Nog onlangs heeft voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie een handelsakkoord getekend met India, waarin India heeft bedongen dat er royale emigratie naar Europa mag plaatsvinden.

Roopram constateert dat er binnen India zelf grote etnische en religieuze spanningen bestaan, met name tussen de 80 procent hindoes en de rest – vooral moslims. Die spanningen nemen de emigranten mee naar Europa en dat schuurt ook met de eveneens groeiende islamitische populatie hier. Roopram wijst op de ernstige spanningen die er in Engeland nu al zijn tussen moslims en hindoes, oorspronkelijk afkomstig uit India en Pakistan.

Volgens Roopram wordt er in de EU, maar ook in Nederland, te lichtzinnig gedacht over de integratieperspectieven van migranten uit India. Vooral als die in grote aantallen bij elkaar wonen kunnen er opnieuw parallelle samenlevingen ontstaan.

Waarom allochtonen rechts stemmen

Roopram onderzoekt al langere tijd het stemgedrag van niet-westerse allochtonen in Nederland en probeert vooral antwoord te vinden op de vraag waarom zoveel immigranten (zo’n 10 procent van de allochtone kiezers, vaak nauwelijks minder dan autochtonen) op rechtse anti-migratiepartijen als de PVV stemmen.

Dat verrassende stemgedrag ziet Roopram bij Surinamers (de oorspronkelijk uit India afkomstige Hindoestanen in het bijzonder, maar niet alleen zij), maar ook onder Antillianen is Wilders heel populair. Onder Turken zijn het vooral de seculiere ‘Kemalisten’ die voor de PVV kiezen.

Bijzonder is dat de Marokkanen in Nederland die voor rechts kiezen eerder uitkomen bij Forum voor Democratie, omdat die partij zich als conservatief profileert, wat bij de vaak conservatief-religieuze Marokkanen goed valt. Bovendien is de partij van Thierry Baudet zich nogal anti-Israël aan het profileren, in tegenstelling tot de Israël-gezinde PVV.

Wynia’s Week TV is er ook als podcast

Wynia’s Week is er iedere week drie keer (di-do-za), iedere week met een nieuwe video/podcast. We zijn er duizend keer per jaar. De supporters maken dat mogelijk. Doneren kunt u HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Shashi Roopram: ‘Migratie uit India kan in Nederland tot spanningen leiden’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Wan Pipel (‘Eén volk’) was de eerste Surinaamse speelfilm na de onafhankelijkheid van Suriname in 1975. We volgen er de Surinaams-creoolse student Roy Ferrol (gespeeld door Borger Breeveld), die vanuit Amsterdam terugkeert naar zijn geboortegrond om zijn stervende moeder nog één keer te zien. Zijn reis wordt betaald door zijn oer-Hollandse vriendin Karina (Willeke van Ammelrooy). Kort na aankomst papt Roy aan met de hindoestaanse verpleegster Rubia (Diana Gangaram Panday) en dan zijn we meteen bij het belangrijkste thema aanbeland: etnische vooroordelen en racisme in de Surinaamse samenleving. Want Roy’s prille relatie met Rubia leidt tot fel verzet in zowel de creoolse als de hindoestaanse gemeenschap. ‘Dit godvergeten kolereland!’ roept vader, als Roy vertrekt naar zijn eerste afspraakje met Rubia.

Karina heeft de reis van Roy betaald en ze reist hem uiteindelijk na. Om vervolgens te ontdekken dat Roy toch maar kiest voor Suriname en Rubia. Karina accepteert het, cijfert zichzelf volkomen weg en tijgt moederziel alleen terug naar Nederland. Een totaal ongeloofwaardige wending, die het ruimhartige meisje tot een soort prototype maakt van de wokeheid van enkele decennia later. Het meest slaafse karakter in Wan Pipel  is toebedeeld aan de ‘witte’ jonge vrouw uit Holland.

Matige waardering

In Nederland draaide Wan Pipel  in een beperkt aantal bioscopen. De waardering was matig, het publiek vrij gering. Een gemiste kans? Wat de film als kunstwerk betreft zeker niet; het verhaal sleept zich min of meer voort, gekissebis tussen de personages wordt gelardeerd met fraaie landschapsbeelden en inkijkjes in de culturele eigenaardigheden van creolen en hindoestanen. Echte dramatiek en psychologische ontwikkeling blijven achterwege.

Productiemaatschappij Scorpio Films van De la Parra en Wim Verstappen ging wegens de torenhoge productiekosten en het slechte debiet failliet. Pas de laatste tijd geldt Wan Pipel als kenmerkend tijdsbeeld; hij wordt nog regelmatig vertoond op festivals of als onderdeel van de EYE Classic-serie van het EYE Filmmuseum. De digitaal gerestaureerde film kan  tegenwoordig ook bekeken worden via de Eye Film Player en op YouTube.

In Suriname was de waardering meteen veel positiever. Wan Pipel draait elk jaar rond Onafhankelijkheidsdag (25 november) op de televisie; de film wordt beschouwd als klassiek en onderdeel van het nationale culturele erfgoed. Diana Gangaram Panday (Rubia), ofschoon alleen schitterend in deze ene rol, behield een filmsterrenstatus tot haar dood op 67-jarige leeftijd in 2017. De na Wan Pipel wegens andere projecten meermaals bekroonde Pim de la Parra stierf in 2024 in zijn geboortestad Paramaribo.

