Children bijna €6 miljoen. Dankzij deze steun kunnen zij hun activiteiten uitbreiden en hun doelen nastreven.

Naast de al genoemde organisaties vallen ook de volgende ‘goede doelen’ in de hoofdprijzen: VluchtelingenWerk Nederland wordt sinds 1990 gesteund door de Postcode Loterij. In de afgelopen vijf jaar ontvingen zij €52.000.000. Rutgers wordt sinds 2002 gesteund door de Postcode Loterij. In de afgelopen vijf jaar ontvingen zij € 9.030.000,-.

Politieke macht dankzij Postcodeloterij

Verder ondersteunt de Postcode Loterij een groot aantal natuur- en milieuorganisaties. Urgenda wordt sinds 2013 gesteund door de Postcode Loterij. In de afgelopen vijf jaar ontvingen zij €2.600.000,- . Milieudefensie wordt sinds 1990 gesteund door de Postcode Loterij. In de afgelopen vijf jaar ontvingen zij € 2.400.000,- Greenpeace wordt sinds 1996 gesteund door de Postcode Loterij. In de afgelopen vijf jaar ontvingen zij € 13.733.000,-

Opvallend is dat stichtingen met een bescheiden achterban, zoals Urgenda en Milieudefensie dankzij de miljoenen van de Postcodeloterij tegen de overheid of tegen bedrijven kunnen procederen om zo, buiten het parlement om, hun zin door te drijven. Dankzij een groot lobbynetwerk kan de Postcodeloterij naar eigen politieke voorkeur bepalen wat een goed doel is en wat niet. Oprichter Boudewijn Poelmann was daarbij jarenlang een spin in het web.

Steun aan Clinton en Obama Foundation

De Postcodeloterij geeft pas een jaarlijkse bijdrage als je zelf 1 miljoen euro aan eigen middelen hebt opgehaald en wil met haar reguliere bijdrage nooit meer dan een derde van de totale jaarlijkse omzet vormen. Dat staat los van de extra projecten, waar soms speciale steun voor verkregen kan worden. In de meeste gevallen gaat het bij de ‘eigen middelen’ om subsidie van de overheid, maar het kan ook om geld van particulieren gaan. Het voert te ver om alle 146 goede doelen door te nemen, daarom volsta ik met onderstaand overzicht uit het jaarverslag van Oxfam Novib.

Opvallend is de steun die de Postcodeloterij biedt aan de Clinton Foundation. In de afgelopen vijf jaar ontvingen zij € 8.550.000,-. Waarom de Nationale Postcode Loterij een fors bedrag overmaakt naar een stichting van een voormalige Amerikaanse president van de Democratische Partij is onduidelijk, maar de Postcode Loterij is hierin wel consequent, want sinds kort behoort ook de Obama Foundation tot de goede doelen, onlangs ontvingen zij € 600.000.

Deelnemers aan de Postcodeloterij weten vaak niet precies welke goede doelen ze ondersteunen. In populaire spelprogramma’s worden vooral meer politiek neutrale doelen getoond, bij voorbeeld op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs en natuurbehoud.

De belangrijkste motivatie van de deelnemers is het winnen van grote prijzen, terwijl het ondersteunen van goede doelen secundair is.  De kans op een grote prijs is echter uiterst klein; er zijn op het meest gedetailleerde niveau (PC6) ongeveer 440.000 postcodes in Nederland. Mensen blijven vaak jarenlang meedoen uit angst dat de grote prijs op hun postcode valt, wat de motivatie verhoogt om niet te stoppen.

Minder geld naar goede doelen

Loterijen lobbyden in 2020 bij de overheid om de wettelijke norm voor de afdracht aan goede doelen te verlagen, in de overtuiging dat dit de verkoop zou stimuleren en uiteindelijk meer geld zou opleveren voor goede doelen. Ze beweerden dat lagere afdracht de motivatie zou verhogen om meer loten te kopen, gebaseerd op psychologisch onderzoek dat grotere prijzen mensen meer aansporen tot deelname. De lobby had succes: de wettelijke norm ging van 50% naar 40%. Deze norm werd al een keer eerder verlaagd: in 2004 ging het van 60% naar 50%.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Demonstreren tegen Israël met steun van de Postcodeloterij verscheen eerst op Wynia's Week.

Het eerste deel van mijn bespreking ging erover hoe NGO’s met dat geld extreemrechts, haatspraak en discriminatie denken te bestrijden. De Duitse overheid subsidieert ook linkse NGO’s op de terreinen asiel, ontwikkelingshulp en klimaat en energie. Dat is het onderwerp van dit tweede en laatste deel.

218 miljard voor asiel en opvang

Het aan dit beleid ten grondslag liggende gedachtegoed steunt op twee pijlers uit de critical race theory. Deze theoretische basis van woke stelt dat alle culturen aan elkaar gelijk zijn, er geen grenzen mogen zijn en dus gelijke rechten gelden voor zowel Duitsers als immigranten. White supremacy houdt in dat ‘witte’, oude heteromannen de norm bepalen en alle anderen daardoor onderdrukken. Deze beide uitgangspunten vormen de ideologische grondslag voor het geven van miljarden euro’s aan subsidies en andere vormen van financiële ondersteuning op tal van terreinen door de Duitse overheid.

