90 procent erbij. Dat is de rekening voor wie belegt of een woning verhuurt. Tot en met 2016 gold voor elke euro boven de vrijstelling 1,20 procent box 3-belasting per jaar. Volgend jaar is dat naar verwachting 2,29 procent.

Stellen we ons voor dat de loonbelasting zo was gestegen. Dan betaalde iemand met een modaal loon in de eerste schijf bijna 70 procent belasting. Geen kabinet zou dat een week overleven. In werkelijkheid daalde het tarief in de eerste schijf de afgelopen tien jaar van 36,55 naar 35,75 procent. Arbeid werd ontzien. Vermogen wordt geplukt.

En toch is het niet genoeg. Eind oktober moet het kabinet een plan hebben om de overstap naar een belasting op vermogenswinst te betalen. Volt en Pro, de fusiepartij van GroenLinks en PvdA onder Jesse Klaver, eisen hogere belastingen voor de allerrijksten. CDA-leider Henri Bontenbal vraagt zich af of de balans in ons belastingstelsel nog wel klopt.

Verdubbeld in acht jaar

Het klinkt sympathiek, maar het is goedkope retoriek. De balans is allang verschoven: arbeid werd lichter belast, vermogen bijna twee keer zo zwaar. Wie dat niet ziet, is stekeblind of populistisch.

In 2019 bracht box 3 4,3 miljard euro op. Voor 2027 staat 10,6 miljard in de raming. Ruim verdubbeld.

Het tarief ging van 30 procent naar 31, naar 32 en in 2024 naar 36 procent. Die laatste sprong kwam via een amendement om het minimumloon en de kinderopvangtoeslag te betalen. Box 3 is al jaren de pinautomaat van Den Haag.

Wie een half miljoen belegt, betaalde in 2016 5.707 euro. Volgend jaar is dat 10.105 euro. Door de hogere belastingvrijstelling komt dit per saldo uit op 77 procent meer, over hetzelfde vermogen.

De verhuurder heeft het nog zwaarder. Wie twee appartementen verhuurt, draagt in een doorgerekend voorbeeld dit jaar 60 procent van de bruto huur af, nog voordat er een cent aan onderhoud is uitgegeven. Dat is meer dan het toptarief in box 1. Precies deze groep krijgt nu volgens De Telegraaf een eenmalige rekening van bijna 700 miljoen euro voorgelegd.

Eerlijk is eerlijk: de spaarder betaalt minder dan in 2019. Sinds het Kerstarrest wordt spaargeld belast tegen een rendement dicht bij de echte rente, en de vrijstelling is verhoogd.

Het verdienvermogen betaalt

Het gaat om meer dan een paar rijken. Geld in aandelen financiert bedrijven. Een belegger die volgend jaar 2,29 procent afdraagt over een portefeuille die ongeveer 3 procent aan dividend oplevert, houdt weinig over om opnieuw te investeren. Verhuurders die door de huurregels van oud-minister Hugo de Jonge en door box 3 hun panden verkopen, halen huurwoningen van de markt. Wie spaart, belegt en investeert, wordt in Nederland steeds harder gestraft. Maar juist die mensen houden de economie op gang.

Zelfs Noorwegen trapt op de rem

Wie denkt dat Nederland vermogen spaart, moet naar Noorwegen kijken, het sociaaldemocratische voorbeeldland. Daar betalen zo’n 690.000 mensen vermogensbelasting, tegen 1 tot 1,1 procent per jaar boven ongeveer 160.000 euro. Hier betaalt een belegger dit jaar 2,16 procent over alles boven 59.357 euro, volgend jaar 2,29 procent.

Een Noor betaalt daarnaast nog belasting over dividend en verkoopwinst, dus helemaal gelijk is de vergelijking niet. Maar de Nederlandse drempel ligt bijna drie keer zo laag.

En zelfs Noorwegen vindt het te veel. Een staatscommissie adviseerde onlangs om het tarief te verlagen naar 0,25 tot 0,75 procent, en het daarna vast te zetten. De reden is precies het Nederlandse probleem: de belasting moet worden betaald, ook als er geen cash geld binnenkomt. De commissie schrijft dat een eigenaar dan aandelen moet verkopen of moet lenen om de fiscus te betalen. Dat is precies wat de Nederlandse verhuurder overkomt.

Elke raming begint met aannames. Die van het ministerie van Financiën weet  hoe hard de huizenprijzen stijgen, waar de rente heen gaat, wat de beurs doet en hoe vaak beleggers hun vermogen verkopen. Maar wijkt één daarvan af, dan ziet de rekening er heel anders uit. Deze onderbouwing is nooit met een gevoeligheidsanalyse doorgerekend, en het CPB heeft de novelle niet getoetst. Ik schreef er eerder over in Wynia’s Week.

Op dat drijfzand staat de hele discussie over dekking. Het nieuwe stelsel belast pas bij verkoop. Dat is grotendeels uitstel: structureel kost de vermogenswinstbelasting volgens de niet goed onderbouwde tabel die het kabinet eind september naar de Kamer stuurde zo’n 100 miljoen euro per jaar. Toch wordt dat uitstel geboekt als gat, en moet het gevuld worden door wie per belaste euro al 90 procent meer betaalt.

Welk bedrag is eerlijk?

Nu de bezuinigingen op de sociale zekerheid zijn geschrapt, wat Klaver uitgebreid vierde, moet het geld ergens vandaan komen. De blik van links gaat dan steevast naar de groep die al het meest is gaan betalen. De spaarder die erop vooruitging en de verhuurder die het grootste deel van zijn huur afdraagt, heten in die logica allebei vermogende graaiers.

Box 3 bracht in 2019 4,3 miljard op. Nu 10,5 miljard. Per belaste euro betaalt een belegger volgend jaar 90 procent meer dan in 2016, terwijl de loonbelasting daalde. Hoeveel meer vinden Klaver, Jetten en Bontenbal eerlijk? Wie graait hier eigenlijk?

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De belasting op vermogen is sinds 2016 verdubbeld, maar links vindt dat nog steeds niet genoeg. Wie graait hier eigenlijk? verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor de VVD geldt: komt er geen oplossing die de spaarder en belegger ontziet, dan is haar plek in dit kabinet moeilijk uit te leggen.

Op 2 oktober stuurde minister Heinen een aangepaste wet naar de Raad van State. Voor de jaarwisseling moeten beide Kamers instemmen.

De hele strijd gaat over een tekort. Maar een tekort ten opzichte van wat? Financiën raamt dat het oude box 3-stelsel ongeveer 9 miljard euro per jaar zou opbrengen. Elk plan dat minder oplevert wordt gezien als een tekort dat moet worden goedgemaakt. Hoe die 9 miljard de norm werd, werd onlangs hier beschreven. De volgende vraag is: hoe betrouwbaar is die schatting?

Wat Heinens experts vonden

In oktober 2024 liet Heinen een expertgroep uitzoeken hoe goed Financiën de belastinginkomsten voorspelt. De uitkomst: Financiën schat de totale inkomsten structureel te laag. Tussen 2011 en 2024 gemiddeld 4 miljard per jaar. Dat kwam deels door de ramers zelf. Hun model gaf een uitkomst en vervolgens schaafden ze er nog aan zodat er een bedrag uitkwam dat hen wel zinde. Per belasting maakten ze de schatting wel beter, behalve bij de vennootschapsbelasting zaten ze er faliekant naast.

Van de post waaronder box 3 valt, kon de expertgroep niet nagaan waar de afwijkingen vandaan kwamen. Er was te weinig informatie. Een deel van de berekening in box 3 berust op gegevens van Nederlandse banken. Maar die gegevens zijn vertrouwelijk en konden dus door het CPB niet worden ingezien en beoordeeld.

Het oude stelsel rekent met een vast, ‘verzonnen’ rendement. Dat bedrag komt binnen, tenzij de belegger met tegenbewijs aantoont dat hij minder verdiende. Voor de vastgoedbelegger is dat vaak een dode mus: kosten mag hij niet aftrekken en een papieren waardestijging telt gewoon mee als rendement. Het beoogde nieuwe stelsel belast wat beleggers werkelijk als winst realiseren. En gaat voorbij aan ‘papieren’ winsten.

In een goed jaar waarin mensen ook nog eens hun beleggingen verkopen brengt het veel meer op dan het oude, in een slecht jaar veel minder. Verliezen mogen beleggers bovendien verrekenen. De raming van de rekenwonders van Financiën veronderstelt derhalve een goed inzicht in de ontwikkeling van de verschillende beurzen, de ontwikkeling van de waarde van het vastgoed, de stand van de huurmarkt en de bereidheid van de beleggers om hun vermogens te verkopen.

Onvoorspelbare variabelen

Of er na de invoering van het nieuwe stelsel een tekort is, en hoe groot dat is, hangt dus af van variabelen die niemand kan voorspellen. Wie dat wel kan, wint direct de Nobelprijs voor de Economie. Niets zo onzeker als de markt van beleggingen. Zo wordt een vermeend tekort in de komende jaren feitelijk niet anders dan een gok op de beurs.

En het startmoment telt zwaar. Schieten de huizenprijzen vlak voor 2028 omhoog en stijgen ze daarna minder hard, dan heeft dat volgens het CPB tientallen jaren invloed op de opbrengst. Toch krijgt de Kamer een tabel tot en met 2040, tot op de miljoen. Zonder bandbreedte.

Bij de erfbelasting gaf Financiën de onzekerheid wel toe. Die opbrengst hangt af van de huizenprijzen, en die bleken niet goed te voorspellen. Dus stopte het ministerie met het voorspellen van huizenprijzen. Box 3 hangt af van dezelfde huizenprijzen, en daarnaast van de beurs en de rente. Daar blijft Financiën wel voorspellen, tot 2040 aan toe.

Het tekort van Pro

Pro ziet dat anders. Kamerlid Luc Stultiens noemde de cijfers van Financiën op 30 september ‘een bom onder de box 3-dekking’. Volgens de tabel van 30 september sluit de rekening tot 2031. Dat komt doordat ondernemers via box 2 worden aangezet om nu geld uit hun bv te halen. Die belasting komt eerder binnen en is daarna op. Tot en met 2040 blijft per saldo mogelijk 7,7 miljard ongedekt.

Over de dekking heeft hij gelijk. Maar daarmee is nog niet bewezen dat 9 miljard de juiste norm is. Stultiens behandelt de schatting van wat box 3 had moeten opleveren als geld dat al op de bank staat. Elk verschil met die schatting is voor hem een gat in de schatkist. Dat is politiek voor de bühne. Het tekort waar hij van schrikt, bestaat alleen zolang je doet alsof Financiën de beurs, de huizenmarkt en de rente tot 2040 kan voorspellen.

