Een interessante rode lijn in die geschiedenis is dat sociaaldemocraten steeds hebben geprobeerd om radikalinski’s en andere malle extremisten buiten de deur te houden.

Anarchisten, communisten, trotskisten

Dat begon al in 1894, bij de oprichting van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP). Met dat initiatief werd een breuk geforceerd met de in anarchistisch vaarwater belande socialisten rond het voormalige Tweede Kamerlid Ferdinand Domela Nieuwenhuis.

In 1909, op het roemruchte Deventer Congres van de SDAP, ontstond opnieuw een schisma en werd een groepje orthodoxe marxisten geroyeerd. Ze richtten later de SDP op, de voorloper van de communistische CPN.

In de jaren vijftig ontstond wederom gedonder, dit keer door toedoen van een clubje trotskisten dat zich onder valse voorwendselen bij de PvdA had aangesloten. ‘Ratten die knagen aan de wortels van de partij,’ waarschuwde PvdA-voorzitter Evert Vermeer en dus werd het functioneren van het door trotskisten gedomineerde Sociaal-Democratisch Centrum (SDC) onmogelijk gemaakt. De angst voor trotskistische binnendringers bleef echter bestaan. Met name Joop den Uyl, partijleider tussen 1967 en 1986, was er beducht voor. Hij informeerde regelmatig bij de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) naar mogelijke risico’s.

De fusie van de PvdA met GroenLinks is zo bezien een cesuur van jewelste. Laatstgenoemde partij werd in 2008 in een hoofdredactioneel commentaar van de Volkskrant nog getypeerd als ‘een reclasseringsinstelling voor politieke delinquenten’.

Directe aanleiding was het GroenLinkse Tweede Kamerlid Wijnand Duyvendak, die betrokken bleek te zijn geweest bij een inbraak in het ministerie van Economische Zaken. Daarbij werden plannen voor kerncentrales gestolen en ook adresgegevens van hoge ambtenaren, wat vervolgens leidde tot bedreiging en brandstichting. ‘GroenLinks,’ memoreerde de Volkskrant, ‘is ontstaan uit een fusie van de linkse splinterpartijen CPN, PSP, PPR en EVP en was van het begin af aan een toevluchtsoord voor militante activisten uit de kraakbeweging, de milieubeweging en de vredesbeweging’.

Verzonnen vluchtverhalen

Ook in 2026 is dat nog altijd een in het oog springend kenmerk van GroenLinks – met als verschil dat de betrokkenen dankzij de aanstaande fusie met de PvdA nu een PN-speldje op hun revers dragen. Sterker nog: ze trekken in de nieuwe partij aan de belangrijkste touwtjes.

Denk aan Paul Rosenmöller, fractievoorzitter van PN in de Eerste Kamer. Tussen 1976 en 1982 was hij (bestuurs)lid van de Groep Marxisten-Leninisten (GML), een op maoïstische leest geschoeide organisatie die streefde naar een ‘gewapende revolutie’ en luidkeels steun betuigde aan de Cambodjaanse massamoordenaar Pol Pot. Op de vraag of hij spijt had van zijn maoïstische verleden, antwoordde Rosenmöller in 2004 voor de EO-microfoon: ‘Spijt is niet het begrip dat bij mij bovenkomt.’

Of denk aan de prominente PN-senator Farah Karimi. In 2005 werd bekend dat ze in de jaren tachtig in haar geboorteland Iran en ook in Duitsland en Frankrijk actief was voor de terreurbeweging Volksmoedjahedien. Vanuit Parijs hielp ze zo’n honderdvijftig Iraanse leden van de beweging aan een verblijfsvergunning door valse vluchtverhalen te verzinnen. ‘Ja, dat is misbruik maken van de asielprocedure,’ bekende Karimi in een interview.

PN-aanvoerder Jesse Klaver was in 2007 bestuurslid van de GroenLinkse jongerenorganisatie Dwars toen in het Utrechtse hoofdkwartier van de club een professionele bomkoffer werd gevonden, compleet met ontstekers, timers en bedrading. De herkomst van de koffer bleef onduidelijk, maar veel media legden een verband met uitspraken van voormalig Dwars-voorman Rugter van den Dool. Die had in 2003 zijn steun uitgesproken voor gewelddadige acties tegen fokkers van pelsdieren.

Nog een voorbeeld: PN wordt ook de partij van Jack Bogers, de voormalige locoburgemeester van GroenLinks in Wageningen. In 2004 werd hij door het gerechtshof in Arnhem veroordeeld omdat hij zijn geheimhoudingsplicht brak vlak na de moord op Pim Fortuyn. Bogers gaf stiekem een seintje aan de compagnon van moordenaar Volkert van der Graaf bij de Vereniging Milieu-Offensief. Kort daarop werden tweehonderd bestanden van de computer van Van der Graaf gewist.

Automatisch aansprakelijk

Bij een fusie – elke notaris weet het – gaan alle lusten en lasten van de verdwijnende rechtspersonen onder algemene titel over op de verkrijgende rechtspersoon. Dit betekent dat de verkrijgende partij automatisch aansprakelijk wordt voor alle schulden, verplichtingen en claims uit het verleden.

Met PN is het niet anders. En dus worden de voormalige PvdA’ers in de fusiepartij nu aanspreekbaar op de gedragingen van extremisten en malloten die ze zelf decennialang uit hun midden wisten te weren, maar die nu aan de knoppen mogen zitten.

Eerst was GroenLinks een reclasseringsinstelling voor politieke delinquenten, nu wordt Progressief Nederland dat. En daar heeft de PvdA helemaal zelf voor gekozen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Eerst was GroenLinks een reclasseringsinstelling voor politieke delinquenten, nu wordt Progressief Nederland dat verscheen eerst op Wynia's Week.

In de laatste weken van de verkiezingscampagne slaagde VVD-lijsttrekker Dilan Yeşilgöz erin om op te klimmen van 15 naar 22 zetels. Dat was een enorme opsteker. Dit succes was mede te danken aan haar duidelijke lijn, gebaseerd op een liberale visie, het uitsluiten van regeringssamenwerking met GroenLinks-PvdA, en de brede inzet van andere VVD-kopstukken zoals Ruben Brekelmans, Eelco Heinen en Vincent Karremans.

Yeşilgöz verdient bijzondere waardering voor haar politieke moed, veerkracht en rechtlijnigheid. Ook haar keuze in 2023 om met de PVV samen te werken om de asielinstroom en immigratie aan te pakken, verdiende lof. Dat het uiteindelijk niet lukte, valt haar niet te verwijten. Ze heeft andermaal bewezen een vechter te zijn, zelfs in moeilijke tijden. Met deze lijn en met Yeşilgöz voorop heeft de VVD weer goud in handen dat verzilverd moet worden.

Standvastige koers

Yeşilgöz werd gesteund door de overgrote meerderheid van de VVD-leden en kreeg ook veel steun vanuit Klassiek Liberaal. Ondertussen voerden enkele liberale ‘prominenten’ in de media liever campagne voor D66, GroenLinks-PvdA of de actiegroep ‘Voor Ons Nederland’ dan voor hun eigen partij en lijsttrekker, en lieten zij verstek gaan op congressen. Het verwijt dat er geen liberale koers is, is vooral een dekmantel voor het doordrammen van samenwerking met GroenLinks-PvdA. Helaas voor hen troffen zij een partijleider op hun pad die heel duidelijk een andere lijn trok.

