Thierry Breton is niet welkom in de VS. De voormalige EU-commissaris dreigde in 2024 een interview van Elon Musk met toenmalig presidentskandidaat Donald Trump op X (voorheen Twitter) te verbieden: omdat tijdens de live-uitzending nepnieuws en desinformatie dreigden te worden verspreid, zonder dat er ‘gemodereerd’ kon worden.

Het inreisverbod is een speldenprik in een controverse die teruggaat tot 2015. Toen begon de Europese Commissie zich zorgen te maken over het toenemende protest tegen massamigratie en multiculturalisme. Ook werd Rusland (naar later bleek ten onrechte) beschuldigd van het beïnvloeden van de uitslag van de Amerikaanse (2016) en Franse (2017) presidentsverkiezingen. In plaats van te luisteren naar de voorkeuren van de kiezer greep de Europese Commissie naar middelen om kritische geluiden te censureren.

Onder het mom van het aanpakken van haatspraak en desinformatie werd in 2015 het EU Internet Forum opgetuigd, dat misbruik van internet voor terroristische doeleinden moest bestrijden. In 2016 (tegen haatspraak) en in 2018 (tegen desinformatie) kwamen er ‘niet-bindende’ gedragscodes voor socialemediaplatforms, waarin deze beloofden inhoud te censureren. Wereldwijd, omdat anders ontduiken via VPN mogelijk was. De inhoud van de gedragscodes werd zorgvuldig afgestemd met ngo’s. Als platforms niet meewerkten, zouden de gedragscodes wet worden.

Miljardenboetes

Amerikaanse bedrijven werden meteen hard aangepakt. Zo kreeg moederbedrijf Alphabet tussen 2017 en 2019 miljardenboetes van Google voor ‘machtsmisbruik’ via de advertentietak AdSense en het mobiele betalingssysteem Androïd. En ook voor het voortrekken van de eigen productvergelijker in resultaten van zijn zoekmachine.

In 2019 kwam de nieuw aangetreden Europese Commissie onder leiding van Ursula von der Leyen met het voorstel de gedragscodes om te zetten in een Digital Services Act (DSA). De DSA kwam tot stand in 2022 en werd effectief in 2023. Niet voldoen aan de DSA kan leiden tot een forse boete van maximaal 6 procent van de wereldwijde omzet of een totale ban in de EU. De wet verplicht platforms om samen te werken met ‘external stakeholders’, waaronder met name ook ngo’s.

Overigens gingen de gedragscodes niet op in de DSA. Wie voldoet aan de gedragscodes geniet bescherming tegen de toepassing van de DSA. Aangezien de EU van de westerse landen de meest vergaande wetgeving heeft rond censuur, werd voldoen aan de DSA de wereldwijde standaard. Wat dus implicaties heeft voor andere landen, zoals de VS. Daar waren de Democraten veelal bereid mee te werken aan de EU-maatregelen, terwijl de Republikeinen kozen voor de confrontatie. In twee achtereenvolgende rapporten problematiseerde een Republikeinse commissie inhoud en reikwijdte van de DSA en bracht een aantal onthullende feiten naar boven. Dat gebeurde door via dagvaardingen informatie op te vragen bij tien techbedrijven: Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, OpenAI, Reddit, Rumble, TikTok en X.

De Europese Commissie implementeerde met de DSA niet alleen vergaande wetgeving, maar ging bij de toepassing van de regels ook nog eens meten met twee maten. Zo is de Global Disinformation Index (GDI) leidend als het gaat om de betrouwbaarheid van websites. De GDI is een ngo die geld ontvangt van overheden en linksleunende filantropische organisaties, zoals de Open Society Foundations van George Soros. De GDI heeft het vooral voorzien op de rechterkant van het politieke spectrum. Onder de verzamelnaam ‘extreemrechts’ werd – conform de GDI – veel inhoud met een conservatief karakter als gevaarlijk gesignaleerd door de Europese Commissie. Vooral als het gaat over immigratie en gender is het label ‘violent right-wing extremism’ gauw geplakt. Berichten uit rechtse hoek over deze thema’s die nog net door de beugel konden (zogenaamde ‘borderline content’), werden door algoritmes naar beneden geplaatst, wat aanmerkelijk scheelt in advertentie-inkomsten. Hoewel de GDI transparantie tot kernprincipe heeft verheven, is er geen jaarverslag.

In tientallen bijeenkomsten met socialemediaplatforms en ngo’s drong de Europese Commissie de afgelopen jaren aan op het aanpakken van desinformatie over corona, de Russische invasie in Oekraïne en rond diverse verkiezingen. Deelname aan deze bijeenkomsten was verplicht en platforms moesten rapporteren wat ze deden aan het bestrijden van desinformatie. In de maanden voorafgaand aan het van kracht worden van de DSA pasten veel platforms hun ‘community guidelines’ op dit punt aan.

De eerste toepassing van de DSA was bij verkiezingen in Slowakije in het najaar van 2023. Uitingen als ‘There are only two genders’ en ‘Children cannot be trans’ werden met een beroep op de DSA verwijderd. De Europese Commissie stuurde TikTok een lijst met 63 accounts die moesten worden gecensureerd.

Ook in Nederland

Hierna was Nederland aan de beurt. Voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november 2023 was er een speciale bijeenkomst met TikTok en de Europese Commissie. Over wat er precies is besproken, is niets bekend. Dat het in dit geval om slechts één bijeenkomst ging, zegt overigens weinig over de werkwijze van de Europese Commissie. Alleen al in Brussel vonden in de periode 2023-2025 tientallen vergaderingen plaats over toepassing van de DSA door socialemediaplatforms. Telkens als er ergens verkiezingen waren – in Polen, Frankrijk, Ierland en zelfs buiten de EU in Moldavië – werd ook nog een bijeenkomst in het desbetreffende land georganiseerd om landspecifieke aandachtspunten en accenten te zetten.

Zo was er zes weken voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025 opnieuw een bijeenkomst in Nederland met socialemediaplatforms als Alphabet, Meta, Microsoft, TikTok en tal van ngo’s. Deze bijeenkomst werd georganiseerd door de Autoriteit Consument & Markt. De ACM is onder de DSA aangewezen als Digital Services Coordinator, die in Nederland de supervisie heeft over de DSA en deze moet handhaven.

De agenda van deze bijeenkomst maakt duidelijk dat van socialemediaplatforms werd verwacht dat zij actief censuurmaatregelen zouden toepassen. Welke ngo’s precies deelnamen, blijkt niet uit de stukken. In ieder geval aanwezig waren Bits of Freedom en Justice for Prosperity (JfP).

Bits of Freedom zegt te streven naar ‘een open en rechtvaardige informatiesamenleving’. Het wordt financieel vooral gesteund door andere ngo’s, waaronder de Open Society Foundations van George Soros. Onder de werkzaamheden vallen zaken als de ‘dekolonisatie van digitale rechten in Europa’, ‘algoracisme’ en digital welfare.

Wie de website van Justice for Prosperity bezoekt, krijgt de indruk dat de EU een vrijplaats is voor rechtsextremisten die onder aanvoering van Andrew Tate en met steun van Trump los gaan op allerlei kwetsbare minderheden. Ook wordt de uitslag van elke verkiezing in de EU volgens JfP beïnvloed door grootschalige Russische inmenging. JfP werkt met een budget van 250.000 euro per jaar dat nagenoeg volledig wordt opgebracht door overheden (met name de EU) en ngo’s. Oprichter en CEO Jelle Postma is een graag geziene gast aan de Nederlandse talkshowtafels, waar hij gretig schermt met zijn verleden bij de NCTV en de AIVD. In een recent rapport beschuldigt JfP ook Wynia’s Week van het ondermijnen van fundamentele mensenrechten door statistische informatie over immigratie en de etnische achtergrond van criminelen te publiceren.

Geen juridische basis

Onderdeel van het interventierepertoire van de DSA is verder een ‘Rapid Response System’, waarin door de EC goedgekeurde factcheckers de mogelijkheid hebben om ‘priority censorship requests’ te doen in de aanloop naar verkiezingen. Dit Rapid Response System werd ingezet tijdens de verkiezingen in Frankrijk (2024), Moldavië (2024), Roemenië (2024 en 2025) en Duitsland (2025).

Met name de bemoeienis met de presidentsverkiezingen in Roemenië ging ver. Interne TikTok-documenten laten zien dat er via TikTok geen Russische beïnvloeding plaatsvond, anders dan veel media suggereerden. De documenten laten verder zien dat veel inhoud die populistische en nationalistische kandidaten steunde, werd verwijderd zonder dat daar een juridische basis voor was. Vanaf een bepaald moment in de campagne vroegen de Roemeense verkiezingsautoriteiten om alle afbeeldingen van de populistische kandidaat Călin Georgescu te verwijderen. Voorafgaand aan de nieuwe presidentsverkiezingen een half jaar later blijkt dat met name TikTok werd belaagd door de Roemeense autoriteiten en de EC om de censuurregels verder aan te scherpen.

