Een man die bij de AIVD en de NCTV werkte en ook als diplomaat bij de Verenigde Naties actief was, heeft een eigen stichting opgericht waarvan hij nu uitvoerend directeur is. Zijn naam is Jelle Postma, en zijn stichting heet Justice for Prosperity. Postma duikt wel eens op in een talkshow of op een opiniepagina. Het doel van zijn stichting is om ons te waarschuwen voor ‘bedreigingen’, ‘ondermijningen’ en ‘verborgen (internationale) netwerken’ die een direct gevaar voor onze democratie en rechtstaat vormen. Hij signaleert dat gevaar vooral in kringen die hij ‘conservatieve, extreemrechtse en fascistische actoren’ noemt.

Rechtse christenen

Het is natuurlijk fijn dat iemand ons komt waarschuwen voor dingen die ons bedreigen, maar de geloofwaardigheid van de alarmistische boodschap wordt natuurlijk bepaald door de deugdelijkheid van het onderzoek.

En daar is het niet best mee gesteld.

Eind mei publiceerde zijn stichting een rapport met de titel Symbolen als wapen: christelijk nationalisme. Het behelsde een waarschuwing tegen (internationaal vertakte) extreemrechtse groepen die zich in toenemende mate van christelijke symbolen bedienen. Bij de grote anti-asieldemonstratie, september vorig jaar op het Malieveld, stond temidden van prinsenvlaggen een groot houten kruis met daarop de tekst ‘God is goed, Geert wordt groot’.

Dat is eng, schreef Postma, deze ‘normalisering’ van extreemrechts, want deze alliantie tussen hooligans en blanke christenen (preciezer: dit christelijk nationalisme dat extreemrechts ‘aanjaagt’) is gericht op de vestiging, misschien wel met geweld, van een ‘witte, christelijke etnostaat’ – en roept associaties op met Trumps MAGA-beweging, het voormalige Hongarije van Orban en de politiek van de Russisch-Orthodoxe Kerk. Die rechtse christenen zijn ook nog eens tegen abortus en voor het traditionele gezin, stelt Postma hoofdschuddend vast.

Zo worden onfrisse praktijken en legitieme standpunten, extreemrechts geweld en christelijke politiek, DEFEND en de SGP, op de ene hoop van de ‘antirechtenbeweging’ gegooid. Dat betaamt een serieuze wetenschapper niet, waarvoor Postma, denk ik, wil doorgaan.

Aanpassingen

Maar erger nog is het volgende. Postma presenteerde zijn twintig pagina’s tellende rapport op 22 mei, maar heeft inmiddels (heimelijk) heel wat passages uit dat rapport geschrapt of aangepast.

In de oude versie stelde Postma ‘directe verbanden tussen christelijk nationalisme en binnenlands terrorisme in Nederland’ vast. In de nieuwe versie gaat het over ‘mogelijk’ binnenlands terrorisme. Het rapport oordeelde dat in rechtse kringen ‘hedendaagse kwesties worden gepresenteerd als een religieuze oorlog ter verdediging van de blanke, christelijke Europese beschaving’. In deze zin is nu het woordje ‘soms’ toegevoegd. Het rapport meende te kunnen melden dat de ‘antirechtenbeweging’ religie kaapt en gebruikt ‘als instrument om mensenrechten terug te draaien, onder het mom van een terugkeer naar het “traditionele” leven, waarbij progressieve ideologie werd bestempeld als “kwaadaardig modern”, “buitenlands” of “geïmporteerd”.’ In de gekuiste versie zijn de woorden vanaf ‘onder het mom’ geschrapt.

Giftige framing

Feiten blijken dus minder massief en vaak misschientjes. Net zo onthullend was het interview dat het radioprogramma Dit is de Dag met Postma had. Bij enig doorvragen bleek dat Postma bij ultraconservatieve organisaties die de politiek met programma’s bestoken, alleen buitenlandse voorbeelden wist te noemen, dat er geen christelijke organisaties zijn die aansturen op geweld, en dat er ook geen geldstromen zijn. Bovendien gaat het hooguit om ‘enkele tientallen’ mensen die op het Malieveld of elders met een Bijbel of crucifix wapperen.

Maar het kwaad van de giftige framing is dan natuurlijk al geschied – geruggesteund door een netjes ogende man met een carrière bij de veiligheidsdiensten achter zich en invloed op het beleid.

Oei!

Net zo amateuristisch en alarmistisch was het rapport dat de stichting Democratie Monitor half juli uitbracht. De directeur van deze stichting, Bas Bijlsma (42), is ook al een oud-diplomaat, en bovendien politiek actief voor GL-PvdA. In 2020 was hij kandidaat voor het Europees Parlement, in 2023 voor de Tweede Kamer. Bijlsma en zijn collega’s zien Nederland in een autocratie veranderen. Dan gaan onmiddellijk – dat is althans de bedoeling – alle alarmbellen af, want bij ‘autocratie’ denken we aan Amerikaanse, Russische en Hongaarse toestanden. Dat Nederland in de richting van een autocratie ‘slaapwandelt’ blijkt volgens Democratie Monitor uit enkele ‘autocratische acties’ dan wel ‘democratie-incidenten’. Oei!

En dan komt het: het kabinet heeft enkele moties genegeerd en adviezen van de Raad van State niet opgevolgd. Dat dit sinds jaar en dag een staande praktijk is, en allerminst alarmerend, wordt de lezer onthouden. Een advies is niet bindend, en een motie is, als zij een meerderheid behaalt, een uitspraak van de Kamer die evenmin bindend is, behalve wanneer in zo’n Kameruitspraak het vertrouwen wordt opgezegd.

En dan gaat het ook nog over de rellen op het Malieveld en een kerstfeestje van Forum voor Democratie. Maar de betrokkenen bij deze incidenten zijn natuurlijk geen ‘zittende machthebbers’, laat staan de dragers van een autocratie in wording. Voor kranten als Trouw en NRC is dit geklungel – toegedekt met de namen van wetenschappers van de Radboud universiteit- geen reden om geen aandacht aan het rapportje van de ‘experts’ van Democratie Monitor te schenken.

Het is dan geen overbodige luxe even de money te followen. Democratie Monitor wordt gefinancierd door Stichting Weerbare Democratie, Stichting Deelgenoot maar vooral door de stichting Democratie en Media, mede-eigenaar van Trouw en Volkskrant. De club van Postma wordt gesteund door een conglomeraat van stichtingen die actief zijn op het snijvlak van mensenrechten en politieke beïnvloeding, vooral gericht op het tegengaan van ‘desinformatie’, dat wil zeggen: informatie die niet in het eigen, linkse straatje past.

Betekenisloos

Het zou allemaal lachwekkend zijn als het tegelijkertijd niet zo pijnlijk, zorgelijk en ongehoord amateuristisch zou zijn. En invloedrijk, in de media en onder beleidmakers. Want zowel Postma als Bijlsma verspreiden een boodschap die de links-progressieve mens graag wil horen in zijn verzet tegen een ‘monster’ dat hij zelf heeft gecreëerd en graag in een stropop verandert.

Het is bovendien gevaarlijk. Wijlen NRC-columnist J. L. Heldring placht zich al te ergeren wanneer het woord ‘fascisme’ te pas en te onpas werd gebruikt en daarmee betekenisloos werd – even betekenisloos als nu woorden als ‘autocratie’ en ‘christelijk nationalisme’ dreigen te worden. Als fascisme zich werkelijk aandient, herkennen we het niet meer. En als het zich aandient, wist de Amsterdamse historicus Jacques Presser, dan zeker in de vorm van anti-fascisme.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Links-progressieve paniekzaaierij is lachwekkend amateuristisch, maar ook gevaarlijk verscheen eerst op Wynia's Week.

Zes Nationaal Coördinatoren

Op het moment telt Nederland vijf actieve Nationaal Coördinatoren: de NCTV (terrorisme, sinds 2004), de NCG (Groningen, 2015), de NCDR (discriminatie en racisme, 2021), de NCAB (antisemitisme, 2021) en de NCIF (internationale functies, 2016, welke in dit artikel buiten beschouwing wordt gelaten). Vanaf deze zomer is daar de Nationaal Coördinator Geweld tegen Vrouwen en Huiselijk geweld bijgekomen.

Deze Nationale Coördinatoren zijn allemaal ontstaan na een maatschappelijke schok of mediagolf, en niet als resultaat van een langjarige beleidsanalyse. De NCTV kwam er na de aanslagen in Madrid en Londen, toen de beoordeling van terreurdreiging over (te) veel diensten versnipperd was. De NCG volgde op de Groningse aardbevingscrisis en kritiek op langzame schadeafhandeling. De NCDR ontstond in 2021, in het kielzog van de Toeslagenaffaire en het Black Lives Matter-debat naar aanleiding van de dood van George Floyd. De NCAB kwam er in 2021 nadat de Europese Commissie alle lidstaten had opgeroepen om een coördinator aan te stellen tegen antisemitisme. En de Coördinator Geweld tegen Vrouwen is dit jaar aangesteld na aanhoudende ophef over ‘femicide’ (= het opzettelijk doden van een vrouw omdat zij een vrouw is), dat met name op gang kwam na de brute moord op de 17-jarige Lisa door een asielzoeker.

Waakhonden met duidelijke signatuur

Hoewel de instellingsbesluiten van deze waakhonden niet ideologisch gekleurd zijn, is de ideologische vooringenomenheid van de coördinatoren moeilijk te ontkennen. Het meest evidente voorbeeld is wel de NCDR, die momenteel wordt bekleed door oud-PvdA’er Rabin Baldewsingh. De racisme-waakhond is van mening dat er in Nederland een ‘oorlog tegen moslims’ wordt gevoerd, dat het Haagse Stadhuis ‘te wit’ is en hij pleit voor voorkeursbeleid voor migranten bij open vacatures van de overheid.

Aan de lopende band komt de NCDR op tegen moslimhaat, ‘doorwerking van het koloniaal- en slavernijverleden’ of haat tegen de lhbt-gemeenschap. Over discriminatie van Nederlanders bij sociale huurwoningen, functies bij de overheid en universiteiten door middel van verkapte quota of ‘streefcijfers’, bij concerten (‘alle witte mannen naar achteren’) of over toenemende christenhaat zwijgt de NCDR in alle talen.

Bijzondere aandacht voor ‘extreemrechts’

Hoewel minder uitgesproken dan de NCDR zijn ook de terreurbestrijders van de NCTV niet zonder smet. Zo heeft de terrorismewaakhond bijzondere aandacht voor alles wat ‘extreemrechts’ is. Dat is de beleidsterm ‘remigratie’ bijvoorbeeld al. Die term wordt in het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland gedefinieerd als ‘een verhullend woord waarmee zij (rechts-extremisten, red.) doelen op het uiteindelijk deporteren van miljoenen mensen op basis van hun “ras”, geloof, geaardheid of onwelgevallige standpunten’. Ook de term ‘omvolking’ – nota bene genoemd en besproken in een VN-rapport uit 2000 – is een ‘rechts-extremistische complottheorie’.

