Het CDA heeft deze week op opvallende wijze positie gekozen. In een brief aan zijn achterban en in een groot interview met het Nederlands Dagblad sprak Henri Bontenbal zich onomwonden tegen een nieuw kinderpardon en kerkasiel uit. In een rechtstaat moeten uitspraken van de rechter gerespecteerd worden. Als een asielverzoek, vaak na een lange en zorgvuldige procedure, wordt afgewezen en een asielzoeker wordt uitgewezen, dan moet daaraan gehoor worden gegeven – hoe lang de eventuele kinderen ook al in Nederland verblijven en hoe verworteld zij hier ook zijn geraakt.

12 jaar procederen

De casus heeft een gezicht gekregen in de Oezbeekse familie Babayants: vader Aleksandr, moeder Karina en hun vier kinderen (waarvan de jongste twee in Nederland zijn geboren): Aram (22), Ariana (15), Amelia (12), Aleksa (5). Zij vroegen in maart 2014 asiel aan omdat Aleksandr zich in eigen land (Oezbekistan) onveilig voelde vanwege het werk dat hij voor de veiligheidsdienst had verricht. In september 2014, minder dan zes maanden na de aanvraag, werd het asielverzoek afgewezen. Babayants ging in beroep, en dat beroep werd in juli 2016 afgewezen.

In 2017 volgden twee nieuwe asielverzoeken, die binnen twee maanden zowel door de rechter als door de Raad van State werden afgewezen. In 2019, het jaar van het kinderpardon onder Rutte-III, wilde de familie Babayants ook van deze speciale regeling profiteren, maar ook dat werd afgewezen omdat de kinderen toen nog geen vijf jaar in Nederland waren. In juni 2022 volgde een nieuw verzoek, nu met als argument dat de kinderen inmiddels westers waren. De IND wees dit nieuwe verzoek in maart 2023 af, de rechter en de Raad van State volgden deze afwijzing in april en september 2023. Een vijfde asielverzoek in juli 2024 werd in augustus 2024 afgewezen, en de rechter wees het beroep tegen deze beslissing in oktober 2024 af.

Toen, na 12 jaar procederen, moest het gezin Babayants toch echt terug naar Oezbekistan: de rechter vond de ouders niet zo getraumatiseerd dat zij de terugkeer van hun kinderen niet goed kunnen begeleiden. Maar de Babayants doken onder in de Open Hof-kerk in Kampen. Vijftig vrijwilligers houden daar een doorlopende kerkdienst gaande, die de overheid nu eenmaal niet mag verstoren, en voorkomen zo de uitzetting van het gezin. De familie Babayants verblijft nu al zo’n anderhalf jaar in deze kerk.

Het is nog maar de vraag of dit ‘kerkasiel’ in overeenstemming is met de eigen criteria van de kerken. De Raad van Kerken (waar de grote kerken van Nederland bij aangesloten zijn) heeft in een notitie bepaald dat kerkasiel alleen ‘in uiterste nood’ mag worden ingezet, bijvoorbeeld als er voor de asielzoeker bij uitzetting een levensbedreigende situatie kan ontstaan, of wanneer zijn mensenrechten ernstig geschonden dreigen te worden. Daarvan is bij de familie Babyants dus geen sprake. De organisatoren van het kerkasiel brengen alleen naar voren dat het voor de kinderen moeilijk kan zijn om zich in Oezbekistan aan het leven daar aan te passen.

‘Weer bespreekbaar maken’

De Kampense kerk organiseerde ook een petitie, waarbij op 23 juni j.l. 120.000 kaarten (‘#laatzeblijven’) aan de vaste Kamercommissie voor Asiel en Migratie werden aangeboden. Het gaat daarbij niet alleen om de familie Babayants. Het verzoek is om 420 ‘gewortelde’ asielkinderen, met hun ouders, niet uit te zetten maar asiel te verlenen.

Bij de overhandiging van die kaarten zei een D66-Kamerlid iets opvallends. ‘Ik vind een situatie waarin mensen letterlijk zijn opgesloten door muren niet gezond’, merkte hij op. Hij kondigde daarbij aan dat hij binnen de coalitie een uitzondering voor ‘schrijnende gevallen’ bespreekbaar wilde gaan maken.

De kans op zo’n ‘weer bespreekbaar maken’ leek groter te worden toen de Raad van State op 2 juli uitsprak dat drie gezinnen met in totaal zeven kinderen (uit Armenië en Nigeria) toch in Nederland mochten blijven. In het belang van de kinderen die al langdurig in Nederland verblijven. Dat belang woog zwaarder dan het belang van een restrictief toelatingsbeleid.

Heldere boodschap

Toen achtte Bontenbal het moment gekomen om zich uit te spreken. Zijn woordvoerder was niet aanwezig geweest bij de aanbieding van de 120.000 kaarten, omdat de fractievergadering die dinsdag was ‘uitgelopen’. Nu sprak de leider zelf, via een brief aan zijn CDA-achterban en via een groot interview in het ND. En het moet gezegd, zijn boodschap was helder.

‘In een rechtstaat bepaalt de rechter, niet de politiek’, probeerde Bontenbal de weg naar een nieuw kinderpardon af te snijden. Hoe schrijnend een gedwongen terugkeer ook kan zijn, de schuld ligt uiteindelijk bij de almaar door procederende ouders. ‘Het zou een slechte prikkel zijn in het systeem om “onder het mom van: belang van het kind” iedereen in Nederland te houden. Het is een prikkel die ouders beloont voor gedrag dat niet in het belang van kinderen is. Ik vind het ethisch niet verantwoord. Want wat zeg je tegen alle ouders die wél in het belang van hun kinderen hebben gehandeld? Die wél uitspraken van rechters hebben nageleefd?’ En ook: ‘Barmhartigheid en rechtvaardigheid hoeven niet tegenover elkaar te staan. Maar de overheid kan en moet grenzen stellen aan wie in Nederland mogen blijven.’

Naastenliefde en barmhartigheid niet leidend

Bontenbal verwees naar eerdere afspraken uit 2019, toen er voor het laatst een kinderpardon kwam, in ruil voor het afschaffen van de discretionaire bevoegdheid van de minister. Het CDA had die deal gesteund, maar onder het uitdrukkelijke beding dat het kinderpardon voor nieuwe gevallen zou verdwijnen (de Afsluitingsregeling). ‘Een nieuw kinderpardon doet geen recht aan de gemaakte afspraken’, aldus Bontenbal nu.

Bontenbals positiekeuze ligt ook in het verlengde van uitspraken van zijn minister van Asiel, Bart van den Brink. Die zei eerder dit jaar al dat ook voor hem de rechtvaardigheid voorop staat en dat hij voor kerkasiel geen uitzondering wil maken. En in zijn campagneboek Het kan echt anders (september 2025) schreef Bontenbal ook al dat naastenliefde en barmhartigheid voor de overheid geen leidende principes kunnen zijn. De overheid moet zich aan de regels van een rechtvaardig asielbeleid houden, en ook de ‘uitgeprocedeerde vluchteling’ moet dat doen.

Onmiddellijk na zijn stellingname meldde het radicale deel van zijn achterban zich in het huisorgaan, het dagblad Trouw. Usual suspects als oud-senator Rein Willems, oud-CNV-voorzitter Doekle Terpstra en natuurlijk oud-Kamerlid Kathleen Ferrier protesteerden tegen de beslissing van hun partij en bepleitten een kinderpardon dat om de zeven jaar zou moeten worden verstrekt.

‘Katholiekere’ presentatie

Waarom heeft Bontenbal van de week zo scherp positie gekozen in een debat dat voor een deel van zijn achterban zo gevoelig ligt? Het is ongetwijfeld een manmoedige poging om zijn CDA op de verrechtste electorale markt te positioneren als een partij die wél – na het mislukte experiment van het kabinet-Schoof – een streng en rechtvaardig asielbeleid weet te realiseren. Geen pardon. Uitgeprocedeerde asielzoekers dienen te vertrekken en de instroom moet – via Europese regels en nationale aanvullingen – dalen.