Maar zet dat tekort eens naast de schatting zelf. In februari 2025 raamde Financiën de opbrengst van box 3 voor 2026 op 8,2 miljard. In april 2026 stond hetzelfde jaar op 10,5 miljard. Eén jaar, één belasting, 2,3 miljard verschil binnen veertien maanden. Wie met zo’n schatting een tekort uitrekent, weegt op een weegschaal die elke dag iets anders aanwijst.

Een rekenfout is gratis

Staatssecretaris Eelco Eerenberg (D66) schreef op 29 september dat het rechtsherstel in box 3 meer of minder mag kosten dan geraamd, zonder dat het verschil hoeft te worden gedekt. Het loopt gewoon via het begrotingssaldo.

Maar kiest de Kamer bewust voor minder belasting dan de schatting voorspelt, dan moet elke euro elders worden gevonden. Precies op die regel leunen D66 en CDA. Toen de VVD in september de nieuwe belasting op aandelen sneller wilde invoeren, blokkeerden zij dat. Volgens de NOS zagen ze geen draagvlak om miljarden vrij te maken voor vermogenden. Die miljarden bestaan alleen als verschil met een schatting die volledig afhankelijk is van wat de (financiële) markten doen.

Een Kamer die niet doorvraagt

Het budgetrecht is de kern van het werk van de Tweede Kamer. Zij beslist mee over wat de overheid ophaalt en uitgeeft, en zij hoort de cijfers van de regering te controleren. Bij box 3 doet ze dat niet. Maar de informatie is er en toont aan hoe wankel de rekensom is. Toch gaat het debat al maanden vooral over de vraag waar de dekking vandaan moet komen, en nauwelijks over de raming zelf.

Ambtenaren legden in 2023 in een beslisnota vast wat ‘budgetneutraal’ betekende. Sindsdien neemt de ene fractie na de andere het cijfer van het ministerie over alsof het in steen is gebeiteld. Deels uit gemak, deels uit angst. Wie de raming ter discussie stelt, krijgt meteen het verwijt dat hij een ongedekt plan wil. En Financiën heeft het model, de gegevens en de rekenaars. De Kamer heeft slechts een handvol medewerkers.

Het kan anders. De NSC-Kamerleden Pieter Omtzigt en Folkert Idsinga zetten met hun initiatiefnota over realistisch ramen de ramingen van Financiën al eerder ter discussie, en de expertgroep nam hun voorstellen mee. De Kamer kan dat nu voor box 3 doen.

Vraag om een bandbreedte in plaats van één getal. Vraag Financiën voor box 3 te doen wat de eigen experts voor de totale belastingraming adviseren, en wat het ministerie bij de erfbelasting al doet: leg de uitkomst naast een eenvoudige raming. Vraag wat de opbrengst doet als de beurs een jaar lang daalt. Zolang die vragen niet worden gesteld, bepaalt een ambtelijke spreadsheet wat de volksvertegenwoordiging nog durft te vinden.

Wat Heinen nu moet doen

Natuurlijk heeft een begroting een vertrekpunt nodig. Anders kost elke belastingverlaging op papier niets. Maar daar hoort een realistisch vertrekpunt bij dat niet elk jaar met miljarden verschuift. En dat vertrekpunt hoort te beginnen bij de vraag wat een redelijke belasting op vermogen is, ook vergeleken met de landen om ons heen. Laat Heinen voor box 3 tonen wat vaststaat, wat wordt aangenomen en hoeveel de rekening verandert als die aannames niet uitkomen. Pas dan weet de Kamer welk tekort er echt is. En pas dan valt te beoordelen hoeveel de spaarder en de ondernemer moeten bijdragen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De miljarden voor box 3 zijn gebaseerd op een gok. Waarom tolereert de Tweede Kamer dat? verscheen eerst op Wynia's Week.

Over spaargeld en bedrijfsvermogen spreekt Den Haag graag als belastbare rijkdom. Over pensioen en het eigen huis spreekt het als zekerheid voor later en een dak boven je hoofd. Die woordkeus scheelt de bezitters veel belasting. De vraag is hoe lang nog.

De ondernemer betaalt de overstap

Box 3 gaat vanaf 2028 over op een belasting op echte vermogenswinst. Volgens de brief van minister Heinen kost dat de schatkist in 2028 ruim 3 miljard euro. De dekking komt gewoon uit box 3 zelf en, bij de ondernemer, uit box 2.

Lenen bij de eigen bv wordt vanaf 2027 in vijf stappen teruggebracht van 500.000 naar 100.000 euro. Dat levert volgens de brief in 2031 1,2 miljard euro op. Het hoge box 2-tarief gaat vier jaar omlaag naar 29,2 procent. Ondernemers moeten nu vastzittend vermogen uit hun bv halen, en dat heeft een positief effect op het begrotingssaldo. De schatkist int eerder wat later toch was binnengekomen.

De spaarder betaalt mee. Het heffingsvrije vermogen in box 3 gaat in 2027 terug van 59.357 naar 30.846 euro. Het forfait op beleggingen en vastgoed, huur inbegrepen, stijgt dat jaar met 1,5 procentpunt, en dat betekent gewoon meer belasting. Vanaf 2028 blijft nog maar 1.000 euro rendement belastingvrij.

Tel de tabel in de brief op over 2026 tot en met 2031. Box 3 betaalt in die jaren per saldo 7,2 miljard euro minder, de bijdrage van de spaarder al meegerekend. Box 2 brengt in dezelfde jaren 7,3 miljard euro méér op. De ondernemer betaalt de korting voor de belegger bijna euro voor euro. En die korting is grotendeels uitstel: de belegger betaalt straks bij verkoop.

Onder de streep ontvangt de schatkist volgens de tabel in de brief structureel 454 miljoen euro per jaar méér. De overstap zou budgetneutraal zijn. Deze 454 miljoen komt daar bovenop, en hoort terug te gaan naar de spaarder en de ondernemer. Dat zal waarschijnlijk niet gebeuren.

En de ondernemer is nog niet klaar

D66 en Pro, toen nog GroenLinks-PvdA, gingen in hun verkiezingsprogramma’s verder dan dit akkoord. Beide wilden de drempel voor lenen bij de eigen bv helemaal schrappen. D66 wilde een jaarlijkse voorheffing in box 2, over een fictief rendement van 4 procent op het vermogen in de bv. Pro wil de bedrijfsopvolgingsregeling en de mkb-winstvrijstelling afschaffen en 1 procent vermogensbelasting per jaar boven een miljoen euro, ook over de bv. Het CPB rekende uit dat beide partijen de lasten op vermogen en winst met ongeveer 20 miljard euro verhogen.

Het huis is vermogen

Na aftrek van de hypotheek zat er eind 2020 volgens het regeringsonderzoek naar de vermogensverdeling 825 miljard euro in eigen huizen. Dat is een kwart van al het vermogen van Nederlandse huishoudens, en de huizenprijzen zijn sindsdien hard gestegen. Voor veel gezinnen is de overwaarde hun grootste bezit.

Dat vermogen valt buiten box 3. Over een afbetaald huis van 500.000 euro betaalt u enkele honderden euro’s inkomstenbelasting per jaar. Staat diezelfde 500.000 euro op een beleggingsrekening, dan is het dit jaar ruim 9.500 euro.

D66 en Pro willen meer

In het akkoord blijft het huis buiten schot. Zelfs bij de nieuwe leengrens voor de bv tellen leningen voor de eigen woning niet mee. Maar in de programma’s komt links er steeds op terug. D66 en Pro willen de hypotheekrenteaftrek in twaalf jaar afschaffen. Die is dit jaar 10,7 miljard euro waard. D66 wil de villataks eerder laten ingaan en bewoners weer onroerendezaakbelasting laten betalen. Pro sluit de eigen woning uit van zijn vermogensbelasting. Voorlopig.

En de uitzondering die het akkoord nu nog maakt, staat al op de lijst. D66 en Pro wilden in hun programma’s de vrijstelling voor lenen bij de eigen bv volledig schrappen, inclusief de uitzondering voor de eigen woning. De directeur-grootaandeelhouder (dga) die zijn huis via zijn eigen bv financiert, is dus de volgende.

Links heeft ook plannen met het pensioen

Pensioen was volgens het CBS in 2022 een derde van al het vermogen van Nederlandse huishoudens. Eind 2020 ging het om ruim 1.500 miljard euro, meer dan alle eigen huizen samen. Tel het pensioen mee en het aandeel van de rijkste tien procent daalt van 54 naar 45 procent.

Links weet dat. En links heeft er plannen mee. Het fiscale voordeel van pensioensparen werd voor 2020 geraamd op bijna 16 miljard euro per jaar. In vakblad ESB verscheen al een artikel onder de kop ‘Stop met het subsidiëren van pensioenvermogen’. Het kabinet wil de grens voor aftrekbare pensioenpremie, nu 137.800 euro, zes jaar bevriezen. D66 wil die grens naar 105.000 euro, Pro naar 90.000.

Wie de premieaftrek beperkt, heeft de volgende stap al voorbereid: ook het rendement in de fondsen als rijkdom behandelen. Het is dezelfde redenering waarmee spaargeld en bedrijfsvermogen al jaren worden aangepakt.

En de VVD?

De VVD zit in een minderheidskabinet en moest tekenen om het overeind te houden. Zij haalde wel iets binnen: box 3 belast vanaf 2028 alleen nog winst die er echt is, bij verkoop. Daar vecht de partij al jaren voor. Maar de rekening komt mede door de VVD tot stand: een vrijstelling die bijna halveert, een hoger forfait, een leengrens voor de bv die met 80 procent omlaag gaat, en 454 miljoen euro per jaar extra voor de schatkist. Per saldo gewoon een forse lastenverzwaring.

Kijk naar de volgorde. Eerst was de spaarder de klos. Box 3 belastte jarenlang een rendement dat spaarders nooit haalden. Nu is de ondernemer in box 2 aan de beurt. Nu deze hordes zijn genomen, kan de focus worden verlegd. Wie meer wil halen bij vermogen, moet dan kijken naar de andere spaarpotten.

In het eigen huis zit na aftrek van de hypotheek 825 miljard euro, in pensioen ruim 1.500 miljard. Samen is dat ruim de helft van al het vermogen van Nederlandse huishoudens.

Let maar op

De redenering ligt klaar. Het regeringsonderzoek en het CBS rekenen huis en pensioen al mee als vermogen. Economen noemen het fiscale voordeel op pensioen een subsidie die moet stoppen. D66 en Pro willen de hypotheekrenteaftrek afschaffen en de pensioenaftrek nog verder beperken.