De uitgaven van de federale overheid voor asiel en opvang bedroegen in de periode 2016-2024 218 miljard euro. Alleen in 2023 was het 30 miljard euro, waar nog eens 6 miljard euro van de deelstaten bijkomt. Honderden miljoenen euro’s gaan elk jaar naar welzijnsorganisaties die soortgelijk werk doen als Vluchtelingenwerk in Nederland. Zij zetten zich tevens in om uitzetting van uitgeprocedeerden te voorkomen en hen onderdak te bieden.

Ook in Duitsland is een verdienmodel voor particulieren en bedrijven ontstaan rond asiel. Zo incasseerde een alleenstaande 24-jarige Syriër voor het opnemen van vijf minderjarige AMA’s in zijn woning elke maand 13.000 euro. Daarnaast ontving hij betalingen zoals kinderbijslag en incidentele tegemoetkomingen voor meubels, school en dergelijke. In veel steden in Duitsland is een netwerk ontstaan van allochtone bemiddelingsbureaus die maandelijks geld incasseren voor het onderbrengen van minderjarigen bij allochtone families.

Zes van de twaalf boten waarmee NGO’s mensen uit de Middellandse Zee redden en naar Europa brengen varen onder Duitse vlag. Mogelijk gemaakt dankzij een jaarlijkse bijdrage van twee miljoen euro van de federale overheid. Daarnaast ontvangt elke individuele bij United Rescue betrokken NGO elk jaar nog eens enkele tonnen. Voor de jaren 2024-2026 stelt het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken wederom zes miljoen euro beschikbaar.

Pro Asyl

United Rescue is opgericht door de protestantse Evangelische Kirche, die zelf ook elk jaar miljoenen overmaakt. Op de schepen wappert trots de Antifa-vlag. De vereniging Seebrücke bestaat uit meer dan 300 Duitse gemeenten en steden die bereid zijn om extra vluchtelingen op te nemen. Zij maken eveneens geld over aan de NGO’s die vanuit een ander perspectief zich met het organiseren van veerdiensten medeplichtig maken aan mensenhandel en inbreuk plegen op de soevereiniteit van andere staten.

In elk Bundesland functioneert een Flüchtlingsrat, die zich landelijk hebben verenigd in de koepelorganisatie Pro Asyl. Pro Asyl is van mening dat elke immigrant die dat wil mag blijven. Deze raden adviseren onder andere hoe de door steeds meer gemeenten verstrekte betaalkaarten in contant geld kunnen worden omgezet. In sommige steden kan dat ook bij de kantoren van linkse partijen.

Asielmigranten zetten verzorgingsstaat onder druk

De NGO Neue Deutsche Medienmacher*innen kreeg de afgelopen jaren 5,2 miljoen euro voor het Handbook Germany. Dat maakt asielzoekers niet alleen wegwijs in Duitsland, maar bevat ook tips om uitzetting te voorkomen. Zoals bijvoorbeeld dat ouders nooit zonder hun kind kunnen worden uitgewezen. De EU doneerde in 2023 tien miljoen euro om de inhoud van het handboek te verbreden en bij zoveel mogelijk organisaties onder de aandacht te brengen.

De grote aantallen asielmigranten zetten de Duitse verzorgingsstaat zwaar onder druk. Van de 5,5 miljoen mensen in de bijstand heeft 2,6 miljoen geen Duits paspoort. In 2010 waren dat van de 5,9 miljoen nog 1,3 miljoen. Onder hen veel Oekraïners. Van degenen die langer dan twee jaar in de bijstand zitten, is de meerderheid buitenlander. Ook onder degenen met een Duits paspoort bevinden zich velen van buitenlandse komaf. De uitgaven voor sociale voorzieningen zijn over de hele linie fors toegenomen in de afgelopen tien jaar.

Ondanks deze grote aantallen bijstandstrekkers werft de federale regering actief ‘vakkrachten’ in het buitenland. Opmerkelijk daarbij is dat aan deze vaklui geen bijzondere kwalificaties worden gesteld. Het gaat ook niet om specialistische functies. Zo werden mensen in Kenia geworven en opgeleid tot buschauffeur, terwijl bij het arbeidsbureau ruim 120.000 mensen staan ingeschreven die hier al een kwalificatie voor hebben.

Klimaatvriendelijke fietspaden in Lima

Aan ontwikkelingshulp spendeerde de federale Duitse overheid in 2022 13,8 miljard euro, welk bedrag daalt tot 10,3 miljard in 2025. Leidraad voor het beleid is het realiseren van een ‘democratische, solidaire en genderrechtvaardige’ samenleving. Hiertoe subsidieert de Duitse overheid met 44 miljoen euro de aanleg van klimaatvriendelijke fietspaden in Lima in Peru. Ook geeft zij 8 miljoen euro om de energie-efficiëntie in Marokkaanse moskeeën te verbeteren en 20 miljoen euro om in Kameroen, Kenia en Senegal via het aanbod van sport genderstereotypen te veranderen. Het boek bevat tal van andere voorbeelden.

Veel ontwikkelingsprogramma’s worden uitgevoerd door de overheidsorganisatie GIZ (Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit), waar in de leiding veelal uitgerangeerde politici worden geparachuteerd. Volgens de Duitse Rekenkamer weet niemand wat GIZ nu eigenlijk doet.