Titel en verhaal van Wan Pipel suggereren dat de etnische tegenstellingen uiteindelijk zouden verbleken. Surinamers zouden één volk worden. Als ze maar wilden. De historische ontwikkeling bewees het tegendeel met haar etnisch verdeeld gebleven politiek, corruptie en dieptepunten als de staatsgreep van 1980, de decembermoorden in 1982, cocaïnehandel met steun van overheidsfiguren en de nooit geëffectueerde veroordeling van Bouterse.

De massaal naar Nederland migrerende Surinamers namen hun etnische fricties mee. Vanaf 1970 verlieten ruim 300.000 Surinamers hun land. Alleen al in het onafhankelijkheidsjaar kwamen er tussen de 40.000 en 50.000 naar Nederland; de zelf gekozen onafhankelijkheid glansde bij nader inzien toch minder dan gedacht. In 2023 woonden 365.000 Surinamers in Nederland, van wie 181.000 nog in Suriname zijn geboren, aldus het CBS; de verhouding tussen creolen en hindoestanen is ongeveer gelijk (zo’n tien procent behoort tot andere groepen). De bevolking van Suriname zelf bedroeg in januari 2026 bijna 643.000. Reken de verhouding maar uit.

‘Tot op het bot verdeeld’

Dat de spanningen onder Nederlandse Surinamers even vitaal zijn als voorheen bleek uit het relletje rond de hindoestaanse antropoloog en opiniemaker Shashi Roopram bij de viering van de Surinaamse onafhankelijkheid in 2025. Tijdens een uitzending van het SBS6-programma Nieuws van de Dag betoogde hij dat de Surinaamse onafhankelijkheid te vroeg was gekomen en dat het land nog altijd tot op het bot was verdeeld. Over de massamigratie van Surinamers naar Nederland zei hij: ‘Als ze zoveel eigenwaarde hebben, waarom wonen ze dan in Nederland?’ En: ‘Ze hebben een grote mond over het slavernijverleden, maar ze zijn stil als het om de decembermoorden gaat.’

Roopram mikte op de creoolse bevolkingsgroep, die een kwart van de bewoners van de Bijlmer uitmaakt. Zijn opmerkingen in het tv-programma werden hem niet in dank afgenomen, zo bleek uit de weinig opbeurende reacties die hij ontving. Voor dezelfde uitzending was een verslaggever naar het stadsdeel afgevaardigd om de stemming onder de Amsterdamse Surinamers te peilen. De felheid van één ondervraagde creoolse dame viel op. In ‘al die grote gebouwen op al die grachten’ zat de winst van de slavernij, en nu was het maar wachten op de ‘compensatie die ze terug moeten geven aan mijn voorouders’.

Het is te begrijpen dat de herinnering aan de slavernij van je voorouders een wrange uitwerking heeft op je gemoedsrust. Al even begrijpelijk is het zondebokmechanisme dat hier in werking treedt, in dit geval de verdringing van de medeschuld aan deze afzichtelijke handel door mede-Afrikanen. Een deskundige als Piet Emmer die in de slavernijdiscussie wél deze nuance naar voren bracht, werd in 2020 door NOS-verslaggever Gerri Eickhof, deels van Surinaamse afkomst, weggezet als ‘racistische hoogleraar’. Een klacht tegen de Volkskrant over de verslaggeving hierover werd door de Raad voor de Journalistiek in watten gesmoord.

Hoe betaal je iets terug aan overledenen? Het is misschien onkies, maar wel realistisch om te wijzen op de miljarden die Nederland voor en na de onafhankelijkheid in de ontwikkeling van Suriname heeft gepompt. Afgezien daarvan is het overduidelijk dat de roep om slavernijcompensatie vleugels heeft gekregen door de tijdgeest. Een beroep op het menselijk tekort dat allen aankleeft blijkt zinloos. Kan dus ook Nederland met andere West-Europese naties een claim indienen bij de Scandinavische landen wegens het in slavernij wegvoeren van talloze voorzaten, ruim een millennium geleden? Mogen de Noord-Afrikaanse landen een rekening verwachten voor de slavenhandel van de ‘Barbarijse’ zeerovers in de zeventiende eeuw? Hoe zit het met de restitutiebetalingen door Spanje wegens de massamoorden en verwoestingen tijdens de Tachtigjarige Oorlog, idem door Frankrijk wegens al hun invasies en hun bezetting en het leegroven van ons land in de Bataafs-Franse tijd?

Bewust obscurantisme

Eickhof meldde in zijn Volkskrant-interview nog wel dat hij zich stoorde aan ‘schreeuwende kletskousen’ als Akwasi (afstammeling van de Ashanti, beruchte Afrikaanse slavenhalers) en de Nederlands-Surinaamse antropologe Gloria Wekker, auteur van onder meer Witte onschuld (2017) over structureel racisme en de niet te delgen schuld van de blanke Nederlander. Het alom geconstateerde ontbreken van wetenschappelijke kwaliteit pareerde de wakkere Wekker met het argument dat ‘zwarte’ mensen de wereld anders beleven dan ‘witte’. Een boek vanuit een zwart perspectief kon nooit voldoen aan de objectiviteitseisen vanuit het ‘witte’ perspectief. Vaarwel wetenschappelijk discours, vaarwel common ground.

