In een korte serie inventariseerde Calvin Schukkink voor Wynia’s Week de reeks van pressiegroepen die de massale migratie naar Nederland gaande houden. De eerste vier afleveringen leest u hier, hier, hier en hier. In dit afrondende artikel: de lobbycratie achter de voortgaande immigratie is overal en is diepgeworteld in de Nederlandse politiek. Hoezo ‘grip op migratie’?

Eind februari van dit jaar schreef de koepelorganisatie Universiteiten van Nederland (UNL) samen met de Economic Boards (hierover straks meer) en de CEO’s van een aantal grote bedrijven – zoals Ahold Delhaize, Bol.com, Just Eat Takeaway, Marktplaats, Booking.com en Picnic – een brief aan het zojuist aangetreden kabinet-Jetten.

De opstellers verklaarden dat Nederland verwikkeld is in een ‘slag om talent’ en dat er ‘divers en internationaal talent’ nodig is om die slag te winnen. Volgens de briefschrijvers moet het bedrijfsleven daar ‘ruim baan’ voor krijgen en moet ook het ‘internationale karakter’ van het hoger onderwijs behouden blijven. Universiteiten zouden meer autonomie en regie moeten krijgen over de instroom van buitenlandse studenten.

Het is niet zomaar dat deze bedrijven en organisaties vragen om ander of beter beleid. In het geval van de UNL, de Economic Boards en enkele andere partijen is sprake van een zeer nauw en stevig netwerk dat voortdurend de politiek weet te beïnvloeden.

Te beginnen bij de rol voor de Universiteiten van Nederland (UNL) – de koepelorganisatie dus van alle Nederlandse universiteiten. Sinds juni 2024 is Caspar van den Berg voorzitter van de UNL. Van den Berg heeft zijn voorzitterschap enige tijd gecombineerd met zijn Eerste Kamerlidmaatschap voor de VVD.

Van den Berg heeft in het verleden vaker namens alle universiteiten gepleit voor meer ‘internationaal talent’. Niet alleen de werving ervan: hij ondersteunt ook het behouden van deze ‘internationals’ voor de arbeidsmarkt. Het is niet onwaarschijnlijk dat hij een kort lijntje heeft naar de huidige onderwijsminister Rianne Letschert van D66. Letschert was rector magnificus – men noemde haar de ‘rector of diversity’ – van de Universiteit Maastricht. In die rol pleitte ze al voortdurend voor internationalisering, verengelsing en het ‘diverser’ worden van de universiteit.

Economic Boards van Nederland

Van den Berg was een van de grote pleitbezorgers van de ‘nationale talentstrategie’ die nu in Den Haag wordt uitgerold. Dat is een samenhangende visie om binnenlands en internationaal talent aan te trekken, te ontwikkelen en te behouden. Daarvoor pleitte hij samen met de Economic Boards van Nederland – 19 regionale netwerken van grote bedrijven, kennisinstellingen en politiek bestuurders die met elkaar overleg voeren over hoe de regio ‘beter’ gemaakt kan worden.

Neem de Economic Board van Utrecht: die bestaat onder meer uit burgemeester Sharon Dijksma (Pro), wethouder van Utrecht Susanne Schilderman (D66), wethouder van Amersfoort Willem-Jan Stegeman (D66), directeuren van de Universiteit Utrecht, Hogeschool Utrecht en Nyenrode, gedeputeerde André van Schie (VVD), KNMI-hoofddirecteur Maarten van Aalst en Rabobank-bestuurslid Janine Vos.

Beroepslobbyist

Van den Berg werkt vooral nauw samen met de voorzitter van de Economic Boards Nederland Michiel Dijkman. Dijkman heeft een rijk cv: zo heeft Dijkman ruim 7 jaar lang gewerkt bij de Europese tak van Samsung. Later was hij lid van de raad van bestuur bij Nuffic, de Nederlandse organisatie voor internationalisering in het onderwijs. En tot heden is hij ook lijsttrekker voor het CDA in Zuid-Holland, bestuurslid van Media Campus NL (de mediaorganisatie die bestaat uit NPO, RTL, Ster, Beeld & Geluid), voorzitter van de ledenraad van Rabobank in Rotterdam, afgevaardigde voor het ‘Healthy Cities Network’ van de WHO én afgevaardigde van de Davos Baukultur Alliance van het WEF van Klaus Schwab. Dijkman weet wel het een en ander van lobbyen.

De grote bedrijvenlobby van VNO-NCW heeft ook een groot aandeel in het ijveren voor arbeidsmigranten. Voormalig voorzitter Ingrid Thijssen stond bekend als de ‘meest invloedrijke lobbyist van Nederland’. In 2022 deed ze nog de uitspraak dat ‘er geen tomaat op je bord ligt zonder arbeidsmigranten’. Ze heeft ook hard geijverd voor het behoud van de omstreden 30-procentregeling voor expats.

‘Young Global Leader’ als voorzitter VNO-NCW

Sinds 1 mei 2026 is Coen van Oostrom de voorzitter van VNO-NCW. Hij is al sinds 2011 betrokken bij het globalistische WEF: hij was begonnen als ‘Young Global Leader Alumni’ en is nu lid van de stuurgroep van ‘Net Zero Carbon Cities’.

Ook zit Van Oostrom in de raad van de European Council on Foreign Relations (ECFR), een internationale denktank die tot doel heeft om ‘een veilige ontmoetingsplaats te bieden waar beleidsmakers, activisten en opinieleiders ideeën kunnen uitwisselen’. Vanuit Nederland zitten ook Sigrid Kaag (D66), Kati Piri (Pro), Lilianne Ploumen (Pro) en Karien van Gennip (CDA) in de ECFR. Allemaal politici uit de pro-globalisatie en pro-immigratiehoek.

Rol voor LTO Nederland

De agrarische sector – waar relatief veel (goedkope) buitenlandse werknemers actief zijn – heeft eveneens een aandeel in het pleidooi voor meer arbeidsmigranten. Met name voor LTO (Land- en Tuinbouworganisatie Nederland) is een grote rol weggelegd. In een ouder interview met de ABU zei voormalig LTO-voorzitter en oud-CDA’er Sjaak van der Tak nog dat ‘arbeidsmigratie een noodzaak is en blijft om onze economie draaiende en onze welvaart op peil te houden’.

In hetzelfde interview pleitte Van der Tak er zelfs voor dat tegen de wil van de gemeenteraad in moet worden gezorgd voor huisvesting voor arbeidsmigranten: ‘Toen ik burgemeester van Westland was, hadden we als College van B&W zeventien mogelijke huisvestingslocaties voorgesteld. Die werden allemaal afgewezen door de gemeenteraad. In dat soort gevallen moet de provincie zijn verantwoordelijkheid nemen om in te grijpen. Want ook arbeidsmigranten […] hebben recht op goede huisvesting.’

Spin in het web: Van Gool

Centraal in de ‘huisvesting voor arbeidsmigranten’-lobby staat overigens de invloedrijke arbeidsmigratie-ondernemer Frank van Gool over wie Wynia’s Week al eerdere enkele malen berichtte, zoals hier. Van Gool was of is niet alleen groot in het binnenhalen van buitenlandse arbeid, maar inmiddels ook in het onderbrengen van die buitenlandse werknemers. Hij heeft nauwe banden met politiek en media.

Zo is Van Gool als lid (dan wel voorzitter) van de Raad van Toezicht ook weer betrokken bij de een jaar geleden opgerichte ‘anti-populistische’ beweging ‘Voor Ons Nederland’ van VVD-prominent Klaas Dijkhoff en enkele (andere) ex-campagnevoerders van de VVD, aangevuld met politici van andere partijen, onder wie Van Gools medewerker Gert-Jan Segers, die als leider van de ChristenUnie nog gekant was tegen arbeidsmigratie.

In het Comité van Aanbeveling van de beweging van Dijkhoff en Van Gool zit ook Lodewijk Asscher, die als PvdA-minister van Sociale Zaken juist nog – zij het vergeefs – ijverde voor de inperking van arbeidsmigratie.

Pikant: acht jaar geleden nam de Tweede Kamer de breed gesteunde motie-Dijkhoff van de toenmalige VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff aan, waarin de regering om onderzoek naar de bevolkingsgroei en immigratie werd gevraagd. Die motie legde de basis voor de staatscommissie-Van Zwol, die ruim twee jaar geleden pleitte voor ‘grip op migratie’.

Twee jaar na de motie kondigde Dijkhoff aan uit de politiek te stappen. Nadat hij dat begin 2021 daadwerkelijk deed kreeg hij meteen functies in de onderneming van Frank van Gool en nam zijn nieuwe lobby- en campagnebureau opdrachten aan van Van Gool, onder meer bij het bewerken van gemeenten om onderdak voor arbeidsmigranten mogelijk te maken.

Veel van de hiervoor genoemde organisaties zijn in verschillende mate betrokken bij de succesvolle lobby voor verdere ‘internationalisering’ van Nederland. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het debat rondom de voor expats zeer aantrekkelijke 30-procentregeling. Expats hoeven over 30 procent van hun inkomen geen belasting te betalen. Op een gemiddeld jaarsalaris scheelt dat enkele duizenden euro’s aan belasting.

Met name op de woningmarkt levert dat expats een groot voordeel op. Makelaarsvereniging NVM rapporteerde in 2025 dat internationals, mede vanwege de expatregeling, ‘met hetzelfde bruto inkomen een hogere hypotheek kunnen krijgen dan niet-internationals’.

Versobering expatregeling teruggedraaid

Pieter Omtzigt, toen nog een van de populairste Kamerleden, pleitte voor het stevig afbouwen van de expatregeling. Hij stelde de bekende 30-20-10-regeling voor, die in 2023 in de Tweede Kamer werd aangenomen. De politieke plannen voor het versoberen van de expatregeling kregen echter veel kritiek vanuit de grote bedrijven. Toenmalig ASML-topman Peter Wennink dreigde met het verhuizen van zijn bedrijf. Toenmalig VNO-NCW-voorzitter Ingrid Thijssen noemde de 30-procentregeling ‘onmisbaar’ voor de kenniseconomie.

In 2024 draaide kabinet-Schoof, dat nota bene juist het mandaat van de kiezer kreeg om de migratiestromen en vergaande verengelsing te beperken, de versobering terug. De onbelaste vergoeding voor expats zal wel vanaf 2027 naar 27 procent dalen.

Lobby tegen de taaltoets

Een ander succesverhaal is dat van de Wet Internationalisering in Balans (WIB) van oud-Onderwijsminister Robbert Dijkgraaf. Deze wet was in het leven geroepen om de internationalisering in toom te houden vanwege de aanhoudende woningnood, verengelsing van opleidingen en de druk op toegankelijkheid voor Nederlandse studenten.

Onder de WIB zou de minister meer mogelijkheden krijgen om anderstalige trajecten te begrenzen en internationale studentenstromen te reguleren. Daarnaast moesten universiteiten met de nieuwe wet aantonen waarom een bepaalde opleiding Engelstalig is, en niet Nederlands – de zogeheten Toets Anderstalig Onderwijs (TAO).

Hier moesten de VNO-NCW en de koepelorganisatie Universiteiten van Nederland (UNL) niets van hebben. In een reactie op het wetsvoorstel van de WIB adviseerde de VNO-NCW om de Nederlandse taaleis te schrappen. De UNL reageerde met ‘zorgen’ over de uitvoering van de TAO en het ‘verlies van de voordelen van internationalisering’.