Pensioen en huizen zijn vermogen. Zodra Den Haag dat hardop gaat zeggen, is het niet om de spaarder te ontzien. Dan zijn zij het volgende target.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nu de ondernemer en de spaarder. Let op: Straks zijn het pensioen en het eigen huis aan de beurt. verscheen eerst op Wynia's Week.

Het klinkt rechtvaardig en het levert instemming op. Jesse Klaver blijft zeggen: ‘De allerrijksten moeten een eerlijke bijdrage leveren.’ Uit onderzoek van Kieskompas voor Trouw bleek half september dat een meerderheid van de Nederlanders een hogere belasting op vermogen steunt, zeker als de inkomstenbelasting daardoor niet hoeft te stijgen.

Klaver staat daarin niet alleen. CDA-leider Henri Bontenbal pleitte op 31 augustus in zijn HJ Schoo-lezing voor een aanpak van vermogensongelijkheid. Hij wil constructies in de erf- en schenkbelasting voor grote vermogens beperken, oneigenlijk gebruik van box 2 aanpakken en de hypotheekrenteaftrek afschaffen. ‘Wij willen een samenleving waarin je kansen meer afhangen van wat je zelf doet dan van wat je erft’, zei hij.

Maar over welk vermogen gaat het? Over een miljardenbedrijf, een spaarrekening of twee verhuurde appartementen? In het debat verdwijnen die verschillen gemakkelijk. Op de belastingaanslag maken ze juist alles uit.

Wie box 3 betaalt

Box 3 is de belasting op het rendement van spaargeld, beleggingen en een tweede woning. In 2026 is er een vrijstelling van 59.357 euro per persoon. Maar van het totale vermogen in Nederland zit bijna 70 procent in pensioen en de eigen woning. Box 3 beslaat slechts ongeveer een zesde. Toch worden de mensen in box 3 in het debat op één hoop gegooid met de superrijken die hun ‘eerlijke’ deel moeten betalen.

Een groot aandelenbelang valt doorgaans elders: wie minstens 5 procent van een bedrijf bezit, valt daarmee in box 2. Veel ondernemersvermogen zit daar. Een deel daarvan is nodig voor de onderneming, een ander deel is de oudedagsvoorziening van (ex-)ondernemers. En buiten box 3 betekent niet belastingvrij: bedrijven betalen winstbelasting en aandeelhouders box 2 bij dividend of verkoop.

Bij de allerrijksten zit het vermogen in hun bedrijven, vaak via familieholdings en via het buitenland. De rijkste Nederlander, Charlene de Carvalho-Heineken (volgens de Quote 500 goed voor 12,3 miljard euro), woont grotendeels in Londen. Ralph Sonnenberg van Hunter Douglas (7 miljard euro) woont in Zwitserland. Met een hogere box 3 belasting wordt dat vermogen niet geraakt.

Wat wel binnen handbereik ligt, is de spaarrekening, de beleggingsrekening en het verhuurde appartement. Daar belandt de rekening. Of dat uit onmacht is of uit gemakzucht: voor de gepensioneerde met een ton op de bank maakt het geen verschil.

Ook in het kabinet werkt het frame. Bij de begrotingsonderhandelingen wilde minister Heinen (VVD) een belasting op vermogenswinst snel invoeren. D66 en het CDA van Bontenbal hielden dat tegen. Zij zagen volgens de NOS ‘geen politiek draagvlak om miljarden voor vermogenden vrij te maken terwijl er wordt bezuinigd op de sociale zekerheid’, en wilden de steun van Pro niet verliezen. Die miljarden zijn geraamde belastinginkomsten die bij een overstap niet zouden binnenkomen. Er gaat geen euro naar vermogenden toe.

Grote verschillen

Binnen box 3 bestaan grote verschillen. Volgens de memorie van toelichting bij de Wet werkelijk rendement box 3 bezat 0,4 procent van de volwassenen in 2022 circa 30 procent van het box 3-vermogen: mensen met meer dan een miljoen euro in die box. Maar de belasting raakt ook iedereen daaronder.

Ouderen zijn daarbij sterk vertegenwoordigd. In 2018 was bijna 40 procent van de box 3-belastingplichtigen 66 jaar of ouder, tegenover 18 procent van de bevolking.

Het is bovendien een stille groep die niet klaagt en betaalt wat de fiscus vraagt. Tegen de aanslagen over 2017 tot en met 2020 kwamen jaarlijks 40.000 tot 68.000 bezwaarschriften binnen, op zo’n 2,7 miljoen aangiften. Wie niet protesteerde, kreeg niets terug: de Hoge Raad oordeelde in juni dat ongeveer een miljoen niet-bezwaarmakers over die jaren geen recht hebben op herstel. Box 3-betalers willen zelden voor de camera reageren, vertelde een NOS-journalist. Ze lopen niet graag te koop met hun zorgen. Wie zich niet laat horen, is een makkelijk doelwit.

De belasting is fors verhoogd

Het tarief over het berekende rendement ging van 30 procent in 2016 naar 36 procent nu, een verhoging van 20 procent. Een even grote stap op loon zou het hoogste tarief van 49,5 naar 59,4 procent brengen. De verhoging naar 36 procent kwam via een amendement van onder anderen Tom van der Lee (GroenLinks) en Attje Kuiken (PvdA). Het moest een hoger minimumloon en meer kinderopvangtoeslag helpen betalen.

Voor beleggingen en een tweede woning rekent de fiscus in 2026 met 6 procent rendement, waarover hij 36 procent belasting heft. Wie zulke bezittingen heeft en geen schulden, betaalt daardoor 2,16 procent over de waarde boven de vrijstelling. In 2016 was dat 1,2 procent. De heffing per belaste euro is dus 80 procent hoger. De opbrengst ging volgens Financiën van 4,5 miljard euro in 2016 naar een raming van 10,5 miljard voor 2026.

Neem een alleenstaande verhuurder met twee appartementen, zonder hypotheek. De WOZ-waarde is in 2026 samen 1,27 miljoen euro, de jaarhuur 36.200 euro. Na 25 procent aan kosten voor onderhoud, verzekering en beheer blijft circa 27.100 euro over. De box 3-heffing is ongeveer 21.750 euro. Van de huur na kosten gaat dus zo’n 80 procent naar de belasting. Er blijft 5.400 euro over. In 2016 was die heffing nog 22 procent van de huur na kosten.

Die 80 procent is de uitkomst van één voorbeeld, afgezet tegen wat er jaarlijks overblijft uit de verhuur. De hoge druk komt doordat de fiscus rekent met 6 procent rendement, waarin ook waardestijging zit die de eigenaar pas bij verkoop in handen krijgt. Appartementen die meer waard worden, leveren geen cash geld op. Maar de aanslag moet wel worden betaald.

Wie werkelijk minder rendement behaalt dan de fiscus berekent, mag tegenbewijs leveren. Daarbij telt de waardestijging van de woning mee, ook zonder verkoop, en mogen onderhouds- en beheerkosten niet worden afgetrokken. De fiscus hanteert dus een ander werkelijk rendement dan wat in het gewone leven normaal is. In een stijgende woningmarkt kan de tegenbewijsregeling daardoor niets opleveren. Iets wat het ministerie ook zelf erkent.

Gemakkelijk frame

Op 1 september zei Klaver over de uitgelekte begroting: ‘Miljonairs krijgen er nog steeds miljarden bij.’ Dat is een te gemakkelijk frame.

Bedoelt hij de terugbetalingen na de uitspraken van de Hoge Raad in 2021 en 2024, dan klopt het beeld niet. De Hoge Raad oordeelde dat de heffing in die gevallen het eigendomsrecht en het discriminatieverbod schond. Wie recht heeft op herstel, krijgt een lagere aanslag of te veel betaalde belasting terug. Dat is herstel van een onrechtmatige heffing. Niemand zou beweren dat de gedupeerden van de toeslagenaffaire een cadeau kregen toen zij werden gecompenseerd voor geld dat zij onterecht moesten terugbetalen. Toch is dat precies de redenering als je herstel van een onrechtmatige box 3-heffing ‘miljarden erbij’ noemt.

Wie een vermogen van ruim een miljoen bezit, is vermogend. Zo iemand is nog geen eigenaar van een miljardenconcern. En wie box 3 verhoogt, bereikt niet vanzelf de bedrijfsvermogens aan de absolute top.

Politici mogen hogere belastingen voorstellen. Maar extra belasting voor ‘de allerrijksten’ is een te gemakkelijke politieke belofte. Zeker nu de verhoging vooral terechtkomt bij mensen die spaarden als appeltje voor de dorst, om een pensioengat te dichten of omdat ze geen pensioen hebben opgebouwd.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De rekening voor ‘de allerrijksten’ belandt bij opa en oma verscheen eerst op Wynia's Week.

Op het ministerie van Financiën staat een getal dat de begrotingsonderhandelingen beheerst. Zestien miljard. Tweeëntwintig miljard. Misschien vijfentwintig. Het hangt ervan af welk medium de geheime stukken heeft ingezien. Zoveel zou Nederland mislopen wanneer beleggers in box 3 vanaf 2028 pas belasting over koerswinst betalen bij verkoop, in plaats van ieder jaar zolang die winst op papier bestaat.

Budgettaire derving

In Den Haag is de vertaling eenvoudiger. Het zijn miljarden die worden vrijgemaakt voor vermogenden. Alleen kan niemand buiten het ministerie vaststellen of die miljarden kloppen.

Het Financieele Dagblad komt op basis van de gelekte stukken uit op circa zestien miljard euro tussen 2028 en 2035 en tweeëntwintig miljard tot 2060. De NOS houdt het op elf tot vijfentwintig miljard. Oppositiepartij PRO eist openbaarmaking. De laatste openbare mededeling van het kabinet dateert van 30 juni: de budgettaire derving wordt nog onderzocht.

Minister Eelco Heinen dacht een uitweg te hebben gevonden. Volgens nieuwe ambtelijke berekeningen zou een vermogenswinstbelasting voor aandelen al in 2028 kunnen worden ingevoerd. Daarmee kwam een begrotingsdeal met JA21 en SGP binnen bereik. D66 en CDA trokken aan de noodrem. Bij de Prinsjesdagstukken is die knoop nog niet doorgehakt. Uit de uitgelekte Miljoenennota blijkt dat de coalitie het over box 3 opnieuw niet eens werd. In een brief bij die stukken schrijft Heinen dat het kabinet uiterlijk binnen een half jaar een keuze wil hebben gemaakt. 

Maar wat zijn die miljarden eigenlijk?