De Amerikaanse rapporten laten zien dat de Europese Commissie met behulp van de DSA meningen wil censureren die niet schadelijk of illegaal zijn. Daarbij verplichten de gedragscodes en de DSA socialemediaplatforms om samen te werken met ngo’s en factcheckers, met name in verkiezingstijd. Over wat die ngo’s en factcheckers precies doen en hoe het zit met hun financiering, kom ik terug in het tweede deel van mijn artikel.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe de Europese Commissie stiekem probeert om ‘verkeerde’ verkiezingsuitslagen te voorkomen, óók in Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

Het IPCC hanteert voor zijn klimaatvoorspellingen een handvol scenario’s voor hoeveel CO2 de mensheid deze eeuw nog gaat uitstoten. Het somberste scenario met 6 graden opwarming in 2100 (RCP 8.5 of, in een recentere editie, SSP5-8.5) is nu geschrapt, evenals het meest gunstige scenario, waarin de opwarming onder de 1,5 graden blijft.

Het is belangrijk om te benadrukken dat dit zeer onexacte wetenschap is: het energieverbruik van de mensheid hangt primair af van de groei van de wereldbevolking en de welvaart, dus als je zo’n scenario schrijft, probeer je eigenlijk de sociaal-economische geschiedenis van de mensheid in de komende eeuw te voorspellen. We weten door terug te kijken hoe goed dat tot nu toe gelukt is: niet, dus.

Deugstrijdpunt voor alarmisten

Wat betreft het meest gunstige scenario, met slechts 1,5 graad opwarming: het is al een paar jaar duidelijk dat dit niet meer haalbaar is. En over SSP5-8.5 betogen realisten binnen de klimaatwetenschap al tien jaar dat dit scenario met zijn explosief toenemende CO2-uitstoot ongeloofwaardig is.

Dat het IPCC dit nu officieel toegeeft door deze scenario’s te schrappen, was wereldnieuws. Collega Maarten van Andel plaatste deze zet van het IPCC deze week al in z’n politieke en maatschappelijke context.

Het schrappen van SSP5-8.5 werd meteen een soort deugstrijdpunt voor klimaatalarmisten: er is geen sprake van, zeggen die, dat het IPCC er naast zat of te lang aan dit rampscenario heeft vastgehouden. Volgens hen zien we hier een voorbeeld van de preventieparadox: juist omdat de gevolgen van SSP5-8.5 voor de mensheid zo vreselijk waren, is er klimaatbeleid doorgevoerd om dit scenario te voorkomen.

Is dat plausibel? Gegeven een gestaag groeiende mensheid en dito mondiale welvaart, is CO2-arme energie de enige manier om de groei van de CO2-uitstoot te dempen. Ontegenzeggelijk is het aandeel ‘hernieuwbare’ energie (zon en wind) de afgelopen decennia snel gegroeid (terwijl kernenergie ongeveer gelijk bleef). Maar zou zonder hernieuwbare energie het rampscenario SSP5-8.5 zich in volle hevigheid voltrokken hebben?

Die snelle groei van ‘hernieuwbaar’ neemt niet weg dat hun aandeel in de totale energieconsumptie van de wereld nog steeds weinig voorstelt. Zie onderstaand overzicht:

Bron: https://ourworldindata.org/energy-production-consumption/

Zon- en wind-energie zijn de roze en donkerblauwe sliertjes rechtsboven. De groeipercentages deze eeuw ogen dan wel spectaculair, maar dat komt omdat ze op vrijwel nul begonnen in 2000.

Hoe zou deze ontwikkeling het SSP5-8.5 scenario verijdeld hebben? Om daar een beeld van te krijgen, heb ik deze grafiek op schaal in onderstaande grafiek van het SSP5-8.5 scenario voor deze eeuw geplakt:

Bron: https://rogerpielkejr.substack.com/p/rcp85-is-officially-dead, afbeelding bewerkt door AJ

De sliertjes zon- en wind zijn in deze bredere context vrijwel niet meer te zien, en vallen in het niet bij de gigantische toename van de fossiele uitstoot van SSP5-8.5 (de bovenste rode stippellijn). Uiteraard is het mogelijk dat zon- en wind de rest van deze eeuw nog sterk groeien, maar je kunt niet met droge ogen beweren dat wat ‘hernieuwbaar’ de afgelopen twintig jaar geleverd heeft, in de glazen bol het grote verschil maakt om van SSP5-8.5 af te stappen: dat was altijd al een vergezocht rampscenario.

Merk ook op dat het nieuwe hoogste uitstoot-scenario van het IPCC, CMIP7 High (rode doorgetrokken lijn), niet een kleine bijstelling is ten opzichte van SSP5-8.5, maar tweederde van de voorspelde groei in de CO2-uitstoot schrapt.

Nog steeds te somber

Deze afbeelding komt van de door alle alarmisten verketterde klimaatwetenschapper Roger Pielke jr., die al jaren tegen zulke rampscenario’s ageert. In zijn beoordeling zijn de nieuwe Medium-scenario’s die het IPCC nu het meest waarschijnlijk acht nog te somber. Hij wijst op een vreemde manoeuvre om de CO2-uitstoot (en dus de mondiale opwarming) van die scenario’s op te krikken: die nemen aan dat er in 2100 13 à 14 miljard mensen op aarde zijn, 3 à 4 miljard meer dan de VN-prognoses.

Pielke concludeert dan ook: ‘Het nieuwe Medium kun je beter beschouwen als een worst-case scenario, in plaats van een scenario gebaseerd op het huidige beleid. (…)Misschien, als de voorspelde demografische trends omlaag blijven gaan, zal CMIP Low zoiets voorstellen als het “huidig beleid” scenario.’ CIMP7 Low is de groene lijn in de grafiek, die naar ‘netto-nul’ in 2080 gaat.

Bangmaker voor dure maatregelen

Nu de IPCC-rampscenario’s ook officieel ten grave gedragen zijn, zullen instanties als het KNMI en allerlei klimaatalarm-afdelingen op universiteiten eens diep in hun ziel moeten kijken: is er nog wel een klimaatcrisis? Het KNMI paste in 2023 de IPCC-scenario’s toe op Nederland en kwam op basis van SSP5-8.5 uit op meer dan een meter zeespiegelstijging in 2100. Dat gaat dus niet meer gebeuren. Ook ‘extreme’ hittegolven (wat in een alleszins leefbaar land als Spanje trouwens normaal zomerweer is) gaan Nederland bij nader inzien niet teisteren.

Ondanks de al jaren aanzwellende kritiek fungeren RCP8.5 en SSP5-8.5 nog steeds in al het klimaatbeleid als bangmaker om dure maatregelen af te dwingen. Neem bijvoorbeeld de motivatie voor het beruchte, 28 miljard euro kostende klimaatpakket van Rob Jetten in 2023 om 0,000036 graad opwarming te voorkomen. Jetten, klimaatminister in het kabinet Rutte IV, beweerde toen dat zijn klimaatpakket noodzakelijk en kosteneffectief was, omdat Nederland anders ‘onleefbaar’ zou worden, en er tot 2050 173 miljard euro klimaatschade zou zijn.

Het is voor normale mensen nauwelijks te bevatten wat een compleet kulverhaal dit is – wat ook de belangrijkste reden is dat Jetten er mee wegkwam: normale mensen geloven niet dat een minister zonder blikken of blozen in de Tweede Kamer desinformatie kan verspreiden. Dit schadebedrag plukte Jetten van een website, de Klimaatschadeschatter, die uitgaat van het RCP8.5 scenario. Met die berekening en de draai die Jetten daar aan gaf is overigens nog veel meer mis, zie deze column.

Minstens vijf jaar te lang

Het is maar één voorbeeld hoe rampscenario RCP8.5, meestal zonder dat dit expliciet gemaakt wordt, als rechtvaardiging voor extreem beleid moet dienen. Het is ook het voornaamste argument waarom adaptatie (je eigen land voorbereiden op klimaatverandering, bijvoorbeeld door dijkverhoging) onhaalbaar zou zijn, zodat alles moet worden ingezet op mitigatie (klimaatverandering voorkomen door de mondiale CO2-uitstoot naar nul terug te brengen, te beginnen in eigen land).

De zelfcorrectie op dit punt heeft in de klimaatwetenschap ongeveer tien jaar geduurd, en dat was minstens vijf jaar te lang. De politiek hoeft niet dezelfde fout te maken: die kan eisen dat het KNMI en andere instanties die zich met klimaatbeleid bemoeien, zoals het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) nog dit jaar met een herijking van hun scenario’s en adviezen komen.

Arnout Jaspers is auteur van De Klimaatoptimist. Het boek is verschenen bij Uitgeverij Blauwburgwal en is HIER te bestellen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Exit rampscenario’s: hoog tijd om het hele klimaatbeleid op de schop te nemen verscheen eerst op Wynia's Week.

Mensen die zich zorgen maken over de komst van andere culturen naar Nederland, over massa-immigratie en de gebrekkige integratie van nieuwkomers in de Nederlandse samenleving, over het uiteenvallen van de samenleving en over de komst van een azc in hun achtertuin, worden niet alleen in de politiek en media weggezet als een extreem- of radicaalrechts gevaar voor de ‘democratische rechtstaat’. Ze kunnen nu ook, voor zover zij kerkelijk zijn, een licht verontwaardigde ouderling op huisbezoek verwachten. Die man of vrouw zal vriendelijk zijn, geen personen of partijen noemen, je niet onder censuur plaatsen of naar de brandstapel leiden, maar je toch duidelijk willen maken dat je foute ideeën aanhangt die met het christelijk geloof (‘discipelschap’) onverenigbaar zijn, en daar moet je nog maar eens goed over nadenken.