Dierenrechtenextremisme versus rechts-terrorisme

Jarenlang (2021-2026) maakte Nikki Sterkenburg bij de NCTV de dienst uit als hoofd Analyse Nationale Veiligheid. Sterkenburg, nu hoogleraar onderzoeksjournalistiek aan de Vrije Universiteit, is lid van VOLT en is gepromoveerd op extreemrechtse netwerken. In haar proefschrift noemt Sterkenburg mensen extreemrechts ‘wanneer zij een uitgesproken ideologie hebben die wordt gekenmerkt door nationalisme, racisme, xenofobie, een antidemocratische houding en/of de roep om een sterke staat’.

Opvallend zijn ook de categorieën die de NCTV in haar Dreigingsbeeld-rapporten gebruikt voor zowel links- als rechts-extremisme. Dreigingen vanuit rechtse hoek vallen onder de categorie ‘Rechts-terrorisme en -extremisme’, terwijl dat vanuit linkse hoek onder ‘Links-extremisme en dierenrechtenextremisme’ valt.

Geweld tegen vrouwen ‘mannenprobleem’

Of de Nationaal Coördinator Geweld tegen Vrouwen en Huiselijk Geweld zich politiek neutraler opstelt dan de eerdergenoemde waakhonden, is afwachten. Die rol zal vanaf september dit jaar worden vervuld door Judith Kuypers. Tot op heden is zij voorzitter van het Landelijk Netwerk Veilig Thuis.

In 2025 was Kuypers aanwezig bij een manifest van de feministische actiegroep Dolle Mina’s om te spreken over geweld tegen vrouwen. Daar stelde ze dat geweld tegen vrouwen een ‘gendersensitieve aanpak’ vereist: een aanpak die zich richt op machtsongelijkheid tussen mannen en vrouwen.

Op haar LinkedIn-pagina deelt en prijst ze vaak berichten van ‘Top Voice feminisme en inclusiviteit’ Laura Loeb. In een door Kuypers gedeelde post stelt Loeb dat femicide het gevolg is van een ‘mannenprobleem’, en niets te maken heeft met bijvoorbeeld massamigratie en islamisering.

Tijdelijk op papier, permanent in praktijk

Elke coördinator – op de NCTV na – wordt ingesteld met een einddatum of een belofte van heroverweging. Maar geen enkele is ooit weer verdwenen. Bij de NCDR was het uitgangspunt dat ze drie jaar zou bestaan, met een oorspronkelijk voornemen tot wettelijke verankering. Dat is uiteindelijk niet gebeurd, maar wel is de functie in 2025 verlengd tot 1 januari 2030 zonder wettelijke basis. De NCAB is in 2021 aangesteld voor slechts 14 maanden. Na een aangenomen Kamermotie van Ceder (CU) en Ellian (VVD) werd de coördinator een jaartje langer behouden, en tijdens de begrotingsbehandeling eind 2021 is besloten de financiering en daarmee de positie van de NCAB structureel te maken.

Geleidelijke taakuitbreiding coördinatoren

De NCG werd in 2015 ingesteld om het Groningse aardbevingsgebied te onderzoeken. Ook deze coördinator is (semi-)permanent geworden, sinds de coördinator in 2020 is verankerd in de Tijdelijke wet Groningen, die ondanks de naam ‘tijdelijk’ niet is komen te vervallen, maar juist herhaaldelijk is uitgebreid. Net als de NCTV, die zich sinds de instelling in 2004 langs meerdere assen heeft uitgebreid. Met de jaren is de NCTV verantwoordelijk geworden voor alle nationale veiligheidsrisico’s in plaats van alleen terrorisme. Later kwamen daar ook de nationale crisisbeheersing en cybersecurity bij.

Beperkt mandaat, enorme invloed

Op de vraag of deze coördinatoren geen gevaar vormen, wordt steeds hetzelfde argument ingebracht: ze hebben geen doorzettingsmacht, ze adviseren alleen maar. De praktijk laat een heel ander beeld zien. Bij de NCTV bleek het ‘adviserende’ mandaat in werkelijkheid ruimte te bieden aan illegale praktijken, zoals het jarenlang bespioneren van burgers, activisten en religieuze figuren met nepaccounts, en het op grote schaal verzamelen van privacygevoelige informatie.

Ook in de coronatijd was het de NCTV die in alle crisisoverleggen zat en zelfs een grote rol speelde bij de totstandkoming van de Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 (Twm). Bovendien heeft de NCTV een onmiskenbare rol in het sturen van het publieke debat door labels te creëren als ‘gevaar voor de democratie’ en ‘bedreiging voor de rechtsstaat’, en met het extreemrechts verklaren van termen als remigratie. Om over de door de NCTV gefinancierde NCTV-leerstoelen aan universiteiten nog maar te zwijgen.

De NCDR, Rabin Baldewsingh, heeft ongehinderde toegang tot ministers en departementen en mag Kamerleden ongevraagd adviseren. Baldewsingh zat als ‘deskundige’ in maart 2025 in de Eerste Kamer om senatoren bij te praten over de stand van de rechtsstaat, en is nu van plan een speciale programmaleider aan te stellen voor de aanpak van moslimdiscriminatie. De politiek wilde die eerder zelf niet aanstellen, ‘dus nu doe ík dat,’ liet Baldewsingh afgelopen maart weten aan de NOS. Een speciale programmaleider aanstellen tegen islamofobie is geen kattenpis. En dat door iemand die zelf op papier slechts kan signaleren, coördineren en adviseren.

Nationaal-coördinatorzucht ondermijnt bestuurscultuur

Bij elke nieuwe nationale verontwaardiging komt politiek Nederland met dezelfde reflex. Geen concrete actie of herziening van bestaande bevoegdheden, maar een Nationaal Coördinator. Een figuur die op papier weinig meer mag dan signaleren en adviseren, zonder ooit een harde horizonbepaling mee te krijgen. Een figuur die ook in de praktijk een overwegend linkse signatuur draagt en een informele invloed uitoefent die de eigen taakomschrijving overstijgt: eigen programmaleiders opstellen, wetgeving schrijven en het publieke debat framen. In plaats van de bestuurscultuur te versterken is de continue aanstelling van nationaal coördinatoren eerder een ondermijning ervan.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hebben al die Nationaal Coördinatoren niet veel teveel macht? verscheen eerst op Wynia's Week.

Die Bullshit Generators van toen waren primitieve voorlopers van de huidige LLM’s (Grok, ChatGPT, Claude, etc.) Je plugde een paar steekwoorden in, en dan herkauwde de computer een beperkt corpus van teksten om de ene na de andere pagina met ondoorgrondelijk gewauwel uit te kramen. Om aan die vertoning een punt te draaien faketen we een spontaan uitbrekende ruzie waarbij een van de tentoongestelde werken op het hoofd van een conculega kapot geslagen werd, waarna de bar open was. Ik heb het knipsel uit het Leids Dagblad nog.

Jason Arday

Iedereen had door dat dit ludiek bedoeld was – dacht ik, maar tot mijn verbijstering kwam er na afloop een keurige jongeman naar mij toe die me om de tekst van mijn buitengewoon interessante lezing over moderne kunst vroeg. Het vermogen van zogenaamd intelligente, ‘hoogopgeleide’ mensen om de grootst mogelijke onzin voor waar aan te nemen zal nooit ophouden me te verbazen.

Die man was helemaal op zijn plek geweest in de commissie die in 2023 Jason Arday aanstelde als de jongste zwarte hoogleraar ooit aan de universiteit van Cambridge (VK). Social media barsten momenteel bijna uit hun voegen over deze kwestie, maar toch een korte samenvatting: Jason Arday (1985) is zoon van Ghanese immigranten, en naar eigen zeggen was hij als kind autistisch, leerde pas op zijn 11de praten, op zijn 18de lezen en schrijven, en doorliep daarna een academische carrière als een komeet, wat op zijn 38ste resulteerde in die leerstoel in de sociologie in Cambridge.

Naast zijn school en studie zat hij ook niet stil: hij haalde miljoenen binnen met liefdadigheidswerk, deed vrijwilligerswerk in de sloppenwijken van Brazilië, liep eens 30 marathons in 35 dagen, maar helaas, twee weken voor zijn promotie moest bij hem een hersentumor verwijderd worden, waardoor hij de inhoud van zijn eigen proefschrift vergeten was.

Begint u al lont te ruiken?

Hilary Cremin, voorzitter van de commissie die Arday zijn aanstelling in Cambridge bezorgde, rook in ieder geval geen lont. Uiteraard maakte de BBC een uitgebreide documentaire over dit diversiteitsmirakel, en daarin zien we Cremin bijna in katzwijm vallen als ze Arday ontmoet: ‘We waren unaniem: we zijn zo blij met jou. Jij bent de beste van de wereld in het onderzoek dat jij doet.’

Een pathologische leugenaar

Het kaartenhuis begon in te storten toen Nathan Cofnas – een junior onderzoeker die in 2025 door Cambridge ontslagen was wegens on-woke opvattingen – tientallen voorbeelden van plagiaat in Ardays proefschrift vond. Uiteraard reageerde het woke establishment met de vereiste Pavlov-reflex: schande! Een racist probeert Arday te beschadigen, er is niets mis met Arday, wij gaan met zijn allen onvoorwaardelijk om hem heen staan.

Veel van de academici die blind deze open brief ondertekenden, zullen daar nu hevig spijt van hebben. Plagiaat is onweerlegbaar aan te tonen, simpelweg door twee teksten naast elkaar te leggen. Maar daar bleef het niet bij. De ene na de andere fantastische claim van Arday bleek verzonnen. Studenten die les van hem gehad hadden, deden een boekje open over wat een oplichter hij was. Arday is een pathologische leugenaar, maar hijzelf heeft inmiddels de consequentie getrokken en is afgetreden. Hij deed dat in stijl: met een persoonlijke brief die vrijwel zeker AI-gegenereerd is.

Tientallen medeplichtigen

Maar dat is pas het begin van een veel grotere schoonmaak, wil Cambridge – en andere prestigieuze universiteiten – de opgelopen reputatieschade herstellen. Immers, hoe is het mogelijk, dat zo’n fantast met een bij elkaar gelogen CV en deels gestolen oeuvre door alle peer-reviews en beoordelingen is gekomen? Waarom hebben de begeleiders van zijn proefschrift niets gemerkt, of lieten ze het gewoon lopen?

Er moeten tientallen academici medeplichtig zijn geweest aan deze jarenlange oplichterij. De reden is nogal duidelijk: Jason Arday is zwart, heeft lange dreadlocks, een zielig verhaal over een moeilijke jeugd en een gladde babbel over racisme, witte suprematie en achterstelling. Hij kwam als geroepen voor al die woke sektes aan de universiteiten waar hij student, medewerker en tenslotte hoogleraar werd. Als je in één klap zoveel DEI-deugpunten kunt scoren, gaat het verstand van alle beoordelaars op nul en checken ze niets meer.