Ook acht provincies riepen kabinet-Schoof op om de WIB ‘af te zwakken’. Ze vrezen dat het vertrek van buitenlandse studenten het hele onderwijsaanbod in de provincie kan ‘verschralen’ omdat opleidingen niet rendabel zouden zijn met louter binnenlandse instroom.

Tweede Kamer haalt de taaltoets van tafel

Enkele universiteiten lieten door het SEO onderzoeken wat de economische gevolgen zouden zijn van de WIB. De conclusie: de economische impact van minder internationale studenten in de Randstad zou een bbp-verlies betekenen van 3,9 tot 4,8 miljard euro.

Met die gegevens gingen de universiteiten en de media aan de haal. ‘Miljardenverlies samenleving bij inperking internationale studenten,’ klinkt een nieuwsbericht van de Universiteit Utrecht en Universiteit Leiden. BNR kopte: ‘Daling buitenlandse studenten kost Nederland miljarden, waarschuwen universiteiten’. Het leidde tot nieuwe debatten in de Tweede Kamer. In mei 2025 nam de Tweede Kamer een motie aan om de TAO voor bestaande opleidingen uit de WIB te halen.

Beleid ten gunste van verdere ‘internationalisering’

De Nederlandse bevolking laat voortdurend weten alle vormen van migratie te willen beperken. Daartegenover staat een machtige lobby die baat heeft bij internationale studenten en arbeiders. Niet alleen de uitzendorganisaties, maar ook de Nederlandse universiteiten, Economic Boards en werkgeversorganisatie VNO-NCW weten met succes beleid te realiseren dat juist gericht is op verdere ‘internationalisering’ van Nederland.

Samengevoegd met de eveneens succesvolle lobby’s voor asiel, studiemigratie en gezinsmigratie staat dat haaks op de wens van kiezers en van de staatscommissie Van Zwol en op wat er door de regering en de volksvertegenwoordiging met de mond wordt beleden.

Maar de lobbycratie blijkt sterker dan de democratie: van grip op migratie is in Nederland geen enkele sprake. Wat de Nederlanders willen lijkt uiteindelijk nauwelijks een rol te spelen. Sectorale en particuliere belangen wegen zwaarder.

Wynia’s Week kijkt verder als anderen aarzelen. Steunt u deze onafhankelijke journalistiek? Hartelijk dank!

Het bericht De immigratielobby is sterker dan de kiezers: er wordt niets nagelaten om Nederland ‘internationaler’ te maken verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Ik was en ben overtuigd liberaal en Van Mierlo wilde de democratie verbeteren. Maar Pechtold maakte van D66 een one-issue partij: ‘Wilders bashen, met heel weinig diepgang en veel trucjes – een machtspartij. Dat is het nog steeds, eigenlijk. En het referendum en de gekozen burgemeester willen ze niet meer.’

Hoe het polariseren begon

‘Pechtold is ook begonnen met het lelijk etiketteren, met dat extreemrechts over Wilders,’ zegt Rookmaker. ‘Er groeit nu een hele generatie op die het gewoon vindt om je politieke tegenstander te verketteren. Het is heel slecht voor het gesprek. En voor de democratie.’ En: ‘D66 is een hele andere partij geworden dan onder Van Mierlo. Heel gek is wel dat veel leden wel gewoon lid zijn gebleven. Terwijl de inhoud compleet weg is.’

Ze voegde zich bij Forum voor Democratie toen dat nog een kleine partij zonder zichtbare interne ruzies en omstreden uitlatingen was en ze werd voor die partij Eerste Kamerlid en vervolgens Europarlementariër. Het leidde meteen tot uitstoting in de privé-omgeving.

‘We hadden één keer per maand een eetclub, waar ik gewoon was om allerlei onzinnige GroenLinkse standpunten te tolereren. Maar mijn man en ik werden meteen op een strafbankje geplaatst, op een krukje, en ik mocht het niet over politiek hebben. Terwijl hun eigen maatregel volstrekt politiek was. We zijn uiteraard meteen vertrokken.’

Het uitsluiten en cancellen is een gangbaar fenomeen geworden in Nederland, constateert Rookmaker. ‘Het uitspreken van je mening ook. Alleen achter de hand durven mensen die nog te geven. In het Europees Parlement had ik een PvdA-collega die mij fluisterend bekende het helemaal eens te zijn met mijn asielvoorstellen: ‘Maar ik heb vrouw en kinderen.’

Lijkt dat niet erg op de Stasi-achtige wereld van de vroegere communistische DDR? Rookmaker: ‘Ik denk dat dat een hele goede vergelijking is. Met polarisatie en angst.’

‘De VVD een ambtenarenpartij’

Bij Forum voor Democratie brak na het hoogtepunt – de grootste partij bij de Statenverkiezingen van 2019 – meteen ruzie uit tussen de grondleggers Thierry Baudet en Henk Otten, waarna Rookmaker voor Otten koos, met wiens partij het uiteindelijk niets werd.

In de VVD zag ze niet veel: ‘Dat is eigenlijk een ambtenarenpartij geworden.’ Ze werd gevraagd door Wybren van Haga, eerder als Kamerlid uit de VVD gestoten en via Forum oprichter van de eigen partij BVNL. Die haalde geen zetels bij de laatste Kamerverkiezingen. Dorien Rookmaker, de zwevende politica, heeft het nu wel gezien. Ze ziet zich niet meer terugkeren in de politiek.

Wynia’s Week heeft een unieke formule: duizend artikelen, video’s en podcasts per jaar, en dat allemaal gratis voor iedereen, mogelijk gemaakt door de betalende abonnees. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht ‘Het D66 van Hans van Mierlo bestaat niet meer,’ zegt voormalig D66-politica Dorien Rookmaker. ‘Het is nu een hele andere partij.’ verscheen eerst op Wynia's Week.

De wereld wordt beschreven als een arena waarin macht, militaire capaciteit, economische afhankelijkheden en geopolitieke concurrentie opnieuw centraal staan. Rusland probeert invloedssferen te herstellen, China bouwt economische en militaire macht op, en de Verenigde Staten handelen steeds nadrukkelijker vanuit hun eigen nationale belangen. Dat zijn klassieke uitgangspunten van de realistische school in de internationale betrekkingen. De diagnose is dus realistisch, maar is de voorgestelde remedie dat ook?

De boodschap die we lezen horen we de afgelopen jaren tot in den treure: Europa moet geopolitiek volwassen worden, minder afhankelijk van de VS en meer eigen militaire, economische en technologische capaciteit ontwikkelen. Nederland alleen is te klein, zegt het document, en ons land moet haar veiligheidsstrategie maar op laten gaan in een Europese strategie. Het kabinet-Jetten is zelfs bereid daarvoor de traditionele unanieme besluitvorming – en dus de stem van Nederland – op te offeren, waardoor veto’s gaan verdwijnen. Gaan we dan op grond van deze nieuwe veiligheidsstrategie onze veiligheid uitbesteden aan Brussel en krijgen we daar nog minder inspraak voor terug?

Tja, ‘beleidsmakers’ spreken altijd over ‘Europa’, terwijl feitelijke macht nog steeds bij staten ligt. Brusselse instituties kennen geen geopolitieke slagkracht. De EU is geen grootmacht, want het beschikt niet over een leger, eigen inlichtingendiensten, nucleaire afschrikking, diplomatieke tradities, strategische cultuur, nee, zelfs niet een echt buitenlands- of defensiebeleid.

Wanneer er een crisis uitbreekt, kijken Europese landen niet naar de Europese Commissie, maar naar elkaar en met name naar de leiders van Frankrijk, Duitsland, Polen, Italië en – buiten de EU – het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. De EU is vooral een coördinatiemechanisme, geen machtscentrum.

Al lijken ze in Den Haag soms blindelings in die Europese macht te geloven, Europese veiligheid wordt bepaald door een paar grote staten en niet door de institutionele architectuur van Brussel. Dat betekent niet dat de EU nutteloos is, maar wel dat zij afhankelijk blijft van de politieke wil van de grotere lidstaten. Is de keuze voor meer Europese integratie dan een voor Nederland logische redenering?

Hinkend op twee gedachten

Terwijl het stuk aanvankelijk expliciet stelt dat Nederland geen realpolitik moet bedrijven, zijn juist de sterkste passages die waarin het kabinet erkent dat de wereld multipolair is geworden en dat macht weer telt. De zwakste aanname is dat institutionele EU-verdieping automatisch geopolitieke slagkracht oplevert. Zoals gezegd, meer Europese integratie leidt niet automatisch tot meer macht, omdat macht uiteindelijk nog altijd georganiseerd wordt door staten. Zonder Frankrijk, Duitsland, Polen en het VK heeft de EU geen geloofwaardige militaire macht – en die landen zijn niet bereid om – à la Jetten – hun eigen zelfstandigheid op te geven.

Beter zou het zijn geweest om in het stuk een realistische tussenpositie in te nemen: Europa heeft de EU nodig voor markt-, technologie- en industriebeleid, maar Europese veiligheid zal de komende decennia vooral worden gedragen door een kern van grote staten, aangevuld met kleinere gespecialiseerde partners zoals Nederland. Dat ligt dichter bij de huidige en historische werkelijkheid.

Kort samengevat is de veiligheidsstrategie gebaseerd op een realistische, realpolitieke analyse van de wereld, maar is de voorgestelde remedie grotendeels Europees-institutioneel. Macht wordt toegedacht aan een bestuurslaag die zelf onvoldoende strategisch vermogen bezit.

Veiligheid als compromis

Let wel, wat nu op tafel ligt is een coalitiedocument en is het een optelsom van het internationaal gedachtegoed van D66, VVD en CDA. De veiligheidsstrategie leest dan ook op verschillende plaatsen alsof zij drie tradities in het Nederlandse buitenlandse beleid heeft proberen met elkaar te verzoenen. In de eerste plaats de wat meer realistische, pro-NAVO traditie van de VVD, dan de CDA-traditie – van oudsher Atlantisch én Europees of anders gezegd: tussen realisme en institutionalisme – met tot slot de D66-traditie: de meest uitgesproken idealistische traditie die draait om de internationale rechtsorde, Europese integratie, multilateralisme, mensenrechten en mondiale samenwerking.

Dat verklaart ook waarom het document soms coherent oogt op het niveau van de diagnose (‘de wereld is gevaarlijker geworden’), maar minder eenduidig wordt zodra de vraag opkomt wie uiteindelijk de macht moet uitoefenen: de NAVO, de EU, de grote Europese staten of de Verenigde Staten.

Daarom wellicht ontbreken in het stuk ook zowel de rol van de Benelux als die van de militaire samenwerking met Duitsland. Die omissie is onvergeeflijk en illustreert één van de grootste blinde vlekken in het Nederlands denken over internationale veiligheid, mede te verklaren vanuit het Nederlandse middle power syndrome.

De buurlanden zijn het belangrijkst

De Benelux en de Duits-Nederlandse defensie-integratie zijn namelijk veel concreter dan de vaak abstract beschreven ‘Europese strategische autonomie’. De Duits-Nederlandse integratie heeft sinds de jaren negentig een unieke militaire relatie opgeleverd met onze oosterburen. Delen van de Nederlandse landmacht zijn feitelijk geïntegreerd in Duitse divisies. Militair gezien is dat een veel verdergaande vorm van samenwerking dan de meeste Europese landen ooit hebben bereikt.

De logica achter die samenwerking is helder. Duitsland is de grootste economische macht van Europa, Nederland deelt een strategische ruimte met Duitsland, de logistieke en industriële verbindingen zijn enorm, beide landen hebben vergelijkbare veiligheidsbelangen en het land is van onschatbare waarde voor onze handel en economie. Je zou zelfs kunnen stellen dat voor Nederland de Duits-Nederlandse as belangrijker is dan veel Brusselse veiligheidsinitiatieven.