Wekkers bewuste obscurantisme is een evident aspect van het modieuze politiek-correcte apartheidsdenken. Het is racisme onder valse vlag. Iedereen moet uiteraard zelf uitmaken of denken in raciale termen ooit zinvol is. Maar dan moet de pot de ketel niet verwijten dat-ie zwart ziet. En Roy en Rubia? Die rijden in het laatste shot van Wan Pipel al vijftig jaar peinzend naar de horizon. Een horizon die steeds maar verschuift.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht 50 jaar na de filmklassieker ‘Wan Pipel’is Suriname nog steeds op weg naar etnische harmonie verscheen eerst op Wynia's Week.

Westerman zelf was minder dogmatisch en wilde, in elk geval voor zichzelf, bewijzen dat ontwikkelingshulp wél zin had. Het is het thema van Hotel De Wereld, een ‘kroniek over de ontsporing van de ontwikkelingstrein’ – zoals de achterflap treffend vermeldt. Het boek is opgebouwd uit reisverslagen van 1985 tot en met 2025, voornamelijk naar de binnenlanden van Midden- en Zuid-Amerika.

Wageningen, Suriname

De titel van het boek verwijst naar het beroemde Wageningse hotel waar op 5 mei 1945 de capitulatiebesprekingen plaatsvonden tussen de Amerikaanse luitenant-generaal Foulkes en de Duitse kolonel-generaal Blaskowitz. Het hotel diende in de jaren tachtig als locatie waar Wageningers die naar de tropen werden uitgezonden, vaccins tegen de gele koorts en malariatabletten konden krijgen. Westerman ontdekte ook in West-Suriname een vervallen Hotel De Wereld, gevestigd in een dorp dat door landbouwingenieurs in 1950 Wageningen werd gedoopt.

De opleiding tropische cultuurtechniek bracht student Westerman, ‘volgezogen met landmeetkunde, hydraulica, bodemchemie en ook met theorieën over onderontwikkeling’, in 1987 naar Peru voor een stage. Peru kwam in die tijd steeds sterker in de greep van de moorddadige revolutionairen van Het Lichtend Pad. Maar het was ook het land van Mario Vargas Llosa, de schrijver en bewonderaar van Margaret Thatcher die zich kandidaat stelde voor het presidentschap.

Uitvalsbasis van Westerman was het stadje Puno op de hoogvlakte van de Andes. Hij schrijft:

In het straatbeeld sprong de dichtheid aan fourwheeldrives in het oog; op de kaden van het Titicacameer, tussen de fietstaxi’s en de bestofte vrachtwagens, pikte je de jeeps van de hulporganisaties er zo uit; fiere wagens die hoog op hun wielen stonden, altijd schoon, met op de portieren de vreemdste lettercombinaties: GTZ, Arbol Andino, VSO, CARE-Peru, CoDeCam. Dit was de wereld van de ngo’s. In Puno stonden er 88 geregistreerd, elk met hun eigen logo en hun eigen bezigheden (de Duitsers introduceerden zonne-energie, de Finnen een taai boompje dat zelfs op 4000 meter hoogte wilde groeien).

Afgezien van de Peruanen die als medewerkers werden gerekruteerd, werden de buitenstaanders door de inheemse bevolking met argwaan bejegend. Die moest worden omgekocht met een opslagschuur voor pootgoed of een inentingskuur voor het vee in ruil voor een enquête of het opmeten van hun land.

Niks doen

Als afstudeerproject moest Westerman aanbevelingen doen voor verbeteringen van het irrigatiestelsel van de Aymara-indianen. Zijn conclusie was evenwel: niks doen. Geen graafmachines leveren om poelen uit te spitten, geen betonnen kanalen aanleggen. De manier waarop de comuneros hun akkers bevloeiden, was zo vervlochten met de dorpscultuur dat je daar niet straffeloos aan kon sleutelen.

Het advies leidde tot ongeloof bij de stagebegeleiders, ontwikkelingswerkers en zelfs bij de betrokken indianen. ‘Je lijkt wel een socioloog’ was het commentaar. Westerman behaalde er toch zijn ingenieurstitel mee. Maar tegelijkertijd trok hij de zin van zijn vak zodanig in twijfel dat hij besloot geen ontwikkelingswerker, maar journalist te worden.

1 Surinaamse gulden

In 1955 opende prins Bernhard de gloednieuwe rijstfabriek van Wageningen, Suriname. Veredelde rijstsoorten, ingezaaid en bespoten vanuit pruttelende vliegtuigjes brachten oogsten op van niet minder dan acht ton per hectare. De oceaanstomer Hermes bracht de eerste lading juten zakken met rijst naar Hamburg.

In 1975 kwam het florerende rijstbedrijf met duizend vakbekwame werknemers, het zelfvoorzienende servicedorp, een pelmolen en een drogerij, een pompgemaal met drie Storkmotoren, een rijstareaal van 10.000 hectare, een machinepark en het veredelingsstation voor het symbolische bedrag van 1 Surinaamse gulden in handen van de nieuwe onafhankelijke republiek.

Terugverlangen naar de witte ingenieurs

Na de eerste staatsgreep van Desi Bouterse in 1980 ging het snel bergafwaarts met de rijstfabriek. Die kwam onder controle van de junta, zodat de winsten werden afgeroomd. De export viel stil. Omdat Nederland de ‘Verdragsmiddelen’ stopzette, konden machines niet gerepareerd worden. Alles wat loszat, werd gestolen en alles wat vastzat werd voor een appel en een ei verdeeld onder de politieke vrienden van Bouterse.