Welke parels van wijsheid stal Arday?

Arday liep aanvankelijk tegen de lamp wegens plagiaat. Dat is een academische doodzonde, dus dan speelt de geplagieerde inhoud al geen rol meer. Maar laten we het toch eens over de inhoud hebben. Arday copieerde in 2015 in zijn proefschrift minstens 36 passages uit een ander proefschrift uit 2009, van ene Paula Zwozdiak-Myers. Welke parels van academische wijsheid stal Arday van Zwozdiak-Myers? De trieste waarheid is, dat ook dat proefschrift nauwelijks het niveau van de Bullshit Generator ontstijgt.

Hieronder staat een voorbeeld van het onmiskenbare knip- en plakwerk van Arday, maar wat staat hier nu eigenlijk?

In het Nederlands:

‘Hoewel studentenonderwijzers in een cursus een gemeenschappelijk programma kunnen ervaren, zal hoe zij daar mee omgaan en leren, variëren afhankelijk van hoe ze interpreteren wat er geleerd moet worden. Studentonderwijzers zijn unieke individuen die verschillen in hun persoonlijke biografieën en eerdere ervaringen, geneigdheid tot onderzoek, cognitieve en perceptieve vermogens, communicatie, interpersoonlijke vaardigheden, vermogen tot aanpassing, waarden en geloofssystemen. Veel hiervan zal zijn gebaseerd op de onderscheidende combinaties van zulke kwaliteiten, karakteristieken en persoonlijke achtergrondervaringen, wat betreft hoe ze denken over les geven en leren.’

Triviaal geleuter

Bent u er nog? Ja, zo praten sommige sociale wetenschappers, en duizenden van hen hebben een full time-baan aan het verbaal en op schrift produceren van zulk triviaal geleuter. Tegenwoordig zou je hele sociologie- pedagogie- filosofie- en psychologie-afdelingen kunnen vervangen door een enkele student met een laptop en een professioneel abonnement op Grok of ChatGPT.

Het ‘onderzoek’ dat plaatsvindt op afdelingen die mensen als Arday juichend binnenhalen, is vrijwel uitsluitend navelstaren. Ardays wetenschappelijk productie in al die jaren bestaat uit het interviewen van een handjevol medestudenten of docenten ‘van kleur’ over hun ‘lived experience’ met racistische achterstelling en daar dan wat omheen praten op de manier zoals hierboven gedemonstreerd.

Zelfs ‘autoetnografie’ is in de woke academie nu een geaccepteerde onderzoeksmethode. In de autoetnografie vloeien onderzoeker en het onderzochte volledig samen: je zanikt wat over je eigen ervaringen met zwart of lesbisch of trans of invalide zijn, en als je daar dan maar voldoende cliche’s uit de Critical Race Theory en het intersectionaliteitsevangelie doorheen mengt, krijg je een titel en een baan.

Breinrot

Zulke types verdienen, betaald uit belastinggeld, twee keer zoveel als een verplegende of een automonteur, terwijl ze niets nuttigs kunnen. Buiten de universiteit zouden ze hoogstens aan de lopende band of als pakketbezorger een bijdrage kunnen leveren, maar daar voelen ze zich natuurlijk te goed voor.

Als we allemaal klaar zijn met Jason Arday uitlachen, moet het eens serieus gaan over hoe de woke breinrot aan onze universiteiten om zich heen gegrepen heeft, ook in Nederland.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Jason Arday is een leugenaar, maar hoe zit het met de kwaliteit van de universiteiten die deze types juichend binnenhalen? verscheen eerst op Wynia's Week.

De formule van Jetten – opgewekt, oppervlakkig – werkt evenmin als het ernstige vergaderen van zijn voorganger Schoof. De voor de hand liggende verklaring is dat de werkelijke macht nog steeds berust bij de Volkskrant/NRC/Trouw-lezende, PRO/D66 stemmende ambtenaren.

Vier waarschuwingen

Afgelopen dinsdag 4 augustus biedt één nummer van Wynia’s Week vier verschillende waarschuwingen tegen dat machtsblok van de ambtenaren: Het Centraal Planbureau beweert vanwege een enquête (in plaats van een serieuze internationaal vergelijkende analyse) dat rijke mensen meer belasting moeten betalen (Roelof Bouwman). Datzelfde CPB vindt de AOW zorgelijk kostbaar maar zwijgt al vijftien jaar over het groteske falen van de pensioenfondsen met hun beleggingen waardoor de pensioenen twintig procent aan waarde hebben verloren (Harry Verbon). Schengen is onhoudbaar, vanwege de onbeheersbare illegale immigratie, maar de PRO/D66-bestuurders van NGO Vluchtelingenwerk betalen paginagrote advertenties die onbeperkte vrije toegang eisen (Hans Roodenburg en Calvin Schukkink). Critici van het stikstofbeleid worden in Den Haag niet ingeschakeld om beleid te verbeteren, maar liever ambtelijk doodgezwegen (Joost Schepel).

Wynia’s Week specialiseert dus niet in doorwrochte weerleggingen van vooraanstaande linkse intellectuelen – zijn die er trouwens nog? – maar in het analyseren van de PRO/D66 ambtenaren, Planbureaus, Raden en NGO’s die de echte macht uitoefenen.

Een jaar geleden konden we nog denken dat Femke Wiersma (BBB) misschien niets voor elkaar kreeg omdat ze geen ervaring had in de landelijke politiek. We hebben nu het bewijs dat de ambtenaren hun minister saboteerden. Eerder dit jaar nodigde de EU alle lidstaten nadrukkelijk uit om met voorstellen te komen om in een beter evenwicht ‘simultaan de economische, sociale en milieudoelstellingen te waarborgen’, maar de Nederlandse ambtenaren weigerden om mee te werken.

Bij het asielbeleid zijn de kiezers volgens de enquêtes een heel stuk opgeschoven in de richting van oud-minister Marjolein Faber. Dat lezen we niet in Volkskrant/NRC/Trouw, die opiniepagina’s liever vullen met haarkloverij of Fabers PVV nu radicaal rechts of extreemrechts moet heten.

Neem afscheid van ‘klimaatontkenners’

Mopperen op de macht van ongekozen ambtenaren is alleszins terecht maar dat wint geen verkiezingen. Waarschuwingen dat het land failliet gaat onder een te zware overheidssector gelden voor Frankrijk en België, maar minder voor Nederland met onze lage rente en lager-dan-gemiddelde staatsschuld.

De winst voor ‘rechts’ moet gewoon komen van verstandige voorstellen. Veel stemmers op CDA en VVD gaan zien dat de PRO/D66-ambtenaren hun regeringspartij D66 blij maken, maar dat we in het parlement Breukelmans (VVD) en Bontenbal (CDA) niet trots horen over de successen van Jetten c.s. Dat kan ook niet, omdat er weinig is om trots op te zijn. Dus wordt vergadertijd verspild aan urenlange discussies of FVD mag spreken over ‘omvolking’.

‘Rechts’ moet doorgaan met CDA- en VVD-stemmers aan te trekken met redelijke politieke posities en moet daarvoor afscheid nemen van de ‘klimaatontkenners’, zeker in deze warme zomer. Heel ‘rechts’ moet erkennen dat de aarde warmer wordt en dat we daar verstandig op moeten inspelen. Daarbij wel uitleggen dat bosbranden vooral toenemen wanneer we natuurgebieden willen ‘teruggeven aan de natuur’, en dan omgevallen bomen laten liggen en stoppen met onderhoud van brandgangen. Zie ‘How Green Policies Fuel Fires In Europe’ (Wall Street Journal, betaalmuur).

Brief van Jaimi in het vuur

Ook moet ‘rechts’ voorstellen om de OZB op nul te stellen of gelijkwaardige giften aan te bieden voor de inwoners van gemeentes die akkoord gaan met een kerncentrale – zo hebben Frankrijk en Zuid-Korea locaties gevonden voor hun kerncentrales. Op die manier snel inzetten op nucleair. Ook accepteren dat ‘groene waterstof’ vooralsnog een onmogelijke droom blijft. Wind in de Noordzee niet meer uitbreiden omdat het net dat niet aankan.

Dan de dodelijke brief van Jaimi van Essen in het vuur. Brussel belooft al een nieuw, meer evenwichtig natuurbeleid. Boerderijen in het landschap passen bij de geschiedenis en de cultuur van Nederland, en natuurlijk zal Brussel dat respecteren als wij planten en dieren gericht blijven beschermen – maar liever door boeren en boswachters ter plaatse, en niet door rekenmodellen of door D66-ideologen zoals Jaimi van Essen.

Voor asiel duidelijk stellen dat open grenzen niet zijn te combineren met een verzorgingsstaat. Dat is het leidende principe dat ‘rechts’ moet voorhouden aan CDA en VVD. PRO heeft helaas gekozen voor antisemitisme en hengelen naar radicale moslim-kiezers, maar CDA en VVD zijn nog te overtuigen dat ‘iedereen welkom’ de verzorgingsstaat verwoest.

Tot zover zou ‘rechts’ met één stem kunnen spreken, en waarom proberen JA21, FVD, PVV, BBB en SGP dat dan ook niet? Een kort, gemeenschappelijk document en een persconferentie van de vijf partijleiders zou een mooie uitnodiging zijn aan CDA’ers en VVD’ers om mee te doen.

Leer van Trump bij het reorganiseren van de ambtenaren

Verschillen blijven over Oekraïne en over de uitgaven. Laat dat wachten op de onderhandelingen na de volgende verkiezingen. Met het falen van Jetten is nu het moment om CDA- en VVD-kiezers te overtuigen dat ze zich beter kunnen aansluiten bij ‘rechts’. Dan is er na de volgende verkiezingen eindelijk een meerderheid voor stoppen met ‘iedereen welkom’, voor zakelijk en niet-ideologisch klimaatbeleid, en om te leren van de successen en fouten van Trump en Musk bij het grondig reorganiseren van de ambtenaren.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Verstandige voorstellen waarmee ‘rechts’ het CDA en de VVD moet uitnodigen om mee te doen verscheen eerst op Wynia's Week.

De regering-Sanchez heeft geen daadkracht getoond, ondanks alle waarschuwingen voor de naderende migrantenstroom naar Ceuta. Nu ontdekken de autoriteiten jihadisten en criminelen tussen de indringers. Het EU-geld moet weer met bakken uitgegeven worden. Ondertussen zijn er aanwijzingen voor een tweede migrantengolf op 15 augustus. Tegelijkertijd ontstaan er nieuwe mensensmokkelroutes vanuit het Verenigd Koninkrijk naar Spanje.

Online groepen bleven onopgemerkt

De zaak-Ceuta illustreert hoe nutteloos de verontrusting van de EU is – en straks ook die van de hele wereld – over het internet en online fora, en de retoriek waarmee politieke opportunisten zoals Ursula von der Leyen streven naar online surveillance van kritische denkers. Net nu in dit ene geval een hoop ellende makkelijk voorkomen had kunnen worden door gewoon – zonder grondrechten te schenden – Facebookgroepen te lezen, gebeurde er niets.