Hetzelfde geldt voor de Benelux. De Benelux wordt vaak gezien als een economisch-historisch project, maar op veiligheidsgebied gebeurt er veel: geïntegreerde luchtbewaking, maritieme samenwerking (BeNeSam), gezamenlijke opleidingen en logistieke afstemming. De Benelux heeft bovendien een voordeel dat de EU vaak mist: geografische samenhang. Europa functioneert in de praktijk vaak via Frans-Duitse samenwerking, Pools-Baltische samenwerking, Noordse samenwerking, de E3 (de nieuwe Europese Driebond), de Benelux en een veelvoud van bilaterale defensie relaties.

Deze nieuwe strategie is een gemiste kans, omdat het stuk een expliciete analyse van Nederland als onderdeel van een Noordwest-Europees veiligheidsnetwerk ontbeert. Dat cluster heeft de grootste Europese havens, een enorme en cruciale energie-infrastructuur, Noordzeekabels, belangrijke defensie-industrie en strategische logistieke corridors. Bovendien zijn de buurlanden, zoals het VK, Duitsland en België, economisch veel belangrijker voor ons land dan landen elders in Europa. Inzet op de directe omgeving is misschien wel veel relevanter voor Nederland dan abstracte Europese strategische exercities.

Het Nederlands strategisch denken begeeft zich op drie niveaus: Nederland, de EU en de NAVO. Maar er is een blinde vlek: de Benelux, de Duits-Nederlandse militaire integratie en het Noordzeegebied. Juist daar bevindt zich een groot deel van de feitelijke militaire en economische macht waar Nederland dagelijks op steunt. Den Haag heeft traditioneel te veel aandacht voor de institutionele kant van de EU en te weinig voor de regionale machtsclusters die daadwerkelijk het fundament vormen van de Europese veiligheid.

Maar toch is er hoop. Het stuk meldt – interessant genoeg – de Noordzee expliciet als te verdedigen belang. Dat is misschien één van de opvallendste onderdelen van de hele strategie en mogelijk met goede gevolgen. Want zodra de Noordzee expliciet als veiligheidsbelang wordt benoemd, verschuift het perspectief van abstracte geopolitiek naar concrete geografie.

Van wereldland naar buurland

Nederland heeft zichzelf decennialang vooral gezien als wereldwijd handelsland, koploper of missionaris op allerlei gebied, diplomatiek knooppunt en voorvechter van de internationale rechtsorde. In de nieuwe veiligheidsstrategie verschijnt Nederland vrij onopvallend – maar veelbetekenend – als Noordzeestaat, stoelend op maritieme macht, als energieknooppunt en als logistieke toegangspoort tot Europa. Dat is een wezenlijk andere manier van denken.

De Noordzee is allang geen zee meer, maar een strategische ruimte, met offshore energievoorziening, windparken, internetkabels en dataverbindingen, gaspijpleidingen, elektriciteitsverbindingen en militaire aanvoerroutes. Na de sabotage van de Nord Stream en het verdachte gedrag van Russische vaartuigen op de Noordzee is het besef gegroeid dat onderzeese infrastructuur een strategisch doelwit kan zijn. De Noordzee is daardoor veranderd van economisch gebied naar veiligheidsgebied. En daarmee wordt ook de Benelux- en Duitslanddimensie weer relevant. Want als je de Noordzee centraal stelt, ontstaat automatisch een ander kaartbeeld.

Dan kijk je niet eerst naar Brussel. Dan kijk je naar de landen rondom die zee: België, Duitsland, het VK, Denemarken en Noorwegen: een Noordzee-coalitie van zowel EU-lidstaten als niet-leden, inclusief twee van de belangrijkste Europese militaire machten (het niet-EU-lid) Verenigd Koninkrijk en onze militaire partner Duitsland, naast onze nauwe bondgenoot België. Geopolitieke logica en EU-logica gaan niet altijd samen.

Als je de Noordzee werkelijk als strategische kernruimte beschouwt, dan wordt het antwoord op de vraag of Nederland het veiligheidsbeleid wel primair moet organiseren via de EU een stuk minder vanzelfsprekend. Met andere woorden: de geografie wijst richting Noordwest-Europa, terwijl de institutionele logica van het document richting Brussel wijst.

Juist daarom zou je kunnen zeggen dat de passages over de Noordzee misschien de meest interessante passages van het hele document zijn. Want daar wordt veiligheid niet afgeleid uit waarden of instituties, maar uit ligging, infrastructuur, economische afhankelijkheden en militaire kwetsbaarheden. Onontbeerlijk voor strategische autonomie en klassieke realpolitik.

En als je die gedachte consequent doorvoert, kom je bijna vanzelf uit bij de conclusie dat voor Nederland juist de Benelux, Duitsland, het VK en de Noordzee Ruimte van primair strategisch belang zijn, belangrijker in ieder geval dan de vraag of ons land nog meer bevoegdheden aan Brussel moet overdragen.

Wynia’s Week kijkt steevast over de dijken. En dan vooral naar de landen om ons heen. Bent u al supporter van deze onafhankelijke journalistieke kijk op politiek, economie en cultuur? Hartelijk dank!

Het bericht Veiligheidsbeleid van kabinet-Jetten is realistischer dan het was, maar het idealisme wil maar niet weg verscheen eerst op Wynia's Week.

Met de nodige passie wordt het streven naar strategische autonomie door politici, economen en veel anderen bepleit. Maar hoezeer willen ze die strategische autonomie nu echt? Ik loop hier drie onderwerpen na: energie, chemie en kunstmatige intelligentie.

Energie

Een energiesysteem dat betrouwbaar, stabiel, efficiënt en betaalbaar is, vormt de basis van onze economie en daarmee van onze welvaart. Strategische autonomie wordt sterk bevorderd als landen beschikken over eigen energiebronnen die een dergelijk systeem mogelijk maken.

In de VS werd twintig jaar geleden ingezet op exploratie naar olie en gas en winning door ‘fracking’. Daardoor zijn de Amerikanen inmiddels meer dan zelfvoorzienend in gas en min of meer zelfvoorzienend in olie. In de EU wilden we niets weten van fracking en we werkten exploratie zoveel mogelijk tegen.

De zelfvoorzieningsgraad in de EU is daardoor juist gedaald. Bij olie is die in twintig jaar tijd zelfs gehalveerd tot circa 20 procent (dit is inclusief het VK en Noorwegen). In ons eigen land hebben we de gaswinning uit het Groningerveld inmiddels gestaakt en storten we de putten vol beton.

Waar waren de mensen die nu om het hardst voor strategische autonomie pleiten de afgelopen twintig jaar toen onze zelfvoorzieningsgraad elk jaar een beetje daalde? En waarom hebben beleidsmakers het helemaal niet over strategische autonomie wanneer de beslissingen over het Groninger gasveld worden genomen?

Een veel gehoorde reactie op de huidige situatie is dat we strategische autonomie op energiegebied kunnen bereiken door de energietransitie te versnellen. Dat is een volstrekt betekenisloze suggestie. Vanwege de netcongestie kan dat helemaal niet op korte termijn.

En ik mag toch hopen dat de netcongestie nu al met de hoogst mogelijke urgentie wordt aangepakt. Dan heb ik het nog niet eens over de toenemende afhankelijkheid van China die met versnelde elektrificatie gepaard gaat vanwege zonnecellen, batterijen en magneten.

Bovendien zijn we voor onze totale energiebehoefte nog altijd voor circa 80 procent afhankelijk van fossiel. Het gaat heel lang duren om dat echt significant te verminderen. Wie strategische autonomie serieus neemt, kan niet volstaan met de betekenisloze oproep om de energietransitie te versnellen, maar zou ook moeten pleiten voor meer eigen productie van fossiel.

Onlangs wees ik er in een podcast op dat de Amerikanen het, vanuit het oogpunt van strategische autonomie, heel wat slimmer hebben aangepakt dan de EU. Een energiedeskundige van een Haagse denktank wierp tegen dat de Amerikanen zich juist op achterstand hebben gezet door minder haast te maken met de energietransitie. Ik vind dat een wonderlijke reactie.

De cijfers in de onderstaande tabel laten zien dat Nederland en de VS voor een vergelijkbaar percentage met fossiel in hun totale energievraag voorzien. Bovendien vergen zon en wind aanzienlijke investeringen en is de technologie, zeker bij zon, nog niet uitontwikkeld. Door voorop te lopen riskeer je later voor een lange periode juist op een concurrentieachterstand te komen.

Tabel: Primaire energieconsumptie naar bron.

Bron: berekend op basis van Our World in Data, Primary energy consumption by source

Chemie

Onlangs publiceerden economen van De Nederlandsche Bank een studie waarin ze nagingen voor welke producten we het liefst autonoom zijn, ‘kwetsbare producten’ in hun terminologie. Ten behoeve van onze strategische autonomie zouden we die dus zelf moeten produceren.

Het onderstaande overzicht is uit die studie gekopieerd. Er zal vast wel wat op af te dingen zijn, maar het is opvallend dat het in meer dan de helft van de gevallen chemische producten betreft. Misschien is dat toch ook weer niet zo opmerkelijk, want producten uit de chemie zijn nu eenmaal de basis voor de meeste andere industrieën.

De boodschap lijkt mij helder. Wie onze strategische autonomie wil versterken, moet de chemie in eigen land koesteren.

Mispoes!

De torenhoge gasprijzen in 2021/2022 hebben geleid tot een daling van de productie in onze chemie. Hoewel de energieprijzen inmiddels een stuk lager zijn dan tijdens de piek in 2021/2022 heeft de productie zich niet meer hersteld. Sterker nog, de daling zet zich tot op de dag van vandaag voort. Het kan niet anders dan dat zo het tegendeel wordt bereikt van strategische autonomie.

Afgezien van noodsignalen uit de sector zelf heerst er onder beleidsmakers een opmerkelijke onverschilligheid. Anderen zijn daarnaast niet rouwig om de teloorgang van de chemie omdat ze dat maar een vieze sector vinden. Dat mag natuurlijk, maar dan moet je niet het hoogste woord hebben over strategische autonomie.

Kunstmatige intelligentie

Een weer heel ander terrein van afhankelijkheid betreft grote Amerikaanse tech-bedrijven. Daar hebben we het niet zo op, om allerlei redenen. We hebben moeite met de governance van die bedrijven, met hun ethische kompas en we zijn bang dat de Amerikaanse overheid misbruik van onze data zal maken. We pleiten voor Europese alternatieven opdat we minder afhankelijk worden van Amerikaanse bedrijven, kortom een uitgelezen terrein om strategische autonomie te bepleiten.

Er is momenteel wereldwijd een explosie gaande van investeringen in AI. Aangezien wij graag minder afhankelijk van de Amerikanen worden, moeten we op dit gebied ons partijtje stevig meeblazen. Helaas is er reden om daar ernstig aan te twijfelen.

In geen land is de explosie aan AI-investeringen zo zichtbaar als in Taiwan, omdat die economie sterk afhankelijk is van de productie en export van geheugenchips. Wat opvalt in de Taiwanese statistieken is het onthutsende verschil tussen de ontwikkeling van de export naar de VS enerzijds en naar Europa anderzijds.

Het suggereert dat Europa ver achterblijft op het terrein van investeringen in AI. Dat impliceert dat we waarschijnlijk langdurig van de Amerikanen afhankelijk blijven. Waarom hoor ik hier niets over wanneer er wordt gepleit voor strategische autonomie?