Yeşilgöz heeft haar gelijk weten te halen met haar standvastige liberale koers gericht op ruime kansen voor de economie, versterking van defensie, het écht aanpakken van de destructieve asielinstroom en het beschermen van de portemonnee van de middenklasse. Ook strijdt zij voor een vrij en veilig Nederland, want zij weet uit eigen ervaring wat het betekent om op te groeien in een land zonder de vrijheden die wij hier kennen.

Als minister van Justitie en Veiligheid nam Yeşilgöz harde besluiten voor veiliger straten en tegen de georganiseerde misdaad, met blijvende gevolgen voor haar persoonlijke veiligheid. Geen enkele voormalige minister van Justitie en Veiligheid wordt, ruim een jaar dato, nog als ‘hoog risico’ beschouwd – Yeşilgöz wél. Haar pleidooi voor een seculiere samenleving waarin religie geen invloed en zeker geen controle moet krijgen over het openbare leven, was van een zuiver liberale signatuur. Haar waarschuwing dat geloof dat georganiseerd of politiek wordt, zoals islamisme, gevaarlijk is, past volledig in diezelfde traditie.

Het is dan ook een raadsel waarom sommigen vurig blijven pleiten voor regeringssamenwerking met GroenLinks-PvdA, die diametraal tegenover de VVD staat. Deze deur is echter nadrukkelijk gesloten door Yeşilgöz, Heinen en Brekelmans. Het zogenaamde ‘milde midden’ waar Klaas Dijkhoff van smult, is in werkelijkheid verre van midden.

Overvleugeld door GroenLinks

GroenLinks-PvdA wil veel meer belastinggeld ophalen bij bedrijven en huishoudens, en wil helemaal niets wil doen aan asiel en migratie. De PvdA is volledig overvleugeld door GroenLinks, dat meer affiniteit heeft met intifada-activisme en het vergoelijken van Hamas dan met de belangen van Nederlandse burgers. Een dieptepunt is dat GroenLinks-PvdA zich uitsprak tegen het leveren van onderdelen voor het Iron Dome-systeem aan Israël. Daarmee werd het land het recht op zelfverdediging ontzegd. Het morele dieptepunt is dat prominente kopstukken van GroenLinks-PvdA Yeşilgöz beschuldigden van ‘medeplichtigheid aan genocide’ – en vervolgens verbaasd waren dat de VVD geen samenwerking wil.

Een partij die op zulke wijze laster verspreidt, is geen ‘middenpartij’ en kan natuurlijk nooit een coalitiepartner voor de VVD zijn. Anders dan de PvdA van weleer, is GroenLinks-PvdA een extreemlinkse club die op 29 oktober ook van de kiezers geen waardering heeft gekregen: vijf zetels verlies en een enkele reis voor Frans Timmermans richting Limburg. Dat Jesse Klaver de nieuwe fractievoorzitter is geworden, markeert de voltooiing van de GroenLinkse machtsovername. Daarom is het in het landsbelang om niet samen met PvdA-GroenLinks te regeren. Nederland heeft duidelijk behoefte aan een centrumrechts kabinet, en het is aan verkenner Wouter Koolmees om snel stappen in deze richting te zetten.

De betrouwbare opstelling van Yeşilgöz sluit naadloos aan bij de traditie van wijlen Frits Bolkestein: geen socialistische experimenten met GroenLinks-PvdA, maar een stevige, liberale koers via centrumrechts op de kernthema’s veiligheid, stikstof, asiel en economie.

*Reinier Geerligs is voorzitter van Klassiek Liberaal, een platform binnen de VVD.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Donateurs kunnen nu ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Het is in het landsbelang om de radicale club van Jesse Klaver buiten de regering te houden verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Hypotheek: het heilige huisje van Kok.’ Zomaar een kop uit het Algemeen Dagblad van 2 april 1998. Snappen we in 2025 nog wat er staat?

Kok, dat was natuurlijk Wim Kok, de toenmalige premier en PvdA-leider. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1998 haalde hij 45 zetels. Als we ook de elf zetels van GroenLinks meetellen, waren het er 56, zo ongeveer het dubbele van de score van Frans Timmermans in de meest recente peilingen.

Het echte verhaal

Met ‘hypotheek’ bedoelde het Algemeen Dagblad de hypotheekrenteaftrek. Dat is een fiscale regeling, zo lijkt tegenwoordig de communis opinio in medialand, die is  bedacht om vermogende eigenwoningbezitters te spekken. Maar in 1998 kon je zo af en toe nog weleens het échte verhaal horen of lezen.

Namelijk dat de hypotheekrenteaftrek stamt uit 1893, toen de eerste inkomstenbelasting in Nederland van kracht werd. Geestelijk vader daarvan was de liberale econoom en minister van Financiën Nicolaas Pierson. Deze bewindsman was de vooruitstrevende mening toegedaan dat de traditionele manier van belasting heffen, in de vorm van accijnzen, eigenlijk onbillijk was. Die accijnzen waren namelijk voor iedereen even hoog en werden ook nog eens voornamelijk geheven op eerste levensbehoeften als zout, zeep en suiker. Arme bevolkingsgroepen hadden er derhalve relatief veel last van. Om die reden verlaagde Pierson een aantal accijnzen en voerde hij tegelijkertijd een belasting op inkomsten in.

Onder die inkomsten, zo bepaalde Pierson, viel ook de huurwaarde van woningen die in eigen bezit waren. De eigenaar van zo’n woning, zo redeneerde de minister, kon z’n huis immers verhuren en op die manier geld verdienen. In het geval de eigenaar zelf zijn huis bewoonde, ‘huurde’ hij de woning eigenlijk van zichzelf en ontving hij zo maandelijks een bepaald bedrag aan huur uit eigen zak. Dat bedrag, meende Pierson, dienden huizenbezitters op te tellen bij hun belastbaar inkomen.

Maar daarmee was de kous niet af. Want behalve met de opbrengsten van het bezit van een woning, diende de overheid volgens de minister ook rekening te houden met de uitgaven die het bezit van een woning met zich meebracht: onderhoudskosten, waardevermindering én de rente die maandelijks moest worden betaald over een eventuele hypothecaire geldlening. Die bedragen, zo besloot Pierson, mochten huizenbezitters in mindering brengen op hun belastbaar inkomen.

Kort en goed: de hypotheekrenteaftrek is ingevoerd om een principiële reden, die te maken had met het inzicht dat bij het heffen van inkomstenbelasting óók gekeken diende te worden naar de kosten die de belastingbetaler moet maken om zijn inkomsten te verwerven.

Overtrokken verwijt

In het Algemeen Dagblad-artikel uit 1998 kreeg Kok van toenmalig SP-Tweede Kamerlid Remi Poppe het verwijt dat hij een ‘verbod’ zou hebben uitgevaardigd op ‘nadenken, laat staan iets zeggen’ over de hypotheekrenteaftrek. Dat was nogal overtrokken, want juist onder Kok werden vanaf 1997 een paar voorzichtige maatregelen doorgevoerd om de aftrek enigszins te beperken. Zo verdween de aftrekbaarheid van de rente op leningen met consumptieve doeleinden en met de belastingherziening in 2001 ook de aftrekbaarheid van de rente op een tweede woning. Tegelijkertijd werd de aftrektermijn op maximaal dertig jaar gezet.

Maar eerlijk is eerlijk: Kok durfde nooit zo ver te gaan als VVD-premier Mark Rutte. Die regelde dat nieuwe hypotheken vanaf 2013 gedurende de looptijd in dertig jaar volledig en ten minste annuïtair moeten worden afgelost om voor renteaftrek in aanmerking te komen. Vanaf 2020 werd het maximumpercentage waartegen hypotheekrente kan worden afgetrokken bovendien versneld afgebouwd: met drie procentpunten per jaar tot het laagste belastingtarief (in 2025: 37,48 procent).