De online groepen, die al heel lang bij de autoriteiten bekend hadden kunnen zijn, bleven onopgemerkt. En zo kon Ceuta bestormd worden. Laat één ding duidelijk zijn: informatie verzamelen had hier het doel moeten zijn, niet de communicatie onderdrukken, want zulke Facebookgroepen kunnen juist een accurate informatiebron opleveren.

Ook werden de waarschuwingen van Ceuta-burgemeester Juan Jesús Vivas genegeerd. Die had de regering in Madrid dagen voor de bestorming al gewaarschuwd dat er iets ophanden was. Hij hoefde zich geen zorgen te maken, liet het kabinet hem in alle ernst weten, alles was in orde. Natuurlijk was het niet in orde. Het bureaucratische waterhoofd in Madrid had zich volledig losgezongen van de werkelijkheid.

Sánchez stuurde hierop aan

Liever gezegd: de regering-Sánchez stuurde op deze werkelijkheid aan. Je negeert waarschuwingssignalen immers niet uit pure onoplettendheid en naïviteit, maar omdat je kansen ziet voor je eigen beleid. De ogenschijnlijk door de gebeurtenissen overvallen Sánchez kan de massale toestroom naar een Spaanse stad anders interpreteren en in zijn voordeel gebruiken. Rechtse politici in de EU voelen zich door de gebeurtenissen gesterkt in hun overtuiging dat er nu een fort Europa gebouwd moet worden, en linkse politici – al dan niet met een meerderheid achter zich – vinden dat hun reactie op de toestroom er een van toegeeflijkheid moet zijn.

Of is er een andere reden waarom een paar dozijn grensbestormers en indringers inmiddels als ‘onbegeleide minderjarigen’ zijn geclassificeerd? Dat is een label dat in veel gevallen duidelijk niet op ze van toepassing is, zo blijkt onmiskenbaar uit de foto’s van hun aankomst op het Spaanse vasteland. En zelfs als er een paar nog geen 18 jaar oud zijn, rijst de vraag: wat geeft hun het recht op een speciale behandeling na het illegaal inreizen in een ander land?

Jihadisten en criminelen

Zodra deze minderjarigen in Spanje, Frankrijk of Duitsland aankomen, is de volgende vraag bij welke subcultuur ze zich gaan aansluiten. Want op dat moment kunnen deze uitgelaten jongens plotseling zomaar heel andere persoonlijkheden ontwikkelen.

JUPOL, de grootste politiebond van Spanje, meldt dat de inlichtingendiensten van de Spaanse politie en Guardia Civil onder de indringers in Ceuta een tiental personen geïdentificeerd hebben die eerder naar Marokko waren uitgezet vanwege vermeende banden met jihadisme. Dat is natuurlijk maar het topje van de ijsberg. Wat het Openbaar Ministerie omschrijft als jihadisme is immers alleen maar de meest extreme vorm van de islam zelf. Daarnaast zitten er ook criminelen en misdadigers tussen die op de vlucht zijn.

JUPOL spreekt ook de beweringen tegen van de controversiële Spaanse minister van Binnenlandse Zaken Fernando Grande-Marlaska, die volhoudt dat de ‘normaliteit langzaam terugkeert’ in Ceuta. Het stadsbeeld in Ceuta is nog altijd volledig in tegenspraak met die bewering. De stad wordt nog altijd gedomineerd door hordes indringers.

Ook heeft een Marokkaanse indringer op klaarlichte dag al iemand doodgestoken in Ceuta. Volgens andere berichten was het slachtoffer ook een migrant, maar dat maakt geen verschil.

El País: Komt de tweede golf binnenkort?

Dit moet echt geen tweede keer mogelijk zijn. Of is het dat toch? Volgens onderzoek van de krant El País dreigt er een tweede aanval op Ceuta. Op 15 augustus – wellicht niet geheel toevallig een belangrijke christelijke feestdag: Maria Hemelvaart – staat een nieuwe massale invasie van de Spaanse exclave op het programma. Dit plan circuleert in Facebook- en WhatsApp-groepen met honderdduizenden leden. Het motto luidt: ‘Tot ziens op 15 augustus’ – en wel in de Marokkaanse grensplaats Fnideq (Spaans: Castillejos), iets ten zuiden van Ceuta.

Dergelijke oproepen zijn wel absurd, maar zullen altijd weerklank vinden bij bepaalde Marokkanen en ander reislustig volk in dat land. Opnieuw zullen reizigers uit alle delen van Marokko (en daarbuiten) samenkomen in Fnideq-Castillejos, waar ze dan op de terugkeerders uit Ceuta stuiten. Daar zijn al beelden van.

Deze nieuwe samenscholing, met dank aan nieuwe sociale-mediagroepen, toont vooral aan dat verbieden geen enkele zin heeft. De overheid moet fysiek op zo’n golf reageren, met grenswachten en echte barrières. Ceuta is weer een testcase voor de EU, die zich meer in de echte wereld moet verdedigen en minder moet sleutelen aan de virtuele wereld van de vrije gedachten.

Verdedigen eigen grondgebied is geboden

De huidige gebeurtenissen passen in ieder geval perfect in het plan van een sinistere voormalige adviseur van de Amerikaanse regering. De historicus Michael Rubin – politiek gezien eigenlijk een neo-conservatief – riep afgelopen maart op tot een hernieuwde Marokkaanse ‘Groene Mars’ naar Ceuta en Melilla: om het eigen grondgebied te consolideren en Spanje, de voormalige koloniale macht, te vernederen.

Een van Rubins argumenten is dat Ceuta en Melilla ‘een zwakke plek’ vormen ‘voor de Europese veiligheid, omdat Afrikaanse migranten er regelmatig de grens oversteken en asiel aanvragen’. Deze oproep van Rubin moeten we niet zien als een blauwdruk van Trumps beleid, vooral ook omdat de neo-conservatieven niet bepaald tot Trumps kamp behoren. Toch is het een merkwaardig toeval.

Voor de Europeanen en de Spanjaarden maakt dat niets uit. Door wie de toestroom vanuit Marokko ook wordt aangewakkerd, islamisten, Marokkaanse nationalisten of andere groepen, het verdedigen van het eigen grondgebied en de eigen waarden is de enige juiste handelwijze voor de Spanjaarden. Wie overweegt de stormtroepen zo discreet mogelijk op te vangen, begaat een strategische fout.

Nieuwe trend: van het VK naar de EU en dan naar Spanje

In Groot-Brittannië wordt dit beeld aangevuld door een onderzoek in de Telegraph. Die krant onthult dat immigranten die vanuit het VK naar de EU willen, en daar een verblijfsstatus willen krijgen, het beste voor Spanje kunnen kiezen. Want daar worden op dit moment de minste vragen gesteld. Je krijgt er ‘100 procent gegarandeerd’, aldus een mensensmokkelaar in Engeland, eerst een verblijfsvergunning en een arbeidsvergunning, en later het staatsburgerschap. De reis naar het vasteland van de EU kost maximaal £1.000. Daar komt daarna nog eens £500 bij voor een taxirit naar Spanje.

De nieuwe smokkelroute is gebaseerd op de Spaanse amnestie voor illegale migranten. Nieuwkomers uit Groot-Brittannië hoeven alleen maar te beweren dat ze al een jaar in Spanje zijn, en dan worden ze op hun woord geloofd, verzekerde een smokkelaar de verslaggever.

Daarbij spelen ook bepaalde aanscherpingen van de Britse visumregels mee, of simpelweg het feit dat een ooit verleend werk- of studentenvisum niet onbeperkt geldig is, zelfs niet in het Verenigd Koninkrijk. Bovendien worden aankomsten in Frankrijk niet systematisch gecontroleerd, terwijl elke aankomst in het Verenigd Koninkrijk op zijn minst geregistreerd wordt. Deze Franse omissie kan ook te maken hebben met de nieuwheid van deze route.

Vrolijk schommelend op weg

In elk geval toont dit aan dat de immigranten in Europa natuurlijk niet zomaar genoegen nemen met een ‘veilig’ en welvarend land. Op zoek naar nieuwe kansen wisselen ze van land als dat ze beter uitkomt. Zo worden de Europese landen tot speelbal van buitenlandse belangen.

De Telegraph kon de nieuwe route ook aantonen aan de hand van niet-Europese migranten in de laadruimtes van vrachtwagens. Zie de reclame-video’s van de smokkelaars met titels als ‘uk to spain – game done… 100% safety – details inbox me’ of ‘uk to europa – DM serious people’. De video’s tonen mannen met een donkere huidskleur, al dan niet met tulband, die vrolijk of vol verwachting richting hun bestemming schommelen.

*Matthias Nikolaidis is freelance auteur; dit artikel is eerder in het Duits verschenen op het nieuwsblog Tichy’s Einblick

Vertaling: Willy Hemelrijk

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hoe Sánchez van Spanje de nieuwe EU-migratiemagneet heeft gemaakt verscheen eerst op Wynia's Week.

Het bericht werd verspreid via het ANP. Niet zoals gebruikelijk namens de Rijksvoorlichtingsdienst, die begin dit jaar nog wel een communiqué de deur uit deed over de scheiding van prins Bernhard van Annette Sekrève. Bernhard had niemand minder dan de bekende woordvoerder Kaj van der Linden in de arm genomen, om zijn exit uit het vastgoed wereldkundig te maken.

De Ritzen Koeriers

Het is geen geheim dat de prins regelmatig in het nieuws kwam met negatieve berichten over zijn vastgoedportefeuille. Het Nederlandse publiek smulde van diverse vastgoedrelletjes. Op zijn eigen website Bernhard van Oranje valt te lezen ‘zakenman met passie voor innovatie’. En ook: ‘hij combineert ondernemerschap en innovatie met een scherp inzicht in kansen en risico’s’.

Dat is zeker waar, maar niet zonder kleerscheuren. Het begon relatief onschuldig: Bernhard startte in 1992 de Ritzen Koeriers. De naam was geleend van Jo Ritzen, die op dat moment minister van Onderwijs was. Bernhard en zijn mede-studenten gingen met veel enthousiasme pakketjes rondbrengen. Niet met de auto maar met trein, tram en bus. Gratis vervoer. Want alle medewerkers waren in het bezit van een OV-jaarkaart, die was verstrekt door het ministerie van Onderwijs. ‘Het bedrijf maakte op innovatieve wijze gebruik van de Studenten OV-jaarkaart en de beschikbare tijd van studenten’, aldus de website van de prins.

In 2000 werd het koeriersbedrijf verdacht van fraude met sociale premies. Bernhard (toen nog met Jr. achter zijn naam) trof een schikking met het Openbaar Ministerie, van naar verluidt 25.000 gulden.