Versterking van onze strategische autonomie staat in de belangstelling omdat de veranderende geopolitieke verhoudingen en toenemende spanningen ons ervan bewust hebben gemaakt hoe kwetsbaar we zijn.

Ik heb er gemengde gevoelens bij. Vooral omdat ik me vaak stoor aan de pleitbezorgers. Die vertellen er ten eerste doorgaans niet bij dat er een prijskaartje aan hangt. Meer autonomie impliceert per definitie een vermindering van de internationale arbeidsverdeling. Dat kost ons welvaart. Natuurlijk kun je betogen dat dat de prijs is die we ervoor over moeten hebben, maar zeg dat er wel bij.

Ten tweede – en veel meer nog – erger ik me eraan dat strategische autonomie steevast met een hoop passie wordt bepleit maar vaak snel ondergeschikt wordt gemaakt aan andere prioriteiten. En wanneer ontwikkelingen suggereren dat onze afhankelijkheid van anderen juist groter wordt, blijkt de passie voor strategische autonomie snel verdwenen om plaats te maken voor een even opmerkelijke als wonderlijke onverschilligheid. Het is om gek van te worden.

Econoom Han de Jong publiceert om de week op donderdag in Wynia’s Week zijn nieuwe nuchtere analyses van actuele ontwikkelingen in de nationale en de internationale economie. Bent u al supporter van de zeer feitelijk berichtgeving van Wynia’s Week? Hartelijk dank!

Het bericht Om gek van te worden: ‘strategische autonomie’ bepleiten en steeds iets anders doen verscheen eerst op Wynia's Week.

Hoewel dit 219 pagina’s tellende document het grootste zedenschandaal uit de moderne Britse geschiedenis fileert, passeerde de publicatie ervan in de reguliere pers nagenoeg geruisloos. Deze mediastilte is van tijdelijke aard. Om strikt juridische redenen zijn de namen van daders en faciliterende ambtenaren weggelakt. Parlementslid Rupert Lowe heeft echter aangekondigd zijn parlementaire onschendbaarheid te gebruiken om deze namen binnenkort integraal voor te lezen in het Lagerhuis.

De inhoud van het rapport vormt een vernietigende aanval op de institutionele crisis in het Verenigd Koninkrijk. De bevindingen onthullen een diepgeworteld, generatieoverschrijdend falen in 149 lokale districten. Wat het rapport verontrustend maakt, is niet alleen de schaal van de misdrijven, maar het systematische tekortschieten van publieke instellingen. Gestuurd door ideologische dogma’s hebben beleidsmakers en handhavers decennialang bijgedragen aan het in stand houden van deze praktijken.

Oververtegenwoordiging en geografische spreiding

De analytische kern van het rapport ligt bij de demografische oververtegenwoordiging van daders met een Pakistaans-islamitische achtergrond binnen de netwerken van georganiseerd groepsgerelateerd seksueel misbruik (grooming) en mensenhandel (trafficking). Sinds de eerste gedocumenteerde zaak in Bradford in 1955 is dit misbruikfenomeen al zeventig jaar aanwezig in het land.

De statistische onderbouwing is glashelder: tussen 1997 en 2018 droeg maar liefst 87% van de veroordeelden voor groepsgerelateerd zedenmisbruik een traditionele Arabische of Zuid-Aziatische naam. Deze oververtegenwoordiging wordt bevestigd door data van 264 veroordelingen voor georganiseerd kindermisbruik tussen 2005 en 2017: in 84% van de gevallen betrof het daders van Zuid-Aziatische, overwegend Pakistaanse afkomst. Dat autochtone Britse daders in deze specifieke netwerkcriminaliteit significant zijn ondervertegenwoordigd, bewijst dat het probleem zich heeft genesteld binnen specifieke culturele en religieuze kaders.

De geografische spreiding over 149 districten — circa 40% van alle Britse regio’s — illustreert de landelijke omvang. Getuigenissen van overlevenden schetsen de brute en systematische aard van de uitbuiting. Slachtoffers werden systematisch vernederd om hun weerbaarheid te breken. In diverse gevallen werd het misbruik gelegitimeerd en afgedwongen via religieuze instrumenten, zoals gedwongen islamitische huwelijken en sharia-ceremonies.

Het rapport hanteert in haar conclusies een historisch aantal van maar liefst 250.000 slachtoffers. Dit getal is gebaseerd op een statistische extrapolatie van het baanbrekende Rotherham-rapport (het Jay Report uit 2014, dat 1.400 slachtoffers in slechts één middelgrote stad blootlegde) naar de overige 149 geïdentificeerde districten.

Hoewel critici dit aantal soms betwisten, laten de officiële nationale statistieken sindsdien een sterke en onafgebroken stijging van het aantal geregistreerde verkrachtingen zien. Voor een deel betrof dit een administratieve inhaalslag: duizenden minderjarige meisjes die voorheen door de politie louter als ‘weggelopen tiener’ of ‘crimineel’ waren geregistreerd, bleken achteraf simpelweg slachtoffer te zijn van de bendes.

Omdat er naast deze registratiecorrectie echter ook sprake is van een reële toename van de netwerkcriminaliteit, moet het getal van 250.000 niet als een retorische overdrijving worden gezien, maar als een statistische ondergrens. Het werkelijke aantal slachtoffers ligt over de afgelopen decennia verspreid eerder hoger dan lager.

Institutioneel falen en politieke verantwoordelijkheid

Het institutionele falen dat het rapport blootlegt, is omvangrijk. Publieke instanties zoals de politie, ziekenhuizen en scholen worden beschuldigd van het systematisch negeren of vernietigen van bewijsmateriaal. Politieagenten schoven signalen terzijde en criminaliseerden slachtoffers door hen te categoriseren als weglopers of delinquenten.

Medische professionals ontsloegen meisjes van soms slechts 13 jaar oud uit de zorg, ondanks evidente fysieke tekenen van seksueel geweld, zwangerschap of acute zelfmoordpogingen. Scholen lieten na om de indicatoren van misbruik te registreren en verwijderden slachtoffers vaak van school in plaats van hen bescherming te bieden. Zelfs lokale vervoersautoriteiten faalden: taxivergunningen van chauffeurs werden herhaaldelijk verlengd, ondanks concrete signalen van betrokkenheid bij de misbruiknetwerken.

De politieke verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de gezamenlijke gevestigde orde. Zowel Labour als de Conservatieve Partij wordt verweten electorale en partijpolitieke belangen zwaarder te hebben laten wegen dan de openbare veiligheid. Labour-bestuurders waren vroegtijdig op de hoogte, maar kozen voor ontkenning uit angst om de electorale steun binnen de islamitische gemeenschap te verliezen.

Dit leidde tot het actief verwijderen van etniciteitsgegevens om te voorkomen dat het misbruik als raciaal of religieus gemotiveerd geweld zou worden geïdentificeerd. De Conservatieve Partij zette dit beleid in feite voort door na te laten dwingende maatregelen te nemen, zoals het verplicht stellen van etnische registratie bij zedenmisdrijven of het initiëren van een alomvattende parlementaire enquête.

Binnen deze politieke context krijgt de Londense burgemeester Sadiq Khan specifieke kritiek. Khan bleef publiekelijk volhouden dat georganiseerde grooming gangs een exclusief provinciaal fenomeen waren dat in de hoofdstad niet voorkwam. Dit standpunt nam hij in terwijl hij aantoonbaar toegang had tot interne rapportages en operationele documenten van de Metropolitan Police waarin de specifieke patronen van deze netwerken in Londen uitvoerig stonden beschreven.

De ideologische en religieuze component

De getuigenissen tonen aan dat het misbruik niet los kan worden gezien van specifieke culturele en religieuze doctrines. Slachtoffers verklaren dat zij door de daders systematisch werden ontmenselijkt en aangeduid met religieus denigrerende termen zoals ‘sluts’ of ‘kafirs’ (ongelovigen). De daders legitimeerden hun handelen vanuit een patriarchale interpretatie van de islam waarin vrouwen en niet-moslims als inferieur worden beschouwd. Deze ideologische kaders werden binnen gesloten gemeenschappen van generatie op generatie overgedragen, waardoor een cultuur van straffeloosheid ten opzichte van de autochtone bevolking ontstond.

De introductie van deze rigide clan-structuren — gekenmerkt door tribale eercodes — creëerde een dichte barrière voor de opsporing. Terwijl misdrijven binnen de eigen gemeenschap onder grote sociale druk werden bedekt, fungeerde het ontbreken van culturele taboes op de exploitatie van niet-moslimmeisjes (in casu blanke Britse arbeiderskinderen) als een katalysator voor de netwerken.

Het rapport concludeert dat de doctrine van het multiculturalisme en de institutionele obsessie met diversiteit hebben geleid tot een acute blindheid voor de risico’s van culturele segregatie. De systematische inzet van concepten als ‘racisme’ en ‘islamofobie’ functioneerde als een effectief censuurmiddel, waardoor elk kritisch maatschappelijk en politiek debat over de sociologische wortels van dit zedenschandaal in de kiem werd gesmoord.

Van Rotherham tot Henry Nowak: De actualiteit van two-tier policing

Deze institutionele blindheid is geen afgesloten hoofdstuk. Het vormt de directe blauwdruk voor de actuele crisis waarin het Britse handhavingsapparaat zich bevindt. Dit werd in juni 2026 geïllustreerd door de maatschappelijke nasleep rondom de veroordeling van Vickrum Digwa voor de moord op de 18-jarige student Henry Nowak. Digwa stak Nowak op straat dood met een kirpan (een traditioneel Sikh-mes) en claimde een religieuze uitzonderingsgrond. Om zijn daad te maskeren, trok hij tegenover de politie onmiddellijk de ‘racismekaart’ door te liegen dat het slachtoffer hem racistisch had bejegend.

De reactie van de politie legde het failliet van het systeem bloot: de zwaargewonde Nowak werd door agenten direct in de boeien geslagen, terwijl kostbare minuten voor medische noodhulp wegtikten. Deze verlamming is het directe gevolg van het vigerende Race Action Plan, een ideologische doctrine die agenten dwingt proactief te handelen naar vermeend racisme, waardoor de feitelijke slachtofferrealiteit secundair wordt.

De zaak-Nowak heeft het debat over two-tier policing — het meten met twee maten door de overheid — in een stroomversnelling gebracht. De burger constateert een diepe dubbele moraal: politie die met fluwelen handschoenen optreedt tegenover minderheden uit angst voor ideologische reputatieschade, versus onevenredige hardheid tegen de autochtone bevolking.

De parallel met het verkrachtingsschandaal is sluitend: in beide gevallen werd de fysieke bescherming van burgers ondergeschikt gemaakt aan de angst voor de racismekaart. Terwijl de politieke elite in Londen de transitie viert naar Andy Burnham — een vlottere, economisch linksere variant van Starmer die inhoudelijk echter dezelfde multiculturele lijn deelt — blijft de ideologische rot in de instituties onberekend.

De aanbevelingen en conclusie

De aanbevelingen van het rapport zijn ingrijpend. Op strafrechtelijk vlak pleit men voor significant zwaardere gevangenisstraffen. Op beleidsmatig niveau adviseert het rapport stringente immigratiebeperkingen, het intensiveren van uitzettingen en het intrekken van de nationaliteit van buitenlandse netwerkcriminelen. Een cruciale randvoorwaarde is de introductie van een stringente registratieplicht van etniciteit, religie en immigratiestatus binnen álle strafrechtelijke onderzoeken om misdaadpatronen accuraat in kaart te brengen.