Geld dat niet wordt uitgegeven

Er gaat geen 25 miljard euro de deur uit. Het bedrag is het berekende verschil tussen twee manieren om vermogen te belasten, opgeteld over vele jaren. Onder de Wet werkelijk rendement die voor 2028 is voorzien, worden aandelen en andere vermogensbestanddelen met uitzondering van vastgoed in beginsel jaarlijks belast over hun waardestijging, ook als ze niet zijn verkocht. Bij een vermogenswinstbelasting gebeurt dat pas bij verkoop.

Dat veroorzaakt aanvankelijk een gat in de berekening. In de openbare berekening bedroeg dat ruim 4,3 miljard euro in het eerste jaar. Daarna liep het snel terug, tot structureel dertig miljoen euro per jaar.

De gemiste inkomsten uit de eerste jaren worden volgens Financiën later niet volledig ingehaald. Maar dat is iets anders dan 25 miljard euro die uit de schatkist wordt gehaald en aan vermogende Nederlanders wordt gegeven.

Enorme marges

Enige verhouding helpt. Box 3 moet dit jaar ongeveer 10,5 miljard euro opbrengen. Tweeëntwintig miljard over drieëndertig jaar is gemiddeld zo’n 670 miljoen per jaar. Ter vergelijking: alleen al het uiteindelijke begrotingstekort over 2024 bleek 21,6 miljard euro lager dan in de Miljoenennota was geraamd. Zo lijkt de 670 miljoen klein bier.

Ook binnen box 3 zijn de marges enorm. Voor de gevolgen van de arresten van de Hoge Raad, die het bestaande forfaitaire stelsel naar de prullenbak verwees, is circa 16,6 miljard euro aan derving in de begroting verwerkt. De ramingen gingen uit van ongeveer 1,56 miljoen formulieren Opgaaf Werkelijk Rendement over de jaren 2017 tot en met 2024. Tot 19 augustus kwamen er 863.600 binnen. Daarvan zijn er 537.800 inhoudelijk verwerkt, en dat leverde tot nu toe 969 miljoen euro aan teruggaven op. Dat steekt schril af tegen de totale reservering van 16,6 miljard.

Staatssecretaris Eerenberg schreef er begin september bij dat de realisatiecijfers erop lijken te wijzen dat het totale budgettaire beslag van het herstel mogelijk lager kan uitvallen dan destijds geraamd. Conclusies noemt hij voorbarig, want er staan formulieren en bezwaren open en voor belastingjaar 2021 loopt de indieningstermijn nog tot eind dit jaar.

Eén keer per 4,5 jaar

Hoe ontstaat zo’n miljardenbedrag?

Financiën rekende in mei al een sterk vergelijkbare variant door. Die berekening staat in een ambtelijke nota van 29 mei die op 19 juni openbaar werd. Zij omvatte vastgoed en effecten; kapitaalverzekeringen zaten er nog niet in, waardoor de uitkomst volgens die nota een onderschatting is van de effecten van een volledige vermogenswinstbelasting.

Eén gedragsaanname springt eruit. Financiën veronderstelt dat een aandelenportefeuille gemiddeld eens per 4,5 jaar wordt verkocht. Dat getal heeft enorme gevolgen. Omdat bij een vermogenswinstbelasting pas bij verkoop wordt afgerekend, schuift volgens de nota in de eerste jaren ruim driekwart van de belastingopbrengst naar later. En juist deze berekening was nog niet af. De reeks moest worden verfijnd, niet alle vermogensbestanddelen waren meegenomen en er moesten nog diverse gevoeligheidsanalyses worden uitgevoerd.

De ambtenaren adviseerden daarom de volledige tentatieve budgettaire reeksen niet aan het parlement te sturen. Maar drie maanden later ligt een nieuwe versie van die route midden op de onderhandelingstafel. Wat er sindsdien aan het model is veranderd, kan niemand buiten het ministerie beoordelen.

De vermogenswinstbelasting wordt doorgerekend ten opzichte van de Wet werkelijk rendement die vanaf 2028 moet gaan gelden. Maar ook de opbrengst daarvan is geen natuurgegeven.

Financiën werkt met een basispad: grofweg de geraamde opbrengst van het box 3-stelsel dat tot en met 2022 gold, inclusief latere structurele wijzigingen en exclusief de hersteloperaties. Nieuwe stelsels worden budgettair zo ingericht dat ze bij die gewenste opbrengst aansluiten.

Eerst staat vast hoeveel box 3 moet opleveren

In een beslisnota van 8 september 2023 werd vastgelegd dat het nieuwe stelsel budgetneutraal moest aansluiten bij dit basispad. Een bedrag stond daarmee nog niet vast. Door latere ramingen groeide dat basispad voor 2028 naar circa negen miljard euro, en dat is de opbrengst waaraan het nieuwe stelsel moet voldoen.

Hard is die negen miljard niet. Volgens de reeks in de antwoorden op de Voorjaarsnota 2026 bracht box 3 4,3 miljard euro op in 2019 en 5,0 miljard in 2022, waarna de reeks opliep via 7,9 en 6,9 naar 8,6 miljard in 2025 en 10,5 miljard dit jaar. Die stijging komt uit een combinatie van groei van het box 3-vermogen, hogere forfaitaire rendementen na de rentestijging en beleidsmaatregelen, waaronder de verhoging van het tarief naar 36 procent via een amendement.

Het doel waaraan het nieuwe stelsel moet voldoen, bewoog dus mee met de rentecyclus, zonder dat de Tweede Kamer ooit heeft vastgesteld dat box 3 negen miljard moet opbrengen. Eerst staat dus vast hoeveel box 3 moet opleveren. Daarna worden de parameters van het nieuwe stelsel daarop afgesteld. Brengt een alternatief het geld later binnen, dan verschijnt het verschil als derving.

Financiën waarschuwde

GroenLinks-PvdA-Kamerlid Luc Stultiens vroeg wat het kost om vastgoed pas bij verkoop te belasten in plaats van jaarlijks over de waardestijging. Antwoord: circa 42 miljard euro over dertig jaar. Maar het ministerie waarschuwde onmiddellijk dat daaruit niet mocht worden geconcludeerd dat een vermogensaanwasbelasting daadwerkelijk 42 miljard euro méér zou opleveren. Bij een ander stelsel zouden tarieven en andere parameters anders zijn vastgesteld om de gewenste opbrengst te bereiken.

Inmiddels zette de Tweede Kamer dat vastgoedspoor als achtervang klaar. Een aangenomen motie van JA21-Kamerlid Michiel Hoogeveen verzoekt de regering het realisatieregime voor onroerende zaken gereed te houden als zelfstandig wetsvoorstel, voor het geval de Wet werkelijk rendement in de Eerste Kamer sneuvelt.

Acht maanden later ligt opnieuw een cumulatief bedrag over tientallen jaren op tafel. Nu zestien, tweeëntwintig of vijfentwintig miljard.

Niemand kent het werkelijke rendement

Er is een fundamenteler probleem. Financiën weet niet precies wat individuele Nederlanders met hun vermogen verdienen. Bij de Wet tegenbewijsregeling moesten individueel behaalde rendementen worden gesimuleerd aan de hand van gemiddelde marktontwikkelingen. De raming is volgens de Memorie van Toelichting inherent onzeker.

Het CPB beoordeelde haar als redelijk en neutraal, maar met een hoge mate van onzekerheid, omdat over behaalde rendementen op huishoudniveau zeer beperkt gegevens beschikbaar zijn.

Ook deskundigen waarschuwden. Bij de behandeling van de tegenbewijsregeling noemde hoogleraar belastingrecht Edwin Heithuis de bedragen die toen circuleerden volstrekt oncontroleerbaar. Koos Boer, hoogleraar algemeen belastingrecht in Leiden, wees erop dat wat de wet ‘werkelijk rendement’ noemt afwijkt van wat daar normaal onder wordt verstaan. René Niessen, oud-advocaat-generaal bij de Hoge Raad, wees op de onvermijdelijke onzekerheid bij het reconstrueren van rendement onder het oude forfaitaire stelsel.

Dat is de kennisbasis waarop nu over tientallen miljarden wordt onderhandeld.

Daaruit volgt niet dat de nieuwe raming te hoog is.

Bas Jacobs, hoogleraar economie aan de Vrije Universiteit, kwam los van Financiën op een transitiederving van twaalf tot veertien miljard euro ten opzichte van een volledige vermogensaanwasbelasting, zonder gedragseffecten. Houden beleggers hun aandelen langer vast, dan loopt zijn berekening op tot een veelvoud daarvan.

Daarmee zijn we terug bij die 4,5 jaar. Hoe langer beleggers hun bezit vasthouden, hoe later de fiscus zijn geld krijgt. Juist het gedrag dat moeilijk te voorspellen is, bepaalt voor een belangrijk deel hoe groot de rekening wordt.

Wat andere landen doen

In een vergelijking van twaalf landen die PricewaterhouseCoopers in opdracht van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs maakte, kwam geen land naar voren dat een vermogensaanwasbelasting als algemene hoofdregel hanteert. België voerde per 1 januari 2026 als hoofdregel een belasting van tien procent op gerealiseerde vermogenswinsten in, onder meer op aandelen. Frankrijk belast gerealiseerde koerswinsten op aandelen in beginsel tegen 31,4 procent.

Intussen staat het dossier stil. De wet ligt aangehouden in de Eerste Kamer en beleggers betalen door onder het overgangsstelsel, dat afrekent over waardestijging die niet is gerealiseerd en geen aftrek van kosten kent. De tegenbewijsregeling die daarbij hoort kost de schatkist volgens het kabinet circa 2,4 miljard euro per jaar.

Niet sturen op bedragen

Op 25 juni wilde staatssecretaris Eelco Eerenberg geen bedrag noemen voor de kosten van de hervorming. Van sturen op bedragen, zei hij, krijg je niet de beste politieke discussie. Vijf dagen later schreef zijn ministerie aan de Eerste Kamer dat de budgettaire derving nog werd onderzocht. Tien weken later is een niet-openbare raming de inzet van de begrotingsonderhandelingen.

De realiteit is dat de opbrengst bepaald wordt aan de hand van de koersen, van de rendementen en van het moment waarop beleggers besluiten te verkopen. Dat laatste valt vooraf niet te meten.

In de politieke discussie is die raming inmiddels vertaald in miljarden die voor vermogenden zouden worden vrijgemaakt.

Wat aan dit dossier opvalt, is de volgorde. Eerst ligt vast wat box 3 moet opbrengen, daarna worden de tarieven daarop afgesteld, en wie van die uitkomst afwijkt krijgt een rekening gepresenteerd die buiten het ministerie niemand kan narekenen. Daarmee blijft één vraag open. Of het niet verstandiger is eerst een heffing te ontwerpen die de vergelijking met andere landen doorstaat en die vermogen in Nederland houdt, en pas daarna uit te rekenen wat zij opbrengt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De miljarden die een nieuwe invulling van Box 3 zou kosten kan niemand narekenen verscheen eerst op Wynia's Week.