Intensief lobbyen door groene NGO’s bewerkstelligde de Atomausstieg en voorkomt dat bestaande kerncentrales weer worden opgestart of nieuwe gebouwd. In de vorige regeerperiode moest de Grüne staatssecretaris Patrick Graichen ontslag nemen, omdat hij diverse familieleden en kennissen op sleutelposities had weten te krijgen bij staatsondernemingen en lobbyorganisaties. Graichen zelf was afkomstig van NGO Agora, dat jaarlijks miljoenen euro’s ontvangt van de Climate Imperative Stichting van de Amerikaanse miljardair Hal Harvey. En daarnaast ook elk jaar drie miljoen euro van de federale Duitse overheid.

Tijdens de recente energiecrisis bestelde het federale ministerie voor milieu een studie over hoe schoon kernenergie is. Het Öko-Institut was de enige onderzoeksinstantie die voor de uitvoering in aanmerking kwam. Dit instituut is ontstaan vanuit de anti-kernenergiebeweging van de jaren zeventig. Vooraf werd als conclusie meegegeven dat kernenergie niet duurzaam is en geen redder van het klimaat. Dat was ook de uitkomst van het onderzoek.

Bewonderenswaardig werk

Om de Energiewende voor betrokkenen enigszins financieel rendabel te maken zijn grootschalige subsidies nodig. Voor de periode 2024-2028 gaat het alleen al om ruim 47 miljard euro om de industrie financieel op de been te houden en te stimuleren klimaatvriendelijke maatregelen te nemen. Voor bedrijven en het financieren van aanpassingen van woningen en in het verkeer bedroeg de totale financiële ondersteuning in de vorm van subsidies en belastingmaatregelen in 2024 67,1 miljard euro. Zo kreeg de Zweedse batterijfabrikant Northvolt in totaal 900 miljoen euro aan steun, om vervolgens failliet te gaan.

De inhoud van het boek van Harms zal de Nederlandse lezer niet onbekend voorkomen. De Duitse situatie lijkt extremer, maar dezelfde soort ontsporingen zijn in Nederland (en elders) ook aanwezig. Het bewonderenswaardige werk van Harms verdient dan ook internationaal navolging.

Björn Harms, Der NGO-Komplex, Wie die Politik unser Steuergeld verprasst, Langen Müller Verlag, München, 2025.

Het bericht Hoe linkse NGO’s van Duitsland een dolgedraaide subsidiestaat maakten deel II verscheen eerst op Wynia's Week.

Twee maanden na de aanslag werden de beide daders gearresteerd. Het waren een 19-jarige Palestijn en een 20-jarige Marokkaan, die een afkeer zeiden te hebben van Joden en de staat Israël. Hun daad vormde de concrete aanleiding tot het optuigen van wat de Duitse journalist en auteur Björn Harms ‘der NGO-Komplex’ noemt. Zijn onlangs verschenen boek met deze titel kon naast lovende kritieken en goede verkoopcijfers ook rekenen op veel hatelijke reacties en een boycot door veel boekverkopers.

Miljarden euro’s

Het complex dat Harms beschrijft, bestaat uit linkse politici, media, wetenschappers en activisten, waarbij de laatstgenoemden zich verenigen in lobbyorganisaties die met subsidie overeind worden gehouden. Zij ijveren voor meer overheidsbemoeienis en belastinggeld voor linkse politieke doelen. De medewerkers van deze ngo’s domineren de media en daarmee het maatschappelijke debat en fungeren als ‘experts’ bij de behandeling van wetsvoorstellen en bij hoorzittingen. De ngo’s ontvingen de afgelopen jaren miljarden euro’s aan subsidie van de Duitse overheid. Het complex werd vanaf 2022 nog invloedrijker tijdens de vorige bondsregering van SPD, Grünen en FDP, ondanks dat laatstgenoemde partij regelmatig op de rem trapte.

Harms onderscheidt grofweg vier gebieden waarop deze ngo’s vooral actief zijn. Ten eerste is dat de bestrijding van extreemrechts, haatspraak en discriminatie. De andere terreinen zijn asielbeleid, ontwikkelingshulp en klimaat en energie. Ik concentreer me in deze bijdrage op het eerste thema; een volgende keer komen de andere drie aan bod.

In de jaren na 2006 gingen opeenvolgende bewindslieden van het Bundesministerium für Familie, Senioren, Frauen und Jugend, waar deze programma’s waren ondergebracht, door met subsidiëren. Als eerste de in 2006 aangetreden CDU-minister Ursula von der Leyen. Vervolgens lanceerde minister Manuela Schwesig (SPD) in 2014 het federale programma ‘Demokratie Leben’. Het vormde de basis voor het ondersteunen van het ‘maatschappelijk middenveld’ (Zivilgesellschaft), waarin politiek, linkse lobbygroepen en migrantenorganisaties samenwerken tegen extreemrechts.