Het rapport vormt de ultieme feitelijke onderbouwing van een staat die zijn morele kompas is kwijtgeraakt. Het document toont aan dat de vertrouwenscrisis onder de bevolking stoelt op een decennialang gecultiveerd systeemfalen. Voor de aanstaande regering-Burnham vormt dit dossier een tikkende tijdbom. Het rapport gaat de geschiedenis in als het zwart-op-witbewijs dat een staat die zich laat gijzelen door politieke correctheid, uiteindelijk stopt met het beschermen van zijn burgers.

Wynia’s Week kijkt over de dijken en signaleert in de buurlanden wat ook voor Nederland en de Nederlanders van belang is. Waardeert u deze kritische, onafhankelijke berichtgeving? Maak Wynia’s Week mogelijk. Hartelijk dank!

Het bericht Honderdduizenden misbruikte meisjes: rapport legt de raciale rot in de Engelse multiculturele samenleving bloot verscheen eerst op Wynia's Week.

Opmerkelijk genoeg komt het voor de provincie Zeeland eveneens als een onaangename verrassing. In het noordoosten van het land willen ze geen nieuwe kerncentrales, en in het zuidwesten wel. Het zou voor de Groningse bestuurders ‘onbespreekbaar’ zijn, maar als ze toch ergens moeten komen zijn nieuwe kerncentrales wel een kip met gouden eieren voor de provincie.

Kip met gouden eieren

De Groningse tegenstand heeft te maken met de gasbevingen en het naastgelegen werelderfgoed Waddenzee. Ook zouden provincie en gemeentes een voorkeur hebben voor andere vormen van niet-fossiele energie in de Eemshaven, zoals waterstof. Dat is vreemd, want waterstof is helemaal geen energiebron. Het moet gemaakt worden in fabrieken.

Het kabinet-Schoof heeft eerder aangegeven geen nieuwe kerncentrales in de Eemshaven te willen bouwen, teneinde Groningen te ontzien na alle schade van de gaswinning. Toch kreeg de provincie eind vorig jaar bijna een half miljoen euro van Den Haag om onder meer kennis op te bouwen over kernenergie. Verschillende partijen wilden dat geld toen niet aannemen. Het is nog onduidelijk wat het kabinet-Jetten gaat doen met het huidige advies van Tennet.

Dat advies is met name gebaseerd op de bestaande infrastructuur van het elektriciteitsnet. Die is in Groningen al zeer uitgebreid, omdat daar veel windenergie van zee het land inkomt. Twee grote nieuwe kerncentrales van elk 1,6 gigawatt – ruim drie maal zo groot als Kerncentrale Borssele – zouden in die bestaande infrastructuur kunnen worden ingepast.

Bovendien zijn er in de Eemshaven veel grootverbruikers van elektriciteit, en dan is het gunstig om in de nabijheid ook veel elektriciteit op te wekken. In Zeeland en op de Rotterdamse Maasvlakte is de bestaande infrastructuur veel minder toereikend. Het advies van Tennet is dan ook logisch, zeker omdat we de komende tien jaar de grootste moeite zullen hebben om in het hele land snel genoeg netcapaciteit bij te bouwen.

Toekomstscenario sluit niet aan bij actuele trends

Tennet baseert zich in zijn advies op de zogenaamde Koersvaste Middenweg voor 2040, kortweg KM2040. Dit scenario is de verwachte koers van de energietransitie op basis van actuele trends. Het kenmerkt zich door een sterke groei van elektriciteitsverbruik, hernieuwbare energiebronnen en economie. Dat strookt echter niet met elkaar, want de actuele trends zijn juist tegengesteld aan die kenmerken. Het elektriciteitsverbruik schommelt al twintig jaar rond 120 miljard kilowattuur per jaar, en is sinds 2018 zelfs licht gedaald.

De groei van windenergie stagneerde vorig jaar vanwege onder meer mislukte aanbestedingen voor zeewindmolens en toenemende maatschappelijke weerstand tegen landwindmolens. De groei van particuliere zonnepanelen stagneert eveneens, vanwege afschaffing van de salderingsregeling en het overvolle stroomnet. De economie tenslotte blijkt mede vanwege de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten volatiel, en groeide sinds 2023 gemiddeld met maar 1,1 procent per jaar.

Klassiek politiek wensdenken

Die tegengestelde actuele trends worden voor KM2040 aangevuld met beleidsambities uit onder meer het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE), beleidsnota’s en provinciale energievisies. Kennelijk gaan Kamer en kabinet ervan uit dat de oorzaken en gevolgen van stagnatie in elektriciteitsverbruik, windenergie en economie binnen enkele jaren met Nederlands beleid kunnen worden omgebogen naar sterke groei.

Dat ziet eruit als klassiek politiek wensdenken, zeker omdat de actuele trends in hoge mate internationaal worden bepaald. Daar hebben we vanuit Den Haag, de provincies en de Regionale Energie Strategieën (RES) bijzonder weinig invloed op.

Daarmee wordt het op zichzelf logische advies van Tennet voor de Gronings Eemshaven minder eenduidig. Als elektriciteitsverbruik, hernieuwbare energie en economie in de komende veertien jaar minder snel groeien dan KM2040 veronderstelt, dan wordt bijvoorbeeld Zeeland wellicht toch een geschikte locatie voor grote nieuwe kerncentrales.

De verantwoordelijke staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei Jo-Annes de Bat zou dat in elk geval graag zien. Hij is een Zeeuw, en heeft zich eerder als gedeputeerde sterk gemaakt voor nieuwe kerncentrales in zijn provincie.

Structurele hoogwaardige werkgelegenheid, innovatie en onderzoek

De Groningse bestuurders die nu zo uitgesproken tegen kerncentrales zijn kunnen zich in een uitgebreid werkbezoek terdege laten voorlichten door lokale bestuurders, werknemers en burgers in en om Kerncentrale Borssele. Zo’n kerncentrale heeft veel minder invloed op mens en milieu dan de 700 grote landwindmolens en de kolen- en biomassa gestookte Eemscentrale in Groningen.

Twee grote nieuwe kerncentrales zouden bovendien structurele hoogwaardige werkgelegenheid creëren tot eind van deze eeuw. Ze zouden ook veel onderzoek en innovatie stimuleren in mbo, hbo, universiteit en bedrijfsleven. Dat zou heel Noord-Nederland deelgenoot maken van het Nederlandse koploperschap in verrijkt uranium, medische isotopen en kernfysica.

Het onverwachte advies van Tennet voor de Groningse Eemshaven was vorige week uitgebreid in het nieuws. Het radioprogramma 1Vandaag liet direct minutenlang een Groningse burger aan het woord, die gaandeweg een uitgesproken tegenstander en activist tegen kernenergie in het algemeen bleek te zijn. Daar ging het advies van Tennet echter helemaal niet over.

Het is geen nieuws dat het kabinet nieuwe kerncentrales wil, dat staat gewoon in het regeerakkoord. Het is nieuws dat die nieuwe kerncentrales misschien in de provincie Groningen zouden komen. Het voegt weinig toe om daarover uitgebreid een Groningse burger aan het woord te laten die categorisch tegen kernenergie op welke locatie dan ook is.

Gronings verzet blijkt aanleiding voor lobby tegen kernenergie

Het zou veel informatiever zijn geweest om Groningers en ook Zeeuwen aan het woord te laten die neutraal of welwillend tegenover kernenergie in het algemeen staan. Als die vervolgens uitleggen waarom ze in hun provincie juist niet of juist wel nieuwe kerncentrales willen hebben worden staatssecretaris de Bat, Tennet en wij allen daar wijzer van.

In plaats daarvan bleef het bij 1Vandaag en ook in De Volkskrant bij een politiek en journalistiek achterhaalde discussie over de wenselijkheid van nieuwe kerncentrales in het algemeen. Het is vanzelfsprekend ieders goed recht om daartegen te zijn en over te berichten, maar dat is nogmaals niet de kwestie die nu voorligt.

Staatssecretaris De Bat van Klimaat en Groene Groei heeft de Tweede Kamer inmiddels laten weten dat de Groningse Eemshaven en het Zeeuwse Terneuzen nu als voorkeurslocaties worden aangemerkt. Het kabinet gaat naar verwachting later dit jaar een definitieve keuze maken. De tegenstanders van kernenergie blijven zich begrijpelijkerwijs roeren, maar kunnen in Duitsland en Frankrijk met eigen ogen zien wat het verschil is tussen wel of geen kerncentrales.

In Frankrijk wekken 56 kernreactoren op 18 verschillende locaties momenteel continu 30 tot 40 gigawatt elektriciteit op. In Duitsland wekken ruim dertigduizend windmolens en 400 miljoen zonnepanelen nu afwisselend 1 tot 70 gigawatt elektriciteit op. Zonder deze confronterende getallen kunnen we ons niet bevrijden uit het huidige wensdenken.

Frankrijk en Duitsland illustreren het verschil tussen wel en geen kerncentrales

Het gemiddelde landelijke verbruik in beide landen schommelt momenteel per dag en nacht tussen 35 en 45 gigawatt. De Franse kerncentrales voorzien daar voortdurend vrijwel volledig in. De Duitse windmolens en zonnepanelen voorzien daar helemaal niet in.

De enorme dagelijkse stroomoverschotten van met name zonnepanelen exporteert Duitsland nu op grote schaal naar een dozijn omringende landen. De nachtelijke stroomtekorten worden op vergelijkbare schaal aangevuld met binnenlandse fossiele centrales en geïmporteerde stroom uit omringende landen.

De nachtelijke import naar Duitsland komt met name uit de buurlanden Frankrijk, Nederland en Denemarken. Dat kan alleen doordat die landen over voldoende stabiele opwekcapaciteit uit kernenergie, aardgas, steenkool en biomassa beschikken. Duitsland heeft sinds 2023 geen enkele kerncentrale meer en stookt daarom steeds meer bruinkool.

Nederland wil uiterlijk in 2030 drie bestaande kolencentrales sluiten, en heeft dan nog lang geen nieuwe kerncentrales. De recente waarschuwing van Tennet dat we mogelijk al in 2028 met stroomtekorten zullen kampen is dus urgent, temeer daar Nederland en Duitsland op dezelfde uren en dagen afwisselend enorme stroomoverschotten en -tekorten zullen gaan krijgen.

Die kunnen wij en onze oosterburen niet op uur- en dagbasis gelijktijdig blijven opvangen met in- en export van elektriciteit. We kunnen ze ook niet opvangen met waterstof, want dat komt om technische en economische redenen niet goed van de grond.

Niet wensdenken maar doorpakken

Het is zaak dat het kabinet kordaat gaat doorpakken, conform het regeerakkoord getiteld Aan de slag. Het is zaak dat staatssecretaris Jo-Annes de Bat en minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei vlot beslissen waar de twee nieuwe kerncentrales gaan komen, en alles op alles zetten om ze voor 2035 te realiseren. In Zuid-Korea kunnen ze zien hoe je binnen tien jaar meerdere grote kerncentrales bouwt voor 5 miljard euro per stuk. Meer tijd en geld zouden niet nodig moeten zijn om betaalbare en betrouwbare CO₂-vrije elektriciteit als eerste levensbehoefte te blijven garanderen voor de huidige en de volgende generatie.

Wynia’s Week heeft een naam op te houden als kritisch en constructief podium voor deskundige auteurs op het vlak van klimaat en energie. Steunt u deze onafhankelijke berichtgeving? Hartelijk dank!