Er bestaat in Nederland sinds 1968 een Raad van Kerken. Negentien kerken en organisaties zijn bij deze Raad aangesloten. De belangrijkste leden zijn de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) en de Rooms-Katholieke Kerk (RKK). De RKK heeft in Nederland zo’n 3,5 miljoen leden, de PKN zo’n 1,3 miljoen (maar leden zijn nog geen kerkgangers). De Raad zet zich in voor de ‘oecumenische dialoog’ (het gesprek tussen de verschillende kerken, met de bedoeling zoveel mogelijk eenheid te creëren) en wil het ‘welzijn van de samenleving’ dienen.

‘Bedreiging voor het geloof’

Vanuit die laatste doelstelling heeft de Raad een ‘handreiking’ van tien pagina’s gepubliceerd met de titel: De weg van discipelschap. In deze handreiking spreekt de Raad zich uit tegen ‘radicaalrechts gedachtegoed’, dat niet alleen in de samenleving maar ook tot in de kerkbanken is doorgedrongen. Dat gedachtegoed is een bedreiging voor het christelijk geloof, omdat het ‘een bedreiging voor democratie en rechtsstaat’ vormt, ‘voor minderheidsgroepen en voor zwakkeren in de samenleving’. In het rapport worden gelovigen opgeroepen om krachtig te protesteren tegen antidemocratische of antirechtstatelijke maatregelen van de overheid (welke?) en ‘het gesprek’ aan te gaan met eigen kerkmensen die sympathie voor ‘radicaalrechts’ hebben of op ‘radicaalrechtse’ partijen (welke?) stemmen.

Wat deze kerken precies onder ‘radicaalrechts’ verstaan en welke partijen zich aan ‘radicaalrechtse’ ideeën schuldig maken, wordt niet concreet benoemd. Onduidelijk blijft of de kerken het alleen over Forum voor Democratie en de PVV hebben, of dat ook JA21 onder hun oordeel valt. Het gaat volgens de ‘handreiking’ om mensen die zich niet gebonden voelen aan ‘democratische waarden’, de rechtstaat niet respecteren en kracht en macht verheerlijken. Het gaat ook over racisme, antisemitisme, verheerlijking van masculiniteit en verzet tegen de komst van buitenlanders naar Nederland.

Waar het verzet van de kerken tegen ‘radicaalrechtse’ (extreemrechtse?) ideeën en organisaties toe kan leiden, kwam deze week al aan het licht toen een kerkje in Dordrecht een geplande toespraak van Hans van de Breevaart cancelde. Van de Breevaart was lange tijd actief binnen de SGP en stapte over naar Forum, waar hij voor het wetenschappelijk bureau werkt. In Dordrecht mocht hij komen uitleggen waarom hij naar eigen mening zijn christelijk geloof met zijn inzet voor Forum kan combineren. Maar toen de kerkenraad er lucht van kreeg, werd de lezing geannuleerd.

De stap die de Raad heeft gezet, is een forse en ongelukkige. Kerken hebben de neiging zich wat van de actuele politiek te distantiëren. Kerkelijke gemeenschappen zijn immers veelkleurig en divers aan politieke meningen, en als kerk kun je je natuurlijk niet namens slechts een deel van je leden opstellen. Bovendien hebben de kerken slechte ervaringen met politieke uitspraken (ze noemen die uitspraken zelf ‘profetisch’). Ze hadden het namelijk altijd verkeerd. Denk aan de jaren tachtig en de discussie over de kruisraketten. En alle terughoudendheid laten ze tegenwoordig varen. Dominee Coen Wessel, algemeen secretaris van de Raad van Kerken, stond vorig jaar nog in de hal van de Tweede Kamer om een pleidooi voor ontwikkelingshulp te houden. Hij zou ook graag zien dat de kerk zich over het klimaat uitspreekt.

Zoals toen, zo doen de kerken het nu dus opnieuw verkeerd. Ze volgen overduidelijk de linkse agenda: multicultureel, ontwikkelingshulp, klimaat. Je zou bijna gaan denken dat het geloof, een bepaald soort geloof, het denken belemmert.

Want het vreemde en ongeloofwaardige is dat deze kerken zich over tal van punten waarover gewone kerkmensen zich zorgen maken, niet uitspreekt. Er is geen handreiking tegen abortus, geen protest tegen de lhbti-agenda, geen uitspraak over aangelegen medisch-ethische thema’s. Daar wordt met kousenvoeten omheen gelopen. Tegen het opnieuw virulente antisemitisme hebben de kerken geen protest laten horen, en ook niet tegen het islamisme.

Buitenissige invulling

Door een deel van hun leden in de beklaagdenbank te plaatsen, kiezen de kerken bovendien eenzijdig partij. De kerken spreken zich nooit eens uit tegen ‘radicaallinks’, dat een grote bedreiging voor de rechtstaat vormt. Gelooft u maar dat er heel wat leden van de kerken op de A12 zitten als Extinction Rebellion daar actie voert of als door Hamas geïnfiltreerde demonstraties om Palestina te bevrijden de stationshallen en straten bezetten. Als ik ouderling zou zijn, zou ik eens met die mensen gaan praten over hun buitenissige invulling van ‘discipelschap’.

Vermoedelijk is er een concrete aanleiding voor deze radicalisering van de kerken. In februari was er, een week voor de gemeenteraadsverkiezingen, ineens een nieuw initiatief, de ‘Linkse Kerk’ geheten. Bedenker daarvan was Bart Bolhuis, een jongeman (27) die actief was voor de ChristenUnie maar naar de Partij voor de Dieren overstapte. ‘Linkse Kerk’ is voor deze groep een geuzennaam: zij zet zich in voor ‘inclusiviteit’ en ‘solidariteit’ en zet zich af tegen rechtse christenen die het geloof voor hun ideeën zouden kapen en Wierd Duk een goede journalist vinden.

Het initiatief was een protest tegen de sfeer in de kerken, die ‘rechts-conservatief’ zou zijn en waar linkse mensen geen gehoor zouden vinden. Een bijeenkomst van deze club was een succes. Dat hebben Coen Wessel en de leden van zijn ‘beraad- en werkgroepen’ natuurlijk ook gezien, en zij besloten de kritiek van de Linkse Kerk overbodig te maken door haar boodschap in de eigen gelederen te incorporeren. De ‘handreiking’ is een opzichte knieval voor christenen die ‘discipelschap’ gelijkstellen met radicaallinkse politiek.

Bonhoeffertje spelen

En dan speelt er nog iets, iets wat ik het Bonhoeffer-complex van veel christenen zou willen noemen. Dietrich Bonhoeffer (1906-1945) was een groot man in het verzet tegen Hitler, en heeft zijn verzet met de dood moeten bekopen. Maar de meeste Duitse christenen liepen natuurlijk achter Hitler aan. Sindsdien willen veel christenen een klein Bonhoeffertje zijn, zich niet meer laten verrassen en aan de verkeerde kant van de geschiedenis komen te staan. En daarom worden ze anti-rechts, daarbij vergetend dat het verzet van Bonhoeffer door nogal conservatieve waarden werd geïnspireerd.

Met hun handreiking hebben de kerken partij gekozen, zijn daarmee ongeloofwaardig geworden en vervreemden een groot deel van hun toch al slinkende achterban van zichzelf. Ze hebben zichzelf en hun miljoenen leden een heel slechte dienst bewezen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De Raad van Kerken maakt een opzichte knieval voor christenen die ‘discipelschap’ gelijkstellen met radicaallinkse politiek verscheen eerst op Wynia's Week.

Broers wil een einde maken aan de ‘onethische’ activiteiten van de Nationale Postcode Loterij (NPL). ‘Meer dan drie miljoen Nederlanders nemen niet alleen deel in de hoop op een geldprijs, maar ook onder sociale druk en uit angst om dit geld mis te lopen. De Postcode Loterij is immers de enige loterij waarbij deelnemers achteraf vernemen dat hun postcode in de prijzen had kunnen vallen,’ zo meldt de website van het burgerinitiatief. ‘Dit systeem stimuleert ongelijkheid en draagt bij aan problematisch gokgedrag. Daarnaast worden consumenten geconfronteerd met agressieve reclamecampagnes en ongewenste post. Wij pleiten daarom voor een verbod op de huidige opzet van de Postcode Loterij. De loterij mag blijven bestaan, mits zij een alternatief systeem ontwikkelt waarin de prijstoekenning niet langer afhankelijk is van de woonlocatie van de deelnemers.’

En inderdaad: het is de nachtmerrie van elke ex-deelnemer dat de straatprijs op de eigen postcode valt, net nadat je hebt opgezegd. Toch is de kans op een grote prijs bij de NPL niet groot: ongeveer één op 3,5 miljoen voor een prijs van 100.000 euro. Het zijn vooral de kleine of promotionele prijzen, zoals handdoeken of korting- en voordeelbonnen, die de binding versterken: zo wordt het brein ‘beloond’ en blijven deelnemers ‘klaar voor de grote klap’ – die bijna nooit komt.

Complexe verstrengeling

Het opzegproces bij de NPL is ingewikkeld. Het consumentenprogramma Radar deed al eens uit de doeken dat je meerdere keren wordt verleid om te blijven meespelen. Telefonisch opzeggen is lastig: mensen worden langdurig in de wacht gezet met mededelingen als ‘probeert u het later nog eens’. Als je eindelijk iemand aan de lijn krijgt, wordt een script gevolgd dat aanbiedingen combineert met het inspelen op de angst voor het missen van een grote prijs.