De prins ging zich daarna bezig houden met onroerend goed. Samen met zijn Ritzen-zakenpartners slaagde hij erin om een aanzienlijke vastgoed-portefeuille op te bouwen. In 2017 werden zelfs Kamervragen gesteld, met een verzoek om opheldering over mogelijke regeloverschrijdingen en de rol van ministers hierin.

Snackbar

Toenmalig SP-Kamerlid Ronald van Raak was geschrokken van onthullingen dat huurders van Bernhards panden illegaal sleutelgeld moesten betalen. Er was ook gesjoemel met inschrijvingen. Van Raak vroeg de verantwoordelijke ministers of ze het met hem eens zijn dat ook leden van het Koninklijk Huis zich aan de wet moeten houden.

Het was niet het eerste incident. In 2011 publiceerde de regionale omroep van Noord-Holland een bericht met de weinig verheffende kop: ‘Snackbar moet weg van prins’. De prins had een royale oprotpremie, 50.000 euro, geboden als de zaak in de Amsterdamse Pijp binnen 10 dagen zou stoppen. Hij kreeg van de rechter toestemming om de eigenaresse het pand uit te gooien. De man van de uitbaatster lag op sterven en dat zorgde wederom voor negatieve publiciteit. De snackbar verloor en sloot uiteindelijk in 2012 zijn deuren.

Schadelijk voor imago

Dagblad van het Noorden noemde Bernhard in 2021 zelfs ‘graaiprins’. De Volkskrant was ook niet mals: ‘huisjesmelker, speculant en gewetenloze vastgoedmagnaat’. Ook al is hij geen lid van het Koninklijk Huis en valt hij niet onder de ministeriële verantwoordelijkheid, Bernhards vastgoed-schandalen straalden af op het imago van de Oranjes. Het aanzien en het imago van het Koninklijk Huis, met koning Willem-Alexander als boegbeeld en opperhoofd, werd aanzienlijk geschaad.

Op zijn social media is er nog weinig van te merken dat de prins zijn zakelijke belangen heeft afgestoten. Op zijn eigen Instagram-account staan nog steeds de websites vermeld van zijn bedrijven Levi9, Circuit Zandvoort en Waterdream, fabrikant van luxe boten. De prins is een actieve watersporter.

Bezorgde woorden

Ook Bernhards neef prins Constantijn en zijn vrouw prinses Laurentien zorgen voor politieke hoofdbrekens in Den Haag. We kunnen ons afvragen of het handig is als leden van het Koninklijk Huis zich actief bemoeien met overheidsbeleid. Prins Constantijn valt wél onder de ministeriële verantwoordelijkheid en treedt regelmatig op in talkshows als belangenbehartiger van de Nederlandse tech-industrie. Het beleid van de Nederlandse overheid moet betrouwbaarder en consistenter zijn om het ondernemingsklimaat te stimuleren, zei de prins in oktober vorig jaar, op een evenement in Amsterdam over duurzaamheid, georganiseerd door zakenblad The Economist.

Prins Constantijn maakt zich grote zorgen over de industrie en het vertrek van producerende bedrijven naar het buitenland door de afzwakkende concurrentiepositie van Nederland. Eerder deze week waarschuwde Constantijn voor achterstand op China en de VS. Het kabinet maakt zich ogenschijnlijk geen zorgen om de bezorgde woorden van de prins. Voor zover bekend is hij niet in het openbaar teruggefloten door de premier of verantwoordelijke ministers.

Net als Bernhard kwam Constantijn in opspraak met zijn vastgoed. Belangenverstrengeling lag op de loer. NRC ontdekte in 2024 dat de Stichting Gelijk(waardig) Herstel van prinses Laurentien een pand huurde dat eigendom is van prins Constantijn, haar echtgenoot. Haar bemoeienis met een explosief dossier, het toeslagenschandaal zorgde voor ophef en ruzie met het ministerie van Financiën.

Koning Willem-Alexander was betrokken bij de aanloop van de werkzaamheden van Laurentien. Hij heeft in het voorjaar van 2023 gesproken ‘met een bewindspersoon’. Dit zou toenmalig staatssecretaris Aukje de Vries kunnen zijn. In het najaar van 2023 was het Kabinet van de Koning – dat het staatshoofd ondersteunt bij zijn constitutionele taken – betrokken bij de inhoudelijke afstemming van de brief, waarin de betrokkenheid van Laurentien formeel werd vastgelegd.

Voorzichtig en transparant

Dit soort acties maken de Koning kwetsbaar. En met hem het kabinet. De vorst zou boven de partijen moeten staan en zich niet inlaten met staatszaken die zijn schoonzus aangaan. Willem-Alexander wilde niets zeggen over de rol van Laurentien en verstopt zich achter een nietszeggende opmerking. ‘Hoe daar invulling aan wordt gegeven, dat is tussen de vakminister of de minister-president en het individuele lid van het Koninklijk Huis’, aldus de koning in 2024.

De Oranjes moeten door hun rol en plek in de maatschappij voorzichtig en transparant manoeuveren, als het gaat om zakelijke avonturen. Verantwoordelijkheid tonen. Dat betekent dat ze hun imago beter moeten bewaken en hun ondernemingen beter controleren. Dit is ook een belangrijke taak voor het kabinet, dat nu de boel op zijn beloop laat als er voor de zoveelste keer een rel ontstaat.

De Tweede Kamer houdt zich meestal koest als het gaat om het Koningshuis. Politieke fall out nemen ze voor lief. Een royal die over de schreef gaat of een schandaal veroorzaakt, is een gemakkelijke schietschijf. Onbezonnen acties leiden tot politieke fall out. Dat moeten we niet willen. Publicitaire mijnenvelden dienen vermeden te worden.

De Koning had moeten voorkomen dat prinses Laurentien werd ingehuurd voor de afwikkeling van het Toeslagenschandaal. De koninklijke schandalen-lijst is nu al veel te lang. Veel incidenten zijn onnodig geweest. Het kabinet ontweek Kamervragen over de Pandjesprins.

Risico’s

Alleen de koning, de koningin, de kroonprinses en de voormalige koningin Beatrix krijgen een riante uitkering van de Staat. De andere Oranjes moeten hun eigen boontjes doppen. Daar krijgen ze ruim de gelegenheid voor en de naam ‘Van Oranje’ opent overal deuren. Werkzaamheden in het bedrijfsleven van prinsen en prinsessen moeten beter gemonitord worden. Door het kabinet, de Tweede Kamer maar ook door de koning zelf als hoofd van de familie. Koninklijke nevenactiviteiten zorgen te vaak voor grote politieke risico’s en valkuilen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Zakelijke avonturen Oranjes maken de Staat kwetsbaar verscheen eerst op Wynia's Week.

De vreselijke bosbranden bij Bordeaux zijn de ergste sinds 75 jaar. Nederland veroorzaakt echter elke vier jaar zo’n ecologische ramp, door jaarlijks 2,5 miljard kilo hout te verbranden in ruim 200 energiecentrales. Dat hout kunnen wij niet uit ons eigen vrijwel ontboste land halen. We importeren het over duizenden kilometers in grote zeeschepen uit de Baltische staten, Amerika en Azië. Dat doen we moedwillig en gesubsidieerd, onder het mom van de wettelijk bepaalde duurzaamheid en CO2-neutraliteit van houtkap en houtverbranding. Biomassa voorziet in ruim een derde van al onze zogenaamd hernieuwbare energie, meer dan windmolens en meer dan zonnepanelen.

Gesubsidieerde ontbossing door dwingende klimaatwetten

We kunnen volgens onze eigen dwingende klimaatwetten absoluut niet zonder biomassa, althans zolang we de hoge CO2-uitstoot van houtverbranding formeel niet mee hoeven te tellen in onze officiële CO2-boekhouding. De regering zou dat in navolging van vele wetenschappelijke publicaties beter wel kunnen doen, conform het voorzorgsbeginsel in onze milieuwetgeving. Dan riskeren de staat en dus wij allen echter rechtszaken van door de overheid gesubsidieerde ongekozen activisten, die beweren namens ons allen en de natuur op te treden.

De grootschalige houtkap en -verbranding die Nederland met miljarden euro’s subsidieert is helemaal niet in het belang van mens en milieu. Dat heb ik recentelijk met eigen ogen en oren kunnen zien en horen in Litouwen. Ik heb daar tijdens lange boswandelingen lange gesprekken gevoerd met lokale wetenschappers, juristen en bewoners die de massale ontbossing in hun land proberen tegen te houden. Je kunt geen tien minuten door een Litouws bos wandelen zonder kaalgekapte percelen te zien. Ook langs doorgaande wegen en vanuit de lucht zie je elke paar minuten kaalgekapte stukken bos.

Vaak laten de grote boskapbedrijven een smalle strook bomen langs paden en wegen staan, als façade voor hun nietsontziende ontbossing. Vaak ook laten ze op de gekapte hectares voor de vorm wat losse bomen staan. Dit wordt selectieve kap genoemd, dat klinkt beter dan kaalkap. Veel losstaande bomen sterven echter alsnog, omdat de enorme houthakmachines de lage begroeiing en de bodem volledig hebben vernield. De bandensporen zijn een meter breed en diep, en de kale platgereden bodem verdroogt. De overgebleven bomen verzwakken daardoor, en de wind krijgt vrij spel om ze te beschadigen of omver te blazen.

Jonge bossen zijn kwetsbaar

Op de foto boven dit stuk ziet u een recent kaalgekapt bos in Litouwen. De losse bomen die er nog staan zijn beschadigd, stervende of al dood. De lokale bewoner in het midden staat op een afgezaagde boomstronk. De wetenschapper links op de voorgrond staat in een meterbreed bandenspoor. De manshoge stronk rechts was zelfs voor de enorme hakmachines te dik om bij de grond door te zagen.

De kaalgekapte stukken bos waren vaak 100 tot 300 jaar oud. Veel overgebleven stronken hebben een omtrek van 2 tot 3 meter, veel dikker dan een volwassen mens kan omarmen. Kale percelen kunnen opnieuw aangeplant worden, of in de loop van tientallen jaren vanzelf weer bebost worden. Die jonge bossen blijven echter decennialang monoculturen van dunne gelijkjarige bomen. Onze kleinkinderen zullen niet meer meemaken dat dergelijke plantages uitgroeien tot de volwassen biodiverse bossen die ze ooit waren. We weten al zeker vijftig jaar dat een gezond bos verschillende soorten oudere en jongere bomen met veel onderbegroeiing bevat, en dat een bos met gelijkjarige en gelijksoortige aanplant kwetsbaar en labiel is.

Naaldbossen branden makkelijker dan loofbossen

We weten ook al vijftig jaar dat naaldbossen (dennen, sparren) makkelijker vlam vatten en moeilijker te blussen zijn dan loofbossen (beuken, eiken). Napoleon heeft ruim twee eeuwen geleden bij Bordeaux de nu afgebrande naaldbossen laten planten in het oorspronkelijke moerasgebied van de Gironde. Zijn doel was om het gebied te laten verdrogen, en geld te verdienen met hout- en harsopbrengst. Vandaag de dag planten houtbedrijven in Litouwen nog steeds bij voorkeur naaldbomen, omdat die per hectare sneller meer hout opleveren dan loofbomen. Die jonge naaldbossen verdrogen de grond en zijn veel gevoeliger voor bosbranden dan de oorspronkelijke gemengde bossen en loofbossen die ze kappen.