Het bericht Kabinet-Jetten moet nu niet langer aarzelen met de bouw van twee nieuwe kerncentrales verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor je het weet krijg je een haasje-over van stijgende prijzen, stijgende lonen enzovoort.

Miserabel

Elke regering heeft er daarom belang bij om zich maximaal in te spannen om inflatie én inflatieverwachtingen van burgers en bedrijven te beteugelen. De praktijk is anders. En dat is zeker nu de inflatie sprongsgewijs oploopt een miserabele gewaarwording.

In mei waren de prijzen van consumentengoederen en -diensten 3,5 procent hoger dan een jaar eerder, becijfert statistiekbureau CBS. In april was ‘t 2,8 procent. En dát was al aan de hoge kant. De Europese waakhond tegen inflatie, de Europese Centrale Bank, streeft bijvoorbeeld naar een inflatie van rondom 2 procent.

Economische schokken

De oorzaak van de inflatiesprong ligt in het Midden-Oosten. De blokkade van de Straat van Hormuz. Maar er is méér dan stijgende olieprijzen. Ook producten en diensten die nauw verweven zijn met olie en gas, van kunstmest en voeding tot vliegtickets, zijn meteen duurder geworden.

Alle hens aan dek, zou je zeggen. Niet alleen bij de ECB in Frankfurt die vorige week de rente met een kwartprocent heeft verhoogd tot 2,25 procent. Maar óók in Den Haag.

Bij de oorzaken van inflatie gaat het doorgaans om prijsstijgingen die voortvloeien uit economische schokken, zoals afgeknepen aanbod van gas in 2021/’22 rond de inval van Poetin in Oekraïne. Of er is sociaaleconomische inflatie: vakbonden halen looneisen binnen om de koopkracht op peil te houden.

Politieke inflatie

Maar er is nog een oorzaak. Eentje die meestal ongenoemd blijft. Politíeke inflatie. Dat zijn prijsverhogingen die veroorzaakt worden door politieke maatregelen. Door regeringsbeleid. Ook in de huidige inflatiestijging speelt dat een rol.

De eerste bron van politieke inflatie is het Nederlandse begrotingsbeleid. Dat is een permanente aanjager van economische spanningen die tot inflatie leiden. Ook het kabinet-Jetten maakt zich daaraan schuldig. Het kabinet geeft meer geld dan er aan belastingen en premies wordt geïncasseerd.

Koppel dat begrotingstekort aan de spanning op de arbeidsmarkt en je ziet dat de schaarste aan mankracht vanzelf de lonen opdrijft. En dus ook de prijzen van diensten, want veel diensten worden niet uitgevoerd door robots of AI, maar door mensen.

De tweede vorm van politieke inflatie zie je in de loonstijgingen in de publieke sector, zoals de rijksoverheid, en in de sectoren die voor hun inkomsten (deels) afhankelijk zijn van de overheid, zoals de gezondheidszorg.

Het vorige kabinet wilde de rijksambtenaren op de nullijn zetten. De ambtenaren voerden actie. Het resultaat? Het kabinet-Jetten ging akkoord met een loonsverhoging van 2,7 procent plus eenmalige uitkeringen van tussen de 1.000 en 1.400 euro. Gefeliciteerd, maar het zorgt wel voor politieke inflatie.

De derde exponent van politieke inflatie zijn lastenverhogingen. Dit jaar is bijvoorbeeld de BTW op overnachtingen van 9 naar 21 procent opgeschroefd. De lastenverhogingen hebben maar één doel: inkomsten voor de overheid om het begrotingstekort te dempen.

Goede bedoelingen

De verhogingen komen in vele varianten, soms met goede bedoelingen die juist het tegendeel bereiken van wat de bedoeling was. Hogere accijnzen op benzine, op tabaksproducten en hogere belastingen op gokken zijn voorbeelden van goed bedoeld ontmoedigingsbeleid met averechtse uitwerking. Mensen gaan dan de grens over om te winkelen. Of ze stappen over naar een buitenlandse goksite. In de categorie goede bedoelingen komen er ook een suikertaks en een vliegtaks.

Klimaatpolitiek en veiligheidspolitiek brengen ook politieke inflatie met zich mee. Om een deel van de hogere defensie-uitgaven te bekostigen verhoogt het kabinet de sociale lasten voor werknemers en werkgevers. Wat gebeurt er dan? Betalen de werknemers dat zelf door hun looneisen te matigen? Of neemt de werkgever de hogere lasten voor zijn rekening door wat winstmarge op te offeren? Dat is mogelijk, maar het ligt meer voor de hand dat bonden hogere lonen eisen en dat werkgevers prijzen verhogen, zeker als de inflatie toch al oploopt.

Geniepig

Ook klimaatpolitiek is een bron van inflatie. In 2028 is de invoering van de Europese CO2-heffing voorzien voor consumenten (zogeheten ETS2). Deze belasting is in 2005 al is ingevoerd voor de industrie. Consumenten betalen de heffing niet zelf. De leveranciers van aardgas, benzine en diesel berekenen het door in de prijs.

Hoeveel dat wordt is onduidelijk. Het kan zomaar driehonderd euro extra kosten voor een gemiddeld huishouden. Plús de BTW daarop. Dat is de meest geniepige vorm van politieke inflatie. Bovenop verhoogde accijnzen en heffingen komt altijd nog weer BTW. De overheid incasseert niet één verhoging, maar twee.

Troost

Doet de overheid dan helemaal niets om de inflatie te remmen? Jawel. De accijns op benzine blijft dit jaar nog laag. Soms is er ook geen politieke inflatie, maar déflatie, oftewel: een prijsdaling. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij de premies voor de zorgverzekeringen. Omdat het eigen risico niet verlaagd wordt, maar juist wordt verhoogd, dalen de zorgpremies.

Dat is een welkome, maar schrale troost in tijden van oplopende politieke inflatie.

Menno Tamminga praat u iedere dinsdag in Wynia’s Week bij over actuele economische ontwikkelingen. Bent u al betalend abonnee van Wynia’s Week? Zo maakt u onze unieke formule mogelijk. Hartelijk dank!

Het bericht Geschrokken van de hogere inflatie? Dat is niet alleen de olieprijs. Het kabinet weet ook van wanten, met politieke inflatie verscheen eerst op Wynia's Week.

Vier decennia later kan Nederland ook wel een flinke dosis van dit destijds als ‘het nieuwe denken’ aangeprezen medicijn gebruiken. Demokratizatsiya hebben wij immers nauwelijks. Politieke partijen hebben liever geen bestuursverkiezingen met meerdere kandidaten. Overheidsfuncties waarvoor de stemgerechtigde burger de kandidaat van zijn voorkeur mag kiezen zijn schaars. Staatshoofd, ministers, staatssecretarissen, provinciebestuurders, burgemeesters of wethouders worden bij ons niet gekozen.

Ongekozen boven ons gestelden

Ook leden van de Hoge Raad, leden van de Raad van State, rechters, de korpschefs van de tien politieregio’s, de leden van het College van Procureurs-generaal, de hoofdofficieren van justitie in de tien arrondissementen, de leden van het Landelijk Parket en het Functioneel Parket worden benoemd, niet gekozen. U mag zelfs niet kiezen aan wie u de brandweer of de vuilverwerking in uw gemeente toevertrouwt.

Het bestuur van organisaties die miljoenenboetes op kunnen leggen wordt niet gekozen. Dat geldt voor de Nederlandsche Bank, de Autoriteit Financiële Markten, de Autoriteit Consument en Markt, de Autoriteit Woningcorporaties, de Autoriteit Persoonsgegevens, de Luchtvaartautoriteit, de Voedsel en Waren Autoriteit, de Nederlandse Emissieautoriteit, de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming en de Kansspelautoriteit.

Duistere machten

Het bestuur van machtige instellingen als Rijkswaterstaat, het UWV en het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers wordt niet gekozen. (Dat COA krijgt per 15 augustus een nieuwe voorzitter: Remco Bakker). Ook de vijf op dit moment actieve regeringscommissarissen zijn niet gekozen. Dat geldt voor de Regeringscommissaris Hersteloperatie Groningen en Noord-Drenthe, de Regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld, de Regeringscommissaris Omgevingswet, de Regeringscommissaris Transitie Pensioenen en de Regeringscommissaris Nationaal Deltaprogramma. U krijgt van mij een krentenbol als u weet wie dat allemaal zijn.

Zelfs het College voor de Rechten van de Mens, de Ombudsman, de Nationaal Coördinator Groningen, de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding, en de nieuwe Nationaal Coördinator Geweld tegen Vrouwen en Huiselijk Geweld worden niet gekozen.

Voorlichten in plaats van verantwoording afleggen

Zij zijn allen boven ons aangesteld om ons te besturen, ieder voorzien van een uitgebreide staf van medewerkers en niet te vergeten: voorlichters. Wij moeten immers voorgelicht worden. Voorlichten is eenrichtingsverkeer. Wij worden niet geacht te oordelen over bestuurders. Eenmaal voorgelicht moeten we onze mond houden. Niks Demokratizatsiya. Al jaren worden onhaalbare kiesdrempels opgeworpen voor referenda en de onderdrukking wordt steeds onbeschaamder. De vertrekkende vicevoorzitter van de Raad van State stelde onlangs doodleuk dat het beter zou zijn om minder vaak verkiezingen te houden. Niemand die hem tegensprak.

Over de noodzaak van Perestroika voor Nederland zeg ik Gerard Reve na: ‘Ik ben geen intellectueel. Ik behoef niets te verzinnen.’ Mag ik wijzen op het vastlopen van het bestuur in de stikstoffuik, de verslechterende internationale concurrentiepositie, de voortdurende geldontwaarding, de onmogelijkheid om te verhuizen voor een andere baan, het verdwijnen van de leveringszekerheid van elektriciteit en drinkwater, de patiëntenstop bij huisartsen, de onmacht om de gasvoorraden gevuld te houden, de ongebreidelde groei van het overheidsapparaat, de jaar in jaar uit dalende kwaliteit van het onderwijs, de al jaren gestaag dalende arbeidsproductiviteit, de toename van de rattenpopulatie in de grote steden, de omgang met loslopende roofdieren, de almaar zwellende subsidiestromen en de paradox dat de douane aan de grens wel goederen, maar geen ongewenste vreemdelingen kan tegenhouden? De paar gekozen personen staren naar dit alles als konijnen in koplampen, knipperen en gaan dan elkaar maar weer de maat nemen.

Maar dat mag je niet zeggen

Dan de Glasnost. Inmiddels is ‘maar dat mag je niet zeggen’ in Nederland een gevleugelde uitdrukking. Godslastering is als misdrijf verdwenen. Daarvoor in de plaats is de veel fnuikender groepsbelediging getreden. Een misdrijf dat ironisch genoeg voor de Tweede Wereldoorlog in de wet is opgenomen om antisemitische uitingen tegen te gaan. Hier wordt een mes geslepen waarvan we niet weten tegen wie het gebruikt zal worden, waarschuwde een scherpzinnig Kamerlid destijds tevergeefs. Inderdaad. God kan het niet schelen wat u over hem zegt, maar het Openbaar Ministerie zit klaar om te onderzoeken of u over een groep wel mag zeggen wat u zegt.

Klikspaan, boterspaan

Als u aangifte doet van wat iemand heeft gezegd, dan gaat de politie kijken of ze een misdrijf over het hoofd heeft gezien. Iets wat de politie niet doet als u meldt dat uw fiets gestolen is en camerabeeld van de dader erbij levert alsook het adres waar volgens de ingebouwde tracker de fiets in een garagebox staat. Zo’n melding wordt terzijde gelegd door de grootste niet-militaire werkgever van Nederland. Net als meldingen van ernstiger misdrijven.