Westerman ziet anno 2025 dat er nog wel op bescheiden schaal rijst wordt verbouwd, maar van de fabriek, het servicedorp en Hotel De Wereld resten alleen ruïnes. De oudere Surinamers die hij spreekt, verlangen allemaal terug naar het tijdperk van de witte ingenieurs.

Diezelfde conclusie moesten jonge onderzoeksters van de huidige Wageningen University trekken. Gepokt en gemazeld in het discours van de ‘dekolonisatie’ noteerden zij tot hun verbijstering teksten van betrokkenen als: ‘Het was een verrijking voor Wageningen dat de landbouwingenieurs uit Nederland naar Suriname kwamen. Ik heb daarvan kunnen profiteren.’

De bejaarde geïnterviewden waren blij met het drooggelegde moeras, de 10.000 hectare landbouwgrond, de machines die het zware werk deden. De plantage was een vloek, de polder een zegen. Niemand hoefde meer te bukken om de zaailingen over te planten in de bevloeide akkers, nu vliegtuigjes het zaad kwamen uitstrooien. Het was kortom ontwikkelingshulp waar Suriname – als onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden – wat aan had.

In Wageningen aan de Rijn is weinig veranderd

In de ogen van de onderzoeksters is het in cultuur gebrachte landschap evenwel ‘een manifestatie van koloniaal geweld’. De Wageningers van weleer waren blootgesteld aan ‘een wereldbeeld van kapitalistische moderniteit’. Witte bazen gaven instructies aan hun gekleurde ondergeschikten. Deze ‘etnische hiërarchie’ is de werknemers in de rijstfabriek ongemerkt onder de huid gekropen, concluderen de onderzoeksters over de onwelkome antwoorden van hun zegslieden.

In de linksradicale enclave Wageningen aan de Rijn blijkt sinds de jaren zeventig weinig veranderd.

Frank Westerman: Hotel de Wereld. ‘Wageningen, Suriname’ en andere postkoloniale tragedies.

Querido Facto, 282 pagina’s, € 22,50.

Hans Wansink is historicus en journalist. Hij was redacteur van NRC, Intermediair en de Volkskrant. Zijn nieuwe boek ‘Ontketend Nederland. Van Provo toto PVV’ verscheen bij uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Wat voor de Surinamers een zegen was, is voor de jonge onderzoeksters van nu een manifestatie van koloniaal geweld verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar Suriname liet zich niet van de wijs brengen en inmiddels zijn de eerste buitenlandse spelers – Total uit Frankrijk, Apache Corporation uit de VS en Petronas uit Maleisië – neergestreken in het veelbelovende tropische land. De opbrengsten van de offshore olievelden worden keurig beheerd door een professioneel gerund overheidsbedrijf met een uitstekende reputatie, Staatsolie geheten, dat op dit moment met haar winstafdrachten al goed is voor een derde deel van de begroting van de Surinaamse regering. Die opbrengsten zullen de komende jaren met honderden miljoenen groeien en de staatskas navenant spekken.

De NOS is nog niet overtuigd

Hoe die regering er de komende vijf jaren uit moet gaat zien hebben de kiezers afgelopen zondag aangegeven. Na ongewoon snelle coalitieonderhandelingen (met bijna alle stemmen geteld) lijkt het erop dat de zegevierende Nationaal Democratische Partij (NDP), ooit opgericht door wijlen Desi Bouterse, met vrijwel alle andere partijen zal regeren, waarbij de (overwegend Hindoestaanse) Vooruitstrevende Hervormingspartij van zittend president Santokhi naar de oppositie verbannen wordt. En, met als primeur en Nederland voorbijstrevend, zeer waarschijnlijk een vrouwelijke regeringsleider in de persoon van Jenny Simons (NDP).

Nederland zou blij moeten zijn voor Suriname. Het land is de afgelopen decennia afhankelijk geweest van internationale financiering en werd geplaagd door drugscriminaliteit en witwaspraktijken. De huidige Nederlandse regering benoemt de Suriname olie- en gassector inmiddels weer als ‘kansrijk’ voor Nederlandse ondernemingen.

Maar Nederlandse media zijn nog niet overtuigd. Zo meldde het NOS-Journaal in een rapportage onlangs dat olie en gas voor meer ongelijkheid in het land zullen zorgen, zich daarbij baserend op ‘veel internationaal onderzoek’. Het Journaal waarschuwde ook, zonder concrete aanleiding, voor de gevolgen van een milieuramp, alsof bij de hedendaagse stand van de techniek, internationale regelgeving en aansprakelijkheid de sterk gereguleerde of beursgenoteerde bedrijven maar wat aan zouden rommelen.

Suriname komt van ver, maar het is er gekomen. Jaren geleden had ik een vaste tip voor wie wilde netwerken in bestuurlijk Nederland. Ga niet naar Den Haag, maar vlieg naar Suriname, boek een kamer in het fameuze Torarica-hotel en nestel jezelf op het terras. De hele dag door zag je in en om het hotel de fine fleur van de Nederlandse publieke sector zich zwetend haasten naar een volgende afspraak.

Steevast waren de Nederlanders in gezelschap van Surinaams-Nederlandse relaties, die hen hadden aangespoord om een project in hun geboorteland te gaan doen. Tout Nederland kwam langs om Suriname te helpen een project op te zetten of kennis over te dragen. In een informele setting, bij het ontbijt in het hotel of aan de bar bij het zwembad, kon je makkelijk mensen aanspreken die je in Nederland veel moeilijker te pakken zou krijgen.