Na de extreemrechts geïnspireerde terreurdaden in Halle (2019) en Hanau (2020) kreeg de strijd van linkse groepen een extra financiële impuls. Voor de periode 2020-2024 werd voor Demokratie Leben in totaal één miljard euro vrijgemaakt en voor 2025 volgde een bedrag van 182 miljoen euro voor 1700 projecten. Volgens een klokkenluider op het ministerie is er nauwelijks controle op de besteding van middelen en volstaan de goede bedoelingen van de ontvangers om geld te krijgen. Een evaluatie was echter zeer lovend. Deze werd uitgevoerd door een instituut dat eveneens subsidie krijgt uit het programma. Eén van de onderzoekers was een politicus van de Grünen. De evaluatie bestond uit een enquête onder door het onderzoeksinstituut geselecteerde experts en politici. Wie dat waren en waar ze werkten, werd niet bekendgemaakt.

Geen zorgen over islamisten

Der NGO Komplex bevat tal van krasse voorbeelden van politiek correcte geldsmijterij. Zo incasseerde de Amadeu Antonio Stichting over de periode 2020-2024 2,7 miljoen euro. Dit is één van de belangrijkste linkse lobbygroepen, opgericht door publiciste Anette Kahane, een voormalige medewerker van de Oost-Duitse Staatssicherheitsdienst.

Ook vele Antifa-groepen ontvangen geld, net als de Migrantifa, die zich van de ‘te witte’ Antifa heeft afgescheiden. Deze extreemlinkse groepen nemen het niet alleen (desnoods met geweld) op tegen echte en vermeende rechtsradicalen, maar vallen sinds 7 oktober 2023 ook op door hun antisemitisme. Ze wortelen in de jeugdbewegingen van SPD, Grünen en Die Linke. De anonieme ondervraagden uit de eerdergenoemde evaluatie maken zich over links- en moslimextremisme geen zorgen, wél – uiteraard – over rechtsextremisten en ‘complotdenkers’. Terwijl 95 procent van de Duitse strafzaken over extremisme is gelinkt aan de islam.

Ook het jaarlijkse, in het kader van Demokratie Leben met een half miljoen euro gefinancierde Kompetenzzentrum Linker Extremismus aan de universiteit van Göttingen is van mening dat linksextremisme geen groot gevaar vormt – acties uit die kring zouden moeten worden geïnterpreteerd als verdediging van mensenrechten. De onderzoekers van het Kompetenzzentrum blijken zelf nogal eens een verleden als linksradicaal activist te hebben. Het begrip linksextremisme wijzen ze vaak af, aangezien het bij – bijvoorbeeld – het marxisme-leninisme en het anarchisme zou gaan om ‘historische en actuele bevrijdingsbewegingen’.

Het bestrijden van discriminatie is bij de subsidiestromen een belangrijk speerpunt. Daarom is het budget van de Beauftragte der Bundesregierung für Migration, Flüchtlinge und Integration verhoogd van 5,2 miljoen euro in 2015 naar 41,4 miljoen euro in 2023. Daarnaast stelde de federale overheid nog eens 13 miljoen euro beschikbaar voor een aparte Antidiskriminationsstelle.

Het Deutsches Institut für Integration- und Migrationsforschung (DeZIM) begon in 2015 met 185.000 euro subsidie; inmiddels bedraagt het bedrag 15 miljoen euro per jaar. De tweehonderd medewerkers kregen onder meer de opdracht om een ‘racismemonitor’ uit te voeren. De projectleider bleek op sociale media een bewonderaar van Antifa en beweerde dat in Duitsland sprake is van ‘systemisch racisme’. Dit werd door de monitor bevestigd na het bevragen van 5000 personen uit kringen van ngo’s die zich met dit thema en aanverwante zaken bezighouden. De mogelijkheid dat ook blanke Duitsers met racisme te maken kunnen hebben, werd expliciet uitgesloten. Eén van de aanbevelingen was dat er dringend behoefte is aan een Schuld- und Bildungsoffensive. Ook kwam er een ‘Expertrat’ tegen racisme. Hierop was al lang aangedrongen door diverse ngo’s, die vervolgens ook allemaal een plek kregen in deze raad. De leden zijn het erover eens dat in Duitsland sprake is van ‘systemisch racisme’, want dat bleek immers uit de racismemonitor van het DeZIM.

Ook ‘alternatieve media’ zijn verdacht

Via Demokratie Leben kreeg ook een meldpunt tegen haat in Hessen de afgelopen vier jaar meer dan 14 miljoen subsidie van zowel de deelstaat als van de federale overheid. Met de 6500 meldingen gingen 22 officieren van justitie aan de slag, die al gauw moesten concluderen dat twee derde van de meldingen geen betrekking had op strafbare feiten. In Beieren wordt een zwaar gesubsidieerd meldpunt gerund door een islamwetenschapper. Deze roept mensen op om ook ‘legale’ uitlatingen te rapporteren, zodat druk kan worden uitgeoefend om deze weg te halen. In Berlijn hebben zeven linkse ngo’s met een jaarlijkse subsidie van 830.000 euro een meldpunt ingericht waar mensen gerapporteerd kunnen worden die in complottheorieën geloven, alternatieve media lezen of opruiende filmpjes delen. Het meldpunt ontving in 2023 281 klachten. Zeggen dat er maar twee geslachten zijn, is goed voor een opname in het register.