De 9 miljard is geen gemeten belastingopbrengst. Het is de uitkomst van een raming van wat het oude forfaitaire stelsel in latere jaren zou hebben opgebracht. Dat is des te opmerkelijker omdat juist dat stelsel door de Hoge Raad juridisch is afgeschoten. Wat de rechter naar de prullenmand verwees, bleef als referentiepunt op de begroting voortbestaan.

Op 11 augustus 2023 kreeg dat een beslissende consequentie. Voor een bespreking met staatssecretaris Marnix van Rij (CDA) stelde het directoraat-generaal Fiscale Zaken een beslisnota op. Daarin stond wat ‘budgetneutraal’ voor het nieuwe stelsel betekende: de geraamde opbrengst moest vanaf 2027 gelijk zijn aan het zogenoemde basispad.

Voor 2028 betekende dat toen 6,6 miljard euro. Inmiddels staat voor hetzelfde jaar 9,3 miljard in het basispad. De afspraak veranderde niet; de rekening wel.

Daarmee ontstond de val waarin box 3 nu zit. Een bewegende raming werd een budgettaire norm. Iedere rechterlijke correctie, politieke verzachting of vertraging die de opbrengst ten opzichte van die norm verlaagt, verschijnt als een derving die moet worden gedekt.

Budgetneutrale hervorming

De politieke oorsprong ligt in december 2021. Het coalitieakkoord van VVD, D66, CDA en ChristenUnie bepaalde dat box 3 zou worden hervormd naar een belasting op werkelijk rendement. De hervorming moest budgetneutraal zijn. Een bedrag werd niet genoemd.

Op 24 december 2021 verdween echter het vanzelfsprekende ijkpunt. In het Kerstarrest oordeelde de Hoge Raad dat de forfaitaire box 3-heffing in strijd kwam met het discriminatieverbod en het eigendomsrecht wanneer zij hoger uitviel dan het werkelijk behaalde rendement. De staat moest rechtsherstel bieden. Later werden ook de Wet rechtsherstel box 3 en de Overbruggingswet box 3 op stelselniveau afgekeurd voor zover het forfaitaire rendement hoger was dan het werkelijke rendement.

Toch bleef de hypothetische opbrengst van dat stelsel het ijkpunt voor zijn opvolger. Tot en met 2022 zijn er gerealiseerde opbrengsten: 4,4 miljard in 2020 en 5,0 miljard in 2021 en 2022. Daarna gaat het om ramingen.

Hoe kon die raming vervolgens zo sterk oplopen? Niet door één besluit, maar door een reeks bewegingen in de variabelen waaruit het basispad is opgebouwd.

Het tarief ging omhoog, forfaits bewogen met rente en langjarige rendementen en beleidsmaatregelen werden in het basispad verwerkt. Van Rij stelde voor 2024 bijvoorbeeld een tarief van 34 procent voor; via een amendement van Tom van der Lee, Steven van Weyenberg, Pieter Grinwis en Attje Kuiken werd het 36 procent. De extra opbrengst diende mede als dekking voor hogere uitgaven voor het minimumloon en de kinderopvangtoeslag.

Ook het spaarforfait liep op met de rente, van 0,00 procent in 2022 naar 0,92 procent in 2023 en 1,44 procent in 2024. Voor overige bezittingen wordt met langjarige gemiddelde rendementen gerekend.

Te veel vertrouwen in de toekomst

Opmerkelijk is dat Financiën in dezelfde stukken zelf waarschuwde voor te veel vertrouwen in de toekomst. De structurele raming lag volgens de beslisnota ver weg en was zo onzeker dat werd geadviseerd er ‘niet al te zeer op te sturen’. Toch werd juist het basispad de budgettaire randvoorwaarde voor het nieuwe stelsel.

Als raming zijn veranderende uitkomsten niet ongebruikelijk. Wel vreemd is dat iedere beweging ervan tegelijk de opbrengsteis voor een totaal ander stelsel verplaatst.

Hoe hard is 9 miljard?

Over de onderliggende werkelijkheid bestaat ondertussen aanzienlijke onzekerheid. In de memorie van toelichting bij de Wet tegenbewijsregeling schrijft het ministerie dat individueel behaalde rendementen niet bekend zijn en daarom worden gesimuleerd aan de hand van voorspelde gemiddelde marktontwikkelingen. Het ministerie noemt de raming inherent onzeker. Het CPB wijst erop dat er zeer beperkte gegevens beschikbaar zijn over behaalde rendementen op het niveau van de huishoudens.

Tijdens een rondetafelgesprek in april 2025 wezen belastingwetenschappers op hetzelfde probleem. René Niessen stelde dat bij een onrechtmatig verklaard forfaitair stelsel moeilijk objectief kan worden vastgesteld wat precies te veel of te weinig belasting is. Koos Boer wees op het verschil tussen het fiscale en het economische begrip werkelijk rendement. Edwin Heithuis noemde de bedragen waarmee werd gerekend volstrekt oncontroleerbaar.

Via het inkomstenkader wordt de raming hard. De begrotingsregels bepalen dat een beleidsmatige lastenverlichting in hetzelfde jaar moet worden gecompenseerd door een even grote lastenverzwaring. Een maatregel die ten opzichte van het basispad minder oplevert, veroorzaakt dus een budgettaire derving.

Daar zit een asymmetrie. Als de economie of beleidswijzigingen de geraamde opbrengst van het basispad verhogen, loopt de norm mee omhoog. Als de rechter de feitelijke opbrengst verlaagt via rechtsherstel of tegenbewijs, wordt het basispad niet overeenkomstig naar beneden bijgesteld. Het verschil verschijnt als een derving die moet worden gedekt.

Toen de invoering van de Wet werkelijk rendement vertraging opliep, werd dat mechanisme zichtbaar. Staatssecretaris Tjebbe van Oostenbruggen (NSC) schreef op 13 december 2024 dat een jaar uitstel ongeveer 2,4 miljard euro zou kosten. Met een technische aanpassing erbij bedroeg de totale dekkingsopgave 2,55 miljard. ‘Deze beleidskeuze vraagt, conform de begrotingsregels, om dekking’, schreef hij.

Het kabinet zocht die dekking binnen box 3: het heffingsvrije vermogen moest omlaag en het forfait voor overige bezittingen omhoog.

Van 7,78 procent naar de Wet Hillen

Het scherpste voorbeeld volgde in 2025. Aan het forfaitaire rendement op vastgoed werd een veronderstelde huuropbrengst toegevoegd. Doorberekend in het totale forfait betekende dat een verhoging van 1,78 procentpunt: naar 7,78 procent.

Daarbij werd met brutohuur gerekend. Onderhoud, beheer, verzekering en andere kosten werden niet afgetrokken. De Raad van State wees erop dat bij een brutohuurwaarde een kostenaftrek voor de hand ligt om het nettorendement te belasten.

De Tweede Kamer blokkeerde de verhoging. Op 27 november 2025 werd een amendement van Pieter Grinwis, Chris Stoffer en Henk Vermeer aangenomen. Het forfait ging niet naar 7,78 procent en het heffingsvrije vermogen werd volledig geïndexeerd.

De dekkingsopgave bleef echter staan. De rekening van 1,268 miljard euro per jaar werd verplaatst naar de eigen woning: de afbouw van de Wet Hillen werd versneld. De Kamer kon dus de maatregel verwerpen, maar niet het bedrag dat de maatregel volgens het begrotingsmodel had moeten opleveren.

Begin 2026 kreeg de begrotingslogica een politieke tweede laag. Een motie van JA21-aanvoerder Joost Eerdmans en ChristenUnie-leider Mirjam Bikker over verliesverrekening vroeg zo nodig aanvullende dekking in het brede vermogensdomein te zoeken. Dat volgt niet uit de begrotingsregels zelf. JA21-Kamerlid Michiel Hoogeveen zei later dat zijn partij het geld liever uit het Klimaatfonds had gehaald; volgens hem was vanuit ‘coalitiekringen’ gevraagd de dekking binnen hetzelfde, of in ieder geval het vermogensdomein, te zoeken om de motie aangenomen te krijgen.

In het politieke debat wordt het niet innen van de geraamde miljarden aan de ene kant neergezet als een cadeau aan vermogenden. Aan de andere kant klinkt het spiegelbeeld: tegenstanders zien doorgaan juist als een forse extra belasting op vermogen.

De tegenstelling is minder groot dan het lijkt. Beide kampen beginnen bij de geraamde opbrengst alsof die het vaste gegeven is. Het politieke conflict gaat vervolgens over de vraag of die miljarden moeten worden geïnd en bij wie. De vraag die daaraan voorafgaat, namelijk waarom ongeveer 9 miljard überhaupt de norm is, verdwijnt uit beeld.

Martin van Rooijen, oud-staatssecretaris van Financiën en senator voor 50PLUS, wees bovendien op iets wat in zo’n statische raming gemakkelijk wordt onderschat: gedrag. Beleggers kunnen uitwijken naar box 2, hun vermogen anders structureren of naar het buitenland vertrekken.

Is 9 miljard nog haalbaar?

Daarmee doemt de vraag op die in Den Haag nog nauwelijks hardop wordt gesteld: is die 9 miljard euro nog te halen? De rechter haalt via rechtsherstel en tegenbewijs miljarden uit de feitelijke opbrengst, maar het basispad wordt daardoor niet evenredig verlaagd. Die teruggaven en lagere aanslagen verschijnen als derving en moeten volgens de begrotingssystematiek worden gedekt. De geraamde opbrengst blijft staan.

Tegelijk verandert de werkelijkheid onder die raming. Voor vastgoed wordt gerekend met huuropbrengsten uit 2019 tot en met 2021, terwijl de Wet betaalbare huur daarna de huurprijsregulering fors uitbreidde. Het CPB constateert zelf dat de geraamde huurinkomsten met die wet geen rekening houden, al vindt het dat vooralsnog verdedigbaar. Beleggers kunnen bovendien uitwijken naar box 2, hun vermogen anders structureren of naar het buitenland vertrekken.

De werkelijkheid beweegt dus aan alle kanten, maar ongeveer 9 miljard blijft het bedrag dat het nieuwe stelsel geacht wordt op te brengen.

Terug naar de tekentafel

Op 12 februari nam de Tweede Kamer de Wet werkelijk rendement box 3 aan. Voor liquide beleggingen zou in beginsel jaarlijks vermogensaanwas worden belast, dus ook nog niet gerealiseerde koerswinst. Voor onder meer vastgoed en belangen in startende ondernemingen gold vermogenswinstbelasting.