Steeds meer mensen stappen naar de rechter omdat iemand anders iets heeft gezegd, zoals een joodse organisatie deed die een optreden van rapper Ye wilde tegenhouden. Er zijn ook mensen die gewoon iemand afbellen om wat hij heeft gezegd, zoals Pakhuis de Zwijger in Amsterdam deed bij een wetenschapper. Er zijn mensen, zoals bij het Concertgebouw, die optredens willen tegenhouden van mensen omdat ze Israëlisch zijn. Dan zijn er nog studenten dan wel actievoerders die met geweld verhinderen dat mensen met andere meningen dan de hunne op een universiteit het woord mogen voeren. Dat zijn allemaal geen liefhebbers van Glasnost. Zij zijn met velen en de meeste leiders van 193 lidstaten van de Verenigde Naties staan aan hun kant.

Europa’s miskleun

Demokratizatsiya, Perestroika en Glasnost betekenden een ramp, betoogt de meestal zo zwijgzame Vladimir Poetin aan wie het maar wil horen. Hij heeft deze verderfelijke nieuwigheden dan ook de kop ingedrukt.

De mensen die Nederland en Europa besturen verklaarden zich pas toen Poetin in 2022 (voor de tweede keer) de Oekraïne binnenviel tot zijn tegenstander. Voordien niet. Toen wilden zij graag Russisch gas, via de NordStream pijpleidingen. En ach, Demokratizatsiya, Perestroika en Glasnost daar hecht bestuurlijk Europa niet aan.

Aan waarschuwingen tegen het aanpappen met de Russische alleenheerser was destijds geen gebrek: Iedere Amerikaanse regering sinds die van George Bush was tegen Nordstream. President Trump legde in zijn eerste termijn sancties op. President Biden beloofde ‘to bring an end’ aan het project als Rusland Oekraïne zou binnenvallen. Het Verenigd Koninkrijk was tegen. Polen vergeleek de aanleg met het Nazi/Sovjet pact uit 1939 en de toenmalige Navo secretaris-generaal Rasmussen waarschuwde.

Maar Angela Merkel wilde goedkoop Russisch gas om de Duitse economie te laten groeien. Frankrijk, Nederland en de Europese Commissie steunden haar. Want ach, Demokratizatsiya, Perestroika en Glasnost daar hechten de bazen van de Europese Unie niet aan. Nu groeit de Duitse economie niet meer. De Russische trouwens ook niet.

Nomenklatura

Nordstream is eerst door Poetin afgesloten en daarna door onbekenden opgeblazen. Maar in hun hart zijn de voorstanders van die gasleiding het volgens mij nog steeds met Poetin eens. Verkiezingen geven maar onrust. Ze willen geen Perestroika maar een centraal plan onder de vlag van klimaatbeleid en energietransitie. Glasnost stelt mensen maar bloot aan desinformatie. Dan stemmen ze verkeerd. Dat moeten we voorkomen. We willen niemand in de kaart spelen.

In het licht van het bovenstaande – en omdat Gerard Joling, bekend van ‘de Toppers’, inmiddels verstandiger dingen zegt dan Rob Jetten, bekend van ‘klimaat drammen’ – ben ik van plan om het woord ‘elite’ voortaan niet meer te gebruiken. Ik zie slechts een grotendeels anonieme kongsi die net zo denkt als voorheen het Tsentralny Komitet Kommoenistitsjeskoj Partii Sovetskogo Sojoeza (het Centraal Comité van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie).

Nomenklatura lijkt mij voor deze mensen de beste naam. En Demokratizatsiya, Perestroika en Glasnost daar hecht die Nomenklatura niet aan. De mensen die morgenochtend het openbaar vervoer platleggen trouwens ook niet.

Wynia’s Week zit op het vinkentouw als rechten en vrijheden van onze burgers niet vanzelfsprekend zijn. Steunt u deze onafhankelijke, ongebonden en onmisbare berichtgeving? Hartelijk dank!

Het bericht Russische les: Nederland kan wel een flinke dosis Glasnost, Perestroika en Demokratizatsiya gebruiken verscheen eerst op Wynia's Week.

Symboliek is vaak schone schijn. Vorige week tekende Trump het voorlopige akkoord met Iran in het paleis van Versailles, tijdens een lunch met de Franse president Macron. De MoU bestaat uit 14 punten, wat doet denken aan het 14-puntenplan uit 1918 van de Amerikaanse president Woodrow Wilson; als basis voor een vredesregeling in Europa na de Eerste Wereldoorlog. Veel werd verwerkt in het ‘Verdrag van Versailles’ van 1919; de nieuwe start voor het oude Europa. Dat verdrag dat zou uitlopen op een Tweede Wereldoorlog. Oppassen met Versailles! Niet alles wat schittert in spiegels, is écht.

Partij van God

Trump’s 14-puntenplan struikelt al bij punt 1: ‘een permanent einde op alle fronten, inclusief Libanon’. De laatste 2 woorden verschenen onder druk van Iran dat in Hezbollah een cruciale bondgenoot in Zuid-Libanon heeft. Deze ‘partij van God’ is ‘trigger happy’ en bestookt Noord-Israël voortdurend. Een cascade volgde. Hezbollah, geen partij bij het akkoord VS-Iran, beschiet Israël, evenmin partij bij het akkoord. Israël schiet, vanuit reflex, terug. Iran, dat ‘Libanon’ in het akkoord rommelde, wordt boos op Amerika dat wordt geacht Israël onder controle te houden.

Teheran dreigt daarop met afsluiting van de Straat van Hormuz, en chanteert de hele wereld. Trump krijgt de schuld want het 14-puntenplan garandeert ‘de territoriale integriteit en soevereiniteit van Libanon’. Vervolgens krijgt Trump ruzie met de Israëlische premier Netanyahu. En dat is precies wat Iran beoogt. Over de terroristische handlangers van Iran – Hezbollah, Hamas en Houthi’s – staat niets in het MoU.

Iran speelt schaak terwijl Trump achter een dambord zit

De rest van het MoU zit vol met punten waar, wederom, Amerikanen hun broek scheuren. Zo zegt artikel 2 dat de twee verdragspartijen zich ‘moeten onthouden van bemoeienis met elkaars interne aangelegenheden’. Iran is wereldkampioen schending van mensenrechten en het uitvoeren van doodstraffen. Dat wordt gewoon ‘verzwegen’. Het land is een religieus-ideologische dictatuur, en heeft in de vele duizenden jaren van zijn bestaan nooit een democratie gekend.

Amerika is met zijn 250 jaar (gefeliciteerd!) een nieuwkomer. Wie de geschiedenis van Iran/Perzië doorploegt ziet vele invasies van Grieken tot Romeinen, van Turken tot Arabieren en van Mongolen tot Afghanen. Iran overleefde al zijn veroveraars en speelt nu uit eigen repertoire een spelletje met Amerika.

De onderhandelingen zijn net begonnen in Zwitserland om, in 60 dagen na ondertekening van het MoU, een volwaardig verdrag te kunnen ondertekenen. In de woorden van Trump een ‘final deal’. Er zijn hete hangijzers, zoals het permanent openhouden van de Straat van Hormuz – de strategische troef van Iran.

Er is ook lekkers voor het Iraanse bewind, zoals: een fonds van 300 miljard dollar voor wederopbouw en economische ontwikkeling, een einde van alle sancties, de onmiddellijke export van Iraanse olie (grotendeels naar China), en het vrijgeven van internationaal bevroren Iraanse tegoeden, circa 100 tot 120 miljard dollar; in de VS slechts 2 miljard dollar. Die gelden vloeien echter vooral naar de corrupte Iraanse elite.

Atoomwapens

Maar er is ook een prijs. Iran ‘herbevestigt dat het geen atoomwapens zal aanschaffen of zelf produceren’. Reeds verrijkt uranium moet via de technologie van downblending minder verrijkt worden gemaakt, zodat het niet kan worden gebruikt voor atoomwapens. Het Internationale Atoom- en Energieagentschap (IAEA) in Wenen moet daarop toezien. Voor de VS is dit essentieel, maar is tegelijk het thema waar de islamitische republiek het liegen tot hoogste kunst heeft verheven. Vorig jaar juni heeft de Amerikaanse luchtmacht een grote aanval uitgevoerd met ‘bunker busters’ om opslagplaatsen van hoger verrijkt uranium op te blazen.

Iran moet tevreden zijn met minder verrijkt uranium, maar een atoomwapen is de levensverzekering van het politieke bewind. Zonder atoomwapens zullen de ayatollahs en de generaals van de Islamitische Revolutionaire Gardes (IRGC) zich naakt voelen, onwaardig voor de islamitische republiek. De trukendoos blijft onder handbereik.

Ondanks alle Amerikaanse aanvallen voelt Iran zich winnaar, want het regime heeft de eerste slag overleefd. Het probeert nu via onderhandelingen méér uit de wacht te slepen, door verdeeldheid te zaaien.

De ruzie Trump-Netanyahu is een opsteker voor Iran. Geruzie in Amerika eveneens, want in november zijn de Midterms. Het gebeurt zelden dat een zittende president de Midterms in tweede termijn goed doorkomt. Thema: de benzineprijs, essentieel voor een land met grote afstanden. De benzineprijs is nu 3,94 dollar per gallon; dat komt neer op 0,87 eurocent per liter; in Nederland is alleen de belasting op een liter benzine al hoger dan dit bedrag. In de VS geldt: benzine duur = kiezer boos. Zo medio augustus moet duidelijk worden of de grote ‘Deal’ er komt, of niet.

Regime change

In eigen huis krijgt Trump kritiek, uiteraard van de Democraten vanuit de oppositie, maar ook uit kringen van z’n eigen Republikeinen. Een gerespecteerde senator als Lindsey Graham (70) vindt de MoU tekortschieten evenals als senator Tom Cotton (49), voormalig legerofficier.

In kringen van de Amerikaanse militaire elite zijn er flinke bedenkingen. Zij zijn ‘puzzled’ en hebben het gevoel dat Trump zich door een krokodil het water laat inlokken. Trump wil een ‘deal’. Het zijn vooral gepensioneerde hoge militairen die in de media publiekelijk waarschuwen, zoals 4-sterren generaal Jack Keane. Hij zei onlangs op Foxnews: ‘Iran is niet te vertrouwen, ze liegen en bedriegen; we weten dat allemaal’. Keane: ‘We have to finish the job’. Hij wil ‘regime change’. De Democraten hopen van harte dat Trump stukloopt op Iran. Veel Europeanen hopen hetzelfde.

Franse capitulatie

Er zijn geen onafhankelijk bronnen in Teheran, maar het heersende regime voelt zich sterker. Dat bleek afgelopen weekeinde in Parijs waar de oppositionele Nationale Raad van Verzet in Iran (NCRI) een massademonstratie organiseerde tegen het bewind in Teheran.

De Iraanse minister van buitenlandse zaken, Abbas Araghchi, belde zijn Franse collega Jean-Noël Barrot om te klagen over de betoging van ongeveer 100.000 Iraanse opposanten uit heel Europa. Hij voegde eraan toe dat een bomaanslag niet was uitgesloten. Daarop trok Frankrijk de vergunning voor de betoging in en stuurde alle bussen met betogers weer naar huis. Frankrijk mist zelden een kans om te capituleren.