Nog een voorbeeld: bij de het Duitse ‘NGO Violence Prevention Network’ trekken meer dan honderd medewerkers met een jaarbudget van 7,5 miljoen euro, dat nagenoeg volledig uit subsidie bestaat, ten strijde tegen rechtsextremisme op internet. Eerst door Facebook te helpen met factchecken. Nu dit is afgeschaft, houdt VPN zich samen met de Amadeu Antonio Stichting bezig met het in opdracht van de overheid inrichten van een Beratungsstelle Verschwörungsdenken. Die moet mensen helpen die te maken hebben met gezinsleden die in complotten geloven. Ook is er een speciaal programma om medewerkers van kleuterscholen te ondersteunen bij het herkennen van en omgaan met ‘extreemrechtse’ ouders, waarbij dat begrip nogal ruim wordt gedefinieerd.

Merz grijpt niet in

En wat te denken van ‘Hate Aid’, een ngo die linkse politici die met haatspraak te maken krijgen, helpt met het voeren van processen. De medewerkers zijn overwegend afkomstig uit het kader van de Grünen. Sinds 2020 kreeg Hate Aid vooral via Demokratie Leben drie miljoen euro subsidie. Het kwam inmiddels tot een aantal geruchtmakende rechtszaken. Zo werd een man die op X een post retweette waarin toenmalige minister Robert Habeck werd uitgemaakt voor Schwachkopf (sukkel) door justitie vervolgd. Zijn huis werd doorzocht, mede naar aanleiding van een klacht bij één van de vele meldpunten. Hate Aid staat ook Travis Brown bij, de zelfbenoemde ‘Hassreden Tracker’, die (tot zijn account werd opgeschort) op X ten strijde trok tegen onder anderen de Britse publicist Douglas Murray. Brown kreeg ook rechtstreeks subsidie van de federale overheid.

Het is slechts een kleine greep uit de vele vertakkingen van het Duitse ‘NGO Komplex’ die in het boek van Björn Harms aan de orde komen. De nieuwe bondsregering onder leiding van de christendemocratische kanselier Friedrich Merz maakt geen aanstalten om er iets aan te doen. Als excuus kan gelden dat de vorige groene Familien-minister Lisa Paus eind 2024 per wet de financiële ondersteuning voor ngo’s heeft veilig gesteld – voor de komende acht jaar.

Björn Harms: Der NGO-Komplex, Wie die Politik unser Steuergeld verprasst, Langen-Müller Verlag, München, 288 pagina’s, € 22,00.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoe linkse ngo’s van Duitsland een dolgedraaide subsidiestaat maakten verscheen eerst op Wynia's Week.

Even kort samenvatten waar het over ging. De Europese Commissie gaf jarenlang geld aan ngo’s om de publieke opinie te beïnvloeden. Doelwit waren vooral de andere EU-instellingen, waaronder (leden van) het Europees Parlement. Dit ging zover dat er geheime contracten bestonden tussen de Commissie en de ngo’s waarin de doelwitten van het lobbywerk werden aangeduid en waarin gestipuleerd stond dat tegenstanders van het voorgestelde Commissiebeleid in diskrediet moesten worden gebracht.

Mea culpa

Jarenlang werden kritische vragen bij de Europese subsidiestromen weggezet als rechtse stemmingmakerij. Wat trouwens na het uitbreken van het lobbyschandaal in januari opnieuw gebeurde. Enkele Nederlandse Europarlementariërs hielden echter voet bij stuk en vroegen toch om een onderzoek.

Inmiddels heeft de Europese Commissie de wanpraktijken met tegenzin opgebiecht. Uiteraard werd het schaduwlobbyen geminimaliseerd. De bekentenis kwam onverwacht, maar blijkbaar noopte een audit van de Europese Rekenkamer (ECA) die maandag verscheen tot de plotse mea culpa. In een verklaring met de cryptische titel Commission statement on the LIFE Programme werd gedaan alsof het enkel over klimaat en milieu zou gaan, maar uit het verslag van de Rekenkamer blijkt dat het er bij andere afdelingen van de Commissie net zo aan toegaat. Bijvoorbeeld bij asiel en migratie. In sommige gevallen, zo weten we nu, hingen aan het geven van forse bedragen EU-geld geheime overeenkomsten die specifiek activisme en ongepaste lobby-acties oplegden (‘In some cases work programmes submitted by the NGOs and annexed to the operating grant agreements contained specific advocacy actions and undue lobbying activities’).

‘We zijn een groot voorstander van het LIFE Programme en erkennen de zeer belangrijke rol van ngo’s,’ reageerde Pieter Liese, de Duitse milieuwoordvoerder van de christendemocraten in het Europees Parlement. ‘Er zijn echter duidelijke gevallen geweest van wangedrag door enkele individuele ambtenaren van de Commissie en enkele ngo’s. Daarom zijn we blij met de verklaring van de Europese Commissie waarin zij erkent dat er sprake is van ongepaste beïnvloeding. Het is bemoedigend dat er al stappen zijn ondernomen om dergelijke incidenten in de toekomst te voorkomen en we steunen ook de toezegging van de Commissie om verdere maatregelen te nemen’.

Opnieuw ‘individuele ambtenaren’ dus. Maar hoe waarschijnlijk is dat? Feit is dat jarenlang en op grote schaal geld gekanaliseerd werd naar groene ngo’s. De bedragen kregen astronomische dimensies toen de PvdA’er Frans Timmermans in 2019 klimaat-Eurocommissaris werd en hij zijn partijgenoot Diederik Samsom aanstelde als kabinetschef.