Een spraakmakend deel van zijn eigen achterban – de Ferriers en de Terpstra’s – hebben die lijn in de afgelopen decennia systematisch gesaboteerd. Zij sputterden deze week nog wat na, maar duidelijk is dat hun rol wat Bontenbal betreft is uitgespeeld. Een derde deel van het electoraat zit tegenwoordig bij rechtse(re) partijen, en het CDA heeft veel aan die partijen verloren, vooral in het zuiden. Die kiezers moeten worden teruggewonnen met een ander asielbeleid en een partij die zich minder calvinistisch, ‘katholieker’ presenteert en daarmee ook voor niet-gelovigen weer aantrekkelijker wordt. De oude gereformeerde voorstanders van ‘naastenliefde’ en ‘barmhartigheid’ moeten daarbij genegeerd worden.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Henri Bontenbal keert zich tegen kinderpardon en kerkasiel in manmoedige poging om zijn CDA aantrekkelijk te maken voor de rechtsere kiezers verscheen eerst op Wynia's Week.

We gaan dezer dagen Guillaume Groen van Prinsterer herdenken. Het is 150 jaar geleden dat deze grondlegger van de christendemocratie overleed. De NPO zendt aanstaande dinsdag een documentaire over zijn leven uit, en aanstaande vrijdag is er in Utrecht een historisch congres over zijn leven en werk, waarbij vertegenwoordigers van de politieke partijen die zich Groens erfgenaam wanen (Henri Bontenbal van het CDA, Chris Stoffer van de SGP en Mirjam Bikker van de ChristenUnie), aan het einde van de dag ook mogen aanschuiven om onder leiding van de Goudse burgemeester Pieter Verhoeve met elkaar in debat te gaan.

Later dit jaar komt er nog een beeldbiografie en verschijnt, als het goed is, de grote wetenschappelijke biografie, geschreven door Gertjan Schutte (Groen van Prinsterer: Antirevolutionair activist). En dan mogen we ook nog uitzien naar een boek met essayistische artikelen waarin het denken van Groen wordt geactualiseerd.

Een populistische meesterzet

Al die aandacht voor Groen van Prinsterer (1801-1876) is meer dan terecht en verdiend. Hij was een briljant geleerde, een invloedrijk historicus, een stevig polemiserende journalist, een belangrijk volksvertegenwoordiger en hij wees tegen het einde van zijn leven Abraham Kuyper (de latere minister-president) als zijn opvolger aan.

En die zou de eerste politieke partij van Nederland oprichten, de Anti-Revolutionaire Partij (ARP). Hij ging tot deze grootse daad over na een populistische meesterzet. In een tijd waarin slechts zo’n 10 tot 12 procent van de mannelijke bevolking van boven de 25 jaar genoeg belasting (census) betaalde om te mogen stemmen, verzamelde Kuyper in een volkspetitie tegen een liberale Onderwijswet 460.000 handtekeningen van mannen en vrouwen. Daarmee legde hij een ernstig representatieprobleem bloot.

Kuypers ARP is, zoals bekend, in 1980 met de CHU en de KVP in het CDA opgegaan. Die nieuwe partij was aanvankelijk een succes (denk aan de jaren van Ruud Lubbers), maar heeft het na 1994 (toen het van 54 zetels naar 34 Kamerzetels wegzakte), voortdurend erg moeilijk gehad. Er waren korte oplevingen (onder Jan Peter Balkenende bijvoorbeeld), maar de secularisatie en ontzuiling leidden er steeds meer toe dat de partij zijn eigen achterban verloor en over de eigen identiteit in twijfel verkeert (de partij is al ruim dertig jaar aan het ‘herbronnen’).

Onder de huidige leider Henri Bontenbal behaalde het CDA bij de laatste verkiezingen achttien zetels, een winst van dertien, maar in de peilingen kwakkelt de partij weer verder. De oude achterban is wat volatiel geworden en de partij wat regentesk.

Juist dat maakt een vergelijking tussen Groens politieke identiteit en die van het CDA zo interessant.

Kleine elite bepaalde wat het beste was

Groen had een specifieke opvatting over het ambt van volksvertegenwoordiger. Hij was christelijk. Nederland was een christelijk en kerkelijk land. Maar het kiesrecht was voorbehouden aan een kleine elite van vermogende mannen die geacht werden genoeg verstand van zaken te hebben om het land te besturen. Groens achterban had daardoor zo goed als geen stem in het publieke debat. Groen kwam op voor de vrijheden en belangen van de stemloze kiezer achter de kiezer, van de natie achter de volksvertegenwoordiging.

De liberale positie, onder andere van de grote J. R. Thorbecke, was dat een kleine elite (‘de besten’) de belangen van de bevolking moest behartigen, zonder dat die bevolking zelf daarbij veel inspraak had. Een kleine groep, het denkend deel der natie, bepaalde onder elkaar, na een beschaafde uitwisseling van argumenten, wat het beste is voor het volk. De elite verdedigde de gemaakte keuzes niet, maar legde die rustig en geduldig uit. Wie zich verzette, was niet goed geïnformeerd of las de verkeerde krant.

Liberale elite smoort nog steeds invloed van het volk

Groen van Prinsterer zag dit geheel anders. Een parlement dient een volksvertegenwoordiging (‘volksorgaan’) te zijn, niet een soort ‘Raad van State, waar de aristocratie des verstands zetelt’, die ‘zonder enige band met de kiezers’ is en dus niet weet wat er onder de bevolking leeft. Als een parlement zijn taak zo opvat, is het er alleen maar om ministers in het zadel te houden.

Het zou zo moeten zijn, dat de bevolking haar stem mag uitbrengen op partijen die een principieel beginselprogramma hebben waarin delen van de bevolking hun eigen ideeën en waarden herkennen. Een meerderheid van de aldus gekozen partijen vormt een regering met ministers die de opvattingen van deze meerderheid delen. Door een liberale elite wordt deze terechte invloed van het volk op het regeringsbeleid slechts gesmoord.

Groen was geen populist in die zin dat hij van mening was dat ‘het volk’ goed is en dat de wil van het volk dientengevolge altijd moet worden gehoorzaamd. Een goed politicus kent de wensen en verlangens van de eigen achterban, en vent die belangen in de Tweede Kamer uit, in samenspraak met de vertegenwoordigers van bevolkingsgroepen met andere opvattingen en belangen. Maar Groen wist niet alleen dat ‘hét volk’ niet één geheel is, maar ook dat de elite niet deugde. Die hield zich immers doof voor de stem van het volk en wist alles altijd beter dan het slecht geïnformeerde deel der natie.

Die elite kunnen we nog alle dagen bezig zien: in tijden van corona, in debatten over de stikstofcrisis, in de discussies over asiel en migratie. Zich beroepend op wetenschappelijke rapporten neemt een technocratische elite beslissingen die onvermijdelijk heten, waarover niet meer kan en hoeft te worden gediscussieerd maar die alleen nog maar moeten worden ‘uitgelegd’. Met als gevolg: een bevolking die zich miskend voelt en in woede ontsteekt, zonder volksvertegenwoordigers die hun terechte zorgen vertolken.

CDA is deel van het probleem

Het zich in ‘het midden’ positionerende CDA maakt al decennia lang deel uit van de bestuurscultuur van deze zo opererende elite en is daarmee onderdeel van het probleem. De partij roept meer associaties op met de liberale heren uit de negentiende eeuw dan met haar eigen oprichter. Misschien kunnen ze de herdenkingsfestiviteiten rondom Groen eens aangrijpen om in de spiegel van zijn opvattingen te kijken en zich heel grondig te bekeren.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Het CDA van Bontenbal moet zich spiegelen aan Groen van Prinsterer en zich plaatsen aan de kant van de bevolking tegenover een zelfgenoegzame elite verscheen eerst op Wynia's Week.

De druk werd deze keer vooral uitgeoefend op regeringspartij CDA, in de senaat een van de grotere fracties. Daarbij was een prominente rol weggelegd voor de Raad van Kerken, een landelijk samenwerkingsverband van negentien christelijke kerken en organisaties, waaronder de protestantse PKN en de rooms-katholieke kerk. De wetsvoorstellen, aldus voorzitter Derk Stegeman van de werkgroep Vluchtelingen van de Raad van Kerken, ‘maken het leven van mensen zonder papieren nog onveiliger en sluiten hen verder uit van basisvoorzieningen zoals zorg en hulp’.