De complexe verstrengeling met de politieke en filantropische elite maakt de NPL een uniek instituut. De loterij is niet alleen een kansspel, maar ontwikkelt zich steeds meer tot de drijvende kracht achter wat wel de ‘schaduwstaat’ van ngo’s wordt genoemd.

Organisaties met ideeën en doelstellingen die niet in overeenstemming zijn met de progressieve ideologie van de NPL, gericht op klimaat, migratie en sociale rechtvaardigheid, maken nauwelijks kans op financiële steun van de zogenoemde Toekenningenraad. Daarnaast speelt het strategisch personeelsbeleid een grote rol. Oud-bewindslieden en kopstukken van gesteunde ngo’s rouleren vaak naar toezichthoudende functies binnen de loterij, waardoor de lobbykracht in Den Haag en Brussel nauwelijks is te weerstaan.

Het selecteren van goede doelen die financiering ontvangen, is een streng gestructureerd proces, opgetuigd om de schijn van willekeur te vermijden. Toch is de selectie ideologisch gekleurd. De ‘Postcode Lottery Group’ voert via haar management de eerste screening uit. Novamedia is de private eigenaar en bedenker van het loterijconcept, terwijl de Postcode Lottery Group in internationaal verband fungeert als de operationele vlag waaronder de diverse nationale loterijen worden beheerd. De organisatie beoordeelt of een aanvrager past bij de missie van de loterij en of deze aansluit bij de thema’s die de NPL belangrijk vindt.

De loterij werkt vooral met meerjarige partners. Nieuwe organisaties kunnen niet zomaar een aanvraag indienen; ze moeten vaak eerst jarenlang aantonen dat ze ‘impact maken’ binnen de relevante thema’s. De Toekenningenraad brengt advies uit over de verdeling en beslist over eventuele verlengingen of eenmalige bijdragen.

De positie van de doorgewinterde politieke veteraan Paul Rosenmöller, voorzitter van de Eerste Kamerfractie van GroenLinks-PvdA, illustreert de nauwe verwevenheid tussen politieke macht en privaat loterijgeld. Rosenmöller zit in de Toekenningenraad die beslist over de verdeling van de circa 378 miljoen euro die de NPL in 2025 en 2026 uitdeelt. Hoewel de Raad van Bestuur uiteindelijk de besluiten neemt, gebeurt dat op basis van het advies en met goedkeuring van de Toekenningenraad.

Minder kansspelbelasting

Stichting DOEN ontvangt in 2026 de hoogste bijdrage, ongeveer 24,3 miljoen euro, inclusief het Buurtfonds. Via DOEN worden veel kleinere, vaak activistisch ingestelde start-ups gefinancierd. Daarnaast ontvangen organisaties als Oxfam Novib, Artsen zonder Grenzen, Natuurmonumenten, Unicef en WNF elk een stabiel bedrag van circa 13,5 miljoen euro. Via extra projectbijdragen, onder de noemer ‘Droomfonds’, wordt daarnaast structureel geld geïnvesteerd in links-activistische organisaties als Urgenda en Milieudefensie.

In november 2024 nam de Tweede Kamer een motie aan waarin het kabinet werd verzocht in kaart te brengen wat de verschillende opties en uitvoeringsimplicaties zijn voor tariefdifferentiatie in de kansspelbelasting. Het doel was om loterijen die een groot deel van hun opbrengsten aan goede doelen schenken, zoals de NPL, te ontzien bij de geplande verhoging van de kansspelbelasting naar 37,8 procent per 2026.

Opvallend was dat de steun voor deze motie niet alleen kwam van de linkse partijen, maar ook van VVD, JA21 en BBB. Laatstgenoemde partijen steunden de motie vooral om de lokale verenigingen en breedtesport te ontzien. Daarnaast zagen zij in de differentiatie een kans om de belastingdruk op de loterijdeelnemers te matigen.

Onaantastbare status

Dit wierp een interessant licht op onaantastbaarheid van de Nationale Postcode Loterij, die er kennelijk in slaagt om partijen met totaal verschillende achtergronden en agenda’s samen in één kamp te krijgen. Politici voelen zich gedwongen om de NPL te ontzien omdat elke ingreep in de werkwijze direct wordt vertaald naar: ‘Dan krijgen de sportclubs en de voedselbanken minder geld.’

Dit is het ‘gijzelmiddel’ dat ook bij het burgerinitiatief van Rick Broers centraal staat. Hoewel een verbod op de NPL politiek onhaalbaar lijkt, zit de winst in het doorbreken van de stilte. Want wanneer op 12 mei zou blijken dat het burgerinitiatief voldoende wordt ondersteund – de lat ligt bij 40.000 handtekeningen – dan komt het onderwerp op de agenda van de Tweede Kamer. Voor het eerst wordt de Nationale Postcode Loterij dan niet alleen beoordeeld op haar vriendelijke tv-spotjes, maar ook op het harde mechanisme dat haar macht financiert.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Eindelijk discussie over de twijfelachtige praktijken van de Nationale Postcode Loterij verscheen eerst op Wynia's Week.

Greenpeace bedoelt het anders en denkt bij vlees aan uitstoot van CO2 en methaan. Giften aan Greenpeace gaan naar harde acties tegen de vleessector. Ik herinner me nog dat Caroline van der Plas (BBB) met tranen in de ogen vertelde dat zij wel iedere week hoorde van een boer die het niet meer aankon en tragisch koos voor suïcide. Nu dreigen de acties van Greenpeace tegen koeien, varkens en schapen nog veel meer leed te veroorzaken, niet alleen bij wanhopige boeren, maar waarschijnlijk ook door duizenden extra gevallen van Alzheimer.

Een op de vijf Nederlanders heeft het APOE3/4-gen geërfd van onze vleesetende voorouders. Dat gen blijkt bepalend voor hun risico op Alzheimer en de kans dat ze daaraan overlijden is veel groter dan voor de gemiddelde burger. Van de Nederlandse slachtoffers van Alzheimer heeft 70 procent een van die twee genen. Al die mensen blijken volgens een zorgvuldige Zweedse studie van Jakob Norgren en co-auteurs hun risico op Alzheimer gelukkig tot gemiddeld te kunnen verminderen door royaal vlees te eten.

Verwrongen en onbetrouwbaar

De biologische verklaring is nog niet vastgesteld. Waarom precies hebben de hersenen dierlijk eiwit nodig? En is het ook gezond om plantaardig te eten en de B- en E-vitamines via supplementen in te nemen? Maar de dreiging voor de 20 procent Nederlanders met het APOE3/4-gen is reëel. De Zweedse onderzoekers hebben de uitkomsten voor Alzheimer gecorrigeerd voor beroepsgroep, overgewicht en hoge bloeddruk. Daarom is hun studie overtuigender dan veel andere publicaties over mogelijk verband tussen dieet en dementie. Het ‘voorzorgsprincipe’ betekent daarom dat dragers van APOE3/4 er goed aan doen door royaal vlees te eten.

Toch sluiten minister Sophie Hermans van Volksgezondheid (VVD) en haar ambtenaren zich hartelijk aan bij Greenpeace. Zij hopen dat wij ons vleesgebruik (alle vlees behalve kip) terugbrengen tot een zesde deel van vroeger. Niet vanwege nieuwe dieetkunde, maar omdat minder koeien, varkens, schapen en geiten helpen in de richting van minder CO2 en methaan. Zo wordt advies over gezond eten verwrongen en onbetrouwbaar.

Mijn vriend dr. Taco Bottema, Wageninger en jarenlang een leidinggevende figuur bij de United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP), spant zich ook in voor minder CO2 en methaan, maar heel anders dan Greenpeace. Hij is na zijn carrière bij de VN als landbouwspecialist gaan wonen in Bogor bij Jakarta en stuurt mij elke paar weken een enthousiaste brief over wat valt te bereiken met nieuwe research naar duurzame landbouw en ook naar verbetering van het water langs de kusten van de 17.000 eilanden van Indonesië.

Hier is mijn simpele vergelijking tussen wat mogelijk is op Java en de Nederlandse aanbevelingen van Greenpeace. Met twee of soms zelfs drie oogsten van rijst per jaar stoot Indonesië nu ongeveer 110 megaton CO2 en methaan uit. Nederlandse koeien, varkens en schapen zijn voor consumptie in eigen land goed voor nog geen 3 megaton CO2, methaan en lachgas (vooral varkens lachen heel wat af in de schuur!).

Als wij die vleesconsumptie terugbrengen tot een zesde deel besparen we daarmee dus in Nederland 2,5 megaton aan broeikasgassen. Maar eenzelfde besparing is al bereikt wanneer de Indonesische rijstbouw 2 of 3 procent minder broeikasgas uitstoot. Dr. Bottema weet zeker dat zelfs een veel grotere besparing realistisch is. Dat is in de lijn van ‘Technologies and perspectives for achieving carbon neutrality’, een groot overzichtsartikel van vijftig researchers uit de hele wereld die schrijven: ‘Intermitterende Irrigatie kan de productie van methaan aanzienlijk verminderen en tegelijk de oxidatie van methaan verhogen en is daarom belangrijk om de methaanuitstoot van rijstvelden te beperken.’