Met het geld moest de Green Deal van Timmermans worden aangeprezen en tevens worden aangedrongen op nóg drastischer klimaatbeleid. Een tiental grote klimaat-ngo’s draaide bijna uitsluitend op EU-geld. Ze kregen lijstjes met te organiseren acties en aan te pakken politici, onder wie leden van het Europees Parlement.

Het grote verschil met de bekende jarenlange subsidiëring van ngo’s om bij de EU te lobbyen zat ‘m in de omstandigheid dat de Commissie nu dus ook begon aan te even hoe, waar en bij wie de lobbyactiviteiten dienden plaats te vinden. Dat goten ze zelfs in geheime contracten. In de woorden van BBB-Europarlementariër Sander Smit: ‘De Commissie heeft eindelijk toegegeven dat in sommige gevallen de werkprogramma’s die door ngo’s werden ingediend en die als bijlage bij de operationele subsidieovereenkomsten werden gevoegd, specifieke belangenverdedigingsacties en ongepaste lobbyactiviteiten bevatten.’

Verkapte partijfinanciering

Volgens de Europese Rekenkamer bestaat er nog steeds geen betrouwbaar overzicht van het EU-geld dat naar ngo’s gaat en wordt de informatie versnipperd gepubliceerd. ‘Dit belemmert de transparantie, bemoeilijkt onderzoek naar de vraag of EU-middelen te veel geconcentreerd zijn op een klein aantal ngo’s en beperkt het inzicht in de rol van ngo’s in het EU-beleid’. Dat is ongeveer hetzelfde als zeggen dat veel geheim lijkt of geheimgehouden wordt. 0ok schrijft de Rekenkamer: ‘De definitie van ngo’s sluit politieke partijen en vakbonden uit, maar niet andere soortgelijke organisaties, bijvoorbeeld stichtingen en verenigingen die door politieke partijen en vakbonden zijn opgericht als de facto integrale onderdelen daarvan.’ Wat hier kennelijk wordt bedoeld, is dat een deel van de uitgekeerde subsidies eigenlijk verkapte partijfinanciering is.

De auditeurs van de Rekenkamer haastten zich vervolgens om te verklaren dat de niet-gouvernementele en andere maatschappelijke organisaties zorgen voor ‘een grotere deelname van burgers aan de democratische beleidsvorming van de EU door een transparante en permanente dialoog te voeren’. Maar, zo voegen ze eraan toe: ‘Om publieke besluitvormers ter verantwoording te roepen, moeten burgers niet alleen weten aan wie en met welk doel EU-middelen worden toegekend, maar ook hoe deze zijn gebruikt en of de ontvangers ervan de EU-waarden respecteren.’

De welles-nietes-discussie over het lobbyschandaal kan nu dus worden beëindigd, want de feiten staan vast. Om nogmaals de Rekenkamer te citeren: ‘De Commissie heeft de informatie die zij had over de belangenbehartigingsactiviteiten van ngo’s die met EU-subsidies werden gefinancierd, niet naar behoren openbaar gemaakt. Ook vaardigde de Commissie pas tijdens de controle richtsnoeren uit waarin staat dat subsidieovereenkomsten ontvangers niet mogen verplichten om te lobbyen bij EU-instellingen.’

De Rekenkamer vermeldt expliciet dat de foute praktijken zich niet alleen afspeelden bij het LIFE Programme voor klimaat en milieu, waar de malversaties het eerst aan het licht kwamen. Ook andere EU-programma’s werden onder de loep genomen, zoals het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+), Horizon Europa en het Asylum, Migration and Integration Fund (AMIF), bekend van de financiering van ngo’s die bootjes met illegale migranten oppikken uit zee en in de EU aan land brengen. ‘Het verslag,’ aldus de Rekenkamer, ‘werd opgesteld in het licht van de recent toegenomen publieke en politieke belangstelling voor EU-financiering voor ngo’s’.

Twijfelen hoeft niet meer

Dat is een bijna komische formulering. Want waarom deed de Europese Rekenkamer dit onderzoek? Omdat het Europees Parlement erom vroeg, nadat was gebleken dat toenmalig Eurocommissaris Frans Timmermans in het geheim actiegroepen subsidieerde om bij Europarlementariërs te lobbyen voor zijn groene plannen. Dankzij de Europese Rekenkamer hoeft niemand er nu nog aan te twijfelen: Brussel besteedt miljarden euro’s aan duistere lobby’s om EU-beleid te promoten.

Lode Goukens is journalist en docent.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Brussel besteedt miljarden euro’s aan duistere lobby’s voor klimaat- en asielbeleid – dankzij de Europese Rekenkamer weten we het nu zeker verscheen eerst op Wynia's Week.

Nu de wind in Europa naar rechts gedraaid is, komt het schandaal naar buiten. Plus de vraag: gebeurde dit voor het eerst met Timmermans en zijn Green Deal? Of deelt de Europese Commissie vaker geld uit op voorwaarde dat de ontvangers lobbywerk voor de Commissie doen? En kan dit schandaal Timmermans – die overigens zegt van niets te weten en er ook niet verantwoordelijk voor te zijn geweest – en diens toenmalige Brusselse rechterhand Diederik Samsom nog in de problemen brengen?