Herhaling van zetten

Het was in veel opzichten een herhaling van zetten, die deed denken aan de behandeling van het zogenoemde kinderpardon in 2019. Bij monde van toenmalig staatssecretaris Mark Harbers (VVD) kondigde het derde kabinet-Rutte toen strenger asielbeleid aan, dat aanvankelijk ook leek te worden gesteund door coalitiepartner CDA.

Tot de kerkelijke asiellobbyisten in actie kwamen. Voormalig CDA-senator en voorzitter van de Haagse Bethelkapel Rein Willems – die toen kerkasiel verleende aan een Armeens gezin – noemde het asielstandpunt van zijn partij ‘onbarmhartig’. Mede dankzij CDA-Tweede Kamerlid Madeleine van Toorenburg – nu asielwoordvoerder van het CDA in de Eerste Kamer – gingen de christendemocraten vervolgens om en dwongen ze samen met D66 en ChristenUnie een verruiming van het kinderpardon af. Het leidde ertoe dat honderden kinderen, die eerder uitgeprocedeerd waren, alsnog een verblijfsvergunning kregen.

Kerkasiel is al vele jaren een beproefd pressiemiddel van de asiellobby. Het werd in 1975 voor het eerst succesvol ingezet bij 182 Marokkaanse gastarbeiders die aanvankelijk van de overheid geen permanente verblijfsvergunning kregen. Sinds november 2024 bivakkeert een uitgeprocedeerde Armeense familie in kerkelijk centrum Open Hof in Kampen. De overheid staat vrijwel machteloos, want tijdens godsdienstoefeningen is het de politie niet toegestaan om gebedshuizen te betreden.

Kansfonds voor illegalen

Een opvallende rol bij de asielperikelen in het CDA is weggelegd voor Theo Bovens, voormalig commissaris van de koning in Limburg en sinds 2023 fractievoorzitter in de Eerste Kamer. In januari 2014 trad hij aan als voorzitter van Kansfonds, een stichting die zich naar eigen zeggen inzet voor ‘de 1 miljoen mensen die geen thuis hebben’.

Kansfonds financiert in dat kader ook initiatieven voor illegalen, zoals het programma ‘Een thuis zonder papieren’, dat in 2024 werd ondersteund met maar liefst 1,7 miljoen euro, bijna 19 procent van het totale budget van de stichting.

In februari van dit jaar trad Bovens plotseling af als voorzitter van Kansfonds. Net op tijd om bij de stemming in de Eerste Kamer over de asielwetten van Marjolein Faber – onder meer bedoeld om illegaliteit voortaan strafbaar te stellen – niet te kunnen worden beschuldigd van een dubbelrol.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Wat maakt het CDA altijd weer gevoelig voor de moralistische praatjes van de asiellobby? verscheen eerst op Wynia's Week.

Hij zat op een mooi plekje vooraan, en had na afloop een kort gesprek met de kerkleider. In dat onderhoud heeft hij de paus bedankt voor de woorden die hij over ‘de globalisering van onverschilligheid’ had gesproken en voor zijn oproep tot vrede. ‘Laat de zachtheid van het christelijk geloof tot je doordringen, in plaats van de onverschilligheid.’

‘Protestant met een katholiek hart’

Na thuiskomst zat Bontenbal in een uitzending van WNL’s Goedemorgen Nederland en daar bleek dat de reis en de ontmoeting indruk op hem hadden gemaakt. Vrolijk vertelde hij over het enthousiasme en de trots waarmee hij in Rome was geweest, over de ontmoeting met de Amerikaanse paus – ‘een vitale man met een zachte blik in zijn ogen’ – en hoe ‘fantastisch’ en ‘heel bijzonder’ het allemaal was geweest.

Bontenbal, een protestantse jongen, kerkend in de Pelgrimskerk in Rotterdam-Delfshaven (PKN), onthulde ook dat hij ‘erg genegen richting het katholicisme’ was. Het protestantse geloof is kil (qua vormgeving) en rationeel. In de Rooms-Katholieke Kerk is er veel meer ruimte voor ‘het mysterie en de overgave’.

In het (inmiddels half-katholieke) Nederlands Dagblad zei hij: ‘In deze rationele tijd ervaar ik de behoefte aan een kerk waar je gewoon mag knielen.’ Hij is een ‘protestant met een katholiek hart’. ‘In deze tijd, waarin het verstand zo vaak centraal staat, hebben mensen behoefte aan een instituut dat zegt: “De ratio, lieve mensen, is begrensd”.’ Bovendien staat de kerk van Rome ook voor het universele, voor de continuïteit in de geschiedenis, voor een grootse samenhang en is het daarmee minder bekrompen dan al die protestantse kerkjes.

Er is geen enkele reden om aan de oprechtheid van de respectabele woorden van Bontenbal te twijfelen. Iets van de katholieke geest heeft hij zich al goed eigen gemaakt, want de zonde van de vliegreis heeft hij afgekocht met een aflaat van 260 euro voor duurzame vliegbrandstof. Zijn woorden passen bovendien in een bepaalde trend. Hier en daar is er al op gewezen dat Gen Z (mensen tussen de 20 en 35 jaar) de weg naar geloof en kerk weer terugvinden, en dan vooral naar de vastheid van de katholieke kerk, en dat ook onder protestanten een trend bespeurbaar is om naar de moederkerk terug te keren. Het mysterie en het universele zijn daarbij telkens doorslaggevende aspecten.

Maar Bontenbal was daar natuurlijk niet alleen als privépersoon. Hij maakte onderdeel uit van een Nederlandse delegatie van ondernemers, liet zich fotograferen en interviewen en kwam op tv zijn verhaal doen. Als leider van het CDA ventte hij zijn sympathie voor de katholieke kerk uit. Zegt dat ook iets over Bontenbal als politicus en over zijn partij?

Nieuw imago

Nu is het CDA een partij waarin protestanten (ARP, CHU) en katholieken (KVP) al sinds 1980 bij elkaar wonen. De basis daarvoor is al veel eerder gelegd, door de oprichter van de ARP, Abraham Kuyper, die van mening was dat katholieken en protestanten op ‘dezelfde wortel des geloofs’ stoelden. Die uitspraak in Ons Program (1907) was bedoeld als rechtvaardiging van een alliantie tussen protestantse en katholieke politici tegen het gevaar van modernisme en liberalisme.

De openlijk beleden sympathie voor de katholieke kerk door een politicus die opgroeide in de gereformeerde gemeente van Rotterdam-Zuid en als tiener naar de PKN overstapte, heeft ongetwijfeld ook te maken met het nieuwe imago van deze kerk. Na jaren van schandalen heeft zij haar morele gezag herwonnen, ook geopolitiek. Zij verheugt zich in haar nieuwe groei en bloei, vooral onder jongeren. Bij tal van internationale conflicten speelt het uitgebreide netwerk van de kerk een belangrijke rol op de achtergrond.

Vaag en moralistisch

De kerk bepleit rust en wijsheid, spreekt het populisme tegen, en heeft zich vorige week nadrukkelijk tegen de avonturen van Donald Trump uitgesproken. De boodschap van moraal, fatsoen en stabiliteit vallen bij Leo XIV en Bontenbal tamelijk precies samen. Sterker nog: met zijn woorden voegt Bontenbal zich in de retoriek van een wereldmacht, en kan hij zijn eigen gezag versterken door nadrukkelijk te verwijzen naar de overeenkomsten tussen zijn woorden en die van de paus.

Weinig concreet zijn die woorden en die retoriek. Zij vormen niet meer (en niet minder, zullen Leo XIV en Bontenbal zeggen) dan een moreel appèl. De taal die Bontenbals ‘katholieke hart’ kiest is vaag en ‘oecumenisch’ en staat ver af van de stoere, geprononceerde taal van de hervormden en gereformeerden uit het verleden. Dat zegt, denk ik, iets over de koers van het CDA onder Bontenbal: het is zacht, moralistisch, vermijdt de uitersten en nestelt zich behaaglijk in het midden, zonder al te streng te zijn op ethische thema’s waarop de partij zich in het verleden onderscheidde.