Malafide suggestie

De hypotheekrenteaftrek speelt nu ook een rol in de aanloop naar de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober. Frans Timmermans kondigde onlangs aan dat hij de aftrek in acht tot twaalf jaar helemaal wil afbouwen. Ook het onder leiding van Henri Bontenbal naar links opgeschoven CDA schaarde zich onlangs in dat kamp, maar dan met een afbouwperiode van dertig jaar. Telkens is er de malafide suggestie dat vooral ‘de rijken’ van de aftrek zouden profiteren, hoe vaak deskundigen ook benadrukken dat het vooral de starters en de lagere en middeninkomens zijn die erdoor gesteund worden.

Politici die graag een grote volkspartij willen leiden, zouden met die miljoenen modale huiseigenaren een beetje voorzichtig moeten zijn en ze in elk geval niet moeten plunderen. Zou ook Wim Kok dat steeds in zijn achterhoofd hebben gehad en zou hij daarom met het beperken van de hypotheekrenteaftrek zo voorzichtig zijn geweest? Laat Frans Timmermans, als hij wil bewijzen dat Wim Kok een verkeerde afweging maakte, op 29 oktober eerst maar eens 56 zetels in de wacht slepen. 

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Met het plunderen van miljoenen modale huiseigenaren word je nooit een grote volkspartij. Wie vertelt het Frans Timmermans?   verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoewel grootheden als Willem Frederik Hermans, Harry Mulisch en Jan Wolkers in 1972 niet met nieuwe romans kwamen, was het toch een prachtig boekenjaar. Maarten Biesheuvel debuteerde met de verhalenbundel In de bovenkooi, van Gerard Reve verscheen De Taal der Liefde, en ook werden we getrakteerd op Bleekers zomer (Mensje van Keulen) en, nog veel mooier, Mijn kleine hersentjes (Johnny van Doorn).

Maar wie in 1972 écht wilde meetellen, dweepte met een heel ander boek: het Rapport van de Club van Rome, ondertitel De grenzen aan de groei. Verschenen als vijfhonderdste titel in de vermaarde Aula-reeks van uitgeverij Het Spectrum, gespecialiseerd in ‘het wetenschappelijke pocketboek’. 

Het Rapport van de Club van Rome, waarvan de Amerikaanse systeemwetenschapper Dennis Meadows de belangrijkste auteur was, is wel gekarakteriseerd als een vroege milieueffectrapportage op wereldschaal, althans een dappere poging daartoe. De centrale boodschap was ronduit deprimerend: door vervuiling, bevolkingsgroei, voedselgebrek en uitputting van grondstoffen zou de wereld begin eenentwintigste eeuw ten onder gaan.

Een religieus beïnvloed volkje

Dat het rapport gruwelijk slecht was geschreven en dat – zoals kritische lezers al meteen vaststelden – de meeste modellen en berekeningen oorverdovend rammelden, voorkwam niet dat De grenzen aan de groei nergens ter wereld zo’n succes werd als in Nederland. Er gingen maar liefst 250.000 exemplaren over de toonbank. Daar konden Maarten Biesheuvel, Gerard Reve, Mensje van Keulen en Johnny van Doorn niet aan tippen.

Waarom sloeg het apocalyptische ‘een minuut voor twaalf’-denken van Meadows en zijn co-auteurs juist in onze contreien zo aan? In 1982, in een interview met NRC Handelsblad ter gelegenheid van het tweede lustrum van De grenzen aan de groei, kwam toenmalig Shell-directeur Gerrit Wagner met een verklaring. ‘We zijn,’ zei hij, ‘een religieus beïnvloed volkje, dat zich meer dan andere volken gewend is ethische en morele vragen te stellen’.  

Die analyse snijdt nog steeds hout. Schuld, boete, zelfkastijding, ondergangsprofetieën, verkettering van ongelovigen en – in de persoon van Greta Thunberg – zelfs een Heilige Maagd: ook het huidige klimaatactivisme is doortrokken van godsdienstige sentimenten. Geen wonder, in een land waar het christendom eeuwenlang een reusachtige impact had. Genieten, zo werd generaties Nederlanders door pastoors en dominees voorgehouden, heeft bijna altijd een zondige keerzijde. Het in het Rapport van de Club van Rome gepredikte geloof dat we met onze naoorlogse welvaart feitelijk zelfmoord aan het plegen waren – en dat we ons dus per direct dienden te bekeren – paste helemaal in dat stramien. Het was een-op-een het klassiek-christelijke beeld van de brede weg met ‘aardse geneugten’ die leidt tot het verderf, versus de sobere en veeleisende smalle weg die leidt tot behoud.  

Maar misschien is dat niet het hele verhaal. Want het Rapport van de Club van Rome viel ook in vruchtbare aarde omdat de boodschap ervan aansloot bij het linkse levensgevoel van de jaren zeventig. Zo zag je maar weer eens hoeveel ellende het vermaledijde kapitalisme veroorzaakte: niet alleen oorlogen, ongelijkheid en uitbuiting van arbeiders, maar ook verspilling van grondstoffen, uitputting van energiebronnen en vergiftiging van ons leefmilieu.

Vieze bende

Het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en haar Oost-Europese satellietstaten leerde ons rond 1990 wat de gevolgen zijn van antikapitalistisch milieubeheer. Lucht, water en bodem bleken aan gene zijde van het voormalige IJzeren Gordijn vervuild op een schaal die niemand voor mogelijk had gehouden. Als het ergens ter wereld een vieze bende was, dan in de landen van het ‘reëel existerende socialisme’.

Toch horen milieu en links in 2025 nog steeds bij elkaar. In dat kader wordt ook Karl Marx (1818-1883), de befaamde Duitse (co-)auteur van onder meer Het Communistisch Manifest en Het Kapitaal, steeds vaker opgewarmd. ‘Misschien was Marx niet direct een diepgroene denker, hij is wel iemand die welkome aanknopingspunten biedt voor de klimaatbeweging,’ schreef Jaap Tielbeke in 2018 in De Groene Amsterdammer. Dat was nog een gematigd geluid, vergeleken met wat sindsdien volgde.

‘Marx lezend realiseren we ons dat de milieuproblematiek geen historische vergissing is, maar fundamenteel samenhangt met de mens als redelijk wezen,’ analyseerde filosoof Paul Cobben, emeritus hoogleraar aan de universiteit van Tilburg, in zijn boek Marx bevrijd. Natuur en vervreemding in de 21ste eeuw (2022). ‘Marx laat zien dat menselijk ingrijpen in de natuur leidt tot zelfvervreemding: wij mensen ondermijnen ons bestaan als wezens die zelf deel uitmaken van de natuur. Deze zelfvervreemding cumuleert in de kapitalistische samenleving.’ Op de cover van Cobbens boek: Marx met een groene baard.

Eco-socialisme en klassenstrijd

Inmiddels laat ook de GroenLinkse jongerenorganisatie Dwars zich niet langer onbetuigd. Op haar website verscheen onlangs een pleidooi voor ‘ecosocialisme’ als ‘alternatief voor het kapitalisme’. ‘Door “eco” aan het socialisme toe te voegen, erkennen we dat de mens en natuur onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden,’ aldus de auteurs. ‘Op die manier kunnen we de klassenstrijd met klimaatrechtvaardigheid verenigen, omdat het uiteindelijk een strijd is tegen hetzelfde systeem, het kapitalisme.’ Boven de tekst: een groen Marx-portret.