CO2 en methaan maken de planeet warmer en dat is een serieuze zaak. Maar Greenpeace en de ambtenaren in Den Haag kiezen voor harde maatregelen die onze economie zwakker maken. Dat is fout, want de catastrofe dat het ijs van Groenland smelt en dat de zeespiegel stijgt is niet de enige ramp de wereld kan treffen. Denk aan een nieuwe covid-epidemie. Of een Noord-Koreaanse atoombom op Seoul (slechts 55 kilometer van de grens met Noord-Korea zodat zo’n bom niet tijdig kan worden onderschept). Of een Chinese blokkade van Taiwan. Of een koffer met radioactief materiaal in Wall Street.

Dubbel fout beleid

Bij elke catastrofe hopen we dat zoveel mogelijk mensen in een land leven met een gezonde economie en vertrouwen in de overheid die dan snel zware beslissingen moet nemen.

Dit beleid jegens de boeren is daarom dubbel fout: een overheid die vertrouwen verliest én zorgt voor minder gezond voedsel uit eigen land. Zwitserland en Finland zijn betere voorbeelden van landen die hun eigen landbouw helpen voor zelfvoorziening in oorlogstijd.

Nederland wordt minder leuk en armer onder druk van Greenpeace. De zorgen over toekomstige risico’s met de zeespiegel door CO2 en methaan zijn terecht, maar het afgedwongen beleid is te vaak verkeerd, onbetrouwbaar en slecht voor de economie. Volgende week nog een keer over ‘netto nul’.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De campagne tegen koeien, varkens en schapen is dom klimaatbeleid en kan ons bij oorlogsdreiging duur komen te staan verscheen eerst op Wynia's Week.

Het meest vernietigende zinnetje in het nieuwste CPB-rapport staat niet in de samenvatting. Niet in de perspresentatie. Niet in de grafieken waarmee politici straks weer op televisie verschijnen. Het staat bijna verstopt op pagina 20. Daar schrijft het Centraal Planbureau letterlijk dat niet is vast te stellen of Nederland een ‘te hoge’ of ‘te lage’ economische ongelijkheid heeft. Lees dat nog eens zorgvuldig.

Het CPB kan dus niet bepalen of het probleem waar het 28 pagina’s over volschrijft überhaupt een probleem ís. Sterker nog: in hetzelfde hoofdstuk erkent het CPB dat te weinig ongelijkheid economisch schadelijk kan zijn, omdat dan de prikkels verdwijnen om te investeren, te ondernemen, risico te nemen en vermogen op te bouwen.

Dat is een opmerkelijke bekentenis. Want de rest van het rapport leest alsof de conclusie allang vaststaat: vermogen is verdacht, box 2 is oneerlijk, ondernemers betalen te weinig belasting en de overheid moet sterker herverdelen. Met andere woorden: de conclusie staat al vast, terwijl het bewijs nog ontbreekt.

Geen neutrale keuzes

En precies daar zit het fundamentele probleem. Het CPB presenteert zichzelf als wetenschappelijk onafhankelijk economisch adviseur van de overheid, maar de keuzes in dit document zijn allesbehalve neutraal. Wat als ‘verstoring’ wordt gezien, welke ongelijkheid problematisch heet, welke groepen moreel onder het vergrootglas liggen en welke fiscale voordelen als normaal worden beschouwd: dat zijn geen puur technische maar pure politieke keuzes. Dat zie je meteen aan de manier waarop verschillende vormen van vermogen worden behandeld.

Pensioenfondsen beheren in Nederland ruim 1800 miljard euro aan vermogen, grotendeels fiscaal vriendelijk opgebouwd. Dat heet verstandig beleid en vooruitdenken.

Eigenwoningbezit vertegenwoordigt ongeveer 1400 miljard euro vermogen en wordt jaarlijks voor miljarden ondersteund via fiscale voordelen. Dat heet bescherming van de middenklasse. Maar zodra een ondernemer vermogen opbouwt in een bv, dit bedraagt in totaal circa 600 miljard, verandert de taal plotseling. Dan heet het ‘uitstel van belastingheffing’. Dan verschijnt het frame van ongelijkheid en fiscale bevoordeling.

De impliciete boodschap is duidelijk: collectieve vermogensvorming is maatschappelijk gewenst, particuliere vermogensvorming verdacht. Hier wordt een culturele mentaliteitsverandering gepropageerd.

Nederland kijkt steeds wantrouwender naar mensen die investeren, sparen, ondernemen en vermogen opbouwen buiten de structuren van de staat om. Dat zie je overal terug. Een ondernemer die twintig jaar vermogen in zijn bedrijf laat zitten voor investeringen, buffers of pensioenopbouw wordt al snel bekeken alsof hij iets ontwijkt. Terwijl diezelfde ondernemer vaak geen cao heeft, geen (gegarandeerd) pensioen, geen WW, geen doorbetaling bij ziekte en geen collectieve zekerheid. Voor veel ondernemers ís die bv het pensioen.

Denk aan de huisarts met een praktijk-bv die jarenlang buffers opbouwt omdat hij geen werkgever heeft die voor zijn pensioen of arbeidsongeschiktheid zorgt. Of de mkb’er die slechte jaren moet kunnen overleven zonder vangnet. In het CPB-rapport verdwijnen dat soort verschillen vrijwel volledig.

Reële prikkels

De miljardair die fiscaal optimaliseert en de mkb’er die zijn pensioen in eigen beheer opbouwt belanden in dezelfde grafieken, onder hetzelfde morele frame en uiteindelijk onder dezelfde beleidsdruk. Dat is een ideologisch denkkader waarin vermogen, ondernemerschap en fiscale zelfstandigheid bij voorbaat als probleem worden behandeld.

Ondertussen blijft het echte probleem grotendeels buiten beeld: arbeid wordt in Nederland extreem zwaar belast. Het toeslagenstelsel heeft een systeem gecreëerd waarin extra werken soms nauwelijks loont. In de afbouwzones van toeslagen lopen marginale druk-pieken op tot zeventig of zelfs tachtig procent. Dat zijn de reële prikkels waar honderdduizenden huishoudens mee te maken hebben.

De overheid belast eerst arbeid extreem zwaar, probeert daarna via toeslagen de schade te repareren en eindigt vervolgens met een bureaucratisch systeem dat gezinnen kan vernietigen zodra één formulier verkeerd wordt ingevuld. Maar over die verstoring schrijft het CPB opvallend weinig.

De echte scheefgroei in Nederland zit namelijk niet tussen de ondernemer met een bv en de werknemer. De echte scheefgroei zit tussen burgers die proberen zelfstandig iets op te bouwen en een overheid die zich met steeds meer regels, lasten en morele frames in hun economische leven wurmt. En precies daar wordt dit rapport gevaarlijk. Want een samenleving die wantrouwend gaat kijken naar mensen die presteren, investeren en ondernemen, tast uiteindelijk haar eigen fundament aan.

Welvaart ontstaat niet uit herverdelingsschema’s of uit CPB-modellen, en zeker niet uit fiscale correcties. Welvaart ontstaat omdat mensen risico nemen. Omdat ondernemers investeren zonder garantie op succes. Omdat sommige mensen jarenlang harder werken, sparen en bouwen in de hoop later iets op te kunnen bouwen voor zichzelf en hun kinderen. Maar precies die groep staat in Nederland steeds vaker permanent onder verdenking. En dat heeft uiteindelijk directe economische gevolgen, want beleid verandert gedrag.

Ondernemers investeren minder als ze het gevoel krijgen dat succes vooral leidt tot hogere lasten en meer wantrouwen. Kapitaal zoekt landen op waar investeren stabieler en voorspelbaarder is. Talent vertrekt naar economieën waar ambitie niet voortdurend verdacht wordt gemaakt. En mensen gaan zich steeds meer richten op de korte termijn: sneller consumeren, minder investeren, minder vermogen opbouwen en minder bereidheid om risico’s te nemen voor de lange termijn. Zo verliest een economie langzaam haar dynamiek, haar innovatiekracht en uiteindelijk haar groeivermogen.

Ideologische ontsporing

Eerst verdwijnen de investeringen. Daarna de ambitie. Daarna het ondernemerschap. Daarna de groei. Waarom nog twintig jaar bouwen als de overheid bij elk beetje succes klaarstaat met nieuwe regels, nieuwe heffingen en nieuwe morele discussies over ongelijkheid?

En uiteindelijk houd je een land over dat misschien statistisch iets gelijker is geworden, maar economisch zwakker, voorzichtiger en afhankelijker. Een land waar steeds minder mensen nog werkelijk iets durven opbouwen.

Dat is de werkelijke consequentie van het denken dat uit dit rapport spreekt. En het meest opmerkelijke: het CPB beseft dat zelf: op pagina 20 van het eigen rapport. Daarom verdient dit rapport geen plek als kompas voor toekomstig beleid, maar als voorbeeld van hoe economisch denken ideologisch kan ontsporen. Een land dat groei, ondernemerschap en vermogensvorming structureel met wantrouwen bekijkt, organiseert uiteindelijk zijn eigen stagnatie.

Het CPB-rapport zou niet leidend moeten zijn voor nieuw beleid, maar terug moeten naar de tekentafel samen met het wereldbeeld dat eruit spreekt.

*John T. Knieriem is aangesloten bij Klassiek Liberaal, een platform binnen de VVD.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Het CPB verklaart de oorlog aan vermogen zonder te bewijzen dat er een probleem is verscheen eerst op Wynia's Week.