Nog geen twee weken later zette minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) een fundamenteel vraagteken bij die keuze. Hij wilde af van belasting op papieren koerswinsten. Tegen RTL zei hij: ‘Ik denk dat de wet zo niet door kan.’ Zijn conclusie: terug naar de tekentafel.

Niet vooraf afgestemd

Volgens een reconstructie van NRC had Heinen zijn interventie niet vooraf goed afgestemd met de kort daarvoor aangetreden staatssecretaris Eelco Eerenberg (D66), de andere coalitiepartijen en zijn ambtenaren. De behandeling in de Eerste Kamer werd later uitgesteld in afwachting van een novelle.

Na jaren ontwerpen concludeerde de minister van Financiën dus dat een fundamenteel onderdeel opnieuw moest worden bekeken. Maar opnieuw beginnen betekent budgettair niet opnieuw beginnen. Een andere vormgeving die minder oplevert dan het basispad creëert opnieuw een dekkingsopgave.

Merkwaardige erfenis

Daar zit de merkwaardige erfenis van het dossier. De Hoge Raad dwong Nederland afscheid te nemen van een stelsel omdat de forfaitaire uitkomsten te ver van de werkelijkheid konden komen te staan. Maar de geraamde opbrengst van datzelfde stelsel bleef bestaan als norm voor zijn opvolger.

Heinen kan dus terug naar de tekentafel. Alleen ligt daar al een rekening van ongeveer 9 miljard euro.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe 9 miljard euro de norm werd voor box 3 – en de rekening belandde op het bordje van Eelco Heinen verscheen eerst op Wynia's Week.

De coalitie heeft de Wet werkelijk rendement box 3 geparkeerd. De Eerste Kamer hield de stemming op 30 juni al aan, en bij de begrotingsonderhandelingen van vorige week is besloten de behandeling voorlopig stil te leggen. Het kabinet wil eerst de vakbonden en de werkgevers om advies vragen over een belasting waar zij eigenlijk niks mee te maken hebben.

Kosten mogen er niet af

Parkeren betekent dat het overgangsstelsel gewoon doorloopt. En dat stelsel rekent af over een fictief rendement op de waarde van uw bezittingen, ongeacht of u iets hebt verkocht en ongeacht of er iets te verdelen viel. Een verhuurder betaalt over huur die hij niet krijgt en over een waardestijging die hij niet kan verzilveren. Een belegger betaalt over een gemiddelde van vijftien jaar terwijl hij in het belastingjaar misschien wel een groot verlies heeft geleden. Kosten mogen er niet af. Verliezen uit andere jaren tellen niet mee.

Sommigen zullen aangeven dat er toch een tegenbewijsregeling is . Wie minder verdiende dan het forfait mag dat aantonen.

Volgens het kabinet kost die regeling de schatkist zo’n 2,4 miljard euro per jaar. Alleen is het werkelijke rendement daarin een juridisch begrip dat de brutohuur en niet-gerealiseerde waardestijgingen van bijvoorbeeld aandelen en vastgoed meetelt, terwijl de werkelijke kosten niet in mindering mogen worden gebracht.

Wie zijn vermogen in stenen heeft zitten komt in een stijgende markt vrijwel altijd boven het forfait uit en kan dus niets aantonen. Het CPB schrijft in zoveel woorden dat belastingplichtigen met huurinkomsten vaak een werkelijk rendement boven het forfait hebben. Met name omdat de kosten niet afgetrokken mogen worden. Het werkelijk rendement voor de fiscus is iets geheel anders dan wat te doen gebruikelijk is in het economisch verkeer.

Het gevolg hiervan voor de begroting is dat deze tegenvaller van 2,4 miljard moet worden terugverdiend bij andere vermogensbezitters. Naar de burger lijkt de overheid te willen aantonen dat de rechtsbescherming op orde is. 

De wet die de Tweede Kamer in februari al had aangenomen kende voor vastgoed en start-ups juist wél een heffing pas bij verkoop, en voor alle categorieën aftrek van werkelijke kosten en verrekening van verliezen naar latere jaren. Op precies die drie punten is het stelsel dat nu blijft gelden slechter dan de wet die er lag.

Zo dreigt deze pas op de plaats nog rampzaliger te worden voor de beleggers in BOX3.

Een tegenvaller die geen tegenvaller is

Blijft de vraag waarom dit niet gewoon wordt rechtgezet. Het antwoord is het zogenaamde gat van 2,4 miljard euro. Het heet in de boeken een derving. De vraag is hoe dat gat nu precies is ontstaan.

Het gat kan verklaard worden door de verwachte opbrengsten in de komende begroting te vergelijken met het basispad. Maar dit basispad is gebaseerd op de geraamde opbrengsten voor het kerstarrest van 2021. Precies dat stelsel dus, waarvan de Hoge Raad op 24 december 2021 oordeelde dat het het discriminatieverbod en het eigendomsrecht schond. Het is afgeschaft, het bestaat niet meer. Maar ondertussen verzuimde men dit basispad aan te passen aan de juridische werkelijkheid.

De 2,4 miljard is dus geen kasverlies. Het is misgelopen fictie. Het is het prijskaartje van het feit dat de heffing eindelijk iets dichter bij de werkelijkheid komt.

Een zin in een nota

Wanneer is die norm vastgesteld? Niet in een wet, niet in een debat, niet bij een stemming. In een beslisnota van 8 september 2023, een ambtelijk stuk ter voorbereiding van een interne bespreking. Daar staat de zin die dit dossier heeft dichtgetimmerd: voor het nieuwe box 3-stelsel betekent budgetneutraal dat de geraamde opbrengst vanaf 2027 gelijk dient te zijn aan dit basispad.

Eén zin in een nota, zonder bedrag, want dat was toen nog niet nodig. De wetgever droeg zichzelf daarmee op om via een rechtmatig stelsel precies zo veel op te halen als een onrechtmatig stelsel zou hebben opgehaald.

Het basispad ligt natuurlijk niet vast. Het wordt elk jaar opnieuw doorgerekend met verse rentestanden en verse aangiftecijfers, en het hoogt zichzelf op zodra rentes en vermogens stijgen.

Hoe hard, staat in de antwoorden op vragen over de Voorjaarsnota van dit voorjaar. De box 3-opbrengst bedroeg 4,3 miljard euro in 2019, 4,4 miljard in 2020 en 5,0 miljard in 2021 en 2022. Daarna 7,9 miljard in 2023, 8,6 miljard in 2025 en 10,5 miljard in 2026. Het basispad voor 2028 komt uit op 9,3 miljard.

Een verdubbeling in vier jaar. Geen wetsvoorstel, geen debat, geen stemming.

Uitgavenwens

Twee dingen deden dat werk. Het fictieve rendement op spaargeld volgt vrijwel rechtstreeks de depositorente die De Nederlandsche Bank publiceert, en toen de Europese Centrale Bank haar rente tussen 2022 en 2023 van min 0,5 naar 4,0 procent joeg, ging dat forfait mee van nul naar 1,44 procent. Miljarden extra heffing, uitsluitend omdat de ECB de inflatie bestreed. En het zakt alweer weg, want dat forfait staat voorlopig op 1,28 procent.

Het tweede is het tarief, dat per 2024 van 32 naar 36 procent sprong. Het kabinet had 34 voorgesteld. De verhoging kwam uit een amendement van Van der Lee, Van Weyenberg, Grinwis en Kuiken, met een toelichting die volledig over dekking gaat van een hoger minimumloon en een hogere kinderopvangtoeslag. De hoogte van de vermogensheffing is dus mede bepaald door een uitgavenwens elders op de begroting.

Zo ontstond negen miljard. Niet bevochten, niet gekozen maar per ongeluk opgelopen. En vervolgens vastgeklonken.

Rekening voor onrecht gaat naar de slachtoffers

In december 2024 schreef staatssecretaris Van Oostenbruggen aan de Kamer dat de dekkingsopgave conform de begrotingsregels moet worden ingevuld, en dat het kabinet dat doet binnen het box 3-stelsel: een hoger fictief rendement op beleggingen en vastgoed, en een lager heffingsvrij vermogen.

Vertaald: wie met succes heeft aangetoond dat hij te veel betaalde, krijgt geld terug, en dat geld wordt opgehaald bij de andere spaarders, beleggers en verhuurders in dezelfde box. Zo moet de belastingplichtige in Box3 het te veel betaalde geld als vanzelf weer terugbetalen aan de overheid.

En de onderbouwing van dat hogere fictieve rendement is al even fraai. Het forfait voor vastgoed steunt op onderzoek van SEO, dat de brutohuurwaarde van box 3-woningen vaststelde op 5,06 procent van de WOZ-waarde, gemeten over 2019 tot en met 2021. Op 1 juli 2024 trad de Wet betaalbare huur in werking, waarvan het kabinet zelf raamde dat de huur van ruim driehonderdduizend woningen met gemiddeld 190 euro per maand omlaag zou gaan. Dezelfde overheid haalt de huren dus omlaag en belast vervolgens alsof dat nooit is gebeurd. En let op het woord bruto: de Memorie van Toelichting zegt onbeschaamd dat kosten geen onderdeel uitmaken van het rendementsbegrip in box 3. Zelfs de Raad van State schreef dat het voor de hand ligt kostenaftrek toe te staan.

Niemand die er nog doorheen komt

De enigen die het geheel nog overzien zijn de ambtenaren die het model onderhouden. Zij bouwden dat om een begroting sluitend te krijgen, niet om er beleid mee te maken. Het parlement staat erbij en kijkt ernaar en wordt overvallen door de gefabriceerde voldongen feiten. 

De vraag is niet hoeveel box 3 moet opbrengen. Precies zo is dit moeras ontstaan: een opbrengst overgenomen uit een rekenlijn, en daarna draaien aan fictieve rendementen en heffingsvrije bedragen tot de uitkomst klopte.

Draai de volgorde om

Het hoort andersom. Stel eerst vast wat je rechtmatig en economisch verdedigbaar mag belasten: gerealiseerd rendement, na aftrek van werkelijke kosten, met verliesverrekening en gecorrigeerd voor inflatie. Reken dan uit wat dat oplevert, en maak díe uitkomst het uitgangspunt voor de raming. Op basis van deze uitgangspunten had het basispad dienen te worden bepaald.

Uit onderzoek van de Orde van Belastingadviseurs en PwC over twaalf landen blijkt dat in geen daarvan een brede vermogensaanwasbelasting het uitgangspunt is. Heffing bij realisatie is overal de norm. België voert per 2026 in beginsel tien procent in op gerealiseerde meerwaarden, en in Frankrijk wordt op koerswinst pas geheven als er daadwerkelijk is verkocht en komt het percentage uit op 30%. De 36% in Nederland behoort nu al tot de hoogste van Europa.