Van onderop of van bovenaf

Moralisme en étatisme plegen nog wel eens hand in hand te gaan, en dat is ook hier het geval. Want er is een essentieel verschil tussen de protestantse visie op de relatie tussen politiek en samenleving en de katholieke visie daarop. In de protestantse visie heeft men het over ‘soevereiniteit in eigen kring’, in de katholieke kerk over de katholiek-sociale leer.

Beide benadrukken dat er meer is tussen individu en staat: het beroemde maatschappelijk middenveld (de civil society). Wat van onderop kan worden georganiseerd, vanuit de bevolking of bevolkingsgroepen zelf, moet daar blijven, en niet door hogere instanties worden overgenomen. In de protestantse doctrine is het zo dat het oplossen van problemen van onderop begint, en als dan blijkt dat het op dat niveau niet lukt, dan komen hogere instanties aan de orde. Bij de katholieke leer is het het hoogste orgaan (de staat) dat bij voorbaat vaststelt welke taken op welk niveau worden geregeld. Precies andersom dus.

Graag ook wat steviger protestantse noties

Dat dit meer dan een theoretische discussie is, blijkt misschien wel uit de huidige discussie over de uitvoering van de Spreidingswet. Een protestant zal zeggen dat er lokaal veel verzet tegen de bouw van AZC’s is, en de bezwaren van de bevolking serieus nemen en van doorslaggevend belang achten. In de katholieke leer is het eerder de overheid die bepaalt dat een wet die centraal is aangenomen, door de hoogste overheid aan lagere overheden kan worden opgelegd en dat de naleving met sancties kan worden afgedwongen. En dat laatste is precies wat Bart van den Brink, onze (protestantse!) minister van Asiel, doet.

We gunnen de leider van het CDA zijn ‘katholieke hart’, maar laat dat niet betekenen dat zijn oecumenische vaagtaal en centralistische dwang niet door wat steviger protestantse noties worden gecorrigeerd.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Henri Bontenbal wordt misschien wel katholiek. Dat moet hij natuurlijk zelf weten. Maar wat zegt dat over zijn partijleiderschap en over zijn partij? verscheen eerst op Wynia's Week.

Het CDA gaat aan de slag met D66 en de VVD in een minderheidscoalitie die voor meerderheden in Tweede en Eerste Kamer vooral op de hulp van GroenLinks-PvdA zal zijn aangewezen. Je raakt eraan gewend, aan deze constellatie. Het kabinet-Jetten presenteert zich als een middenkabinet, maar is in feite een centrum-links kabinet dat te dealen zal hebben met het radicaal-linkse GL-PvdA. Dat het CDA daar middenin zit, is iets dat ons niet langer verrast maar is in het licht van de geschiedenis en de christendemocratische ideologie hoogst opmerkelijk te noemen.

Laten wij ons eens voorstellen dat de grondleggers van de christendemocratie – Abraham Kuyper (ARP), A. F. de Savornin Lohman (CHU) en Herman Schaepman (grondlegger van de rooms-katholieke politiek, zoals vorm gekregen in de RKSP en later in de KVP) – een dezer dagen uit hun graf zouden verrijzen om de staat van de christendemocratie te inspecteren.

Tegen socialisme en liberalisme

Kuyper, Lohman en Schaepman hebben vorm gegeven aan een politieke beweging die zich zowel tegen het socialisme als het liberalisme keerde. Tegen het socialisme, omdat links de staat als de oplossing van alle problemen zag. Christendemocraten zetten in op het ‘maatschappelijk middenveld’: mensen konden zelf of met elkaar heel veel boontjes zelf wel doppen. De staat was veelal onderdeel van het probleem. En bij de liberalen was de pluriformiteit van de samenleving niet in goede handen. Liberalen zagen zich als het onvermijdelijke hoogtepunt van de geschiedenis en hadden de neiging andersdenkenden als ‘achtergeblevenen’ te beschouwen, als de mug die de zalf van de samenleving stinkende maakt (naar de beroemde formulering van Jan Kappeyne van de Coppello) en daarom best een beetje onderdrukt mochten worden.

Kuyper, bijvoorbeeld, nam stelling tegen de liberalen in een volkspetitie tegen een liberale onderwijswet (1878) en richtte een jaar later zijn ARP op. In 1891 legde hij in een grote rede uit wat christelijk-sociaal was: wetgeving om arbeiders te beschermen moest er komen, maar uitkeringen en subsidies moesten ‘tot een minimum’, ‘tot de allergeringste afmetingen’ beperkt blijven. Eigen initiatief moest prevaleren, anders zouden we de ‘arbeidersstand’ slechts ontzenuwen en beroven van ‘zijn natuurlijke veerkracht’.

Dat was duidelijk, en het is lang duidelijk gebleven. Christelijke politiek was rechts zo niet conservatief (kleine staat, het belang van ondernemerschap, vaste waarden en normen) en duidelijk onderscheiden van liberalisme en socialisme. De grenzen werden ook streng bewaakt. In een herderlijk schrijven (mandement) verboden de Nederlandse bisschoppen in 1954 hun schapen om lid te worden van socialistische organisaties, op straffe van een verbod op deelname aan de sacramenten. Ook dat was duidelijk.

Maar toch begon er na de Tweede Wereldoorlog het een en ander te verschuiven – en zette een ontwikkeling waarvan de resultaten Kuyper, Lohman en Schaepman met verontwaardiging zou hebben vervuld. Protestantse theologen waren tot de overtuiging gekomen dat de oude antithese achterhaald was en werden lid van de PvdA. Het CDA (in 1980 ontstaan als fusie van ARP, CHU en KVP) wist zich te handhaven maar een nieuwe manier van denken had zich vanaf de jaren zestig ook in die gelederen breed gemaakt.

Deze verandering laat zich eigenlijk tamelijk gemakkelijk uitleggen, vooral als we de theologische onderbouwing (vroeger plachten christendemocraten het christelijk geloof te belijden) hier even weglaten. De grote ommekeer zat hem in een andere kijk op mens en wereld.

De doelstellingen van de oude christendemocratie waren bescheiden. Niet teveel veranderen, want het is al erg genoeg zoals het is. De hemel laat zich op deze aarde niet realiseren. De mens is geneigd tot het kwade, dus wet en orde eerst. Steun aan Israël, door dik en door dun. Hard werkende ondernemers zijn de bron van welvaart en werkgelegenheid. De staat verandert gemakkelijk in een roversbende, dus moeten machten gescheiden zijn en de macht van de staat door klassieke grondrechten worden beperkt. We kunnen elkaar niet bekeren en daarom moet de overheid ruimte laten aan de pluriformiteit in de samenleving en dus ook bijzonder onderwijs faciliteren.

Koninkrijk Gods op aarde

De bescheiden ambities maakten in de jaren zestig plaats voor grootse programma’s. Christenen wisten zich gered, en wisten dat iedereen dat eigenlijk was maar dat niet iedereen dat al wist. Dat moest de medemens dus worden uitgelegd zodat daarna de redding van deze wereld gezamenlijk ter hand kon worden genomen. Met het instrumentarium van de staat, wel te verstaan. Al die inspanningen zouden resulteren in het Koninkrijk Gods op aarde.

Zulke expliciete verwijzingen naar het bovennatuurlijke zullen we nu niet meer uit de mond van CDA’ers optekenen. Het geloof is geweken, de progressieve overtuiging gebleven. Het verdient opmerking dat de drie gezichtsbepalende figuren binnen het huidige CDA (partijleider Henri Bontenbal, Tweede Kamerlid Derk Boswijk, en op de achtergrond Pieter-Jan Dijkman van het wetenschappelijk instituut) uit reformatorische (zeg maar: SGP-)kring afkomstig zijn, maar zich daar in de loop van de tijd van hebben gedistantieerd en het oude calvinisme – met zijn soberheid en bescheiden doelstellingen – hebben ingeruild voor een progressievere, meer op deze aarde gerichte overtuiging.