Dat de heilige vader van het wereldcommunisme dodelijk is voor natuur en milieu, kennelijk is dat nog niet vaak genoeg bewezen.  

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat als donateur mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Opgepast: de groene marxisten breken door – en ze zijn nog gekker dan Greta Thunberg verscheen eerst op Wynia's Week.

Decennialang was de sociaaldemocratische SPD in de Bondsdag de enige partij aan de linkerkant. In bijna alle andere Europese landen zaten ook communistische partijen in de volksvertegenwoordiging – in Frankrijk en Italië zelfs heel prominent – maar niet in Duitsland. Daar was de communistische KPD in 1953 weggezakt onder de kiesdrempel en vervolgens in 1956 verboden verklaard door het grondwettelijke hof. In 1968 werd de oprichting van een nieuwe communistische partij toegestaan – de heimelijk door de DDR gefinancierde en aangestuurde DKP – maar die haalde bij Bondsdagverkiezingen nooit meer dan 0,3 procent van de stemmen.

Iets totaal nieuws

Maar toen kwamen de Groenen. Bij de oprichting van hun partij – in 1980 – vertegenwoordigden ze in alle opzichten iets nieuws. Politiek met het milieu als centraal thema, dat was nog nooit vertoond. Ook de manier waarop de partij zich presenteerde was uniek: informele omgangsvormen, ludieke acties, grappige slogans, geen stropdassen maar gympen. Het aanzien van de Duitse politiek werd door de Groenen – in 1983 maakten ze hun debuut in de Bondsdag – voorgoed veranderd.

De partij werd al snel volwassen en maakte tussen 1998 en 2005 samen met de SPD deel uit van de kabinetten van Gerhard Schröder. In 2021 haalden de Groenen hun beste resultaat ooit – 14,7 procent – en gingen ze opnieuw regeren, nu met de SPD van kanselier Olaf Scholz en met de liberale FDP. In de peilingen voor de aanstaande Bondsdagverkiezingen scoort de partij tussen de 12 en 15 procent. Dat zou opnieuw een goed resultaat zijn.

In 1989 kregen de Groenen een Nederlandse zusterpartij: GroenLinks. Anders dan in Duitsland betrof het geen initiatief van idealistische natuurbeschermers die een politiek dak boven hun hoofd zochten, maar een overlevingsproject van vier uitgerangeerde linkse splinterpartijen.

De fusiepartner met de langste baard was de communistische CPN. De partij was haar arbeidersaanhang goeddeels verloren; de lege plekken waren in de jaren zeventig opgevuld door welzijnswerkers en studenten. Toen ook die hun belangstelling verloren, viel het doek: bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1986 haalde de CPN nul zetels. 

Linkse christenen en ex-maoïsten

Ook in de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP) zat weinig leven meer. Opheffing van de NAVO en afschaffing van de Nederlandse krijgsmacht, de Binnenlandse Veiligheidsdienst en de mobiele eenheid: het leek steeds minder Nederlanders een goed idee. PSP-lijsttrekker Andrée van Es genoot weliswaar een reputatie als het mooiste Tweede Kamerlid ooit, maar kwam bij de verkiezingen van 1986 niet verder dan één zetel. 

Met de Politieke Partij Radikalen (PPR), opgericht door linkse katholieken, ging het nauwelijks beter. De voormalige regeringspartij in het kabinet-Den Uyl was onder leiding van de weinig charismatische Ria Beckers in verval geraakt. Meer dan twee Kamerzetels zaten er sinds 1982 niet meer in.

Op het laatste moment sloot ook de zieltogende, in 1986 uit de Tweede Kamer verdwenen Evangelische Volkspartij (EVP) zich bij GroenLinks aan. Maar weinig mensen wisten dat de links-christelijke minipartij nog bestond.

En dan was er nog vakbondsactivist Paul Rosenmöller, voormalig aanvoerder van de met Mao en Pol Pot dwepende Groep Marxisten-Leninisten (GML). Als ‘onafhankelijke kandidaat’ kreeg hij bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1989 een eervolle vierde plek op de GroenLinks-lijst. 

Pijnlijk fiasco

Maar het werd geen succesverhaal. Anders dan de Groenen in Duitsland slaagde GroenLinks er nooit in om meer dan 10 procent van de stemmen te vergaren en ook van regeringsdeelname is het nooit gekomen. De partij wist niet te profiteren van de explosief groeiende populariteit van milieu- en klimaatthema’s en met het nieuwe groene thema ‘dierenwelzijn’ ging de partij van Marianne Thieme en Esther Ouwehand op de loop.

Ondanks zijn van Justin Trudeau afgekeken maniertjes en zijn van Barack Obama geleende teksten wist ook de aanvankelijk veelbelovende Jesse Klaver geen doorbraak te forceren. Bij de laatste zelfstandige verkiezingsdeelname – in 2021 – bleef GroenLinks onder zijn leiding steken op 5,2 procent.

De op stapel staande fusie tussen GroenLinks en de PvdA is vaak geïnterpreteerd als een smadelijke afgang voor vooral de Nederlandse sociaaldemocraten. En inderdaad, wat is er toch gebeurd met de machtige volkspartij van Willem Drees en Joop den Uyl, ooit goed voor meer dan vijftig zetels in de Tweede Kamer?

Maar ook voor GroenLinks is de fusie een pijnlijk fiasco. Zonder authentieke groene geboortepapieren zijn groene partijen ten dode opgeschreven. Aan Duitsers hoeven we dat gelukkig niet te vertellen.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025  https://www.wyniasweek.nl/doneren/ ? Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: GroenLinks is op weg naar het einde – en in Duitsland weten ze waarom verscheen eerst op Wynia's Week.

Politici met de lach aan hun kont zijn in Nederland schaars, maar soms hebben ze wel een andere mysterieuze eigenschap aan hun achterste hangen: ze worden voortdurend bewonderd en geknuffeld, zonder dat ze er iets voor hoeven te doen.

Neem Femke Halsema, burgemeester van Amsterdam.

Geen zelfreflectie

‘Er gaan,’ constateerde weblog GeenStijl afgelopen weekend, ‘veel dingen mis als je de opening van het Holocaustmuseum helemaal uit de hand laat lopen, als je een explosieve situatie op de UvA (met antisemitische leuzen, jodenhaat, slooppartijen, barricades en allerlei ongein met de politie) dágenlang laat sudderen, als je het presteert een herdenking van een massale moordpartij in Israël te vergallen door een tegendemonstratie van pro-Hamas-tuig toe te staan op de belangrijkste instroomroute van vreedzame Israëlische/Joodse herdenkers (terwijl er genoeg signalen waren dat het mis zou gaan), en nu weer: als Marokkaanse knokploegen uit Amsterdam-West met voorbedachte rade Joden in elkaar timmeren.’

Hoe kan dat allemaal? ‘Dan heb je het de eerste keer over inschattingsfouten, een tekort aan paraatheid en een gebrek aan anticiperend vermogen’, analyseerde GeenStijl. ‘Maar de keren daarna ook over een gebrek aan analytisch vermogen, lerend vermogen, probleemoplossend vermogen, flexibiliteit en aanpassingsvermogen, en – als het na meerdere incidenten nog steeds in de antisemitische soep loopt en je dan wéér hetzelfde verhaal afsteekt – over de afwezigheid van zelfreflectie.’