Ongenode gasten

‘Het is allemaal alleen maar goed voor de KLM’, fluisterden Nederlandse diplomaten met enig chagrijn. En niet ten onrechte. Ze waren het overzicht – laat staan de regie – over al die activiteiten, hun financiering en de bijbehorende bezoeken vanuit onze publieke sector allang kwijtgeraakt. Maar ook binnen de Surinaamse overheid ontstond wel eens wat ergernis over al die ongenode gasten met hun soms ongevraagde adviezen. Een aantal uitstekend geslaagde projecten daargelaten, is één ding zeker: lang niet altijd zat het land op al die initiatieven te wachten en doorkruiste het politiek toerisme vanuit Nederland het overheidsbeleid van een land waar de politieke, economische en maatschappelijke realiteit op vrijwel alle fronten haaks stond op die van Nederland.

Bouterse

De verkiezingsoverwinning van Desi Bouterse maakte een eind aan de intensieve formele en informele bemoeienis van Nederland met Suriname. Logisch, want met de in ons land veroordeelde president konden we natuurlijk moeilijk samenwerken. Het aantreden van Bouterse was een klap in het gezicht van Nederland en tot overmaat van ramp werd hij na vijf jaar regeren nog eens herkozen.

Nadat Bouterse, die een half jaar geleden is overleden, in 2020 de verkiezingen verloor bleef hij het land in zijn greep houden. Hoewel hij uiteindelijk ook veroordeeld is in Suriname zelf vanwege zijn betrokkenheid bij de politieke moorden van 1982 (de beruchte Decembermoorden), werd hij nooit gearresteerd en zat hij nooit zijn straf uit.

Met de nieuwe regering, onder leiding van Bouterses grote rivaal Chan Santokhi, knoopte Nederland opnieuw de banden aan, al bereikten die niet meer het intense niveau van voor het presidentschap van Bouterse. Van de bij de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 door Nederland beschikbaar gestelde Verdragsmiddelen (een bruidsschat aan het nieuwe land van omgerekend € 1,58 miljard) is inmiddels het laatste restje uitgegeven.

Vermoedelijk om dit keer het overzicht te houden op allerlei initiatieven vanuit de Surinaams-Nederlandse gemeenschap, zetten beide landen het zogenaamde Makandra (‘met elkaar’) -programma op, waarin samenwerking tussen de Nederlandse en de Surinaamse overheden via kennisoverdracht (op van tevoren geselecteerde terreinen) wordt gekanaliseerd en gefinancierd.

Toevloed buitenlandse bedrijven

Wat rest er nog van de betrekkingen met de voormalige kolonie, vijftig jaar na de onafhankelijkheid? Suriname is voor Nederland een relatief kleine handelspartner en veel groei zit daar niet in. De focus ligt nu op olie- en gaswinning en daar heeft het land veel meer aan dan aan ontwikkelingshulp en goedbedoelde projecten. Nederlandse bedrijven kunnen zeker een rol spelen, al moet de business voor offshore toeleveranciers vaak geregeld worden op de hoofdkantoren van internationale bedrijven in Parijs, Houston of Kuala Lumpur, en niet zozeer in Paramaribo.

De toevloed van buitenlandse bedrijven en investeerders die opereren volgens internationale regels zal een enorm stempel op het Surinaamse bedrijfsleven drukken. Een aantal lokale bedrijven zullen daar prima in mee kunnen, andere niet. Het in Dubai gevestigde DP World, één van ’s werelds grootste spelers op haven- en logistiek gebied en al jaren actief in Suriname, trok onlangs de plug uit een project voor een nieuwe offshore terminal aan de Suriname-rivier. De reden: één van de twee lokale partners weigerde medewerking aan een internationaal verplicht due diligence-onderzoek door DP World en kon derhalve niet aantonen waar haar kapitaal vandaan kwam. Tja, zonder compliance geen business, zo simpel is dat. De wal keert het schip dus ook in Suriname en dat is pure winst voor het land.

Linksom of rechtsom wordt er straks heel veel geld in de lokale economie gepompt: in de horeca, het luchtverkeer, havens, logistiek, bij allerlei toeleveranciers, staalbedrijven, etcetera. Geld dat er niet eerder was en geld dat eerlijk verdiend is, niet is witgewassen en niet uit de drugshandel komt. Dat, samen met de onstuitbare ontwikkeling van het lokale bedrijfsleven, is dubbele winst voor Suriname. Als dat geen felicitatie waard is, dan weet ik het niet. Nee, het land is niet perfect, maar noem eens een land dat dat op dit moment wel is?

Eindelijk op eigen benen

Een kleine groep Nederlanders zal zich ook in de toekomst erg betrokken voelen bij het land, dat inmiddels op de kaart staat bij de industrie in de hele wereld en een belangrijke producent van energie lijkt te worden. Het beheer van en toezicht op de exploratie is met Staatsolie in prima handen. Suriname kan eindelijk op eigen benen staan, na de vernederende periode van kolonialisme, slavernij en andere vormen van uitbuiting en na de recentere periode van mede door Nederland gecontroleerde ontwikkelingshulp.

Aan de quantum leap die het Surinaamse bedrijfsleven moet maken met de aanpassing aan internationale regelgeving heeft het land meer dan aan goedbedoelde hulp. En voor wie er de handen uit de mouwen wil steken zijn er genoeg zakelijke en arbeidskansen. Het wordt tijd voor Nederland om, na vijftig jaar onafhankelijkheid, Suriname te feliciteren met zijn succes en zelfstandigheid.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoog tijd voor Nederland om Suriname te feliciteren met zijn succes en zelfstandigheid verscheen eerst op Wynia's Week.