Fiscaal moeras

En ondertussen wordt deze hete aardappel alweer doorgeschoven. Iedere maand dat deze wet geparkeerd staat, betalen Nederlanders belasting over winst die zij nooit hebben gezien en waarvoor zij mogelijk geen liquide middelen hebben. 

De Belastingdienst heeft er 877 mensen structureel bij nodig en schrijft zelf dat die werving nagenoeg onhaalbaar wordt geacht en het toezicht in die periode onvoldoende zal zijn. De Raad van State adviseerde de budgettaire neutraliteit los te laten. Het CPB rekent met een stelsel dat de rechter heeft afgekeurd. Zo zakt dit kabinet verder weg in het fiscale moeras.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Parkeren van box 3 is de slechtste keuze die er is verscheen eerst op Wynia's Week.

Menno Tamminga beschreef in Wynia’s Week al hoe het kabinet vanaf 2028 wil heffen over vermogensaanwas: 36 procent belasting over de jaarlijkse waardestijging van beleggingen, óók als die stijging alleen op papier bestaat en de belegger er geen cent van in handen heeft. Dat dit internationaal een uitzonderingspositie is, en dat de overheid het vooral doet omdat vermogen een makkelijke melkkoe is, hoeft hier niet nogmaals betoogd te worden. De vraag die blijft liggen, is een andere: houdt dit stelsel eigenlijk wél ergens stand, als je de beste argumenten vóór serieus neemt?

Oude en nieuwe fictie

Voorstanders hebben die argumenten, en de eerlijkheid gebiedt ze te noemen.

Ten eerste zou een aanwasbelasting economisch juist superieur zijn: door elk jaar af te rekenen voorkom je dat mensen beleggingen enkel vasthouden om de fiscus te ontlopen. Op het schoolbord klopt dat. Maar het veronderstelt een wereld zonder liquiditeitsproblemen, zonder inflatie en met volledige verliesverrekening, precies de drie punten waarop deze wet faalt. Een theoretisch elegante heffing die de burger dwingt te verkopen om een winst te betalen die hij niet in handen heeft, is in de praktijk geen verbetering maar een verslechtering.

Ten tweede: vermogen werd jarenlang te licht belast, want onder het oude forfait bleef rendement boven de zes procent ongemoeid. Dat is waar, maar het is een argument tégen dat oude forfait, niet vóór het belasten van niet-gerealiseerde winst. Rechtvaardigheid bereik je door werkelijk gerealiseerd inkomen te belasten, niet door de oude fictie te vervangen door een nieuwe.

Ten derde zou uitstel juist vóór invoering pleiten, omdat elk jaar op de huidige ‘puinbak’ de rechtsonzekerheid verlengt. Ook waar. Maar dat is geen reden om dan maar het verkeerde stelsel in te voeren. Van de puinbak moeten we inderdaad af, en wel richting een systeem dat wél deugt, niet richting een volgende regeling die over een paar jaar eveneens bij de rechter sneuvelt.

Weeg dat alles, en er blijft geen houdbaar argument voor deze wet over, tenzij je jaloezie inmiddels tot deugd hebt verheven.

En de praktijk bevestigt het. In Noorwegen joeg een verhoging van de vermogensbelasting naar 1,1 procent juist kapitaal het land uit: vermogenden verlegden voor miljarden euro’s hun fiscale woonplaats naar het buitenland. Het resultaat was niet méér maar minder opbrengst: de gehoopte meeropbrengst sloeg volgens berekeningen om in een derving van honderden miljoenen. In Nederland vloeit naar schatting zestig tot tachtig miljard euro uit box 3 weg, naar het buitenland en naar andere structuren. Prins Constantijn waarschuwde dat aandelen- en optieregelingen voor personeel bij start-ups onwerkbaar worden. En de huurmarkt raakt door de uitponding van beleggers verder in de verdrukking.

Goedkoop populisme

Laten we het misverstand wegnemen dat onder dit alles ligt. Politici durven de wet niet af te schieten, uit angst voor het verwijt dat zij ‘de rijken’ ontzien. Maar dat is goedkoop populisme, want het zijn niet de rijken die box 3 het hardst voelen. Het zijn de zzp’er zonder pensioenfonds, de bakker en de huisarts die van hun nettoloon iets opzij hebben gezet voor later, en de mensen met een paar verhuurde pandjes als oudedagsvoorziening. Wie hen aanslaat over winst die enkel op papier bestaat, beschermt niemand tegen de rijken, maar straft de zelfredzame middenstand.

Daar komt de willekeur bij. Het collectieve pensioenvermogen, veruit de grootste vermogenspot van het land, blijft in box 3 volledig buiten schot, terwijl de spaarder en de kleine zelfstandige die zonder pensioenfonds hun eigen oudedag regelen wél jaar na jaar worden aangeslagen. Wie voor zichzelf zorgt, betaalt de rekening. En dat terwijl het hele stelsel drijft op één getal: ergens is bepaald dat box 3 negen miljard euro moet opbrengen. Wordt de wet niet ingevoerd, dan heet dat plotseling een ‘gat’ van 2,4 miljard per jaar, grotendeels gewenste belasting, ingeboekt in een raming en daarna gepresenteerd als verlies. Niet de rechtvaardigheid stuurt hier, maar de begroting.

Den Haag hakt geen knopen door

En het pijnlijke is: het alternatief is niet ingewikkeld. Er zijn twee internationaal beproefde routes. Ofwel een eenvoudige, gematigde vermogensbelasting van rond de één procent, zoals Zwitserland en Noorwegen die kennen. Ofwel een belasting op werkelijk gerealiseerde winst tegen een gematigd tarief van rond de 20 procent. Dat is onder de tarieven in Duitsland (ruim 26 procent) en Frankrijk (30 procent), die nu al tot de hoogste ter wereld behoren, en internationaal goed te verdedigen. Met de voorgestelde 36 procent zou Nederland juist, ná Denemarken en Noorwegen, het op twee na hoogste tarief van Europa hebben. Kies er één, lijn hem uit met het buitenland, en klaar.

Maar daarvoor is leiderschap nodig, en juist daar wringt het. Ook als het gaat om stikstof, woningbouw en de energievoorziening durft Den Haag geen knopen door te hakken. Overal dezelfde slappe hap: uitstel, compromis, en de rekening vooruitgeschoven. Box 3 is daarvan het schoolvoorbeeld geworden.

Het is niet ingewikkeld om te weten wat juist is: belast wat werkelijk wordt verdiend, niet wat wordt verzonnen. Het is alleen ingewikkeld geworden om het te dúrven. En zolang dat zo blijft, strompelt de wet van reparatie naar reparatie, met nergens een oplossing in zicht.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Het probleem heet niet box 3, het heet besluiteloosheid en slap leiderschap verscheen eerst op Wynia's Week.

Als ik iets heb begrepen van het onderzoek over geluk dat ik de laatste tien jaar heb gezien dan is het dat mensen het gelukkigst zijn in landen waar de instituties goed werken, weinig corruptie voorkomt en waar de inkomens- en vermogensverschillen niet al te groot zijn.

Helemaal gelijk verdeeld moeten inkomens en vermogens niet zijn. Verschillen werken als prikkel en mensen accepteren dat er tot op zekere hoogte verschillen zijn omdat iedereen kan zien dat er verschillen zijn in inspanning, talent, ondernemingszin en de resultaten daarvan.

Emotioneel geladen

De studie van het CPB constateert, zoals eerdere studies, dat inkomens- en vermogensverschillen groter worden en dat het belastingstelsel die toename niet compenseert. Sterker nog, er wordt geconstateerd dat mensen met hoge inkomens en vermogens gebruik kunnen maken van fiscale regelingen waardoor hun belastingdruk, als percentage van hun inkomen of vermogen, juist lager is dan van minder vermogenden.

Dit soort onderzoek is emotioneel, moreel en politiek geladen. Er komen altijd veel en vaak uitgesproken reacties op. De materie is tamelijk complex en de scribenten kunnen de lezers behoorlijk bij de hand nemen in de richting die zij wenselijk achten. Uit de losse pols plaats ik een aantal kanttekeningen bij zulk onderzoek in het algemeen en de recente CPB-studie in het bijzonder.

Een van de auteurs heeft een blog op de website van het CPB geschreven als een soort reflectie. Daarin schrijft hij dat het BBP tussen 2006 en 2024 met circa 90% is toegenomen en het vermogen van huishoudens met zo’n 140%. Daardoor is het inkomen uit vermogen steeds belangrijker voor inkomensverschillen.

Wat hij niet schrijft, is dat het belegde vermogen van pensioenfondsen over die periode met circa 215% is gestegen. Waarom pensioenvermogen vaak buiten beschouwing wordt gelaten in dit soort studies, is mij niet duidelijk. Een interdepartementale groep ambtenaren die in 2022 een rapport over inkomens- en vermogensverschillen schreef, liet het vermogen van pensioenfondsen ook buiten beschouwing. Hun rapport meldde dat de conclusies niet anders zouden zijn als pensioenvermogen wel was meegenomen. Ik waag dat te betwijfelen. Vooral voor middengroepen is pensioenvermogen van belang. Als je pensioenvermogen meeneemt worden verschillen tussen middengroepen en de onderste groepen zeker niet kleiner, maar tussen middengroepen en de hogere groepen wel.

Jaag allerrijksten niet weg

Er is steevast een behoorlijke obsessie in dit soort rapporten met de ‘allerrijksten’, de 0,01%. Die zijn inderdaad puissant vermogend. Let wel, dat gaat volgens het rapport om circa 1400 mensen in ons land. Je kunt natuurlijk nadenken over mogelijkheden die mensen zwaarder te belasten. Daarbij is het de vraag of er zich geen onvoorziene en ongewenste neveneffecten van zulke maatregelen voordoen. Het kan best kan zijn dat de belastingdruk op vermogende huishoudens procentueel minder is dan de druk op minder vermogende huishoudens.

Daarbij wordt doorgaans echter gemakkelijk vergeten dat zelfs een relatief kleine groep vermogenden een disproportioneel groot deel van de totale belastingopbrengsten in euro’s genereert. Met hun ondernemingszin creëren ze bovendien veel werkgelegenheid voor anderen. Dit soort mensen wil je koesteren, niet wegjagen.