Op veel van die punten ging het met Halsema ook reeds mis in de coronajaren 2020-2021. Een grote Black Lives Matter-demonstratie op de Dam liet ze gewoon doorgaan, hoewel er geen anderhalve meter afstand werd gehouden. Gekker nog: Halsema was zelf aanwezig bij het protest en droeg een button waarop ‘1873’ stond, een verwijzing naar de afschaffing van de slavernij. De demonstratie was ‘te belangrijk’ om te worden ontbonden, zei de burgemeester na afloop op de stadszender AT5.

Veel minder belangrijk vond Halsema hoofdstedelijke protesten tegen de lock down-maatregelen, want die werden niet veel later met verbijsterend geweld door politie en mobiele eenheid uit elkaar geslagen. Of demonstraties wel of niet aansluiten bij de politieke opvattingen van de burgemeester lijkt in het Amsterdam van Halsema niet zonder betekenis.

Exhibitionistische energie

In 2019 werd een 15-jarige zoon van Halsema aangehouden met een verboden vuurwapen, naar later bleek een onklaar gemaakte revolver van zijn vader Robert Oey. ‘Een privézaak,’ vond de burgemeester, maar dat was in haar geval niet echt een consequent verweer.

Want het met veel exhibitionistische energie uitventen van het intieme en het persoonlijke was juist altijd een van Halsema’s specialiteiten – zo lang het de eigen beeldvorming maar ten goede kwam.

Zo vertelde Halsema in 2014 in Seks en de zonde, een documentaireserie die ze maakte samen met Hassnae Bouazza, uitvoerig over haar bezoeken – als pubermeisje – aan naaktstranden, haar eerste pilgebruik en haar ontmaagding.

Maar weinig details werden de televisiekijker bespaard. Zelfs Halsema’s moeder kwam aan het woord. Ze was na de eerste liefdesnacht van haar Femke direct een kijkje gaan nemen in haar slaapkamer en wist nog precies hoe ze dochterlief toen had aangetroffen, met haar lange donkere haar als een waaier over het hoofdkussen.

Dat was dus allemaal géén ‘privézaak’, maar over minder heugelijk familienieuws – lees: een arrestatie wegens verboden wapenbezit – dienden we met z’n allen eerbiedig te zwijgen.

‘Groei mee’

Gaan we nog even wat verder terug in de tijd.

Bij de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen van 2003 trad Halsema – parlementariër sinds 1998 – voor het eerst op de voorgrond, als lijsttrekker van GroenLinks. Met de slogan ‘Protest en perspectief’ verloor ze twee zetels.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 (‘Groei mee’) was Halsema opnieuw lijsttrekker en ging er nog een zetel af.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 (‘Klaar voor de toekomst’) mocht Halsema het voor de derde keer proberen. Toen pas evenaarde ze voor het eerst de score van haar voorganger Paul Rosenmöller uit 2002: tien zetels. 

Nul zetels winst

‘Acht jaar Halsema heeft GroenLinks dus precies nul zetels winst opgeleverd,’ concludeerde Elsevier toen ze in januari 2011 het Binnenhof verliet. ‘In het bedrijfsleven houd je het met zulke groeicijfers geen acht jaar vol.’

Dat ze al sinds de late jaren negentig verkeert in een progressieve bubbel waar haar prestaties er nauwelijks toe doen, laat Femke Halsema daar maar heel erg blij mee zijn.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Roelof Bouwman: Zelden iets presteren, maar al bijna 30 jaar worden bewonderd – dat kan alleen Femke Halsema verscheen eerst op Wynia's Week.

Het werd zodoende een beetje een wezenloos debat, waarbij de gedachten zomaar konden afdwalen. Hoe zou de Tweede Kamer een paar decennia geleden, in de jaren zeventig en tachtig, met een dergelijke kwestie zijn omgegaan?

‘Vijanddenken’ was riskant voor de ‘ontspanningspolitiek’

Ter opfrissing van het geheugen: er bivakkeerden toen nog communisten in het Kremlin en tot het imperium dat zij bestierden, behoorde niet alleen Oekraïne – nu zwaar bevochten – maar ook Oost- en Midden-Europese landen als Polen, Hongarije, Roemenië, Bulgarije en het voormalige Tsjecho-Slowakije.

Sterker nog: ook in het oostelijk deel van ons buurland Duitsland, met inbegrip van Oost-Berlijn, waren de Russen de baas. Wie 35 jaar geleden in Oldenzaal op de trein stapte, was al zo’n vier uur later in de ‘Duitse Democratische Republiek’ (DDR). Daar gebeurde niets wat niet vooraf door het Kremlin was goedgekeurd.

Hoewel de Russen dus bijna op onze stoep stonden en hun bloedrode regime zo’n 20 miljoen mensen de dood in had gejaagd – daar kan Vladimir Poetin nog lang niet aan tippen – was het destijds, zeker in progressieve kring, niet bepaald bon ton om kritisch over het Kremlin te zijn. Je deed dan al gauw aan ‘Koude Oorlogsretoriek’ en ‘vijanddenken’. In de Volkskrant, bij de VARA en door de dominees van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV) werd er vrijwel dagelijks voor gewaarschuwd.

Ook kon je ervan worden beticht Rusland te bekijken door ‘een westerse bril’. Zeer riskant, want dan kon namelijk de ‘ontspanningspolitiek’ niet van de grond komen. En dus was Nederland in 1980 gewoon present op de Olympische Zomerspelen in Moskou, hoewel de Russen zojuist Afghanistan waren binnengevallen.

De NAVO, opgericht om ons tegen de Russen te beschermen, genoot onder linkse politici een zeer belabberde reputatie. In het verkiezingsprogramma van de PvdA stond in 1981 dat er hoe dan ook geen nieuwe landen als lid mochten worden toegelaten. De voorlopers van GroenLinks (CPN, PSP en PPR) vonden zelfs dat Nederland het NAVO-lidmaatschap per direct diende op te zeggen. Volgens de PSP moest daarna ook de Nederlandse krijgsmacht worden opgeheven.

Russische beïnvloeding was in linkse kringen aan de orde van de dag. Zo kreeg de in 1977 door de communistische CPN gelanceerde actiegroep ‘Stop de neutronenbom’ grote sommen geld en andere hulp (vliegtickets, tolken, pr-materiaal) uit onder meer Moskou en Oost-Berlijn. Nog in 1983 ging CPN-leider Ina Brouwer bij de Russische kameraden op audiëntie om de banden met Moskou warm te houden. En nee, dat was nog niet het Moskou van Michail Gorbatsjov, glasnost en perestrojka.

Geen schaamte

Vrijwel niemand deed moeilijk over deze Russische beïnvloeding. De CPN draaide in de jaren en zeventig en tachtig gewoon mee in het lokale bestuur, met wethouders in onder meer Amsterdam en gedeputeerden in Noord-Holland en Groningen. Bij Provinciale Statenverkiezingen waren er lijstverbindingen met PPR, PSP en ook de PvdA. Minstens zo saillant: het Moskouvriendelijke CPN-dagblad De Waarheid werd op de been gehouden met miljoenenkredieten van het Bedrijfsfonds voor de Pers. Dat werd in het belang geacht van ‘de pluriformiteit van de media’.

Ging GroenLinks zich in de jaren negentig generen voor de groezelige pro-Russische erfenis van fusiepartner CPN? Nee, geen sprake van. Bij de verkiezingen voor het Europees Parlement werd in 1994 nota bene voormalig CPN-aanvoerder Marcus Bakker van stal gehaald om te fungeren als lijstduwer van GroenLinks. De doorgewinterde stalinist verdedigde in 1956 op hoge toon de bloedige Russische inval in Hongarije. ‘Fascistische’ elementen hadden volgens hem geprobeerd de ‘arbeidersregering’ van het land omver te werpen. Gelukkig was het de Russen gelukt ‘om de orde te herstellen’.