Daar denkt de Venezolaanse president Maduro heel anders over en volgens het referendum wordt hij daarbij gesteund door maar liefst 94 procent van de Venezolanen. De meeste stemmers zullen zich wellicht niet gerealiseerd hebben dat na de annexatie Guyana slechts één derde van zijn grondgebied zou behouden (zie onderstaande kaart).

De grenskwestie leidt af van de chaos in Venezuela

Het is niet moeilijk te raden waarom Maduro zich zo agressief opstelt: de grenskwestie leidt af van de permanente economische chaos waarin Venezuela zich bevindt. Bovendien hoopt Maduro de grote olievoorraad te gelde te maken die Exxon-Mobile een aantal jaren geleden voor de kust van het omstreden gebied heeft aangetroffen.  

Overigens is ruzie over de grenzen van de Nederlandse, Engelse en Franse Guyana ’s niets nieuws. Toen deze gebieden nog koloniën waren, bestond er al onenigheid en het conflict tussen Venezuela en Brits-Guyana dateert uit de late negentiende eeuw, nadat Londen de Duitse ontdekkingsreiziger Robert Hermann Schomburgk opdracht had gegeven de grenzen van Brits-Guyana in kaart te brengen.

Aan de kust was de situatie meestal duidelijk: een rivier, die in zee mondt, werd de grens en als er een delta was ontstaan, werd er wel een compromis gevonden. Maar de loop van de grensrivieren in het achterland was toen nog grotendeels onbekend en de kaart die Schomburgk daarvan had gemaakt, was niet naar de zin van Venezuela. Om die reden verbrak Venezuela in 1887 zelfs de diplomatieke betrekkingen met Londen. Washington bemiddelde en in 1899 werd te Parijs een grensregeling vastgesteld, die Engeland grotendeels gelijk gaf.

Er was een precedent, want acht jaar eerder had de Russische tsaar (!) bemiddeld in een grensconflict tussen Suriname en Frans-Guyana. Daarbij ging het om de vraag of alleen de loop van de Marowijnerivier de grens vormde of ook de rivier de Lawa of Litani, die stroomafwaarts in de Marowijne uitmondt. Tsaar Alexander bepaalde dat de Lawa de grensrivier was en deze uitspraak pakte voordelig uit voor Nederland, want op den duur bleek er in het betwiste gebied goud in de grond te zitten.   

Hoewel Venezuela de grenzen van Brits-Guyana nooit heeft erkend, zou dat land dat probleem niet op de spits hebben gedreven als er in 2015 door Exxon-Mobil geen omvangrijke olievoorraden waren ontdekt voor de kust van Essequibo. De verkoop van die olie levert de 800.000 inwoners van het doodarme Guyana maar liefst één miljard dollar per jaar op. Ook het bijna failliete Venezuela zou die inkomsten goed kunnen gebruiken, maar er bestaat onder de bevolking van Essequibo geen enkele animo Venezolaan te worden.  

Wie brengt Maduro tot bedaren?

Wat nu? Wil Maduro het betwiste gebied met militaire middelen veroveren? Gelukkig proberen sommige landen hem daarvan af te houden. Onder meer de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Rusland en een aantal Zuid-Amerikaanse landen hebben aangedrongen op een vreedzame oplossing.

Dat heeft ertoe geleid dat de presidenten van Venezuela en Guyana elkaar onlangs op Sint Vincent hebben ontmoet en daar hebben afgesproken tot een vergelijk te komen en elkaar over een aantal maanden weer te ontmoeten, dit keer in Brazilië. Wellicht lukt het gastheer Lula da Silva, de Braziliaanse president, Maduro dan tot bedaren kan brengen. 

Piet Emmer is emeritus-hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit Leiden en de belangrijkste deskundige op het vlak van de Nederlandse slavernijgeschiedenis. Hij publiceert regelmatig in Wynia’s Week. 

Het zijn de donateurs die Wynia’s Week mogelijk maken. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Landjepik in Zuid-Amerika: de Venezolaanse dictator Nicolás Maduro is grenzeloos brutaal verscheen eerst op Wynia's Week.

In Terneuzen staat een standbeeld van Koulen, één van de weinige standbeelden in Nederland voor iemand van kleur. Frank Koulen groeide op in een grote Afro-Surinaamse familie in Nieuw-Nickerie, het tweede stadje van Suriname. Zijn overgrootmoeder, die een grote rol speelde bij zijn opvoeding, had nog in slavernij geleefd.

Toen kort na elkaar zijn overgrootmoeder en moeder overleden, moest hij naar een weeshuis. Koulen was zwarter van kleur dan zijn broers. De fraters zagen dat hij slim was, maar waarschuwden hem dat hij als zwarte jongeman zonder waardevolle connecties niet ver zou komen in Suriname. Ook in Suriname vond en vindt nog steeds discriminatie plaats.

Verhalen over racisme van dichtbij

Koulen ging op Curaçao in dienst als marinier. Hij kwam in de Tweede Wereldoorlog via de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en de stranden van Normandië in het Zeeuwse Terneuzen terecht. Daar stokte het geallieerde offensief. In het boek staat een foto van Koulen, afgebeeld als trompettist die vóór de Canadese troepen uitloopt. Dat was in oktober 1944.