Mensen moeten ergens wonen

Voor middengroepen is het eigen huis (zeker als pensioenvermogen buiten beschouwing wordt gelaten) het belangrijkste vermogensbestanddeel. Huizen zijn duur; de huizenprijzen zijn de afgelopen tien jaar per saldo harder gestegen dan het algemene prijspeil. Zo worden huiseigenaren slapend rijk terwijl huurders niet profiteren van de waardestijging van hun woning. Huiseigenaren profiteren bovendien van de hypotheekrenteaftrek.

De discussie over de eigen woning als vermogensbestanddeel verbaast mij vaak. Natuurlijk is het zo dat huiseigenaren op papier vermogender worden als de huizenprijzen stijgen. Maar daar moet je direct aan toevoegen dat mensen ergens moeten wonen. Je kunt dat zien als een ‘off balance sheet liability’. De virtuele kosten van het wonen in een eigen woning stijgen net zo hard als de huizenprijs. Tussen 2015 en 2025 is de huur voor een woning, die natuurlijk sterk wordt bepaald door de sociale huursector, volgens CBS-cijfers met 30% gestegen. De verkoopprijzen van woningen is in dezelfde periode met 115% gestegen. Dan kun je ook stellen dat de kosten van het wonen in een eigen woning navenant veel meer zijn gestegen dan de huren. Gezinnen die één woning bezitten, schieten met een prijsstijging weinig tot niets op. Pas als een gezin meerdere woningen bezit, wordt het feitelijk vermogender door de huizenprijsstijging.

Steunen kinderen is zeer natuurlijk

Het CPB-rapport gaat ook in op de erf- en schenkbelasting. Een groot aantal commentatoren vindt het onrechtvaardig dat sommige mensen vermogen meekrijgen van hun ouders en anderen niet. Erfbelasting is een effectieve manier om die onrechtvaardigheid te adresseren. Economen beschouwen de erfbelasting bovendien als een heel goede belasting omdat die het economisch proces weinig tot niet zou verstoren. Toch roept erfbelasting onder grote delen van de bevolking veel weerzin op en wordt die juist als onrechtvaardig ervaren. Ik ken niemand, niet rechts, maar ook niet links in het politieke spectrum die niet probeert de meestal zuurverdiende spaarcentjes op een fiscaal gunstige manier aan het nageslacht door te geven.

Als jongeren in aanraking komen met jeugdzorg of justitie, vraagt men zich af waarom de ouders niet beter op hun kinderen letten. Van ouders wordt ook verwacht dat ze hun kinderen stimuleren om hun best te doen op school etc. en dat ze hun kinderen opvoeden tot evenwichtige en verantwoordelijke burgers. Maar als ouders hun kinderen financieel een steun in de rug willen geven dan wordt daarover negatief geoordeeld, terwijl het steunen van je kinderen mijns inziens een zeer natuurlijke eigenschap is.

Er is nog een aspect aan de scheefheid van de inkomens- en vermogensverdeling waarover je eigenlijk nooit iemand hoort. Als je vooral inkomen uit arbeid vergaart, hangt de ontwikkeling van je inkomen in hoge mate af van de ontwikkeling van de nationale economie. Bij vermogen is de kans groter dat het inkomen dat ermee wordt gegenereerd meer verband houdt met ontwikkelingen in de internationale economie. De oplossing voor dit euvel moet dan bij voorkeur gezocht worden in het vergroten van de groeidynamiek van de nationale economie. Ik denk niet dat je dat bereikt met het verhogen van de belastingdruk. Integendeel, zou ik zeggen.

Het lijkt erop dat via officiële kanalen van tijd tot tijd dit soort rapporten tot ons komt, met de boodschap dat er iets aan inkomens- en vermogensverschillen moet worden gedaan. Het roept de vraag op wat het nut is van dit soort rapporten, wat de beleidsmakers ermee doen en wat de gevolgen daarvan zijn. Die beleidsmakers reageren niet direct, maar aan de plannen ten aanzien van Box-3 zie je dat dit soort rapporten toch invloed heeft.

In de kern diep socialistisch

Wat mij opvalt, is dat je zelden of nooit voorstellen ziet voor maatregelen die mensen zonder of met weinig vermogen ertoe aanzetten om meer vermogen op te bouwen. De voorgestelde en uiteindelijk genomen maatregelen zijn eerder een ontmoediging en straf op het vergaren van vermogen. Dat is erg jammer, want zoals een goede vriend mij onlangs schreef (ik parafraseer): ‘…pas als een economie de voorwaarden kent voor het verwerven van individueel vermogen uit onderneming zullen bedrijven tot grote bloei komen, waarvan de bevolking in de volle breedte zal profiteren’. Mark Rutte had gelijk toen hij zei dat ons land in de kern diep socialistisch is.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Jammer dat instanties als het CPB het opbouwen van vermogen nooit aanmoedigen maar altijd ontmoedigen verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland gaat 36 procent belasting heffen over de koersstijging (aanwas) van beleggingen, zoals aandelen, obligaties, bitcoins en andere cryptovaluta. Ook als je die belegging na de stijging niet hebt verkocht, moet je dokken. In de rest van de wereld reken je af met de fiscus bij verkoop, als de opbrengst op je rekening staat.

Bizar

De Tweede Kamer heeft drie weken geleden met wat tegenzin ingestemd met deze zogeheten vermogensaanwasbelasting in de Wet werkelijk rendement box 3. De Eerste Kamer is nu aan zet. Senatoren zijn geschrokken van de kritiekgolf.

En juist in deze tussenfase kondigt minister Eelco Heinen van Financiën (VVD) plompverloren aan dat zijn ministerie nog eens gaat kijken naar de wet. De timing was bizar. Pal voor het debat over de regeringsverklaring vorige week. De uitspraak zelf was bizar. Heinen zegt: ik neem de Tweede Kamer pas serieus als internationale kritiek opsteekt. En hij sprak voor zijn beurt, want staatssecretaris Eelco Eerenberg (D66) is eerstverantwoordelijk.

Heinens ommezwaai leidde ertoe dat de Tweede Kamer in het debat over de regeringsverklaring een motie van JA21 en de Christen Unie steunde over de vermogensheffing. Over een wetsontwerp dat al was behandeld. Prijsschieten maar.

Twee vragen dringen zich op. Wat is misgegaan? En wat zegt dat over de rol van het ministerie van Financiën?

Aan de basis van het box 3-debacle ligt Haagse halsstarrigheid. In het belastingstelsel dat in 2001 is ingevoerd wordt inkomen uit vermogen (de eigen woning uitgezonderd) belast op basis van een fictief rendement. Simpel en overzichtelijk. Voor spaargeld was dat toen 4 procent. De spaarrente was duidelijk hoger.

Toen de Europese Centrale bank ruim tien jaar later in een economische recessie haar rente tot onder nul manipuleerde en de spaarrente volgde, bleef de fiscus uitgaan van 4 procent. Spaarders werden belast op basis van sprookjesrendementen. Toch duurde het tot eind 2021 voordat de Hoge Raad aan deze praktijk een einde maakte.

Niet nieuw…

De uitvoering van dat arrest leidde opnieuw tot halsstarrigheid. Alle spaarders (boven de vrijstelling) hadden te veel belasting betaald, maar alleen de minderheid die bezwaar had gemaakt kreeg compensatie. Vervolgens konden ministers en volksvertegenwoordigers het niet eens worden over een realistische en werkbare nieuwe wet. Hoe moeilijk kan het zijn. Andere landen kunnen het wel…

De gewraakte tussenwet, op weg naar een definitieve oplossing, ziet er nu zo uit. Een vermogensaanwasbelasting voor beleggingen (aandelen, crypto’s). Een vermogenswinstbelasting voor vastgoed en durfinvesteringen. Spaargeld wordt belast op basis van de werkelijke spaarrente.

Dat Haagse halsstarrigheid tot kwade uitkomsten leidt is helaas niet nieuw. Zie het toeslagendebacle. Zie de schade in Groningen door de gasboringen.

Tsunami

De besluitvorming over de box 3-wetswijzing wordt gegijzeld door het ministerie van Financiën. De opbrengst van de belastingheffing moet gelijk blijven. Daarom kwam de aanwasbelasting als winnaar uit de bus. Een vermogenswinstbelasting, dus belasten bij verkoop, zou jarenlang een gat slaan in de opbrengsten.

Toen kwam de tsunami aan kritiek.

Was dat te voorzien? Ja. In het debat over de wetswijziging hebben politieke partijen en belanghebbenden de nadelen al verwoord. Maar hun pogingen om wijzigingen aan te brengen stuitten op weinig overtuigende praktische bezwaren (banken zijn niet klaar om gegevens aan te leveren) én op het mantra van de gelijkblijvende opbrengst.

Cryptolobby

Wat Financiën heeft gemist is de mondiale invloed van de luidruchtige cryptolobby. Bitcoin en andere cryptobeleggingen gaan sprongsgewijs omhoog en omlaag. Dat is geen punt als je belast wordt bij verkoop. Maar wél als je belast wordt bij een koerssprong zonder dat je de belegging verkoopt. Hoe betaal je je aanslag?

Dat speelt voor buitenlandse cryptobeleggers en propagandisten als Musk (berichtendienst X) geen rol. Maar de crypto-evangelisten zien de vermogensaanwasbelasting als staatsingrijpen in hun ongereguleerde markt. Dan schieten hun haren recht overeind.

Big Tech, de libertaire missie van Silicon Valley, en crypto hebben de beleggerswereld veranderd. Dat heeft het ministerie van Financiën verrast. En juist dat is niet zo verrassend.

Wie zich krampachtig vasthoudt aan de opbrengst van een belasting komt niet tot een afweging van wat nodig, nuttig, realistisch en haalbaar is bij nieuwe wetgeving. Het ministerie blijkt zich geen raad te weten met de reacties van de buitenwereld op wat de Haagse binnenwereld heeft bedacht.

Grensoverschrijdend

Dat begint een patroon te worden. Nederland dacht online gokken af te remmen met extra regels en hogere kansspelbelasting. Gevolg? Gokkers kiezen illegale sites. De belastingopbrengst stijgt niet, maar daalt. Nederland dacht ongehinderd de accijnzen op tabak te verhogen. Gevolg: mensen nemen de bus naar Luxemburg en slaan goedkoop in. Verwachte extra opbrengsten verdampen.

Minister Heinen ondermijnt met zijn box 3-zigzagpolitiek zijn reputatie. Dat doet hij op het moment dat de oppositie in ruil voor samenwerking om extra uitgaven vraagt en zich niet bekommert om zijn financiële kader. Weg deugdelijke begrotingspolitiek.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Minister Heinen zag de kritiekgolf op box 3 en cryptobelasting niet aankomen. Dat krijg je met een ministerie dat niet snapt hoe burgers denken verscheen eerst op Wynia's Week.