Nog onlangs heeft voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie een handelsakkoord getekend met India, waarin India heeft bedongen dat er royale emigratie naar Europa mag plaatsvinden.

Roopram constateert dat er binnen India zelf grote etnische en religieuze spanningen bestaan, met name tussen de 80 procent hindoes en de rest – vooral moslims. Die spanningen nemen de emigranten mee naar Europa en dat schuurt ook met de eveneens groeiende islamitische populatie hier. Roopram wijst op de ernstige spanningen die er in Engeland nu al zijn tussen moslims en hindoes, oorspronkelijk afkomstig uit India en Pakistan.

Volgens Roopram wordt er in de EU, maar ook in Nederland, te lichtzinnig gedacht over de integratieperspectieven van migranten uit India. Vooral als die in grote aantallen bij elkaar wonen kunnen er opnieuw parallelle samenlevingen ontstaan.

Waarom allochtonen rechts stemmen

Roopram onderzoekt al langere tijd het stemgedrag van niet-westerse allochtonen in Nederland en probeert vooral antwoord te vinden op de vraag waarom zoveel immigranten (zo’n 10 procent van de allochtone kiezers, vaak nauwelijks minder dan autochtonen) op rechtse anti-migratiepartijen als de PVV stemmen.

Dat verrassende stemgedrag ziet Roopram bij Surinamers (de oorspronkelijk uit India afkomstige Hindoestanen in het bijzonder, maar niet alleen zij), maar ook onder Antillianen is Wilders heel populair. Onder Turken zijn het vooral de seculiere ‘Kemalisten’ die voor de PVV kiezen.

Bijzonder is dat de Marokkanen in Nederland die voor rechts kiezen eerder uitkomen bij Forum voor Democratie, omdat die partij zich als conservatief profileert, wat bij de vaak conservatief-religieuze Marokkanen goed valt. Bovendien is de partij van Thierry Baudet zich nogal anti-Israël aan het profileren, in tegenstelling tot de Israël-gezinde PVV.

Wynia’s Week TV is er ook als podcast

Wynia’s Week is er iedere week drie keer (di-do-za), iedere week met een nieuwe video/podcast. We zijn er duizend keer per jaar. De supporters maken dat mogelijk. Doneren kunt u HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Shashi Roopram: ‘Migratie uit India kan in Nederland tot spanningen leiden’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is de vraag wat het schrappen van de twee uiterste scenario’s betekent, maar de eerste reacties van voor- en tegenstanders van de huidige energietransitie zijn voorspelbaar.

De voorstanders wijzen erop dat een opwarming van 3,5 graden aan het eind van deze eeuw nog steeds desastreus zou zijn. De tegenstanders zien dit alles als een bevestiging dat er geen reden is voor klimaatalarmisme en doemscenario’s. Beide kampen benadrukken de uitersten, terwijl het schrappen van de hoogste en de laagste waarden weinig verandert aan de tussenliggende scenario’s die het IPCC het meest waarschijnlijk acht. Die tussenliggende scenario’s verschillen overigens – net als de nu geschrapte uitersten – niet in de mate waarin menselijke CO₂-uitstoot het klimaat kan beïnvloeden. Ze verschillen in de hoeveelheid CO₂ en andere broeikasgassen die we in de rest van deze eeuw gaan uitstoten als gevolg van demografische en economische groei.

Opmerkelijke implicatie

Dat impliceert dat de onzekerheden over onze toekomstige CO₂-uitstoot groter zouden zijn dan de onzekerheden over de invloed van die CO₂-uitstoot op het klimaat. Dat is een opmerkelijke implicatie van het IPCC. Menselijke CO₂-uitstoot is één ding, de invloed daarvan op het klimaat is een ander ding. Beide zijn naar de toekomst toe onzeker, beide kunnen mee- of tegenvallen. Het is zeer opmerkelijk dat het IPCC de mate van toekomstige invloed van menselijke CO₂-uitstoot op het klimaat als uitgangspunt hanteert, en de hoeveelheid CO₂ die we in de rest van deze eeuw gaan uitstoten als een onzekere variabele die verschillende klimaatscenario’s noodzakelijk maakt.

De menselijke CO₂-uitstoot neemt wereldwijd al vijftig jaar lang met 400 tot 500 miljoen ton per jaar toe, in een nagenoeg rechte lijn omhoog. Die trend is sinds het Kyoto Protocol in 1997 en het Klimaatakkoord van Parijs in 2015 niet veranderd. De gestaag toenemende CO₂-uitstoot gaat hand in hand met de groeiende wereldbevolking en -economie. De geschrapte en gehandhaafde klimaatscenario’s suggereren echter dat het IPCC en daarmee de hele VN de mate waarin menselijke CO₂-uitstoot het klimaat beïnvloedt nauwkeuriger kunnen voorspellen dan de mate waarin die CO₂-uitstoot toeneemt als gevolg van demografische en economische ontwikkelingen in de komende vijftig jaar.

Leest u de voorgaande lange zin vooral nog eens, want deze suggestie van het IPCC is zoals gezegd zeer opmerkelijk. Duizenden natuurwetenschappers in de hele wereld bekritiseren in het openbaar de door het IPCC gehanteerde klimaatmodellen en de wetenschappelijke methodes die daaraan ten grondslag liggen. Ze bekritiseren ook de uitkomsten van die modellen en methodes, zelfs tot op het punt dat die niet zouden stroken met werkelijke metingen in de afgelopen decennia.

Die inhoudelijke kritiek zou het IPCC – dat als VN-orgaan open en inclusief behoort te opereren – op zijn minst tot voorzichtigheid en bescheidenheid kunnen manen ten aanzien van de invloed van menselijke CO₂-uitstoot op het klimaat. Het gaat daarbij niet om de vraag of er een invloed is, maar om de vraag hoe groot die is. Kwalitatieve meningen zeggen weinig bij klimaat- en energiekwesties, alleen kwantitatieve analyses op basis van natuurwetenschappelijke wetmatigheden en grondige wiskunde geven inzicht.

Bewuste communicatiestrategie

Het is overigens al even opmerkelijk dat het IPCC zijn meest gunstige en ongunstige scenario gelijktijdig schrapt. Het meest ongunstige scenario krijgt al zeker tien jaar snel aanzwellende wetenschappelijke kritiek, terwijl het meest gunstige scenario pas een paar jaar in bredere kring onwaarschijnlijk wordt geacht. Een getalsmatige analyse kan licht werpen op de opmerkelijke gelijktijdigheid van communicatie die het IPCC desondanks heeft gekozen.

Als het meest ongunstige scenario al jaren geleden zou zijn geschrapt, dan zou de gemiddelde temperatuurstijging van alle overgebleven scenario’s zijn gedaald. Dat zou de maatschappelijke en politieke urgentie van een energietransitie kunnen doen dalen. Door het meest ongunstige scenario tegelijk met het meest gunstige scenario te schrappen, verandert de gemiddelde temperatuurstijging van de overgebleven scenario’s niet. Als die gelijktijdigheid een bewuste communicatiestrategie van de VN is geweest, zou dat de voorspelbare reacties van de voor- en tegenstanders van de huidige energietransitie nog minder relevant maken.

In de context van dit alles rijst de vraag hoe zinvol de eerste alternatieve klimaattop van eind april is geweest. In gastland Colombia gaven 56 landen waaronder Nederland acte de présence. China, India, Rusland, Saoedi-Arabië, de VS en nog 132 andere VN-lidstaten waren niet aanwezig. De aanleiding voor deze mede door Nederland georganiseerde klimaattop is het vastlopen van de jaarlijkse VN-klimaatconferentie, waarin de bevindingen van het IPCC centraal staan. Daarmee heeft Nederland zeker een punt. De eerste VN-klimaatconferentie vond ruim dertig jaar geleden plaats, in Berlijn in 1995. Sindsdien zijn het fossiele brandstofverbruik en de CO₂-uitstoot in de wereld in hetzelfde tempo van ruim 2 procent per jaar doorgegroeid als in de dertig jaar daarvoor.

Grijsgedraaide plaat

Het is echter twijfelachtig of een alternatieve klimaattop met minder dan 30 procent van alle landen een effectieve tegenzet is. Deze ‘coalition of the willing’ besprak in Colombia de vraag hoe de wereld van fossiele brandstoffen af kan raken. Die vraag stellen vrijwel alle landen van de wereld officieel al dertig jaar, en is vastgelegd in het Kyoto Protocol en het Klimaatakkoord van Parijs. Waarom zou Nederland bij monde van klimaatminister Stientje van Veldhoven (D66) die grijsgedraaide plaat nu opnieuw willen afspelen, met een minderheid van al die landen? Dat ziet er misschien actief en ambitieus uit, maar zal in de wereld weinig indruk maken.

De grote afwezigen in Colombia zullen veel meer onder de indruk zijn van de vraag wat de gevolgen van afschaffing van fossiele brandstoffen zullen zijn voor mens, maatschappij en milieu. Die gevolgen zullen namelijk zeer ingrijpend zijn. De natuur, samenleving en economie zullen onherkenbaar veranderen, hopelijk ten goede maar mogelijk ten kwade. Zolang we dat niet grondig hebben onderzocht en afgewogen is de vraag of en hoe we van fossiele brandstoffen af kunnen komen tegelijkertijd gedateerd en voorbarig. Stientje van Veldhoven en het hele kabinet-Jetten kunnen internationaal veel beter aan de weg timmeren door de ingrijpende gevolgen van een energietransitie die tot nu toe niet plaatsvindt serieus te gaan agenderen.