Kortste weg naar overbodigheid

Als we de komende tijd dus gaan zien dat Bontenbal c.s. ondernemende boeren de nek omdraaien met rigide stikstofwetgeving, de lasten voor het bedrijfsleven verzwaren, de vrijheid van onderwijs door aanpalende wetgeving aantasten, in medisch-ethische kwesties de kant van het liberalisme kiezen, dan hoeft ons dat eigenlijk niet te verbazen. De nieuwe positie, een D66-achtige vermenging van socialisme en liberalisme, is de uitkomst van decennia van schuivende panelen die zijn verkocht als het ‘in rapport met de tijd brengen’ van de oorspronkelijke boodschap. En de secularisatie met een vleugje multiculturalisme deed de rest.

De panelen zijn inmiddels zo verschoven dat het CDA nauwelijks nog een eigen identiteit heeft en gemakkelijk inwisselbaar is geworden met andere partijen links van het midden. Die positie is een ontkenning van het eigen verleden en de kortste weg naar volstrekte overbodigheid.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht De deelname van het CDA aan het kabinet-Jetten bezegelt de verlinksing van de christelijke politiek verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie ooit sympathie voor het CDA heeft gehad, en decennialang op hoop tegen hoop heeft gedacht dat het CDA zich zou hervinden en herpakken, kan inmiddels haast niet anders dan teleurgesteld afhaken.

Die pogingen tot dat zich hervinden en herpakken (steevast aangeduid als ‘herbronning’) begonnen in 1994, toen Ruud Lubbers wat onhandig van het politieke toneel verdween en zijn partij twintig van de 54 zetels verloor. Twee paarse kabinetten van PvdA, VVD en D66 traden aan onder premier Kok (1994-2002), en het CDA wilde zich als een anti-paarse partij profileren. Nu gaan de christendemocraten met twee van de drie paarse partijen een centrum-links minderheidskabinet vormen dat vooral bij de derde paarse partij voor meerderheden moet gaan leuren.

Politiek-theoretische ongeletterdheid

Inhoudelijk kwam het anti-paarse profiel nauwelijks van de grond. De integere en hard werkende Enneüs Heerma, die – tot de hilariteit van alles wat paars was – voor een minister voor Gezinszaken had gepleit, werd vanwege een ‘gebrek aan charisma’ aan de kant gezet (1997) en vervangen door Jaap de Hoop Scheffer. Het verschil tussen paars en het CDA werd mij destijds op het strand van Curaçao duidelijk, tijdens een fractievoorzittersreisje. Om iedereen van zijn progressiviteit te overtuigen installeerde Jacques Wallage (fractievoorzitter van de PvdA) zich in Adamskostuum op zijn handdoekje; Heerma haalde ondertussen in de lobby van het hotel de fax op waarmee zijn echtgenote hem de kruiswoordpuzzel uit Trouw had doen toekomen.

Voor Jaap de Hoop Scheffer was het christendemocratische verhaal een niet-verinnerlijkt en van buiten geleerd lesje. Dat kwam hem eens duur te staan tijdens algemene beschouwingen, toen Jan Marijnissen (SP) hem vroeg wat hij nu toch bedoelde met die relatie tussen ziekenhuizen en het maatschappelijk middenveld. De Hoop Scheffer bleek geen idee te hebben. Op het gebied van politiek-theoretische ongeletterdheid heeft hij pas een evenknie in zijn verre opvolger Wopke Hoekstra gevonden.

Zijn opvolger Jan Peter Balkenende was de belichaming van het christendemocratische gedachtegoed en bovendien een koppige Zeeuw die zijn imago als de vader van Harry Potter tot een handelsmerk maakte. Wij vergeten snel, maar het is goed om ons het CDA-profiel uit de Balkenende-jaren te herinneren, juist vanwege het contrast met het huidige CDA.

Balkenende won in 2002 de verkiezingen (kort na de moord op Pim Fortuyn) omdat hij de multiculturele samenleving als onwenselijk had getypeerd en zich niet tegen Fortuyn had afgezet. Zijn alternatief voor de paarse jaren bestond in een ‘verantwoordelijke samenleving’ met ‘waarden en normen’. Dat betekende concreet dat hij af wilde van het paarse étatisme, van de alom tegenwoordige, alles bedisselende overheid, en ook niet alles aan de krachten van de markt wilde overgeven. Burgers zelf moesten weer initiatieven nemen en daartoe de vrijheid krijgen.

Toen CDA en PvdA na de verkiezingen van 2003 tot elkaar veroordeeld leken, voorkwam Balkenende’s CDA een regering over links door harde bezuinigingen op de verzorgingsstaat te eisen. Zijn vierde kabinet verdedigde de inval in Irak, omdat Sadam Hoessein een wrede dictator was die moest worden gestopt, ook al was het volkenrechtelijk mandaat voor de oorlog juridisch wat wiebelig onderbouwd. En dat kabinet viel uiteindelijk omdat het CDA de missie in Afghanistan (Uruzgan) wilde voortzetten, terwijl dat voor de PvdA onbespreekbaar was. Dat CDA van Balkenende was achteraf zo slecht nog niet.

Aan de leiband

Het CDA van Bontenbal heeft zich losgezongen van het katholieke zuiden (verloren aan de PVV) en van de regio (de boeren). Het is urbaan geworden, stads, met een toon, een vocabulaire en een lichaamstaal die een breuk is met de christendemocratische rompstand uit vroeger jaren. Vroeger herbergde de fractie altijd een Veluwse boer, maar die is al lang niet meer gesignaleerd. Eddy Bilder was de laatste vertegenwoordiger van dit deel van de achterban. In 2010 zegde hij Den Haag teleurgesteld vaarwel, om burgemeester van Zwartewaterland te worden.

In de discussie over het platteland kiest het CDA nu unverfroren voor de irrealistische stikstofnormen. Dat wordt straks de eerste proeve omdat een meerderheid voor de stikstofplannen bij GroenLinks-PvdA moet worden gezocht. Het klimaatverhaal van D66 heeft de partij meer geïnternaliseerd dan De Hoop Scheffer ooit het christendemocratische verhaal. Een gezond patriottisme (denk even terug aan nationale vlag en Wilhelmus, gepropageerd door Van Haersma Buma) is ingeruild voor een vanzelfsprekende eurofilie.

Met betrekking tot asiel heeft het CDA zich geschaard in het kamp van degenen die niet tot drastische maatregelen durven over te gaan, maar geduldig wachten op het Europese Migratie- en Asielpact dat deze zomer van kracht moet worden. In (medisch-)ethische zaken heeft het de concessie gedaan om niet voor de nieuwe embryowet te gaan liggen en steun uit te spreken voor een hernieuwde indiening van de Transgenderwet. En zelfs op het gebeid van de vrijheid van onderwijs, het onderwerp waarvoor de christendemocratie ooit is opgericht, is de partij aan de leiband van D66 gaan lopen. Er komt vast geen voorstel om artikel 23 van de Grondwet te schrappen of te herschrijven, maar wel aanvullende wetgeving die de vrijheid zal insnoeren, onder het mom van de veiligheid van homoseksuelen op religieuze scholen.

De aap kwam uit de mouw toen Dilan Yeşilgöz in Buitenhof onthulde dat niet alleen D66 maar ook het CDA de toetreding van JA21 tot het kabinet had geblokkeerd. VVD en JA21 samen hadden het regeerakkoordje van CDA en D66 nog naar rechts kunnen trekken, en dat was blijkbaar niet de bedoeling. Dat ook het CDA voor een optie kiest waarbij het centrum-linkse minderheidskabinet in Tweede en vooral ook in Eerste Kamer met de bedelnap langs moet bij GroenLinks-PvdA, is onthutsend in de opzichtig geëtaleerde karakterloosheid. Zoals Syp Wynia deze week in een podcast zei, hebben D66 en CDA de rechtse kiezer gepaaid om de rechtse stem voor links beleid te misbruiken.