Permanent eerbetoon

Het was bij lange na niet Bakkers enige schoftenstreek. In 1958 schreef hij het rapport De CPN in de oorlog, waarin hij dissidente partijgenoten – nota bene vooraanstaande verzetslieden uit de jaren 1940-1945 – ‘ontmaskerde’ als klassenvijanden en agenten van diverse imperialistische mogendheden. Spijt had Bakker nergens van, getuige ook de ondertitel van zijn in 1983 verschenen memoires: Bespiegelingen zonder berouw.

Ondertussen was in 1991 iets nog veel gekkers gebeurd: naar Bakker was een vergaderzaal genoemd in de nieuwbouw van de Tweede Kamer. Op voordracht van GroenLinks, en met instemming van eerst het Presidium en daarna van een unanieme volksvertegenwoordiging.

Kremlinsupporter Bakker, decennialang de belichaming van Russische beïnvloeding in Nederland, kreeg zo een permanent, tot op heden bestaand eerbetoon in het hart van onze democratie. Dat de Tweede Kamer ook in 2024 nog niet beseft hoe totaal belachelijk dat is, daar staat je verstand bij stil.

Of kan het nóg gekker? Afgelopen weekend was het uitgerekend GroenLinks-boegbeeld Jesse Klaver die in WNL op Zondag ‘de vrienden van Geert Wilders’ betichtte van ‘banden met het Kremlin’. Het is dat Marcus Bakker ons in 2009 is ontvallen, anders was hij gestikt van het lachen.

Roelof Bouwman is columnist en adjunct-hoofdredacteur van Wynia’s Week. Hij schrijft over politiek, geschiedenis en media.

Wynia’s Week is jarig! Bent u al donateur? Doneren kan op verschillende manieren. Hartelijk dank!

Het bericht GroenLinks bezorgde de Tweede Kamer een Marcus Bakkerzaal en hekelt nu ‘Russische beïnvloeding’. Kan het hypocrieter? verscheen eerst op Wynia's Week.

GroenLinks doet niet zelfstandig aan de Tweede Kamerverkiezingen mee, anders zou de partij vast weer als winnaar uit de CPB-test komen. GroenLinks heeft namelijk klimaatactivist en voormalig Tweede Kamerlid Kees Vendrik in haar gelederen. Al lang geleden doorzag Vendrik hoe je een gunstige uitkomst krijgt bij toepassing van het CPB-rekenmodel: verhoog voor een paar jaar de overheidsbestedingen in het binnenland. Niet te lang, want dan gaat in het rekenmodel de staatsschuld omhoog, maar lang genoeg voor mooie cijfers in die eerste paar jaar.

Een absurde wedstrijd, met Saffier als arbiter

Zo wist Vendrik met het GroenLinks-programma bij eerdere verkiezingen de VVD te verslaan in de schoonheidwedstrijd van het CPB, met als scheidsrechter het rekenmodel Saffier. Je zou denken dat de VVD – althans in de tijd dat die partij nog oog had voor de ondernemers – met lagere belastingen en minder bureaucratie makkelijk kon winnen van GroenLinks. Maar lagere belastingen leiden volgens Saffier tot meer import van auto’s en horloges en dat telt niet mee voor de economische groeicijfers. Mogelijk gunstige effecten van lagere belastingen worden verwaarloosd en de opbrengst van minder bureaucratie is al helemaal niet zichtbaar in Saffier.

Nu krijgen we dus toch weer zo’n absurde wedstrijd met een nieuwe versie van Saffier als arbiter. Maar er is niks nieuws of bijzonders aan dat stelsel van vergelijkingen. De Engelstalige versie heeft ook geen enkele interesse gewekt in het buitenland. Er is precies één aanhaling in de literatuur, en die komt niet van een researcher die dankbaar ideeën copieert van Saffier, maar van de auteur van een handleiding voor een Nederlandse lerarenopleiding die de formules kritiekloos overneemt en uitlegt.

De formules in Saffier zijn bedoeld om de schommelingen in de conjunctuur een paar kwartalen vooruit te voorspellen. Belangrijk zijn daarom de wisselkoers van de euro (euro goedkoop, dan meer export), de rente (rente laag, dan meer auto-aankopen, hypotheken en investeringen) en de bestedingen van de overheid (meer ambtenaren, meer bouw van windmolens op zee; meer pgb’s in de zorg, dan meer groei in de totale bestedingen). Prognoses van de conjunctuur een of twee jaar vooruit zijn nuttig voor het kabinet, dat zulke cijfers nodig heeft bij de voorbereiding van Prinsjesdag.

Kees Vendrik kan met zijn GroenLinks niets bijsturen aan de euro of aan de rente, maar wél aan de bestedingen voor windmolens en kabelnetten in de Noordzee. Stoppen we maar genoeg miljarden in de Noordzee, dan compenseert dat de ecnomische krimp als gevolg van het instorten van de woningbouw, de wegenbouw en de visserij. En ook de negatieve gevolgen van het vertrek van de chemische industrie (denk aan kunstmest, toch zo nodig voor de landbouw in Afrika) naar landen met goedkopere energie.

Of zo’n GroenLinks-recept (inclusief de hoogste energieprijzen van West-Europa) op de lange termijn goed uitwerkt, is de vraag. Maar op die vraagt geeft Saffier geen antwoord, want het model is alleen geschikt voor economische ramingen op korte termijn.

GroenLinks staat dus nu al op winst bij het CPB – en dat wordt straks ons verlies. Verkiezingsprogramma’s horen vooral te gaan over de ‘aanbodzijde’ van de economie. Is de  overheid het bedrijfsleven behulpzaam? Worden genoeg dokters opgeleid aan de universiteiten? Kunnen de bouwers bouwen, de boeren boeren en de vissers vissen?

Het CPB zou beter moeten weten

Iedereen weet dat die bouwers, boeren en vissers het moeilijk hebben, dat de files zelfs langer zijn dan vóór covid, dat de woningnood alleen maar stijgt, dat veel mensen geen huisarts kunnen vinden en dat het lager en voortgezet onderwijs achteruit gaan (volgens internationaal vergelijkend onderzoek van PISA). Allemaal onderwerpen die in Saffier geen enkele rol spelen, omdat het model alleen bestedingen in winkels en andere binnenlandse uitgaven optelt om tot een schatting van de conjunctuur te komen.

Het CPB zou beter moeten weten. En het erge is: het CPB weet beter. Dankzij Egbert Jongen, Programmaleider Arbeid bij het CPB en universitair hoofddocent aan de Universiteit van Leiden. In zijn research probeert hij antwoord te vinden op vragen die er echt toe doen. Een paar voorbeelden:

Is de wirwar van toeslagen en aftrekposten zo bizar dat het voorkomt dat iemand méér uren gaat werken, maar zoveel toeslagen kwijtraakt dat het inkomen achteruit gaat?  Antwoord: ja.

Is het hoogste tarief in de inkomstenbelasting (49,5 procent) zó hoog dat als de politici het nog verder opschroeven (GroenLinks, PvdA en D66 willen dat, in het kader van ‘brede schouders’), de opbrengst nihil of zelfs negatief zal zijn, dankzij slimme belastingbetalers die hun adviseurs aan het werk zetten? Antwoord: ja, het tarief is voor Nederland ongeveer het maximaal haalbare.