Politieke dogmatiek

Het is hoog tijd dat onze Nederlandse en Europese regeringen afstappen van het ideaal en dogma dat de wereld binnen vijftig jaar van fossiele brandstoffen af zou moeten en kunnen komen. Met dat hardnekkige dogma wordt het tegengaan van klimaatverandering belangrijker gemaakt dan het tegengaan van wereldwijde milieuvervuiling en ontbossing als gevolg van binnenlandse CO₂-reductiemaatregelen.

Niemand kan ontkennen dat het vervangen van fossiele brandstoffen door windmolens, zonnepanelen en biomassa aanzienlijke nadelen en risico’s blijkt te hebben voor mens, milieu en maatschappij. Dat heeft niets te maken met klimaatontkenning of -alarmisme, maar met een verstandige objectieve afweging van waarneembare voor- en nadelen. Onze machthebbers omzeilen die afweging systematisch, door zich te verschansen achter steeds meer milieuregels en -administratie. Daarmee creëren ze bij overheden en bedrijven in binnen- en buitenland steeds meer bureaucratie, terwijl het fossiele brandstofverbruik en de CO₂-uitstoot net als de milieuvervuiling en ontbossing in de wereld gestaag doorgroeien. Dat is geen goed bestuur, want al die bureaucratie heeft geen toegevoegde waarde voor mens en natuur in heden en toekomst.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Het schrappen van klimaatscenario’s zegt meer over de politiek dan over het klimaat verscheen eerst op Wynia's Week.

Die termen zijn ‘overprikkeld’ en ‘onderprikkeld’.

In het geval van ‘overprikkeld’ leun je tegen de totale verwarring aan omdat je gebombardeerd wordt door een overschot aan prikkels; in het geval van ‘onderprikkeld’, aan de andere kant van het stemmings-spectrum, zit je tegen comateus-zijn aan omdat je onvoldoende prikkels zou krijgen, of de prikkels die je krijgt al zo vaak zijn toegediend dat ze je coma niet meer kunnen verdrijven.

Waar je ooit ‘links’ of ‘rechts’ was, ben je nu, lijkt het wel, of een stuiterbal (dus overprikkeld) of een slome duikelaar (dus onderprikkeld).

De prikkeldictatuur

Dat we omgeven zijn door prikkels, en dat die prikkels groeien in aantal, kun je nog schouderophalend als een fact of life betitelen; als een onontkoombaar gevolg van digitalisering. Maar dat we, veelal aangedreven door commercie, van alles wat waardevol en verrijkend is een prikkel zijn gaan máken (of daar in hoog tempo mee bezig zijn), is andere koek. Dat is een bewuste keuze.

Of het nu een museum is, een tv-programma, een speelfilm of een politieke partij: als het niet opgedeeld kan worden in prikkels (lees: TikTok-video’s, snippets of spanningsbogen van gelijke kortademigheid) dreigt het uit de publieke aandacht weg te zakken.

Kortom, de prikkel groeit uit tot een imperatief; tot iets wat naarstig geleverd móet worden op straffe van irrelevantie.

Nog los van de vraag of leedvermaak diep in de Chinese cultuur verankerd zit en Chinezen veel tijd en zin hebben om via webcamera’s naar het Europese vasteland te koekeloeren, moeten ze welhaast in hun vuistje lachen wanneer ze zien hoe zich geheel vrijwillig mensenrijen vormen voor koffiebars, pizzatenten of ijssalons die dankzij een TikTok-filmpje van tien seconden ineens razend populair zijn. Kortom, de westerling als doodsimpel te beheersen robot. Je gooit er in Beijing een muntje in en duizenden kilometers verderop beweegt een legertje mensen zich naar punt X of Y.

Het gebeurt gewoon. Crowd control op afstand. En wie ervaart zoiets nog als dystopisch?

Exit ‘Zomergasten’

Nogmaals, dat technologie processen versneld en afstanden soms betekenisloos maakt, daar valt niks tegen te doen. Maar dat we onze cultuurgoederen uit eigen beweging gaan ‘versnijden’ tot prikkels, net zolang tot die cultuurgoederen nauwelijks meer van de prikkels zijn te onderscheiden, is een ontwikkeling die volop aan de gang is.

Neem, als voorbeeld, de veel besproken video’s die politieke partijen online slingeren. En waar hun eigen politici, door slim en afgepast te editen, steevast als briljant uit tevoorschijn komen. In het bewerken van kiezers nemen die snippets al een veel belangrijker plaats in dan ouderwetse partijprogramma’s, die, zeker door jongeren, als ‘te lang’ en ‘te saai’ worden ervaren. (‘Pas op, risico op onderprikkeling’ zou een ironische waarschuwingstekst bij die verkiezingsprogramma’s kunnen zijn.)

Of neem het besluit tot opheffing van VPRO’s Zomergasten, het laatste bastion van prikkelarme televisie (twee mensen aan een tafel plus een reeks film en tv-fragmenten). Hoewel het in de latere fase een ordinaire personality-show dreigde te worden, en de fragmenten de gast en diens fascinaties moesten illustreren in plaats van een verhaal op zichzelf vormden (zoals in vroeger dagen), was het belangrijkste manco dat er van Zomergasten met de beste wil van de wereld geen prikkel te maken was. Het programma bleef verhalend en kritisch van aard. Inhoudelijk. Tijdrovend. Genuanceerd.

Dus?

Exit Zomergasten.

Verraderlijke tango

Een ander voorbeeld van de ver-prikkeling van de politiek was de Nederlandse vlag tijdens de verkiezingsoptredens van Rob Jetten. Wat hij precies met die vlag bedoelde of wilde uitdrukken werd niet duidelijk, maar dat hij het als symbool inzette, en het schijnbare alleenrecht van rechtse partijen om met die vlag te zwaaien ermee uitdaagde, werd alom gezien als een uiterst gewiekste en geslaagde prikkel in de campagne. Een prikkel, bovendien, waar menig medium dusdanig door werd geprikkeld dat ze er een reportage of artikel aan wijdde.

Zelfs in commercials zie je dat verhalende elementen onder druk staan. En dat talloze reclamespotjes niet verder komen dan het uitdelen van een prijsprikkel. Of een twee-voor-een-prikkel dan wel een aanbiedingsprikkel of een WK Voetbal-prikkel. Een uitgebreid exposé over de kenmerken van een product of het leggen van een associatie met de intrigerende omgeving van een chique kasteel of de hardvochtige Noordpool (denk aan nieuwe auto’s) sterft langzaam uit. Dat soort entourages te filmen wordt, zelfs in tijden van AI, alleen maar gezien als kostbaar en tijdrovend terwijl het niet aantoonbaar bijdraagt aan de prikkel.

Het ver-prikkelen van de communicatie is natuurlijk een verraderlijke tango, met twee dansers: aanbieder én consument. Dat ook die laatste z’n partijtje meeblaast, zie je onder meer in het steeds vaker verwerpen of ridiculiseren van de ‘bezigheid’ van het tv-kijken. Waarom ellenlange programma’s, tot de aftiteling aan toe, vanaf de bank consumeren als je op YouTube in een fractie van de tijd alle hoogte- en dieptepunten – kortom, de meest prikkelende momenten – geserveerd krijgt? Als je toegeeft ’s avonds doodmoe de tv in te schakelen om even nergens meer aan te denken, is dat zeker voor jongeren haast het levende bewijs dat je een verachtelijke ‘boomer’ bent. En onderweg naar de status van hersendode. ‘Zonder prikkels geen leven’, lijkt het nieuwe mantra.

Terwijl je liggend voor de tv, of bladerend door een krant, juist ontvankelijk wordt voor o zo belangrijke context. Hoe lui je geestesgesteldheid op dat moment ook is.

Luiheid als stimulans voor kennisvermeerdering, is bij nader inzien zo’n vreemde stelling nog niet.

Desintegrerende samenleving

De Koreaans-Duitse glamour-filosoof Byung-Chul Han heeft in zijn fraaie boekje De crisis van het narratieve overigens allang beschreven op welke route we als westerse samenleving dreigen te belanden. Hij stelt dat we ‘informatie’ (die ons verdeeld) grootschalig zijn gaan verwarren met ‘kennis’ (die ons samenbrengt). En dat je van een samenleving waarin iedereen, zonder al teveel kennis van zaken, zijn eigen prikkels bij elkaar shopt niet vreemd moet opkijken als het begint te desintegreren.

Met de boeiende inzichten van deze Han in het achterhoofd besef je ook hoe vergeefs de pogingen van de Europese Commissie zijn om architecturen te ontwerpen die zogenaamd ‘nepnieuws’ of ‘desinformatie’ moeten bestrijden. En de Europese bevolking in een koker van goedgekeurde informatie moeten opsluiten. In de visie van Han kun je weliswaar proberen bepaalde, onwelgevallige informatie te blokkeren, maar het dieper liggende probleem – dat de EU geen samenbindende rituelen of tradities kent, geen historisch gegroeid concept kent waarin prikkels in een bepaalde context worden geïnterpreteerd – los je er niet mee op.