De Groningse historicus Ernst Kossmann, een meester van de ironie, heeft eens geschreven dat alle politieke partijen graag een vleiend beeld van zichzelf in stand houden: ze zijn als een tank die de loop van links naar rechts laat zwenken maar zich toch door alle modder heen met een vaste koers een rechte weg vooruit baant. Ondertussen veranderen zij natuurlijk wel, in pragmatisch geschipper met de werkelijkheid, en wel zozeer dat het label een inhoud gaat dekken die in volstrekte tegenspraak is met alles waar de partij oorspronkelijk voor is opgericht en voor heeft gestaan.

Relativistisch, seculier en pragmatisch

Die ontwikkeling heeft zich ook bij het CDA voltrokken. Van een anti-paarse, anti-D66-partij is het zelf een soort D66 geworden: even relativistisch, even seculier, even pragmatisch. Als absolute tegenvoeter van paars rondom de eeuwwende is de partij getransformeerd in een partij die ongegeneerd met paars gaat regeren.

Dat kan nooit de beoogde uitkomst zijn geweest van de ‘herbronning’ die dertig jaar geleden werd ingezet. Het is een ontwikkeling, zo moeten we vaststellen, die niet minder is dan verraad aan het christendemocratische gedachtengoed en aan de conservatieve kiezer.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Henri Bontenbal verraadt het CDA en de conservatieve kiezer verscheen eerst op Wynia's Week.

Voorzitter Alexandra van Huffelen van de Nijmeegse universiteit ziet zichzelf ook niet als antisemiet. Maar zij hoort bij de kaste van oud-politici uit het midden en dus mocht zij zich veel permitteren. Terwijl de joodse studenten aan haar universiteit steeds banger werden, reed zij met haar dienstauto twee dagen per week door het land om campagne te voeren voor D66. De media lieten haar wegkomen met leugens over haar zelfverzonnen contacten met de joodse studenten.

Bruls en Koolmees

Ook burgemeester Hubert Bruls van Nijmegen zal antisemitisme verwerpen. Maar hij deed niets terwijl de universiteit in Nijmegen werd bezet en beschadigd. Hij ziet niet dat geschreeuw van gemaskerde antisemieten niets bijdraagt aan een geïnformeerde discussie over de toekomst van het Midden-Oosten, maar het alleen maar moeilijker maakt voor de politici in Den Haag om af te zien van bezuinigingen op onze tegenwoordig chaotische en antisemitische universiteiten.

Wouter Koolmees wil ook geen antisemiet worden genoemd. Maar de pro-Hamas-demonstraties in stationsgebouwen van zijn NS zijn een aanmoediging voor illegale immigranten om over de poortjes te springen en gratis te reizen. Zulke treinreizigers demotiveren de conducteurs die steeds vaker maar afzien van kaartcontroles en in de cabine van de treinbestuurder samen herinneringen ophalen aan een tijd met minder illegale immigratie en meer veiligheid voor het NS-personeel.

D66 en CDA, hun politieke partijen, afficheren zich als ‘partijen van het midden’ en spreken met afkeuring over ‘extreem rechts’. Maar is het niet eerder extreem om colleges af te gelasten wanneer antisemieten straffeloos huisvredebreuk plegen, en om de bus van Emmen naar Ter Apel gratis te maken voor illegale immigranten omdat anders de chauffeurs worden belaagd?

We zijn dus diep verdeeld in Nederland en de oplossing ligt niet in het midden met gematigd antisemitisme. De nu nog overal toegestane gemaskerde vernielers moeten grondig bestreden en bestraft worden.

Dat geldt ook voor het CO2-beleid. Redden we de wereld of redden we onze economie? Een van die twee moet beleid worden, en niet de economie half verwoesten om de wereld half te redden. En ook zo bij het toelaten van illegale immigranten. Half stoppen is een waardeloze tussenweg. Misschien kan de volgende verkiezing eindelijk een mandaat geven om illegale immigratie compleet te stoppen zoals president Trump beloofde en bereikte.

Bij redelijk beleid maakt Trump geen kans

Ik ben benieuwd om te horen hoe de politici van het midden oordelen over het patroon dat Barton Swaim ontdekte bij de Amerikaanse kiezers. Is het beleid redelijk en inderdaad ‘door het midden’ dan maakt iemand als Trump geen kans. Trump’s overwinning in 2016 was al de derde keer dat hij probeerde om president te worden. Maar in 2000 en 2012 kwam zijn campagne niet van de grond.

In 2000 voelden de kiezers zich op hun gemak in het politieke midden omdat Bill Clinton vanaf 1996 was opgeschoven van links naar dat midden. In 2012 was nog niet duidelijk dat Obama’s knap verpakte retoriek verhulde hoe discriminerend zijn beleid van ‘diversiteit, gelijkheid en insluiting’ uitwerkte voor de blanke meerderheid en hoe zeer zijn buitenlands beleid anti-Israël was.

Bij onredelijk beleid wel

Maar gaat de politiek extreem naar links, dan wint een Trump: ‘In 2014 barstte Ferguson, Missouri, los in rellen nadat een politieagent een 18-jarige zwarte man doodschoot (de agent werd later vrijgesproken). In verklaringen en toespraken koos Obama duidelijk de kant van relschoppers boven de politie. Professionele atleten droegen shirts met de tekst ‘I can’t breathe’, een verwijzing naar een zwarte New Yorker die in 2014 in politiehechtenis overleed aan verwondingen. Obama prees een van die atleten, LeBron James, voor zijn verzet.’

Pas in 2016 was die meerderheid kwaad over campagnes in Portland en San Francisco om de politie maar af te schaffen en over psychiaters die kinderen doorstuurden voor trans-operaties zonder instemming van hun ouders. Trump won, niet vanuit het midden, maar door op te roepen tot radicaal ander Make America Great Again-beleid.

Succes van Trump door waanzin van links

In 2020 won Biden. ‘Wat Trump in 2016 interessant maakte—zijn strijdlust en onvoorspelbaarheid—maakte hem waarschijnlijk onverkiesbaar in het jaar van de Covid-19-lockdowns… Maar in 2024 raakte Trump’s opvliegende, verschroeide aarde-retoriek opnieuw een meerderheid van kiezers die moe waren van Joe Biden’s incompetentie en hardlinkse beleid… Dat het electorale succes van Trump een maatstaf is voor de waanzin van links is voor velen van ons al jaren duidelijk… De huidige kruistocht van Trump tegen illegale immigratie is volledig toe te schrijven aan het volledig falen van Biden om het probleem aan te pakken.’

D66 en CDA kunnen zich afvragen of Nederland nu meer lijkt op Amerika na acht jaar Clinton die opschoof naar het midden of op het Amerika van Biden met onbeperkte illegale immigratie, sekse-operaties op kinderen en gemaskerde Hamasaanhangers aan de universiteiten.

Als wij net zo extreem zijn geworden als ‘de waanzin van links’ onder Biden, komt de verlossing dan uit het midden? Niet waarschijnlijk.

Wachten op een tweede Pim Fortuyn

Het ‘midden’ van D66 en CDA dreigt immers in deze formatie te worden: niet vier waterstoffabrieken maar twee. Niet een stop op alle illegale immigratie maar de zoveelste Europese afspraak. Niet een einde aan de stikstofonzin, maar geld om een paar boeren uit te kopen. Niet volop nieuwe huizen, maar overleg met alle betrokken partijen om er ‘samen uit te komen’. Niet extra politie en marechaussee want het geld is nodig voor de ‘transitie’. Geen gevangenisstraf voor gemaskerde vernielers, maar begrip voor hun ruwe stijl van vrije meningsuiting. En zo verder.

De enige reden tot optimisme, niet voor nu, maar voor de verdere toekomst na nog weer verkiezingen, is dat het de kans vergroot op een tweede Pim Fortuyn die de aanhangers van PVV, JA21, BBB en (hopelijk) FvD verenigt tot een radicaal vertrek uit het zompige midden. Volop tegen antisemitisme, volop tegen klimaatgekte en nul illegale immigranten.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Nederland is te ver heen voor een redding vanuit het midden verscheen eerst op Wynia's Week.