Is er armoede in Nederland bij veel gezinnen met maar één werkende ouder en kleine kinderen? Antwoord: ja.

De studies van Jongen worden breed aangehaald, ook in het buitenland. (Als een artikel alleen wordt geciteerd door binnenlandse collega’s en kennissen van de auteur, zoals bijvoorbeeld de door De Nederlandsche Bank gefinancierde artikelen over de nieuwe pensioenwet, is dat een slecht teken). Als de politieke partijen hun voorstellen voor de arbeidsmarkt en ons belastingstelsel aan Jongen zouden voorleggen, zouden we daar veel van kunnen leren.

De inzichten van experts ontbreken

Dat zou overigens ook het geval zijn wanneer de politieke plannen voor de natuur en de CO2-uitstoot ter beoordeling werden voorgelegd aan Louise Fresco, internationaal vermaard voedselwetenschapper en succesvol oud-voorzitter van Wageningen University.

Maar al die inzichten van experts ontbreken in Saffier. Het is een rekenmodel met een gedetailleerd oog voor de bestedingen van de overheid, maar met de meest simpele formules voor de werkende sector (iedereen verdient hetzelfde loon en betaalt hetzelfde bedrag aan belasting). Saffier is alleen geschikt voor de korte termijn. Het is daarom onzinnig en zelfs gevaarlijk om het model in te zetten voor een wedstrijd tussen verkiezingsprogramma’s.

Eduard Bomhoff is oud-hoogleraar economie aan de EUR, Nyenrode en Monash University. In 2002 was hij vicepremier in het eerste kabinet-Balkenende.    

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!    

Het bericht De rekenmodellen van het Centraal Planbureau houden vooral rekening met links verscheen eerst op Wynia's Week.

In zo’n functie, zou je denken, voel je een grote verantwoordelijkheid om niet met ondoordachte, emotionele uitspraken paniek en verwarring te zaaien. Maar daar merken we bij Guterres steeds minder van. Blijkbaar heeft ook die met grote schrikogen en het verstand op nul zitten kijken naar de alarmerende berichten in de media over hitterecords in Zuid-Europa, bosbranden op Rhodos en in razend tempo verdwijnend zee-ijs rond Antarctica.

Drommen toeristen blijven naar Zuid-Europa vliegen

Als het over klimaat gaat, heeft Guterres al langer alle bedachtzaamheid overboord gezet, en hij ontpopt zich meer en meer als de geschifte oudoom van Greta Thunberg. Wat moet een zinnig mens zich voorstellen bij global boiling? Hoezo is de lucht nu ‘unbreathable‘ en de hitte ‘unbearable‘?

Zelfs op Rhodos ademen ze gewoon door, en er vliegen as we speak drommen toeristen van West- naar Zuid-Europa om daar vakantie te vieren. Dat mag weliswaar niet van Guterres, wegens het klimaat, maar het simpele feit dat dit nog gebeurt, weerlegt Guterres’ paniekzaaierij al. Het is trouwens ook tekenend voor de hersendode commercialisering van de media, dat zo’n verklaring meteen onder de sticker Breaking News op alle nieuwszenders uitgezonden wordt. Alsof global boiling een nieuw feit is, in plaats van een oprisping van de speechschrijver van Guterres.

Wat Guterres ook roept, de afgelopen jaren zijn er geen opzienbarende nieuwe inzichten over klimaatverandering opgedoken uit het onderzoek. Als je dan toch een trend wilt onderscheiden, dan lijken de mainstream klimaatwetenschappers nu juist optimistischer over de hypothetische kantelpunten in het klimaatsysteem. Met andere woorden: het systeem is een stuk stabieler dan velen vijf jaar geleden nog dachten.

Ondertussen worden de positieve effecten van klimaatverandering nog net zo genegeerd en weggemoffeld als altijd. De huidige hittegolven in Zuid-Europa zullen waarschijnlijk een piek in de sterfte onder kwetsbare bejaarden veroorzaken, die over een tijdje weer breed zal worden uitgemeten in de media, want ‘hittegolven zijn dodelijk!’ Over minder koudedoden door zachtere winters zul je ze niet horen.

Meten met twee maten

Een schrijnend voorbeeld hoe er zelfs in wetenschappelijke bladen letterlijk met twee maten gemeten wordt, was een overzichtsartikel in de Lancet in maart, over hitte- en koude-doden in Europa. In onderstaande grafiek waren de hittte -en koudedoden per land uitgezet. Op het oog hielden de blauwe koude-doden en de rode hitte-doden elkaar redelijk in evenwicht (links). Maar dat was, omdat voor de koude-doden een andere schaal gebruikt was dan voor de hitte-doden, op dezelfde horizontale as!

De bekende klimaatrelativist Björn Lomborg heeft die grafiek overgetekend met blauw en rood op dezelfde schaal, en dan blijft er op een massief blok blauw nog maar een dun randje rood over (rechts). Met andere woorden: koude eist in Europa tien keer zo veel slachtoffers als hitte, zelfs in een land als Spanje of Italië.

Een warmer klimaat kan dus een stijging van het aantal hitte-doden veroorzaken (al is ook dat met simpele maatregelen grotendeels te voorkomen), maar dat gaat gepaard met een veel grotere afname van het aantal koude-gerelateerde doden.

Over de ge-restylde temperatuurkaartjes – waarop de Middellandse Zee nu de kleur van lava heeft, en Noord-Afrika oogt als een uitgebrand kampvuur – een andere keer, want de bespreking van de toestand van het zee-ijs rond Antarctica duldt geen verder uitstel. Op het zuidelijk halfrond is het nu hartje winter, en toch doet een plaatje de ronde dat lijkt aan te tonen, dat dit drijfijs in hoog tempo aan het wegsmelten is:

Over de ruim veertig jaar dat er betrouwbare gegevens beschikbaar zijn, is nog nooit zo’n enorme dip in de ontwikkeling van het zeeijs rond Antarctica gezien.

Net als veel anderen schrok GroenLinks Kamerlid Tom van der Lee zich een hoedje, en hij tweette: ‘Ernstige anomalie: terwijl het op #Antarctica midwinter is en het zeeijs maximaal bevroren hoort te zijn, blijft ’t door hoge temperaturen smelten.’

Die paniekreactie is tekenend voor de onkunde van politici en beleidsmakers, zelfs bij degenen die geacht worden iets van klimaat en milieu te snappen. Dat plaatje geeft namelijk de anomalie in de seizoensgebonden ontwikkeling van het zee-ijs aan, zodat je daaraan niet kunt zien of het ijs aan het smelten of aangroeien is.

Zee vriest iets langzamer dicht

Wat is er nu eigenlijk aan de hand, geformuleerd op een manier die een normaal mens begrijpt? Dat laat onderstaand plaatje zien: momenteel groeit het zee-ijs rond Antarctica aan met zo’n 600.000 vierkante kilometer per week, ruim de oppervlakte van Frankrijk. Logisch: het is daar nu hartje winter en stervenskoud, 30 tot 70 graden onder nul.

De anomalie is het verschil tussen de rode en de blauwe lijn, het gemiddelde van de afgelopen veertig jaar. De Volkskrant kopte afgelopen week, dat er ‘nog nooit zo weinig zeeijs rond Antarctica’ lag. Misleiding voor het goede doel is dat: elk jaar ligt er van november tot en met april minder zeeijs rond Antarctica dan nu. Net als elke winter is de zee daar in een razend tempo aan het dichtvriezen, zij het iets langzamer dan gewoonlijk.