In Terneuzen leerde hij zijn (blanke) vrouw kennen, met wie hij een gezin zou stichten. In 1947 werd Koulen opgeroepen om in dienst te gaan in Nederlands-Indië. Daar wilde hij helemaal niet heen, maar moest wel. Weigeren zou desertie betekenen. In 1949 keerde hij terug in Nederland. In Terneuzen maakte Koulen naam als ondernemer van een goed florerende jazzclub, Porgy & Bess. Hij organiseerde er ook de jaarlijkse street parades. 

In zijn woord vooraf schrijft Oostindie: ‘Ik heb hem helaas maar kort gekend, maar door mijn schoonfamilie ken ik de verhalen over racisme wel van dichtbij.’ Zijn schoonvader stond in Terneuzen bekend als ‘de neger van Terneuzen’.

Koulen is overigens niet de enige. Mijn neef, een zoon uit een verhouding van mijn oudste oom in Indië met zijn baboe, groeide op bij mijn grootouders in Venlo. In de jaren dertig van de vorige eeuw was hij een bijzonderheid: sportief, aantrekkelijk en zeer populair, vooral bij de meisjes. In Venlo werd hij ‘de nikker van Venlo’ genoemd – dat werd gezien als een eretitel.

In Amersfoort maakte hij kennis met danseres Hans Snoek, de oprichtster van het Scapino Ballet. Zij beschouwde mijn veel oudere neef als haar bounty: bruin van buiten en wit van binnen. Het huwelijk heeft niet lang stand gehouden.

Het boek van Gert Oostindie – zijn achternaam is een verbastering van ‘Oosteinde’ – is een grote balanceeract. ‘De scheidslijn tussen koersvast en rechtlijnig is soms dun,’ schrijft hij, ‘maar het spreken over de koloniale geschiedenis kan een belangrijk doel dienen, namelijk “verbinden”.’ Steeds is Oostindie op zoek naar de juiste toon, rekening houdend met enerzijds de gevoelens van de nabestaanden van de ‘tot slaaf gemaakten’ – hij noemt het woord ‘een taalkundig gedrocht’ – en anderzijds zijn taak als objectief onderzoeker.

Was de slavernij nergens zo erg als in Suriname?

Oostindie wil rekenschap afleggen, maar zo nu en dan past ook wetenschappelijke scepsis. Bijvoorbeeld als het gaat om het steeds terugkerende verhaal dat de slavernij nergens zo erg was als in Suriname.

Voor dat verhaal bestaan twee bronnen: de Franse schrijver en filosoof Voltaire (1694-1778), die nooit een voet in Suriname heeft gezet, en een publicatie uit 1796 van John Gabriel Stedman.

Stedman was een Schots-Nederlandse officier die in Suriname terechtkwam om er een slavenopstand neer te slaan. In Paramaribo werd hij verliefd op een 15-jarige slavin. Stedman hield een dagboek bij en hij was ook een niet onverdienstelijk tekenaar. Het dagboek beschrijft veel dagelijkse gebeurtenissen en geeft een goed beeld van Suriname, de kolonisten en de slavernij in de laatste helft van de achttiende eeuw.   

De woorden ‘neger’ en ‘slaaf’ worden door Oostindie niet meer gebruikt. ‘Het is een echo uit een tijd waarin racisme nog weliger tierde dan vandaag’, schrijft hij. Is dat niet overdreven woke en politiek correct?  Oostindie ziet het vooral als een gebaar uit respect naar degenen die zulke woorden als pijnlijk ervaren. Had hier niet een opmerking gepast, denk ik dan, over ‘witte’ mensen die zich gekwetst voelen wanneer zij zwarte actievoerders horen beweren dat alle blanken racisten zijn?  

Oostindie gaat niet mee met de activisten die de slavernij een ’zwarte Holocaust’ noemen, maar zegt de achterliggende motieven goed te kunnen begrijpen: het is de enige manier om ‘die dove Nederlanders’ eens goed wakker te schudden. Ontkennen dat de erfenissen van de slavernij voortleven, zou onzinnig en respectloos zijn. Hier toont Oostindie zich een verklaard medestander van de social justice warriors.

Volgens Oostindie is er ‘veel lering’ te trekken uit het mislukken van de ontwikkelingsrelatie met Suriname na de onafhankelijkheid in 1975. Anders dan in Indonesië vond in Suriname geen bloedige oorlog met de kolonisator plaats. Vanuit Nederland is zelfs van harte meegewerkt aan de dekolonisatie, maar het op eigen benen staan van Suriname werd geen succes. Er wonen nu zo’n 375.000 Surinamers in Nederland en 600.000 mensen daar.

‘We bakken het helemaal verkeerd in dit land’

Ook al is Suriname bijna een halve eeuw onafhankelijk, het land is nog steeds door allerlei sociale en economische draden verbonden met het voormalige moederland. Er is veel stagnatie, corruptie en een gevoel van uitzichtloosheid. Socioloog en schrijver Herman Vuijsje gebruikte onlangs in HP/De Tijd de typering ‘paradijselijk en grimmig’ en citeerde een lezersbijdrage uit dagblad De West, de oudste krant van Suriname: ‘We bakken het helemaal verkeerd in dit land en raken door tal van gestuntel steeds verder in de knel.’              

‘Suriname,’ concludeert Oostindie aan het slot van zijn informatieve boek, ‘heeft méér aan een betekenisvol, toekomst gericht engagement van de voormalige kolonisator dan aan vrijblijvende woorden van spijt over het verleden.’            