Om die reden vervangt Vlieland nu de naaldbomen die daar ruim een eeuw geleden zijn geplant deels door loofbomen. Dat bevordert de biodiversiteit, gaat uitdroging van de bodem tegen, en vermindert het risico op bosbranden. Bij het Limburgse Venray zijn we helaas nog niet zo ver. De in de vorige eeuw geplante harsrijke naaldbossen branden daar deze week als een fakkel, niet gehinderd door loofbomen en biodiverse onderbegroeiing die bodemuitdroging tegengaan.

Te cynisch om te verzinnen

Officieel zou een derde van Litouwen nog bebost zijn, maar vanuit satellieten is zichtbaar dat dit in werkelijkheid maar een zesde is. Litouwen verloor in de afgelopen 25 jaar door houtkap 470.000 hectare bos, veel meer dan alle bebossing in Nederland. Kaalgekapte hectares houden bos als bestemming, en blijven als zodanig geregistreerd ook al staan er geen bomen meer op. Bosbouwbedrijven kunnen op papier zelfs gesubsidieerd extra bos creëren door bos te kappen. Kaalgekapte bossen blijven als bos in de officiële boeken staan, en jonge aanplant kan als nieuw bos worden aangemerkt. Die jonge aanplant kan er tevens voor zorgen dat onze Nederlandse regering het geïmporteerde hout wettelijk als duurzaam mag beschouwen.

Dit is zo cynisch dat ik het niet zou kunnen verzinnen. Het is helaas de onwelkome waarheid, uitgelegd door wetenschappers die ik ter plaatse heb gesproken aan de hand van wetenschappelijke publicaties en websites zoals glad.earthengine.app. Dit alles heb ik deze week geleerd en gezien in de bossen van Litouwen, dankzij de gastvrijheid en betrokkenheid van deskundige bewoners, juristen en wetenschappers. Je kunt er vanuit een Haags kantoor nooit achterkomen hoe grootschalige commerciële houtkap op 2000 kilometer afstand er in het echt uitziet. Onze zorgvuldig opgestelde papieren regels en duurzaamheidscertificaten bieden in de werkelijkheid van eeuwenoude wouden geen enkele garantie dat de ruim tienduizend hectare bos die we elk jaar ergens in de wereld laten kaalkappen en verbranden duurzaam zijn gewonnen.

De ecocidale houtmijnbouw die ik in de kaalgekapte Baltische bossen heb gezien gaat 24/7 door, dag en nacht, zomer en winter, ook tijdens het vogelbroedseizoen. De overheid en de 2,8 miljoen inwoners van het dunbevolkte uitgestrekte Litouwen zijn vaak onwetend, onmachtig of onwillig om dit tegen te houden. De 8 miljard kilo hout die jaarlijks in Litouwen wordt gekapt gaat onder andere naar Ikea-meubels, huizenbouw, papierfabricage en energiecentrales in binnen- en buitenland. Nederland subsidieert dat laatste, want we hebben elk jaar 2,5 miljard kilo hout nodig om zogenaamd duurzaam te verbranden in ruim 200 stadswarmte- en elektriciteitscentrales.

Onze regering kan de gruwelijke boskap in Litouwen en veel andere landen wellicht nog niet tegenhouden, maar wel de subsidies daarvoor stoppen. Dat neemt in elk geval een financiële prikkel weg voor deze nietsontziende miljardenindustrie, voor wie eeuwenoude woudreuzen slechts een gratis grondstof zijn. Premier Jetten en klimaatminister Van Veldhoven kunnen zich met zoveel praktische en wetenschappelijke informatie uit binnen- en buitenland niet langer verschuilen achter onze keurige wetten en regels.

Biomassasubsidies moeten wettelijk getoetst worden

Zij zouden op zijn minst gerede twijfel moeten hebben of die keurige wetten en regels wel effectief zijn, en tot nader order de voorzorg nemen om alle subsidies voor houtige biomassa onmiddellijk op te schorten. Dat vergt politieke moed en visie, zonder angst voor onzinnige rechtszaken en Brusselse boetes. De regering kan met de juiste voorlichting de bevolking adequaat informeren, en zich in juridische procedures verweren met alle wetenschappelijke publicaties die aantonen dat het kappen en verbranden van bomen geen CO2 bespaart, wel ontbossing bevordert en bovendien biodiversiteit vernietigt.

De EU bepaalt dat commerciële bedrijven alleen staatssubsidie mogen ontvangen als ze daarmee verduurzamen en CO2 reduceren. Dat doen houtkapbedrijven en biomassacentrales niet, dus mogen ze niet langer subsidies krijgen. Dat lijkt me vanuit het kabinet-Jetten wel een proefproces waard, in samenwerking met toonaangevende wetenschappers en maatschappelijke organisaties zoals Comité Schone Lucht. Daarmee kan ons land de bijl aan de wortel zetten van het cynische oerconservatieve biomassabeleid van de EU, en de toon zetten voor progressief energiebeleid dat veel minder schade toebrengt aan natuur en klimaat.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nederland verbrandt veel meer bos dan verloren gaat door de bosbranden in Frankrijk verscheen eerst op Wynia's Week.

De mythe van de strenge scheidsrechter

In het publieke debat staat De Nederlandsche Bank bekend als de ultieme, oersaaie en onpartijdige scheidsrechter. Volgens de Bankwet 1998 en de Pensioenwet is haar officiële, wettelijke taak glashelder: zorgen dat ons financiële stelsel solide blijft (prudentieel toezicht), en de belangen beschermen van de Nederlandse spaarder en gepensioneerde. Lekker veilig, oer-Hollands en betrouwbaar, dachten we.  

De realiteit achter de deuren van de ivoren toren aan het Frederiksplein in Amsterdam is helaas een stuk minder romantisch. Onze toezichthouders zijn zo diep verweven met het bankentoezicht van de Europese Centrale Bank (ECB) – waar DNB voor grote banken simpelweg de directe instructies uit Frankfurt moet uitvoeren – dat ze in een flinke spagaat is beland. In plaats van onafhankelijk te focussen op het financieel systeem en onze portemonnee, lijkt DNB steeds vaker de rol van gids voor de politieke dromen van de Europese Unie te spelen. Ze kijkt met een soort macro-economische tunnelvisie naar de wereld, waarbij de échte risico’s voor de Nederlandse burger gemakshalve naar de achtergrond verdwijnen. Omdat die niet meer automatisch met elkaar verbonden zijn. De politieke agenda is leidend bij de ECB en de ECB is leidend bij de DNB. 

Wanneer de politieke druk uit Brussel of vanuit de ECB toeneemt, ontstaat er bij onze toezichthouders een opmerkelijke reflex: ze krijgen plotseling last van een selectief geheugen en vergeten kritische risicoanalyses te maken. Grote, ingrijpende plannen worden vervolgens met veel technisch jargon verpakt als ‘noodzakelijke updates’. Zo worden het Europees Parlement en de Tweede Kamer op het verkeerde been gezet.

Eigenlijk moet DNB risico’s juist opsporen en minimaliseren. Maar als een Europees politiek paradepaardje — zoals de macht over de financiële markten naar de Eurozone trekken — botst met het directe belang voor onze pensioenpotten, kiest DNB opvallend vaak voor Europese loyaliteit. Die helaas vaker wel dan niet haaks staat op de economische stabiliteit in Nederland. De onafhankelijke waakhond is veranderd in een politieke schoothond.

Voorbeelden uit de schaduw van het toezicht

Dat dit geen abstracte theorie is, blijkt uit een paar praktijkvoorbeelden waarbij de logica compleet zoek was:

Het EMIR 3.0-debacle: De mislukte Duitse kaping van de swapmarkt

Het meest recente voorbeeld leest als een financiële thriller: EMIR 3.0 (de Europese regels voor de handel in ingewikkelde rentecontracten, oftewel renteswaps). Na de Brexit wilden Parijs en Frankfurt de dominantie van de Londense beurs breken. Het plannetje? Verplicht alle Europese marktpartijen, inclusief onze pensioenfondsen, om minstens 15% van hun handel te verhuizen naar actieve rekeningen in de EU, zoals Eurex in Frankfurt.

DNB vond het allemaal prima, en knikte achter de schermen braaf ja. Een risicoanalyse naar de vraag of Frankfurt zo’n enorme markt bij een crisis wel aankon? Welnee, niet nodig. Terwijl Frankfurt de diepte en ervaring van Londen mist. Als onze fondsen daar verplicht hadden moeten handelen tijdens een marktcrash, waren de transactiekosten geëxplodeerd.

Angstaanjagend stil

Gelukkig werd dit feestje verstoord. Niet door de ‘brede blik van het Europees Parlement’, maar door het gerichte graafwerk van een klein clubje Europarlementariërs: Poolse rapporteur Danuta Hübner, shadow-rapporteur Erik Poulsen en ondergetekende.

Terwijl het Duitse Eurex agressief lobbyde en Frankrijk en Portugal vurig vochten voor deze gedwongen Europese ‘winkelnering’, wisten wij deze roekeloze marktverstoring in de bloedstollende trialogen van februari 2024 definitief te torpederen. De verplichte quota gingen de prullenbak in. Was dit plan wél doorgegaan, dan had die politieke koppigheid de Nederlandse gepensioneerde tientallen euro’s per maand aan misgelopen rendement gekost.

Toen DNB naderhand werd gevraagd waarom ze ons nooit voor dit miljardenrisico had gewaarschuwd, bleef het aan de andere kant van de lijn angstaanjagend stil.

We zien ditzelfde gebrek aan scherpte bij de slecht renderende Nederlandse pensioenfondsen. Terwijl buitenlandse fondsen de afgelopen tijd vrolijk meeliftten op bloeiende wereldwijde beurzen, stonden de Nederlandse fondsen volgens recente OESO-cijfers (2025) in de min.

In 2025 noteerden de Nederlandse pensioenfondsen als enige in de club van 38 OESO-landen een negatief rendement: -2,8 pct. Het gemiddelde rendement van de fondsen in de overige 37 landen was positief: +11,7 pct. Hoe kan dat?

Dat zat/zit in het toezicht: DNB heeft een nogal discutabele obsessie met de papieren dekkingsgraad. Zolang dat rekenkundige nummertje op papier door een stijgende rente leuk oogt, vindt DNB alles best. Maar ze verwaarloost haar wettelijke taak om toe te zien op de échte beleggingsrisico’s voor de gepensioneerden.