Zolang we een prikkelsamenleving zijn hoeft een vijandige mogendheid maar wat nep-accounts aan te maken en een regen aan TikTok-filmpjes te laten neerdalen, of je kunt in een paar weken een nieuwe presidentskandidaat tot enorme hoogte in de peilingen opstuwen, zoals niet zo lang geleden in Roemenië nog gebeurde.

Weerwoord

Natuurlijk kun je, bij wijze van weerwoord, zeggen dat al die snippets en prikkels noodzakelijke instrumenten zijn om digitale consumenten te verleiden ‘echte inhoud’ tot zich te nemen, in de vorm van een gedegen docu, een gedegen artikel, een gedegen tv-reportage of een gedegen krant. Maar het verneukeratieve is dat wat wij tot voor kort als ‘echte inhoud’ zagen, denk even terug aan VPRO’s Zomergasten, alleen nog overleeft als het zichzelf weet te definiëren als een niet te missen prikkel tussen miljoenen andere prikkels. Kan het dat niet? Dan gaat het commercieel ten onder.

Met andere woorden, in feite verleiden prikkels je ertoe iets te consumeren dat evenzeer een prikkel is: hoe hoog het ook van de toren blaast over de eigen betrouwbaarheid, objectiviteit en journalistieke kwaliteit.

Met Byung-Chul Han in je achterzak kijk je wel extra uit om historische gegroeide concepten, zoals natiestaten, een-op-een te vervangen door bureaucratische bedenksels als de Europese Unie. Zonder symbolen, rituelen en een daaruit voortvloeiende saamhorigheid, houden we alleen een markt over die ons onstuitbaar, zonder pauze, blijft overspoelen met prikkelende informatie die met andere prikkelende informatie in concurrentie is.

En in die prikkelsamenleving zijn we, constant onderhevig aan context-loze prikkels, helaas zélf het nepnieuws en de desinformatie.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Vroeger waren we links of rechts, nu zijn we ‘overprikkeld’ of ‘onderprikkeld’ verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Wij belichamen La Nouvelle France, het Frankrijk van de grote vervanging, waar de ene generatie de andere vervangt. Zo is het sinds de eeuwigheid gegaan,’ aldus Mélenchon eerder dit jaar tot aanhangers in Toulouse.

Een opmerkelijke woordkeus, die hij van de uiterst rechtse Franse schrijver en denker Renaud Camus heeft overgenomen.

Eerder noemde de in 1951 in het Marokkaanse Tanger geboren Mélenchon zich een ‘Maghrébin’, iemand afkomstig uit de Maghreb, de weinig meer gebruikte aanduiding voor Tunesië, Algerije en Marokko. ‘Maghrébin’ kreeg in het Frans gaandeweg een ongunstige klank, als codewoord voor een Noord-Afrikaanse crimineel.

Autoritaire leider

Mélenchon, van Spaanse afkomst en voortreffelijk Spaans sprekend, verliet Tanger toen hij elf jaar was. Met zijn moeder begon hij in Normandië een nieuw bestaan. Hij beweert er voor ‘bougnoule’ te zijn uitgemaakt, een scheldwoord voor een Noord-Afrikaan. ‘Zoals velen onder u,’ vertelde hij onlangs zijn toehoorders.

Mélenchon is de autoritaire leider van de door hem in 2016 gestichte partij La Franse Insoumise (LFI), de grootste linkse partij in Frankrijk. Bij de vorige presidentsverkiezingen, in 2022, scheelde het slechts 420.000 stemmen of niet Marine Le Pen, maar híj́ had het in de beslissende ronde opgenomen tegen president Emmanuel Macron.

Sindsdien speelt hij meer dan ooit de rassenkaart in de veronderstelling daarmee zijn beoogde, goeddeels allochtone, electoraat te plezieren: 69 procent van de Franse moslims stemde in 2022 op hem, volgens onderzoeker Jérôme Fourquet. Onlangs beweerde hij dat de Franse kathedralen niet zouden bestaan zonder de kennis van Arabische bouwmeesters uit Al Andalus, het deel van het Iberisch schiereiland waar de islamitische beschaving eeuwenlang de norm was.

Bij dezelfde gelegenheid prentte hij zijn gehoor in dat ‘de mens’ niet ontstond in Europa, maar in Afrika. Dat moeten jullie ‘blanke lelijkerds’ maar eens goed in de oren knopen, zei hij in de Parijse voorstad Saint-Denis waar LFI-kandidaat Bally Bakayoko, van Malinese afkomst, zojuist tot burgemeester was gekozen.

Rechtse media verweten Mélenchon prompt anti-blank racisme, hijzelf hield hij op een poging tot humor. Zijn tegenstanders bij de omroep CNews, Frankrijks best bekeken nieuwszender, kunnen er ook wat van. Daar was Bakayoko uitgemaakt voor een dominante mannelijke aap die het stadhuis van Saint-Denis als zijn apenrots beschouwt.

Op dat moment was de breuk tussen Mélenchons LFI en de gematigder Parti Socialiste (PS), waar hij ooit een bescheiden carrière had gemaakt, al onherstelbaar. Aanleiding vormden nieuwe beschuldigingen van antisemitisme, zoals zijn pogingen om joodse namen overdreven ‘Duits’ uit te spreken. ‘Jeffrey Epstein’, pardon, Epstine, dat klinkt Russisch,’ zei hij in februari bij een lFI-bijeenkomst. Ook verbasterde hij expres de naam van de linkse politicus Raphaël Glucksmann. Zijn publiek moest daar erg om lachen. Die antisemitische hondenfluitjes herinnerden aan de uiterst rechtse Jean-Marie Le Pen (1929-2025). Deze placht op bijeenkomsten van zijn Front National de namen van hem onwelgevallige politici en journalisten aan de volkswoede over te leveren. Bijna allemaal waren het Joden.

Joodse namen

Mélenchon heeft altijd geweigerd Hamas te veroordelen voor de gruwelen in Israël in oktober 2023, een ‘gewapend offensief’, volgens zijn partij. Wel kraakte hij parlementsvoorzitter Yaël Braun-Pivet toen zij kort daarop in Israël haar medeleven betuigde. De joodse Braun-Pivet had volgens Mélenchon ‘haar kamp opgeslagen in Tel Aviv om de massamoord aan te moedigen’, te weten Israëls respons. Een LFI-spotprent van een joodse tv-presentator herinnerde een commentator van Le Monde aan prenten in Der Stürmer, het verminken van joodse namen aan Franse schrijvers van antisemitische pamfletten als Louis-Ferdinand Céline.

Mélenchon was voor de PS, die hij in 2008 verliet, korte tijd staatssecretaris onder premier Lionel Jospin, later bezette hij zetels in beide kamers van het parlement. Inmiddels wijdt hij zich volledig aan het besturen van LFI en zijn kandidatuur bij de presidentsverkiezingen in de lente van volgend jaar. Tegenspraak leidt tot verstoting, schreven twee journalisten in hun vorig jaar verschenen boek La Meute. Als presidentskandidaat hoeft hij dus in eigen kring geen concurrentie te vrezen. Hoe anders is dat bij de gematigder concurrenten op links, waar de ene na de andere kansloze zich meldt. Alsof het trauma van de presidentsverkiezingen van 2002 al is vergeten, toen dankzij de versnippering van de linkse stem Jean-Marie Le Pen kon doordringen tot de beslissende tweede ronde.

De nederlaag in 2022 bracht Mélenchon ook successen. Zo kreeg hij in immigrantenwijken en in voorsteden als Saint-Denis bij Parijs meer dan zestig procent van de stemmen, tegen 22 procent landelijk. Meer dan ooit richt hij zich nu op deze ‘quartiers populaires’, wat ooit gewoon ‘volksbuurten’ betekende, maar waar de blanke arbeidersklasse goeddeels is vervangen door niet-westerse immigranten, hun nakomelingen en nareizigers. Het gaat daar voortvarend met de door Mélenchon gewenste ‘créolisation’, een term die hij heeft gemunt. Hij woont, na zijn scheiding van een volbloed Française, samen met een vrouw van Algerijnse afkomst, tevens LFI-parlementariër.

Bij een snelle rondgang van het tv-journaal van de publieke omroep, maandagavond, bleken vroegere stemmers op Mélenchon inmiddels te twijfelen. Zeker, zij waarderen ’s mans keiharde opstelling tegen Israël, de ‘kapitalisten’ en de ‘elites’. Maar met het klimmen der jaren is hij niet milder, maar fanatieker geworden. Te agressief, minachtend jegens anderen, een sloper van de eenheid op links, oordeelde een gepensioneerde werkneemster van het Parijse vervoersbedrijf. Ze beraadt zich nog.

Beslissend duel

Met flinke slagen om de arm houden waarnemers rekening met een beslissend duel om het Elysée, volgend jaar, tussen Mélenchon en Jordan Bardella of Marine Le Pen van het Rassemblement National. ‘Extreemlinks’ tegen ‘extreemrechts’, hoe opwindend zou dat zijn! Gevaarlijk ook, voor de stabiliteit van Frankrijk waar geweld altijd op de loer ligt. Mélenchon pochte zondag dat hij Bardella of Le Pen, die het beroep afwacht tegen haar veroordeling tot uitsluiting van deelname, ‘gaat inmaken’. De eerder genoemde opiniepeiler Fourquet zei even later daar niets van te geloven.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Openlijke propaganda voor ‘omvolking’: ultralinks schrikt in Frankrijk nergens meer voor terug verscheen eerst op Wynia's Week.