Lijsten van ‘te bewerken parlementsleden’

Want hoewel de Brusselse geldstromen naar ngo’s en andere lobby’s al jaren openbaar zijn, zijn de geheime afspraken nu pas naar buiten gekomen. Onder meer tussen het team van voormalig Eurocommissaris Frans Timmermans, geleid door collega-PvdA’er Diederik Samsom en de groene lobbygroepen. Niet de subsidies vormen de aanleiding, maar het mogelijk onethische gedrag of zelfs corruptie. De groene lobbygroepen zouden de plannen van Timmermans moeten verdedigen in ruil voor geld.

De bal ging aan het rollen door vragen in de begrotingscommissie van het Europees Parlement van Dirk Gotink (NSC). Hij vroeg naar  lijsten van ‘te bewerken parlementsleden’ die door de Commissie doorgegeven zouden zijn aan de ngo’s. Gotink zit in het EP voor een splinterpartij en valt als zodanig buiten het establishment. Al zit hij wel in de EVP-fractie van christendemocraten. Die fractie begint zich stilaan tegen de Green Deal te keren omwille van de gevolgen van die Green Deal voor industrie en landbouw. Dat is de context.

Gotink keerde zich ook expliciet tegen een koepel van 185 klimaatclubs, namelijk de Brusselse ngo European Environmental Bureau (EEB). Eigenlijk is dit een verhaal van wantoestanden waar plots iedereen genoeg van lijkt te hebben. In dit geval de enorme subsidies aan steeds machtiger klimaatlobbygroepen.

Die ngo’s zagen de bui al hangen. Amper een maand geleden lekte immers een document uit waarin de Europese Commissie overwoog om het budget van het LIFE-programma te verminderen. Dit EU-budget van 5,4 miljard euro financiert al jaren de ngo’s van klimaatactivisten. Officieel heet dat ondersteunen van ‘environment and climate action’. Meteen jammerden de groene lobbygroepen dat het een onderdrukking was van hun belangrijke bewustmakingswerk. In een brief schreven 30 groene groepen aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen dat ‘een democratie infrastructuur en middelen nodig heeft die burgers toelaten de nemers van beslissingen te bereiken’.

Drie machtige ngo’s

De ngo’s beweerden dat ze moeten opboksen tegen rijke regeringen of multinationals en ze daarom het geld van de EU nodig hebben. Ze noemen zichzelf het middenveld of ‘civil society’. Wie in het Transparency Register van de EU kijkt, zal merken dat ze voor een middenveld wel erg weinig leden en donateurs hebben en vooral leven van EU-subsidies en donaties van enkele grote filantropische organisaties (die vaak op hun beurt ook subsidies ontvangen).

Het gaat hierbij vooral over de ngo’s Friends of the Earth Europe (FoEE), European Environmental Bureau (EEB) en Climate Action Network (CAN) Europe. Drie machtige en invloedrijke organisaties die zich voordoen als koepels of netwerken van milieuverenigingen. Zelf beweren ze dat ze een deel van dat EU-geld doorgeven aan hun leden of deelnemers.

EEB is zeer invloedrijk

Deze lobbygroepen/ngo’s cumuleren trouwens subsidies met betaalde opdrachten voor de EU. Ze leveren deskundigen of ze organiseren allerlei evenementen die de EU sponsort. EEB dat geleid wordt door de Duitser Patrick ten Brink wist zich zo te positioneren dat veel (Europese) ambtenaren, bedrijven en zelfs journalisten niet meer beseffen dat het geen EU-instelling, maar een privé-initiatief is en bovendien een lobbygroep.

EEB is zonder meer één van de invloedrijkste lobbygroepen. Deze Brusselse stichting heeft van alle lobbygroepen jaar na jaar één van de hoogste aantallen gesprekken met topambtenaren of commissieleden die dit moeten melden. In de eerste weken van 2025 werden al twee bezoekjes aan de Commissie en één online meeting geregistreerd. In 2024 bleken 14 contacten onderworpen aan de meldingsplicht. Dat was een stuk minder dan onder de Nederlandse Europees commissaris Frans Timmermans, maar de relatie met diens naaste medewerkster Helena Braun (afkomstig uit Estland) blijkt nog steeds zeer hecht.

Bij EEB werken 65 personen. Dat is een heel leger lobbyisten. In 2023 ontvingen ze 1.955.910 euro aan subsidies van de Europese Unie waaronder het maximumbedrag van 700.000 euro van LIFE. Hun totale jaarbudget zou 7,6 miljoen euro bedragen. Tenminste dat stond op het Transparency Register te lezen waar ze als lobbygroep dingen moeten bekendmaken. Op het Financial Transparency System (FTS), waar de Europese Unie de bedragen publiceert die ze toekent en uitbetaalt staat iets heel anders.

Op het FTS staat voor het laatst gekende jaar 2023 namelijk 72,12 miljoen euro toegekend en 33,91 miljoen euro uitgekeerd. Dat opmerkelijke verschil tussen toegekend en uitbetaald berust op twee zaken. Enerzijds betaalt de Europese Commissie soms pas na het ontvangen van bewijzen. Anderzijds betaalt ze soms de subsidies op voorhand uit. De uitleg bij dit enorme verschil is dat een groot deel van de ontvangen subsidies naar de 185 leden wordt doorgestort. EEB fungeert dus als subsidieloket, als subsidieschuif. Wat uiteraard haar macht over de deelnemende milieuverenigingen vergroot. Iets wat ook CAN Europe en andere groene lobbygroepen doen. Ze faciliteren het aanvragen van subsidies of het verkrijgen van opdrachten in ruil voor geld.