Gert Oostindie: Rekenschap. Het koloniale verleden, excuses en herstel. Uitgeverij Boom, Amsterdam 2023, ISBN 9789024457366, prijs 22,90 euro.

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is onder meer de biograaf van prof A.N.J. den Hollander: Den Hollander – Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Het boek is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal en HIER  te koop. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Suriname kampt met stagnatie, corruptie en uitzichtloosheid. Wat schiet je dan op met slavernijexcuses? verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar ook over die datum bestaat onenigheid, want sommigen zijn van mening dat de slavernij niet in 1863 maar pas in 1873 werd afgeschaft. Dat is in strijd met de feiten, want na 1 juli 1863 was de meerderheid van de slaven in de Nederlandse Cariben vrij om te gaan en te staan, waar ze wilde. Het betrof alle slaven op de Nederlandse Antillen en de meerderheid van de ex-slaven in Suriname. Slechts een minderheid van de vrijverklaarde slaven, de vroegere veldslaven, kreeg te maken met het ‘Staatstoezicht’ en met de verplichting om tussen 1863 en 1873 elk jaar een contract met een werkgever af te sluiten. Die maatregel werd overigens links en recht ontdoken, want er ontstonden een aantal nepplantages in de buurt van Paramaribo, waarmee de vroegere slaven wel een contract konden afsluiten maar niet werden verplicht er ook te komen werken. De contractverplichting verviel ook voor diegenen, die trouwden met een voormalige slaaf of slavin, die niet onder het Staatstoezicht was geplaatst.

De meeste ‘Nederlandse’ slaven waren elders

Tot overmaat van ramp lijkt onze regering met haar excuses slechts een minderheid van de verre nakomelingen van de slaven te willen bereiken, want de meeste nakomelingen van de Nederlandse slaven wonen in Zuid-Afrika en Indonesië en voor hen zijn de excuses blijkbaar niet bedoeld. In dat laatstgenoemde land vroeg de correspondent van het NOS-journaal trouwens aan een aantal voorbijganger wat zij van de Nederlandse excuses zouden vinden. Niet één van de geïnterviewden had daar behoefte aan en een paar Indonesiërs wezen er zelfs op dat zo’n actie de bevolking alleen maar verdeelde. Die verontschuldigingen zouden immers aan het licht brengen dat niet de Nederlanders, maar de Indonesiërs zelf de meeste slaven bezaten. ‘Laat dat verleden alsjeblieft rusten,’ zei een van de geïnterviewden letterlijk.

De slavernijexcuses zijn inmiddels een politiek mijnenveld geworden. Dat besef is ook tot de regering doorgedrongen, want zij is niet van plan de koning in te schakelen. Dat sluit natuurlijk niet uit dat ieder individu in ons land verontschuldigingen kan aanbieden voor het gedrag van zijn of haar familieleden in het verleden. Dat wil de koning nu doen als privépersoon. Dat is geen staatszaak, zolang hij het onderzoek naar het slavernijverleden van zijn familie maar uit eigen zak betaalt. In ons land zie ik overigens nog geen andere vermogende families dit koninklijke voorbeeld volgen. 

Het privé-onderzoek van de koning moet een antwoord geven op de vraag of de Oranjes zich in onze ogen misdragen hebben in het verleden, omdat ze geïnvesteerd hadden in koloniale activiteiten en ondernemingen, waar slaven werkten. Ook moet worden uitgezocht of de Oranjes in de zeventiende en achttiende eeuw een of meer zwarte bediendes te werk hebben gesteld in hun paleizen.

Er zou nog wel meer te onderzoeken zijn, want bij het in dienst nemen van hun personeel hebben de Oranjes zich waarschijnlijk niet bekommerd om 1) de discriminatie van vrouwen en meisjes, die aan het hof uitsluitend in lage posities tewerk werden gesteld, 2) de uitsluiting van openlijk homoseksueel of LHBTI-personeel, 3) het in dienst nemen van kinderen in de leerplichtige leeftijd, 4) het ontbreken van een goede vakantie-, ziekte- verlof- en pensioenregeling. Hoe ik dit weet? Geen werkgever hanteerde toen onze hedendaagse arbeidsvoorwaarden.  

Hoeveel meer excuses?

De onderzoekscommissie zal waarschijnlijk alleen nagaan hoe de Oranjes hun familiekapitaal hebben belegd. Deden ze dat op dezelfde wijze als andere vermogende families in de zeventiende en achttiende eeuw of volgens onze huidige ethische normen? Ook zonder commissie weet ik het antwoord al. U ook?  

Misschien dat door al dat geruzie de excuses maar worden afgeblazen. Net als de geïnterviewde Indonesiërs toont een enquête van het dagblad Trouw aan dat de meerderheid van de ondervraagde Nederlanders daar in ieder geval geen behoefte aan heeft. Bovendien zouden excuses alleen voor de slavernij allerlei groepen Nederlanders discrimineren, die in onze ogen eveneens groot onrecht is aangedaan in het verleden. De geschiedenis is nu eenmaal een vreemd land, waar ze de dingen anders deden.  

Prof Piet Emmer is de meest vooraanstaande kenner van de Nederlandse slavernijgeschiedenis.  Hij publiceert regelmatig in Wynia’s Week.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. Zij maken het mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt – ook straks weer, in 2023. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De slavernij-excuses zijn nu al in chaos verzand verscheen eerst op Wynia's Week.