Rob Jetten van D66 en Henri Bontenbal van het CDA schreven samen de basis van een regeerakkoord. De VVD is daar nu bij aangeschoven en met zijn drieën gaan ze nu proberen een kabinet te vormen: een minderheidskabinet of misschien toch een meerderheidskabinet. In ieder geval is het de bedoeling dat deze partijen het ‘motorblok’ gaan vormen van het kabinet dat de komende jaren Nederland moet gaan regeren. En de uitvalsbasis is het stuk dat Jetten en Bontenbal schreven.

Maar wacht even, waar kennen we dat van? Deze drie partijen vormen al vijftien jaar het motorblok van de Nederlandse kabinetten en werkten ook eerder samen! De kabinetten van VVD-premier Mark Rutte werden vanaf 2012 informeel gesteund door CDA en D66 en van 2017 tot 2024 vormden VVD, CDA en D66 samen ook al het motorblok van de Rutte-kabinetten.

Het kabinet-Schoof dat nog steeds, demissionair en wel, aan het regeren is, zou op een enkel onderdeel na ook al als een voortzetting van de Rutte-kabinetten beschouwd kunnen worden, daar heeft de VVD wel voor gezorgd. Zo werd bijvoorbeeld het klimaatbeleid en het Europabeleid van de Rutte-kabinetten (beide stevig geïnspireerd door D66) doorgetrokken in het zogenaamd zo ‘extreemrechtse’ kabinet-Schoof.

Het kabinet-Schoof wordt daarom ook wel spottend ‘Rutte-5’ genoemd. Er is alle reden het aanstaande kabinet-Jetten1 dan ook als ‘Rutte-6’ te betitelen. Want wat is er nieuw, wat is er anders? Het regeerakkoordje dat Jetten en Bontenbal in elkaar sleutelden wordt dan wel geprezen omdat het zou laten zien dat er ‘weer samengewerkt’ kan worden, maar ze hoefden alleen maar het regeerakkoord van Rutte-4 over te schrijven en wat hen niet zinde uit Schoof-1 te schrappen. Zo geschiedde!

En dus wordt de ontwikkelingshulp die vorig jaar in het regeerakkoord onder invloed van PVV en BBB fiks moest inleveren weer op het paard gehesen. Zo is van de versoepeling van de stikstofnorm – een verstandig idee van BBB – dat Nederland uit de stikstofcrisis kon halen niets meer te merken. Het kan best zijn dat Dilan Yesilgöz van de VVD het been strak houdt en niet met GroenLinks-PvdA gaat regeren, maar met dit regeerakkoordje van Jetten en Bontenbal kan Jesse Klaver prima leven. Jesse zou wel gek zijn om het kabinet-Jetten niet minstens te gedogen.

De Grote Hervatting

En zo zien we dus een Grote Restauratie voor onze ogen verschijnen. Of misschien nog beter: De Grote Hervatting. In 2023 won eerst Caroline van der Plas en vervolgens Geert Wilders de verkiezingen in Nederland. Die uitslagen zorgden niet alleen in het Haagse establishment, maar zelfs tot buiten de landsgrenzen voor een schokgolfje. In Brussel werd onder invloed van de Duitse christendemocraten haastig zowel het natuur- als het klimaatbeleid bijgesteld en ook opnieuw naar het asielbeleid gekeken.

Nu, twee jaar later, is de opluchting in de Haagse en Hilversumse kringen vrijwel alom. De ‘populisten’ staan weer buitenspel, we kunnen weer overgaan tot de orde van de dag, het zijn weer de traditionele regeerpartijen die samen de gunsten uitdelen.

De eerste weken van de kabinetsformatie ging er meteen weer een eindeloze optocht van gevestigde belangen langs de informateur, Jetten en Bontenbal. Zowel de polderbazen van werkgevers en werknemers, een reeks andere lobbyïsten en activisten, ambtenaren en regeringsadviseurs mochten hun bekende riedels herhalen. Het ging zoals het altijd ging: zodra de stembus dicht gaat zijn het niet meer de burgers, maar de belangen die tellen.

Die belangengroepen hebben samen met het motorblok van D66, CDA en vermoedelijk ook de VVD het voornemen om nu eindelijk weer ‘gewoon’ te gaan doen.

Jetten en Bontenbal maakten niet de indruk echt iets aan asiel te willen doen, ze hadden geen plan de absurde Nederlandse stikstofnormen aan te willen passen en een eind te maken aan het peperdure en kansloze Nederlandse klimaatbeleid. Hoezo ‘het kan wel’? Asiel-, stikstof- en klimaatbeleid zijn problemen die door de kabinetten-Rutte zijn gemaakt en zeker niet zijn opgelost. En dat ‘kan nu wel’? De vraag stellen is hem beantwoorden.

Wynia’s Week is er 156 keer per jaar, met artikelen, columns, video’s en podcasts. De vele supporters van onze vrije journalistiek maken dat mogelijk, ook weer in 2026. Hartelijk dank!

Het bericht In Den Haag staat het zesde kabinet-Rutte op stapel verscheen eerst op Wynia's Week.

Klopte het, wat Bontenbal zei en onderscheidt zijn partij zich inderdaad als het gaat om het agenderen van christenvervolging? Eerst maar eens wat feiten over het fenomeen zélf.

Overwegend islamitische landen

Wereldwijd hebben meer dan 380 miljoen christenen te maken met zware vervolging of discriminatie vanwege hun geloof. Bij geen enkele andere religie zijn die cijfers zo hoog. Eén op de zeven christenen kan zijn geloof niet in vrijheid beleven.

Bovenaan de jaarlijkse ‘ranglijst christenvervolging’ van de internationale organisatie Open Doors staat meestal communistisch Noord-Korea, waar het praktiseren van het christelijk geloof illegaal is gemaakt. Noord-Koreaanse christenen riskeren deportatie naar werkkampen of zelfs executie.

In 2009 signaleerde Open Doors dat de vervolging van christenen in moslimlanden toeneemt. Voor het eerst verschenen zes islamitische landen in de top tien van de ranglijst christenvervolging. In de meest recente lijst zijn, na Noord-Korea, topposities weggelegd voor achtereenvolgens Somalië, Jemen, Libië, Soedan, Eritrea, Nigeria, Pakistan, Iran en Afghanistan. Opnieuw overwegend islamitische landen.

De partij die in de Tweede Kamer het vaakst moties indient om christenvervolging aan de kaak te stellen, is niet het CDA, maar de SGP. Vorige maand nog kwam fractievoorzitter Chris Stoffer samen met zijn collega Mirjam Bikker van de ChristenUnie met een motie die opriep om christenvervolging tot een vast gespreksonderwerp te maken in diplomatieke contacten met de landen die op de Open Doors-ranglijst staan.

Ook in het nieuwe SGP-verkiezingsprogramma wordt uitgebreid aandacht besteed aan christenvervolging. ‘Binnen de VN dient Nederland bij de toetsing op mensenrechten uitdrukkelijker aandacht te vragen voor geloofsvervolging. Christenvervolging verdient een vaste plek op de agenda van de Mensenrechtenraad van de VN,’ zo lezen we. En: ‘Christelijke asielzoekers in het Midden-Oosten en Afrika mijden vaak opvangkampen in de regio omdat ze daar opnieuw bedreigd worden. Nederland dient zich voor deze kwetsbare groep mensen in te spannen, onder andere door een hen veilige opvang te bieden.’

Stevige teksten

Onder het opschrift ‘Bestrijd christenvervolging’ bevat ook het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie stevige teksten. ‘We doen niet mee aan en vaardigen geen kabinetsleden af naar sport- en cultuurevenementen in landen waar vrijheid van religie en levensovertuiging ernstig onder druk staat. Er vinden in beginsel geen staatsbezoeken plaats aan landen met christenvervolging. Er komt een permanent mandaat voor de speciaal gezant voor godsdienstvrijheid in Nederland en de EU.’

Het CDA-programma is daarentegen heel summier: ‘Wij bouwen door aan een internationale coalitie tegen geloofsvervolging,’ zo heet het. ‘Christenen vormen wereldwijd de meest vervolgde groep gelovigen. Het beschermen van mensenrechten, zoals geloofsvrijheid, vrijheid van meningsuiting en gelijke rechten voor vrouwen en LHBTQIA+’ers, moet prioriteit blijven.’