DNB stimuleerde pensioenfondsen om groen te beleggen

Sterker nog, DNB gebruikt risicomanagement nu als politieke achterdeur om groen beleggen te stimuleren. Via strenge ‘klimaatgidsen’ verplicht DNB pensioenfondsen om klimaat- en milieurisico’s in te prijzen. Beleggingen in de traditionele energiesector worden in de risicomodellen van DNB zó zwaar belast met administratieve regeldruk, dat fondsen (zoals het ABP, ons grootste pensioenfonds) zich gedwongen voelen om deze winstgevende sectoren halsoverkop te dumpen. Het resultaat? Miljarden aan beurswinst verdampte onder het mom van ‘milieurisicospreiding’.

DNB feestte omdat de groene modellen kloppen, terwijl pensioenpotten worden uitgekleed. Zo zag het ABP in 2022 bijna 100 miljard euro in rook opgaan omdat het ‘groen’ ging. Onder de ogen en met instemming van bestuurder Paul Rosenmöller, die ‘duurzaam beleggen’ boven het belang van pensioengerechtigden stelde.

De pensioentransitie: Eerst springen, dan kijken

We zien het ook bij de huidige mega-operatie: de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel (Wtp). DNB jaagt de hele sector tegelijkertijd door een gigantische IT-verhuizing om alle gegevens om te zetten naar individuele potjes. De bureaucratische deadlines zijn heilig. Maar een fatsoenlijk onderzoek naar de vraag of de softwareleveranciers deze miljardenstroom wel foutloos kunnen verwerken? Dat bleef veel te lang liggen. 

Pas toen de nieuwe Europese DORA-wetgeving (Digital Operational Resilience Act) om de hoek kwam kijken, werd pijnlijk duidelijk dat veel pensioenuitvoerders de risico’s van hun IT-uitbestedingsketens vooraf nauwelijks in kaart hadden gebracht. Waakhond DNB in Amsterdam eiste haast, maar vergat te controleren of de digitale fundering wel cyberveilig was. De papieren deadline in de beleidskamers bleek opnieuw belangrijker dan de operationele veiligheid op de werkvloer.

De Savings and Investment Union

De nieuwste blinde vlek van de toezichthouder tekent zich nu af rond de plannen voor de Savings and Investment Union (de spaar- en investeringsunie), een vervolg op de bankenunie. De EU wil dolgraag zo’n 10 tot 20 biljoen euro aan ‘slapend’ Europees spaargeld van de veilige bankrekeningen plukken en richting de risicovolle kapitaalmarkt jagen. Het achterliggende politieke doel is kraakhelder: ze wil op deze manier kapitaal voor groene investeringen, de digitale transitie en de Europese defensie bij elkaar brengen, zónder dat de overheidsuitgaven en nationale schulden die daarmee gepaard gaan exploderen.

In de ivoren torens van Brussel klinkt dat fantastisch: als al dat private geld in de markt wordt gepompt, hoeft de overheid niet extra te lenen en daalt de rente op staatsleningen fors. Dat is natuurlijk geweldig nieuws voor landen met torenhoge, bijna ondraaglijke schulden, zoals Frankrijk. Maar vanuit Amsterdam zwijgt men in alle talen over de gigantische risico’s die daaraan verbonden zijn voor de Nederlandse consument en het midden- en kleinbedrijf (MKB). 

Blije krekels op het Frederiksplein

Onze Nederlandse banken gebruiken dat stabiele spaargeld namelijk om onze hypotheken mee te financieren. Als de EU met aantrekkelijke belastingvoordelen of subsidies ons spaargeld weg wringt naar de kapitaalmarkt, droogt die goedkope financieringsbron op. Banken moeten hun geld dan duurder lenen op de internationale markt.

Het gevolg? De hypotheekrentes schieten omhoog, wat een enorme klap is voor huizenkopers én voor het MKB, de motor van onze economie. Zo’n kunstmatige rentestijging kan de huizenprijzen laten kelderen en ons rechtstreeks terugwerpen naar de donkere dagen van 2013, toen de woningmarkt volledig op slot zat. Maar vanuit het kantoor aan het Frederiksplein hoor je alleen blije krekels.

In de VS geldt ‘eerst testen, dan invoeren’. In de EU niet.

Het chronische gebrek aan vooraf testen legt een fundamentele weeffout in de Europese wetgevingscultuur bloot. In de Verenigde Staten is het sinds de Securities Act uit 1933 wettelijk verplicht dat élke ingrijpende verandering in het financiële systeem vooraf aan een loodzware, onafhankelijke risicotoets wordt onderworpen. Eerst zien, dan geloven. In de Europese Unie kennen we die harde verplichting niet. Grote veranderingen worden gedreven door politiek opportunisme en de drang naar centralisatie. Daarbij dekt de toezichthouder de risico’s voor de burger eerder toe dan dat hij ze blootlegt.

Een prachtig open gebouw, maar een gesloten beleidsfort

Als we de balans opmaken, is de conclusie pijnlijk: de feitelijke agenda en het gedrag van DNB staan steeds vaker haaks op haar wettelijke basistaken.

Het is een wrange paradox. Wie dezer dagen over het Frederiksplein loopt ziet dat het hoofdkantoor van DNB prachtig en duurzaam is verbouwd. Het is opengegooid voor het publiek en de interactieve tentoonstellingen zijn voor iedereen toegankelijk – absoluut een aanrader. Maar hoewel het fysieke gebouw glanst van openheid en laagdrempeligheid, is het daadwerkelijke handelen en het beleid van de bank helaas minder transparant en minder toegankelijk dan ooit. Achter de publieksvriendelijke glazen gevel schuilt een gesloten bureaucratisch fort. 

Wanneer een toezichthouder cruciale marktrisico’s verzwijgt om een Europees politiek project te beschermen, wanneer zij toestaat dat pensioenfondsen miljarden aan rendement mislopen zolang de dekkingsgraad-modellen maar groen uitslaan of wanneer zij zwijgt over plannen die onze nationale hypotheekmarkt kunnen ontwrichten, dan faalt zij in haar kerntaak.

Ruggengraat vereist

Het beschermen van onze financiële toekomst vereist een toezichthouder met ruggengraat. Een waakhond die onafhankelijk durft te zijn, en de marktrealiteit resoluut boven de politieke wensen van Frankfurt en Brussel stelt. Als we die onafhankelijkheid verliezen, betalen wij uiteindelijk met z’n allen de rekening.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Nederlandsche Bank is veranderd van een onafhankelijke waakhond in een politieke schoothond verscheen eerst op Wynia's Week.

Op school wordt ons geleerd dat we, in lijn met wat de Franse filosoof Charles de Montesquieu in 1748 schreef, drie gescheiden machten kennen: de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht, met ieder zijn eigen bevoegdheden. Die voorbeeldige ‘trias politica’ van Montesquieu wordt te pas en te onpas aangehaald.

Veel minder bekend is dat – in ieder geval in Nederland – de machtenscheiding van Montesquieu eigenlijk helemaal niet bestaat en ook nooit heeft bestaan. De regering heet de uitvoerende macht te zijn, maar schrijft ook vrijwel alle wetten en regels. Het parlement, de volksvertegenwoordiging, is maar een klein beetje wetgever. En de rechterlijke macht doet in de praktijk volop mee aan de wetgevende macht.

Greenpeace namens Bonaire

Op 28 januari 2026 oordeelde de rechtbank Den Haag dat de Nederlandse staat binnen 18 maanden bindende doelen in nationale wetgeving moet opnemen om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Na Urgenda is het nu Greenpeace dat met succes beleid afdwingt bij de rechter. Het vonnis roept vragen op over de machtenscheiding in Nederland. Heeft een échte machtenscheiding in Nederland wel ooit bestaan?

Eerst even kort over deze zaak: Greenpeace vertegenwoordigde de bevolking van Bonaire in een proces tegen de staat. Het eiland is volgens de stichting in groot gevaar door klimaatverandering, en de staat zou onvoldoende doen om het eiland hiertegen beschermen. Greenpeace voerde – net zoals Urgenda dat eerder deed – aan dat de staat in strijd handelt met het recht op leven en het recht op een privéleven (artikelen 2 en 8 van het Europees Verdrag inzake de Rechten van de Mens – EVRM). En omdat de staat in het Europese deel van Nederland eerder klimaatmaatregelen trof dan op Bonaire, is volgens Greenpeace sprake van discriminatie. Artikel 14 van het EVRM en het Twaalfde Protocol zouden daarom ook geschonden zijn.

De rechter stelde Greenpeace voor een groot deel in het gelijk. De staat zou ‘onvoldoende invulling hebben gegeven aan de op hem rustende zorgplicht om tijdig passende adaptatiemaatregelen te nemen om de kwetsbaarheid voor klimaatverandering van Bonaire en haar inwoners te verminderen’. Ook oordeelde de rechtbank Den Haag dat het later treffen van mitigatie- en adaptatiemaatregelen voor de inwoners van Bonaire inderdaad in strijd is met het discriminatieverbod. De rechter legde de staat de plicht op om binnen 18 maanden bindende tussentijdse doelen op te nemen in nationale regelgeving om de CO2-uitstoot terug te dringen. Ook moet er in 2030 een uitgewerkt plan worden ingevoerd om Bonaire ‘weerbaarder te maken tegen de gevolgen van klimaatverandering’.

Vervaagt de scheiding tussen rechterlijke en wetgevende macht?

Het is niet voor het eerst dat de rechter zowel de wetgevende als de uitvoerende macht door middel van creatieve interpretaties van (internationale) (mensen)rechten passeert of ergens toe dwingt. Bekende voorbeelden zijn: de Urgenda-Klimaatzaak, de zaak tegen de staat inzake het vrouwenstandpunt van de SGP, de zaak betreffende de ISIS-kinderen en de stikstof-affaire. Voortdurend wordt er gediscussieerd of de rechter zijn boekje te buiten gaat en of de scheiding tussen de rechterlijke en wetgevende macht vervaagt. Maar heeft die machtenscheiding wel ooit bestaan?

Koning vermengt de trias-machten

Neem bijvoorbeeld de positie van de koning. In artikel 42 lid 1 van onze Grondwet is bepaald dat de koning en de ministers samen de regering vormen. Als onderdeel van de regering is de koning wekelijks in gesprek met de minister-president, voert hij overleg met andere bewindslieden, ondertekent hij alle wetten en Koninklijke Besluiten (artikel 47 Grondwet), bekrachtigt hij internationale verdragen, benoemt en ontslaat hij ministers en staatssecretarissen en spreekt hij de Troonrede uit.

Tegelijkertijd is de koning voorzitter van de Raad van State (artikel 74 Grondwet), dat een adviesorgaan is van de regering en de Kamer én een rechtsprekende tak heeft. Dat is een toch zeer unieke personele concentratie: staatshoofd, uitvoerende macht én voorzitter van zowel een adviesorgaan (van de wetgevende en uitvoerende macht) als een rechtsprekend college. Het is in ieder geval een vermenging van machten die Montesquieu, grondlegger van de trias politica, wilde voorkomen.