De rest van West-Europa is weinig anders. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz verklaarde dat de confrontatie tussen de VS en Iran niet ‘onze oorlog’ is, al eist hij wel dat de Straat van Hormuz openblijft. Alsof dat vanzelf gaat. Groot-Brittannië zoekt zichzelf, Spanje is uitgesproken pro-ayatollah en bij de Italiaanse premier Meloni is het geknuffel met Trump voorbij. Weer zo’n onnodige ruzie van Trump.

De Amerikaanse toponderhandelaar is de stugge vicepresident J.D. Vance; voordien was dat vooral minister van buitenlandse zaken, Marco Rubio. Vance komt uit de MidWest, het Amerikaanse binnenland, en schreef er een boek over: Hillbilly Elegy (Klaagzang). Rubio heeft Cubaanse ouders en voelt de buitenwereld beter aan, maar leidt de dans niet.

Het stappenplan wordt een hordenloop, onder tijdsdruk; niet zozeer voor Iran, wél voor Amerika.

Derk Jan Eppink was als journalist onder meer actief in Den Haag, Brussel en New York en opereert nu deels vanuit Wenen. Wynia’s Week is ook scherp als het gaat om internationale politiek, in het bijzonder als het gevolgen heeft voor Nederland. Steunt u onze onafhankelijke berichtgeving? Hartelijk dank!

Het bericht Trump zet zijn voet in de Iraanse klem. En Europa capituleert voor de ayatollah’s verscheen eerst op Wynia's Week.

Wanneer ik terugdenk aan de coronatijd is het voor mij nog altijd onbegrijpelijk hoe de tunnelvisie van de bestuurders in onze samenleving zo kon voortduren. En dat was niet alleen in Nederland het geval. Diezelfde tunnelvisie zien we ook nu bij andere dossiers. Je zou haast denken aan een tijdsverschijnsel dat bijna religieuze trekken heeft.

Tijdens de COVID-19-pandemie werd niet alleen een virus bestreden, maar ook de professionele ruimte van artsen. De overheid ging ons voorschrijven wie we moesten behandelen en voorrang geven. Een ander verschijnsel was hoe intelligente mensen, ondanks het feit dat ze beter wisten, toch het overheidsnarratief verkondigden.

De ‘testmaatschappij’

Voor mij kwam dat tot een hoogtepunt bij de introductie van de QR-code en de ‘test-maatschappij’. Onvergetelijk was ook de Jiskefet-waardige scène met minister Grapperhaus die op een strandpad nog even de laatste instructies gaf over de anderhalve meter afstand op het strand. Dat Grapperhaus wel beter wist, had hij gedemonstreerd bij zijn eigen huwelijksfeest. Daarbij liepen zijn gasten gewoon elkaar zoenend en zonder ook maar een spoortje van de anderhalve meter door elkaar op het feestelijke bordes.

In Nederland speelde de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) ook een bijzondere rol. Degenen die de IGJ al wat langer volgden en hun methoden kenden, waren daar niet zo verbaasd over. Die rol van de IGJ verdient al heel lang een kritische reflectie, maar heeft die nooit gekregen waarbij het zelfcorrigerend vermogen van de IGJ de laatste 20 jaar kennelijk beperkt was. De tijd van een voor de politiek en het ministerie lastige en zelfstandig kritische denker als hoogste baas van IGJ, zoals prof. Herre Kingma, was al lang voorbij.

Natuurlijk past begrip voor het feit dat het voor IGJ lastig is goede mensen aan te trekken omdat werken bij de IGJ onder andere betekent het werken met veel minder vrijheidsgraden als professional en veelal minder betaald, voor medisch specialisten. Wanneer bovendien de hoogste baas van IGJ geen krachtige persoonlijkheid is, is het lastig laveren voor IGJ tussen politiek wenselijk, door media min of meer gedwongen reageren op het schandaal van de dag, en een werkelijk inhoudsgedreven onafhankelijke koers varen. Niet zelden wordt de IGJ opgezweept door politici om hard te meppen wanneer een of ander schandaal in de media is verschenen. Helaas vaak zonder dat de juiste context al bekend is.

De hoogste IGJ-functionaris is bovendien geen door de beroepsgroep gekozen toezichthouder, maar een politieke topbenoeming door de ministerraad binnen het ABD/TMG-kader. De positie van de IGJ als onderdeel van het ministerie van VWS brengt een inherente spanning met zich mee tussen onafhankelijk toezicht en politieke verwachtingen.

Toezicht, maar ook onderdeel ministerie

Een belangrijke taak van IGJ is toezicht op de medisch-verpleegkundige discipline, waarbij het belangrijk is te beseffen dat IGJ onderdeel is van het ministerie van VWS. En hoe minder lastig de hoogste baas van IGJ is, hoe makkelijker deze is aan te sturen door de politiek.

Want waar toezicht noodzakelijk is, kan het in tijden van onzekerheid ook ontsporen. Laat één punt vooraf helder zijn. Er is geen solide wetenschappelijk bewijs dat ivermectine of hydroxychloroquine, in welke combinatie dan ook, een gunstig effect hebben op het beloop van COVID-19. Evenmin is er overtuigend bewijs voor enig effect bij long-COVID. Beweringen in die richting zijn niet gebaseerd op robuuste data. Als wetenschapper kan ik daar weinig ruimte laten voor interpretatie.

Maar daarmee is de discussie over het optreden van de IGJ tijdens de pandemie niet beslecht. Want de vraag is niet alleen wie er inhoudelijk gelijk had. De vraag is hoe een toezichthouder omgaat met artsen die – in een context van onzekerheid – afwijken van de norm.

In de vroege fase van de pandemie ontbraken bewezen therapieën. In vitro studies suggereerden mogelijke effectiviteit, de klinische druk was immens en patiënten verslechterden voor onze ogen. In zulke omstandigheden grijpen artsen terug op een oud principe: handelen naar beste weten met beperkte kennis. Dat is geen ontsporing van de geneeskunde, maar haar oorsprong.

Huisarts Rob Elens belichaamt dat spanningsveld. Als tropenarts had hij ervaring met de middelen die hij voorschreef. Zijn overtuiging dat ze werkten was ongetwijfeld gekleurd door bias – zoals dat geldt voor iedere individuele klinische waarneming. Maar zijn fundamentele tekort was niet kwade wil, het was een gebrek aan scholing in moderne methodologie: hoe onderscheiden we effect van schijn, en causaliteit van correlatie?

Juist daar had ondersteuning moeten volgen. In plaats daarvan werd hij, na vergeefse pogingen om aansluiting te vinden bij het formele onderzoeksveld, geconfronteerd met hard ingrijpen. De IGJ koos niet voor begeleiding of inkadering, maar – mede op instigatie van de minister – voor afschrikking, op een manier die de grenzen van proportioneel toezicht ver overschreed.

Averechts effect

Wie te goeder trouw werkende artsen publiekelijk corrigeert zonder hen inhoudelijk mee te nemen, bereikt zelden gedragsverandering. Men bereikt eerder het tegenovergestelde: terugtrekking, verharding van standpunten en in sommige gevallen radicalisering.

Dat is geen theoretisch risico. We hebben het gezien bij internationaal gerenommeerde onderzoekers. Paul Marik, ooit een gerespecteerd intensivist en wetenschapper, raakte overtuigd van de effectiviteit van vitamine C en hydrocortison bij sepsis. Wat begon als een hypothese, groeide uit tot een bijna onwrikbaar geloof – gevoed, niet afgeremd, door weerstand vanuit de wetenschappelijke gemeenschap. Uiteindelijk leidde dat niet tot correctie, maar tot isolatie.

Onzekerheid en grote druk

Ook dichter bij huis is dit mechanisme herkenbaar. Binnen de intensive care zijn vaker ‘bijna-religieuze’ overtuigingen ontstaan rond onbewezen interventies. Vroege toepassing van continue nierfunctievervangende therapie (CVVH), nog vóór duidelijke indicaties, werd door sommigen met grote stelligheid verdedigd.

Hetzelfde gold voor zeer strikte glucoseregulatie bij kritiek zieke patiënten. In beide gevallen waren de overtuigingen sterker dan de data, en werden kritische geluiden aanvankelijk maar beperkt geaccepteerd. Ik heb dat persoonlijk als criticaster ondervonden.

Maar dit soort dynamiek is inherent aan een vakgebied dat opereert onder onzekerheid en hoge druk. Juist daarom vraagt het om een volwassen reactie van toezichthouders. Niet elke afwijking is een misstand; niet elke misvatting vereist een sanctie.

De IGJ heeft in de pandemie te vaak gekozen voor het zwaarste instrument. Dat patroon was al zichtbaar in eerdere dossiers, zoals de casus-Tuitjenhorn (huisarts pleegde zelfmoord nadat de inspectie hem op non-actief had gesteld en Justitie hem aanklaagde voor moord, red.), waar ongekend hard optreden leidde tot publieke beschadiging en een klimaat van angst, in een casus die eindigde in de tragische zelfdoding.

Maar IGJ heeft ook complete instellingen onnodig beschadigd en verkeerd de maat genomen. Instellingen en professionals die vrezen voor reputatieschade en sancties, worden defensief en angst voor de IGJ wordt het Leidmotief. Dat remt open debat en kritische zelfcorrectie – precies de mechanismen die de wetenschap nodig heeft.

De rol van de media versterkt dit. In plaats van de complexiteit van klinisch handelen onder onzekerheid te duiden, kiest een deel van de pers reflexmatig de zijde van de toezichthouder. Schuld en sanctie verkopen beter dan twijfel en nuance.

Meer dan handhaving

Toezicht blijft essentieel. Maar effectief toezicht in een crisis vraagt om meer dan handhaving. Het vraagt om proportionaliteit, om begrip van klinische realiteit en vooral om investering in kennis. In dit opzicht lijkt het lerend vermogen van IGJ beperkt.

Wanneer artsen buiten gangbare lijnen kleuren, dient ook de vraag gesteld te worden hoe zeker die lijnen zijn. Maar daarvoor is inhoudelijke kennis nodig, die IGJ helaas veelal ontbeert. Anderzijds, natuurlijk bestaan er ook grenzen die niet overtreden mogen worden en is strak toezicht noodzakelijk.

Wanneer dat onderscheid niet gemaakt wordt, loop je het risico precies datgene te versterken wat men wil bestrijden. Niet de afwijking verdwijnt, maar zij verhardt. De les van COVID-19 is daarom dubbel.

Wetenschap moet leidend zijn—zonder uitzondering. Maar de weg naar die wetenschap vraagt om juiste duiding van de relativiteit en de bestaande onzekerheid en een infrastructuur van ondersteuning, niet van afstraffing. Als IGJ de relatieve aard van medisch bewijs en de onvermijdelijke onzekerheid in de klinische werkelijkheid niet goed weet te duiden, en vooral disproportioneel met veel machtsvertoon straft, ondermijnt zij niet de dissident, maar de zorg.

De les van COVID is dubbel. Wetenschap moet leidend zijn. Maar de weg daarnaartoe vraagt om volwassen omgang met onzekerheid – geen inquisitie.

Armand Girbes, intensivist-klinisch farmacoloog en tot voor kort hoogleraar intensive care-geneeskunde, schrijft iedere maand een column voor Wynia’s Week. Wynia’s Week belicht het nieuws graag van verschillende kanten. Steunt u deze onafhankelijke aanpak? Hartelijk dank!

Journaliste Eva Munnik publiceerde bij Uitgeverij Blauwburgwal haar nieuwe boek ‘De Covidstaat’, waarin ook de ervaringen van Armand Girbes aan bod komen. Het boek is nu overal te koop.

Het bericht Is de zorginspectie IGJ er om toezicht te houden of om af te schrikken? verscheen eerst op Wynia's Week.