Eveneens opvallend: SGP en ChristenUnie besteden ook op hun websites aparte aandacht aan christenvervolging, het CDA niet.  

Bontenbal heeft gelijk: de mediabelangstelling voor het thema christenvervolging is beperkt. Maar dat geldt – zie boven – ook voor de aandacht die het CDA aan het onderwerp geeft. Hoe zou dat komen?

Het antwoord laat zich raden. Wie christenvervolging aan de kaak stelt, loopt onvermijdelijk aan tegen het feit dat de voor christenen meest gevaarlijke landen islamitisch zijn, en shariawetgeving hebben. Dat maakt het voor veel media en politici een onprettig onderwerp. Het gekoesterde clichébeeld is immers dat moslims slachtoffers zijn – van kolonialisme, racisme en ‘islamofobie’ – en geen daders. Kritiek op islamitische regimes kan bovendien zomaar ‘ontaarden’ in kritiek op de islam en in eigen land leiden tot ‘polarisatie’ en ongewenste stemmenwinst voor ‘populisten’. Nog afgezien van het feit dat veel progressieve christenen en kerkleiders de islam beschouwen als een verwante godsdienst met een identieke kernboodschap.  

De C in het CDA

Dat idee is pikant genoeg ook springlevend bij het CDA. ‘De C in het CDA staat voor waarden zoals ik die herken en beleef vanuit mijn geloof als moslim: verantwoordelijkheid, rechtvaardigheid en oog voor elkaar,’ meldt bijvoorbeeld Tweede Kamerkandidaat Yusuf Tuncer op de website van de partij. ‘In het CDA komen deze waarden samen en krijgen ze betekenis in beleid en politiek.’

Jack van Gelder kortom was wel degelijk iets op het spoor.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Is christenvervolging écht een grote zorg van het CDA van Henri Bontenbal?  verscheen eerst op Wynia's Week.

Welke woorden scoren hoog, welke niet, als je het programma leest van het CDA?

Het woord middenveld, het samenraapsel van verenigingen en stichtingen die uit particulier maatschappelijk initiatief zijn geboren, komt slechts drie maal voor. Schokkend weinig voor een partij die daarover, evenals haar voorgangers, luid de loftrompet steekt. Het woord vereniging komt dan weer wel 21 keer voor.

Gezinspartij

Aan kinderen refereert het programma 47 maal – niet verbazingwekkend voor de gezinspartij bij uitstek. Het begrip samenleving staat er 81 keer in, maar overheid net iets meer: 85 vermeldingen.

De nipte winst voor de overheid verbaast niet. Politieke partijen schrijven verkiezingsprogramma’s vol wensen en maatregelen die zij willen nemen als ze in de regering zitten. Dat de overheid daarin een rol speelt, da’s logisch.

Maar dat de samenleving het juist bij het CDA aflegt tegen de overheid is ook een aanwijzing voor de denkrichting. Liever wat meer (voor innovatie bijvoorbeeld) dan minder sturing van de overheid op de economie. Meer overheid is een traditioneel links stokpaardje.

CDA-leider Henri Bontenbal definieert zijn partij graag aan de hand van de flanken. Bij de algemene politieke beschouwingen, vorige week, antwoordde hij VVD-partijleider Dilan Yeşilgöz bijvoorbeeld zo: ‘U bent het niet met me eens; collega Timmermans is het niet met me eens. Dan zit ik ongeveer goed, denk ik.’

Maar juist deze gulden middenkoers betekent dat je met het CDA op cruciale en actuele politiek-economische onderwerpen maar moet afwachten wat je krijgt. Dat werkt aldus: eerst formuleert de partij in zijn verkiezingsprogramma een ferme stellingname, vervolgens komt men daar bij de uitwerking op terug door uitzonderingen te benoemen die twijfel zaaien over dat ferme standpunt.

Volgende crisis?

Neem het begrotingsbeleid. Kabinetten van elke politieke kleur geven sinds jaar en dag meer geld uit dan zij innen aan belastingen en premies. Demissionair minister van Financiën Eelco Heinen (VVD), een zogenaamd strenge schatkistbewaarder, laat het tekort volgend jaar gewoon oplopen tot 2,9 procent van onze productie van goederen en diensten. Kom je boven de 3 procent, de Europese limiet, dan eist de Europese Commissie maatregelen.

Het CDA pleit voor een ‘solide financieel beleid’ dat binnen de Europese begrotingsregels blijft. ‘Dan heb je vet op de botten als de crisis uitbreekt’, staat er, een verwijzing naar de diepe zakken van partijgenoot Wopke Hoekstra als minister van Financiën in de coronacrisis. Het kabinet kon bedrijven en gezinnen steunen met tientallen miljarden euro.

Er is maar één manier om vet op de botten te krijgen, namelijk een laag, of nul begrotingstekort. Het CDA lijkt dat te steunen. Want men schrijft ook: schulden maken is slecht (daar komen de calvinisten even de hoek om kijken). Schulden belasten onze kinderen.

Toch somt het CDA-programma onvermoeibaar nuttige overheidsuitgaven op. Zoals extra ‘investeringen in structuurversterking en toekomstig verdienvermogen’. Deze uitgaven ‘kunnen zich op termijn terugverdienen’ en versterken zo de overheidsfinanciën juist. Kortom: de overheid moet kleiner worden, maar de overheid moet ook meer naar zich toetrekken.

Deze tegenstrijdigheid openbaart zich ook bij het onderwerp gemeenschappelijke Europese schulden, de zogeheten eurobonds. Als de Europese Unie haar krachten bundelt en de lidstaten samen garant staan voor de rente en afbetaling kan men tegen lagere rentetarieven (voor de meeste landen, niet voor Nederland) geld lenen op de kapitaalmarkt. Buiten de nationale begrotingen om.

Tegen, tenzij…

Het CDA is daar tegen. Tenzij… in noodsituaties en voor investeringen in veiligheid en strategische autonomie. Dat zijn wel heel royale uitzonderingen. Van wapensystemen tot kazernes, van cybersecurity tot versterking van bruggen voor zwaar materieel richting de oostgrens. En strategische autonomie? Dat kan ook het redden van de Europese auto- en staalindustrie zijn. Of steun aan de chipsindustrie, zoals ASML in Veldhoven. Wat op het eerste gezicht een kordaat standpunt is, blijkt bij nadere beschouwing van de uitzonderingen toch boterzacht.

Extra schulden maken is niet de enige oplossing van het CDA voor de hogere defensie-uitgaven. De partij wil ook een vrijheidsbijdrage, zeg maar gerust: een defensiebelasting. Deze belasting moeten burgers en bedrijven betalen ‘evenredig naar draagkracht’. Bij de algemene politieke beschouwingen vorige week verdrongen partijen zich aan de interruptiemicrofoon om CDA-leider Bontenbal te bevragen over hoe dan. Een hogere btw?

Onzalige belasting

Bontenbal gaf geen krimp. Op 10 oktober weet de burger meer als het Centraal Planbureau de financiële gevolgen van de plannen van de grote politieke partijen (de PVV doet niet mee) in kaart heeft gebracht.

Wat de uitkomst ook is, deze defensiebelasting is een onzalig idee. Op de rijksbegroting wemelt het al van speciale fondsen die bestemd zijn voor specifieke uitgaven. Het CDA wil zelf het Nationaal Groeifonds (innovatie) in ere herstellen. Deze miljardenfondsen ontnemen het zicht op het totaal van de begroting. Vertroebel het zicht op de begroting niet nog verder door ook aparte belastingen in te voeren voor specifieke doelen. Dat strijdt met de ‘rust, reinheid en regelmaat’ die Bontenbal predikt.

De Kamer heeft het laatste woord over de besteding van belasting- en premiegeld. Dat is het belangrijkste recht van de Tweede Kamer: het budgetrecht. De woorden parlement, Tweede Kamer en volksvertegenwoordiging komen samen helaas slechts vier keer voor in het CDA-programma.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Ferme uitspraken maar ook royale uitzonderingen: met de middenkoers van het CDA moet je maar afwachten wat je echt krijgt verscheen eerst op Wynia's Week.