Regeren via AMvB’s, ministeriële regelingen en nooddecreten

In Nederland bestaat er wettelijk gezien geen strikte scheiding tussen de wetgevende en uitvoerende macht op het gebied van wetgeving. Wetten worden door de Staten-Generaal en de regering gezamenlijk vastgesteld (artikel 81 Grondwet). De regering is in ons land medewetgever. Op zichzelf ondermijnt dat al het idee van een zuivere machtenscheiding. Opvallender is dat de uitvoerende macht er een handje van heeft om bij het vaststellen van belangrijke regels het parlement volledig te omzeilen. Daarvoor worden Algemene Maatregelen van Bestuur (AmvB’s), ministeriële regelingen of noodverordeningen gebruikt.

Het kabinet-Rutte II en verantwoordelijk minister Edith Schippers (VVD) wilden in 2014 hervormingen doorvoeren in het zorgsysteem, waaronder de afschaffing van de vrije artsenkeuze. Toen de Eerste Kamer het wetsvoorstel daartoe op 16 december 2014 wegstemde, presenteerde het kabinet binnen enkele dagen een alternatief: dezelfde afschaffing alsnog doorvoeren via een AMvB, op basis van artikel 126 Zorgverzekeringswet. Staatsrechtgeleerden, politici en senatoren reageerden woedend – SGP-voorman Van der Staaij sprak van ‘een schoffering van de Senaat’, ChristenUnie-senator Kuiper van ‘moedwillig vandalisme jegens het parlement’ – waarna het kabinet alsnog van de AMvB-route afzag.

Omgevingswet zet wetgevende macht langs de zijlijn

De Omgevingswet is een bundeling van allerlei AMvB’s en ministeriële regelingen – besluiten die in principe slechts bedoeld zijn om kleine, technische aanpassingen aan bestaande wetgeving te kunnen doen. Zo wijst bijvoorbeeld het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) – een AMvB onder de Omgevingswet – aan welke ‘milieubelastende activiteiten’ vergunningplichtig zijn, en onder welke voorwaarden een boer mag uitbreiden of moet inkrimpen. Maar ook de inmiddels afgeschafte nationale windturbinenormen (de uniforme normen voor geluid, slagschaduw en veiligheid van windturbines) waren vastgesteld via een AMvB en ministeriële regeling. De Raad van State kraakte de Omgevingswet al af toen het nog een wetsvoorstel was, omdat het ‘onvoldoende recht [doet] aan de medewetgevende rol van het parlement’.

Coronawetten buiten wetgevende macht om

Van maart tot december 2020 werden alle coronamaatregelen ingevoerd via noodverordeningen van de voorzitters van de veiligheidsregio’s. Vanaf 1 december 2020 ging de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 (Twm) in. Hoewel de Twm zelf een formele wet was en instemming had in beide Kamers, bepaalde de wet zelf eigenlijk niets. De wet gaf de bevoegdheid aan de minister van Volksgezondheid om via ministeriële regelingen – en dus zonder parlementaire behandeling – allerlei maatregelen op te leggen. Denk aan de mondkapjesplicht, de 1,5-meterregel en het groepsvormingsverbod. Ook de landelijke avondklok van januari 2021 was een ministeriële regeling gebaseerd op een landelijke noodwet (de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag), en werd niet voorgelegd aan de Kamers.

Van trias politica is in Nederland geen sprake

Rechters die klimaatbeleid dicteren, een koning die zowel regeringslid is als voorzitter van de regeringsadviseur en een uitvoerende macht die wetten maakt buiten het parlement om. Hoewel Nederland op papier een machtenscheiding heeft, is daar in de praktijk weinig van te merken. Noem het gerust bij de naam: van de trias politica zoals die eens bedacht is door Montesquieu is in Nederland geen sprake.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht In de rechtsstaat Nederland wordt een potje gemaakt van de scheiding van wetgevende, uitvoerende en rechtssprekende macht verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie door Den Haag loopt of rijdt, kan posters van de Gemeente Den Haag tegenkomen met de tekst: ‘Met wie drink jij een kop thee?’ De poster maakt deel uit van de campagne Omkijken naar elkaar. Op de afbeelding zitten twee personen samen aan tafel. Een van hen draagt een hoofddoek en schenkt thee uit een traditionele theepot, terwijl de andere persoon haar kopje vasthoudt. Een QR-code verwijst naar informatie over hulp geven en krijgen.

De boodschap lijkt op het eerste gezicht sympathiek en verbindend: samen theedrinken als uitnodiging tot ontmoeting, onderlinge betrokkenheid en het bieden of ontvangen van hulp. Toch roept de gekozen beeldtaal vragen op. De hoofddoek is een duidelijk zichtbaar religieus en cultureel symbool, terwijl op deze poster geen vergelijkbare herkenbare uitingen van andere levensbeschouwelijke gemeenschappen te zien zijn.

Eenzijdigheid

Waar zijn bijvoorbeeld de joodse Hagenaar met een keppel, de christelijke Hagenaar met een zichtbaar kruis of herkenbare vertegenwoordigers van hindoestaanse, koptische en andere religieuze gemeenschappen? Wanneer een lokale overheid één religieuze identiteit nadrukkelijk zichtbaar maakt, zonder dat duidelijk is hoe andere groepen binnen de campagne worden vertegenwoordigd, kan de indruk van eenzijdigheid ontstaan.

De poster kan daardoor door sommige inwoners worden ervaren als een onbedoelde vorm van ‘zachte dawa’: niet als rechtstreekse geloofsverkondiging, maar als de door de overheid ondersteunde zichtbaarheid en normalisering van één specifieke religieuze identiteit in de openbare ruimte. Dat betekent niet noodzakelijk dat dit de bedoeling van de gemeente is. Het laat wel zien dat een goedbedoelde inclusiviteitscampagne verschillend kan worden geïnterpreteerd.

Vanuit mijn ervaring als systeem- en EMDR-therapeut zie ik dat eenzijdige representatie bij mensen gevoelens van vervreemding of uitsluiting kan oproepen. Een campagne die omkijken naar elkaar wil bevorderen, moet daarom niet alleen worden beoordeeld op haar intentie, maar ook op de psychologische en maatschappelijke uitwerking van de gekozen beelden. Werkelijke inclusiviteit vraagt om evenwichtige representatie, zodat verschillende groepen zich in de communicatie van de lokale overheid kunnen herkennen.

Destructieve alliantie 

Binnen de systeemtherapie beschouwen we een samenleving of een stad als een levend, gelaagd systeem. Een gezond systeem floreert bij circulariteit, balans en heldere grenzen. Wanneer de overheid – als het sturende, bovengeschikte systeem – echter structureel en eenzijdig één specifiek subsysteem (de grootste religieuze minderheid) visueel bevoorrecht, raakt de dynamiek fundamenteel verstoord.

Er ontstaat een destructieve alliantie tussen de overheid en de grootste minderheidsgroep. Het gevolg hiervan is dat kleinere minderheidsgroepen impliciet de boodschap krijgen dat zij er visueel niet toe doen. Hun identiteit wordt door de selectieve keuzes van de gemeente naar de marge gedrukt en effectief onzichtbaar gemaakt.

Dit is een vorm van politiek opportunisme en appeasement die de schijn van verbinding wekt, maar in werkelijkheid de interne hiërarchie en polarisatie binnen het grotere Haagse systeem juist verhardt. Ware inclusiviteit eist gelijke visuele representatie van álle groepen; selectieve inclusiviteit is per definitie exclusie.

De openbare ruimte als dwingende trigger

De openbare ruimte is geen neutraal decor; het is de fysieke en psychologische bedding waarin burgers zich vrij en veilig moeten kunnen bewegen. Vanuit de trauma- en EMDR-context weten we dat onze visuele omgeving een directe invloed heeft op ons autonome zenuwstelsel. De hersenen scannen de omgeving continu op signalen van veiligheid, neutraliteit of dreiging.

Wanneer een seculiere overheid de openbare ruimte intensief vult met dwingende, religieuze symbolen, functioneert dit als een constante visuele trigger. Voor burgers die hechten aan een religie-neutrale leefomgeving of voor diegenen die totalitaire religieuze systemen in hun land van herkomst zijn ontvlucht, voelt deze door de gemeente gepromote ‘zachte dawa’ niet als een gezellige uitnodiging tot theedrinken. Ze voelt als een sluipende, door de staat gesanctioneerde inbreuk op hun seculiere vrijheid. Ze tast het fundamentele gevoel van psychologische veiligheid in de openbare ruimte aan, omdat de burger zich niet langer gesteund weet door een neutrale scheidsrechter.

De gemeente negeert liberale, seculiere en cultuurmoslims

De gemeente hanteert een naïef en pragmatisch reductionisme door de islam op deze posters te presenteren als een harmonieus, cultuur-pluriform element dat naadloos past binnen onze westerse democratie. Hiermee besteedt de overheid mogelijk te weinig aandacht aan de spanning die kan bestaan tussen bepaalde orthodox-islamitische opvattingen en seculiere uitgangspunten over gelijkwaardigheid en samenleven.

Bovendien begaat de overheid hiermee een cruciale systeemfout: zij institutionaliseert religie als een collectieve, uiterlijke groepsidentiteit. In een moderne seculiere staat is religie bij uitstek een individuele, persoonlijke en interne aangelegenheid. Door de moslimvrouw uitsluitend mét hoofddoek als het gezicht van de islamitische gemeenschap te presenteren, negeert en marginaliseert de gemeente de grote groep liberale, seculiere of cultuurmoslims die er bewust voor kiezen geen uiterlijke symbolen te dragen. De overheid bevestigt en cultiveert hiermee onbedoeld het conservatieve stereotype dat een ‘echte’ moslim onlosmakelijk verbonden is aan een collectief, zichtbaar dogma.

De democratische seculiere staat faalt hier door kortzichtig, beheersmatig pragmatisme. In een poging de sociale vrede te bewaren en de grootste minderheidsgroep in te kapselen, heeft de overheid haar belangrijkste morele anker opgegeven: strikte neutraliteit.

Herstel de neutrale grens

Een disfunctioneel systeem kan alleen herstellen door het herintroduceren van duidelijke, onwrikbare grenzen. De gemeente Den Haag moet stoppen met het faciliteren van religieuze profilering en propaganda onder de vlag van diversiteit. De politiek moet door haar burgers directer ter verantwoording worden geroepen om deze morele scheefgroei te corrigeren. De enige weg naar een werkelijk inclusieve en psychologisch veilige samenleving is een overheid die religie weer behandelt als iets persoonlijks achter de voordeur. Laat de openbare ruimte weer een neutrale vrijhaven zijn voor iedere burger, juist door haar strikt vrij te houden van religieuze symbolen.

* Kewal Jangbahadoer Sing is systeem- en EMDR-therapeut.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De gemeente Den Haag normaliseert de islamitische geloofsleer in de openbare ruimte en sluit kleinere minderheidsgroepen uit verscheen eerst op Wynia's Week.