Dat de oceaan rond Antarctica dit jaar langzamer dichtvriest dan in de veertig jaar daarvoor is opmerkelijk, wetenschappelijk interessant, en ook best een feit dat als zodanig gemeld verdient te worden in de media. Maar dan wel op een manier die een normaal mens niet de stuipen op het lijf jaagt en niet de geest van politici verduistert.

Tom van der Lee verkondigt dat het nu, midden in de winter, rond Antarctica zo warm is dat het zee-ijs daar aan het afsmelten is. Dan zou ik ook bang worden van klimaatverandering. Ik heb hem meermaals op Twitter van repliek gediend, maar hij reageert niet en heeft ook zijn foutieve tweet niet gecorrigeerd. Van der Lee wordt geprezen voor zijn ‘waarheidsvinding’ in de Groninger gas-affaire, maar als het over klimaat gaat, moet je niet aan zijn politiek opportune nachtmerries komen.

Tot slot nog even terug naar Antonio Guterres in zijn airconditioned wolkenkrabber in New York, waar hij zelfs bij 100 meter zeespiegelstijging nog droge voeten houdt. Blijkbaar moeten elk jaar dat hij in functie is, zijn uitspraken over klimaat nog een slag extremer, dus na global warming en global heating spreekt hij nu van global boiling. Op datzelfde hellende vlak is climate change via climate disruption afgegleden naar climate breakdown. Welke superlatieven heeft de secretaris-generaal nog beschikbaar voor volgend jaar? Global incineration? Climate annihiliation?

Hoog tijd voor pensioen

Als je maar lang genoeg zulke ketelmuziek produceert, word je op het wereldtoneel een clown, iemand die politici braaf aanhoren, maar als het er op aankomt compleet negeren. Net als de paus.

Iemand in zijn positie is zijn salaris alleen waard als die onder alle omstandigheden het hoofd koel houdt en zich niet gek laat maken door de waan van de dag. Hoog tijd dus dat Guterres met vervroegd pensioen gaat. Moet er niet eens een vrouw secretaris-generaal van de VN worden? We weten hier in Nederland nog wel iemand die een baan in die sector zoekt.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik’. Zijn columns verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Als het over klimaat gaat koesteren VN-baas Guterres en GroenLinks-Kamerlid Tom van der Lee hun nachtmerries verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor Syp Wynia’s roep om duidelijkheid van politieke partijen over met wie zij na de verkiezingen bij voorkeur een coalitie zouden willen vormen, valt veel te zeggen. In een democratie moeten kiezers iets te kiezen hebben. Door de grote hoeveelheid partijen is de keuze op het eerste gezicht groot. Maar met welke andere partijen zij een regeringscoalitie gaan vormen, is vaak volstrekt onduidelijk.

De kiezers hebben in Nederland nauwelijks invloed op de machtsvorming. De kabinetsformatie als black box van het staatsrecht. Daar zijn in het verleden wel oplossingen voor aangedragen, zoals een gekozen minister-president. Maar daar kwam het nooit van en het voorbeeld van Israël waar dit een periode werd toegepast, heeft de animo daarvoor nog verder doen dalen. Een gekozen informateur, zoals de Staatscommissie Parlementair Stelsel in haar rapport Lage drempels, Hoge Dijken (2018) voorstelde kan evenmin op veel enthousiasme rekenen.

In 1972 was er een links schaduwkabinet

Een andere oplossing die vijftig jaar geleden is uitgeprobeerd, is eigenlijk wat Wynia voorstelt. Drie progressieve partijen (PvdA, D66 en PPR) stelden onder de titel Keerpunt 1972 een gezamenlijk verkiezingsprogramma op en presenteerden een ‘schaduwkabinet’ van politici uit die partijen. Wanneer die drie partijen samen de meerderheid zouden halen, zou dat schaduwkabinet het echte kabinet worden. De kiezer kon beslissen.

Alleen: de drie partijen behaalden geen meerderheid. Linkse partijen hebben overigens bij elkaar nooit een meerderheid gehaald, en dus ook niet in 1972. Vervolgens kwam het kabinet-Den Uyl tot stand, waarop die drie partijen weliswaar een groot stempel drukten, maar waarin ook ministers uit andere (christendemocratische) partijen zaten.

Het regeerprogramma was niet gelijk aan Keerpunt 1972 en het schaduwkabinet werd niet gerealiseerd. Kiezers misleid? Toch niet! Want doordat de drie partijen elkaar vasthielden tijdens de formatie en er zonder dat linkse blok op dat moment geen andere coalitie mogelijk was, was het resultaat toch het ‘meest progressieve kabinet ooit’.

Is dat nu weer mogelijk? Wynia noemt de nauwe samenwerking van GroenLinks en PvdA, welk voorbeeld door andere combinaties van partijen gevolgd zou kunnen worden. Maar dat is toch iets anders dan wat in 1972 gebeurde.

Toen werd een links blok gevormd om daarmee een parlementaire meerderheid te halen. De gezamenlijk lijst van GroenLinks en PvdA, waar de leden van beide partijen inmiddels in grote meerderheid vóór hebben gestemd, is bedoeld om de grootste fractie te worden en zo mogelijk de premier te leveren.

Maar als dat al gebeurt (of de kiezers het eens zijn met de keuzen van de partijleden moet nog blijken), dan zal die volgens de laatste Peilingwijzer niet veel groter zijn dan 20 tot 26 zetels. In 1972 haalde alleen de PvdA al 43 zetels. In elk geval zullen zeer waarschijnlijk ook zonder het blok van GroenLinks en PvdA alternatieve meerderheden te vormen zijn.

De linkse samenwerking moet breder dan alleen GroenLinks en PvdA

Er bestaat bovendien geen enkele garantie dat de grootste partij altijd in de regering komt. Om links-progressief beleid te kunnen afdwingen is een grotere linkse samenwerking nodig dan alleen van GroenLinks en PvdA. Een Keerpunt 2023, een gezamenlijk programma van meer progressieve partijen dan alleen PvdA en GroenLinks, zou daarbij behulpzaam kunnen zijn.

Ook de mogelijkheid van minderheidskabinetten, waar Wynia eveneens voorpleit en die we in zeker opzicht sinds 2010 eigenlijk al kennen in de Eerste Kamer, valt te overwegen. Ook daarvoor pleitte de Staatscommissie Parlementair Stelsel. Maar je wilt niet dat elk minderheidskabinet gelijk door de meerderheid van de Tweede Kamer naar huis wordt gestuurd. Daarvoor zou men de constructieve motie van wantrouwen kunnen introduceren (eveneens een idee van genoemde Staatscommissie): in die motie van wantrouwen tegen het (net aangetreden) zittende minderheidskabinet moet dan altijd worden aangegeven welke minderheidscoalitie men wel acceptabel vindt.

Dat biedt ook kansen voor een brede links-progressieve minderheidscoalitie, maar natuurlijk ook voor een niet-linkse coalitie. Die voorkeuren moeten wel voor de verkiezingen worden uitgesproken. Dan krijgt de kiezer eindelijk iets te zeggen over de kabinetsformatie.

Prof. dr Ruud Koole is historicus en politicoloog en was partijvoorzitter en senator (PvdA).

Wynia’s Week is wel gratis, maar niet goedkoop. Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door alle grote en kleine sponsors donateurs, betalende lezers, kijkers en luisteraars. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Ruud Koole: ‘GroenLinks en PvdA zijn samen niet groot genoeg, laat ook andere progressieve partijen aanschuiven’ verscheen eerst op Wynia's Week.