De Green 10

EEB blijkt als lobbygroep zeer bedreven in het ontvangen van subsidies uit het Horizonprogramma voor wetenschappelijk onderzoek voor haar leden. In 2020 ontvingen ze 7,97 miljoen euro, in 2021 9,06 miljoen euro en in 2022 4,31 miljoen euro. De vertienvoudiging van de gemiddelde subsidies van 7,1 naar 72 miljoen euro in 2023 roept vragen op.

Dat de Europese Commissie overweegt te snoeien is logisch. Het budget van LIFE voor de periode van 2021 tot 2027 is goed voor 0,3% van alle EU-uitgaven. Afgelopen jaar was de maximumsubsidie bij LIFE 700.000 euro en dat maximumbedrag ging naar EEB, CAN, FoEE en enkele andere grote klimaatlobbygroepen, namelijk Transport & Environment, de Health and Environment Alliance (HEAL), Oceana, het Renewables Grid Initiative, Wetlands International Europe en het Carbon Disclosure Project. In de meeste gevallen zijn al deze ngo’s bijna uitsluitend afhankelijk van de EU-subsidies. Een aantal noemen zich dan ook trots de Green 10.

Een rare redenering

Na het uitgelekte document van de Commissie kwam de hoorzitting in het Europees Parlement. Tijdens die hoorzitting over de begroting begin december kreeg Europees commissaris Piotr Serafin de opmerking dat de betalingen aan de ngo’s eigenlijk betekenen dat de Commissie indirect het Europees Parlement zou belobbyen via derden. Wat de vraagsteller ernstige ethische zorgen baarde. Serafin antwoordde dat de Commissie die zorgen ernstig neemt en al een interne richtlijn gezonden had naar al haar afdelingen om duidelijk te maken welke activiteiten in aanmerking komen voor financiering door de EU. Dat is natuurlijk het uitgelekte document van de Commissie dat de ngo’s in paniek aanzette tot het schrijven van een brief.

Wat blijkt nu? Verschillende ngo’s ontvingen ondertussen brieven die uitlegden welke soorten lobbying niet meer in aanmerking kwamen voor EU-subsidies. In een schriftelijk antwoord ontkende Serafin vervolgens de beschuldigingen van ‘indirect lobbying’ omdat de ontvangers van subsidies volledig verantwoordelijk blijven voor hun eigen stellingnames of meningen. Een bijzonder rare redenering.

Het gaat immers over iets geheel anders. Namelijk om de vraag of het het indirecte lobbyen een geheime subsidievoorwaarde was. Dat was bij LIFE-subsidies blijkbaar het geval. Los van de ethische consequenties hiervan, dringt de vraag zich op of soortgelijke subsidievoorwaarden bij andere, door de Commissie verstrekte subsidies ook voorkomen.

Het spreekt al vanzelf dat de Europese Commissie geen organisaties zal subsidiëren die tegen haar beleid of tegen haar bestaan zijn. Vroeger circuleerde het grapje op universiteiten dat als je een Europese vlag kon hangen in een aula tijdens een conferentie, dispuut of colloquium, je een subsidie van de Commissie kon aanvragen van een paar duizend ECU (de voorloper van de euro) en die ook prompt kreeg. Zeker als je in het programma verwees naar Europese samenwerking en academici uitnodigde uit andere Europese landen. Zoals ook media die dat doen op ondersteuning van de Europese Commissie kunnen rekenen.

De vraag is natuurlijk of dit feodale gedrag nog altijd de norm is? Zijn de vele subsidies van de Commissie niet vaak of zelfs altijd een impliciete subsidie voor het verspreiden van het door de Commissie voorgestane beleid dan wel de door de Commissie voorgestane ideologie? En dat laatste geldt dan niet alleen voor ngo’s, maar ook voor overheden, universiteiten en bedrijven. Wiens brood men eet, diens woord men spreekt…

Frauderapporten verdwijnen in de prullenmand

Maar er is meer. De Europese Rekenkamer (ECA) – de EU-tegenhanger van de Algemene Rekenkamer – werkt aan een rapport over de subsidies en financiering van ngo’s door de EU. Dit rapport zou verschijnen in de eerste helft van 2025. Het onderzoek zorgt alvast voor ongerustheid bij de klimaatlobby en voor lossere tongen bij de tegenstanders van de Green Deal. Het enige wat nog ontbreekt is een onderzoek door de Europese openbare aanklager (EPPO) indien de Rekenkamer malversaties zou doorgeven.

De Europese Commissie of Frans Timmermans en zijn entourage (Samsom, Braun) hoeven zich daar vooralsnog niet echt zorgen over te maken. De Europese Rekenkamer gaf de afgelopen jaren vaak fraudedossiers door aan de Europese anticorruptiedienst Olaf. Maar die schoof die frauderapporten tot dusver rechtstreeks door naar de prullenmand.

Lode Goukens is journalist en docent.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Schandaal: PvdA’er Frans Timmermans subsidieerde in Brussel in het geheim actiegroepen om bij het EU-parlement te lobbyen voor zijn groene plannen verscheen eerst op Wynia's Week.