Een dergelijk bericht kwam ik onlangs tegen over visvereniging De Stuwkanters in Belfeld (Limburg). Daar zijn ze de beveroverlast helemaal zat. De bevers ondergraven de waterkanten. Onlangs kwam zelfs een bestuurslid door al dat graafwerk van de bever pardoes in het water terecht. Kortom, de maat is vol daar in Belfeld en de gemeente Venlo wordt dringend verzocht gepaste maatregelen te nemen.

Heerlijk nieuws, zegt ook wel iets over onze volksaard. Zodra er gedonder is staan we op de stoep bij de overheid die alles maar op moet lossen. Nou snap ik dat in het geval van de bever ook wel weer, want als je alleen al naar dat beest kijkt ben je al in overtreding. De bever is immers strikt beschermd. En precies die strikte bescherming heeft ervoor gezorgd dat hij nu een echte plaag aan het worden is.

Korhoen

Het faunabeleid in dit land is niet meer te begrijpen. Enerzijds wordt alles in het werk gesteld om een soort in stand te houden die Nederland gewoon niet wil overleven. Dan heb ik het over het korhoen. Dat is een rare pikzwarte fazantachtige vogel met wit achterwerk en een rode kuif op zijn kop. Enkele maanden geleden deed de gemeenteraad van Hellendoorn een opvallende oproep: stop met uitzetten van het korhoen en voorkom dierenleed en geldverspilling. Sinds 2013 zijn op de Sallandse Heuvelrug zo’n 150 ‘immigranten’ uit Zweden losgelaten om de inteelt een halt toe te roepen. Maar het aantal korhoenders op de Sallandse Heuvelrug is de afgelopen jaren nauwelijks toegenomen. Ze worden opgepeuzeld door roofdieren of verhongeren, omdat in het gebied te weinig voedsel en teveel toeristen zijn.

Dat wat betreft enerzijds. Anderzijds geven we een beschermde status aan soorten die dat niet (meer) nodig hebben, zoals das en bever. De eerste ondergraaft spoorlijnen en wegen en veroorzaakt schade in maïs- en grasland. De tweede is een notoire sloper van dijklichamen en oeverkanten, hij legt de ene na de andere boom om en maakt een zooitje van de waterhuishouding in een gebied.

Steeds meer bevers

De schade die de bevers aanrichten aan alleen al waterkeringen was in 2021 meer dan 2 miljoen euro en nu zijn we vijf jaar verder dus reken maar uit. Een blik uit mijn werkkamerraam zegt genoeg: de ene na de andere boom verandert dankzij knaagwerk aan de oever van de Oostrumse Beek in een potloodpunt. En in het nabijgelegen bos is de schade nog veel erger.

Soms zie je hem, zelfs overdag, gewoon langszwemmen: De kop net boven het water, neusgaten, ogen en oren bijna op één lijn. Geluidloos en onverstoorbaar zwemt hij voorbij. Het verbaast mij dan ook niets dat de provincie Limburg onlangs een persbericht de wereld instuurde met de mededeling dat er vermoedelijk veel meer bevers in die provincie zijn dan gedacht. Afhankelijk van het seizoen wordt het totaal aantal bevers in de provincie geschat op 2.000 tot 3.700.

Kilometerhokken

Die schatting is gebaseerd op een onderzoek naar bevers dat is gedaan in het voorjaar van 2025 op verschillende plekken in Limburg. Deskundigen hebben gezocht naar sporen van bevers, zoals burchten, holen en geurmerken. Dit is gedaan in zogenaamde ‘kilometerhokken’: vierkante stukken land van 1 bij 1 kilometer. In totaal is er op 99 van deze stukken land gezocht naar beversporen. Uit die informatie is vervolgens een schatting gemaakt van het totale aantal bevers in de provincie.

Het rapport schat het aantal bevers in Limburg in het voorjaar van 2025 tussen de 2.000 en 2.450 dieren van minimaal 1 jaar oud. In de zomer, als de jongen zijn geboren, loopt dit op naar 3.000 tot 3.700 bevers. Deze aantallen zijn drie keer hoger dan eerdere schattingen. In 2021 gingen onderzoekers nog uit van ongeveer 1.100 tot 1.200 bevers in de zomerperiode.

Natuurmonumenten is de tel kwijt

De onderzoekers wijzen erop dat de getallen een benadering zijn: het exacte aantal bevers in Limburg is niet bekend. Voor een preciezer beeld is volgens het rapport meer onderzoek nodig, verspreid over verschillende perioden en gebieden.

Uit het onderzoek blijkt verder dat de bever zich op steeds meer plekken in Limburg vestigt en in de gebieden die al langer bezet zijn neemt de dichtheid toe. In vergelijking met 2014 zijn er nu 2,5 keer zoveel beverterritoria in de onderzochte gebieden. In alle onderzochte gebieden zijn nu sporen van bevers gevonden, terwijl in voorgaande jaren in sommige gebieden bevers volledig afwezig waren. Dit duidt op een toename in de hele provincie. En wat voor Limburg geldt, geldt vermoedelijk ook voor andere provincies. Zelfs Natuurmonumenten is de tel kwijt. Die organisatie spreekt op haar site nog van 3.500 exemplaren in heel Nederland.

Wie is verantwoordelijk voor de schade?

Ooit was de bever een veel voorkomende inheemse soort, maar omstreeks 1890 was het beest in ons land (onder meer vanwege de jacht op zijn pels) uitgeroeid. Pas in 1988 werden voor het eerst bevers uitgezet in de Biesbosch. Deze waren afkomstig uit het voormalige Oost-Duitsland. Sinds 1992 vestigden zich ook meerdere bevers spontaan in Limburg, langs riviertjes als de Worms, de Roer en de Swalm. Deze solitaire bevers waren vermoedelijk afkomstig van een populatie in de Eifel.

Omdat deze bevers niet tot paarvorming kwamen, werden later nog enkele bevers uit Oost-Duitsland gehaald en op 18 oktober 2002 werd de eerste beverfamilie (een paar met drie jongen) losgelaten in het Gelderns-Nierskanaal in Noord-Limburg. ‘Er kunnen nog veel meer bevers bij’, riep de Zoogdiervereniging in 2012 enthousiast. Dat roept de vraag op die je zelden hoort: wie is er eigenlijk verantwoordelijk voor schade door uitgezette dieren? Je zou zeggen: degene die ze heeft uitgezet. Nee dus, beverschade wordt betaald met geld uit het provinciefonds en komt dus uit belastingmiddelen. Daarnaast wordt veel schade helemaal niet vergoed, wanneer de grond in particulier bezit is bijvoorbeeld of wanneer er sprake is van indirecte schade.

Kom eens onder die steen vandaan!

En de bever is de enige schadeveroorzaker niet. Volgens onderzoek van adviesbureau Berenschot lopen de faunaschade-uitkeringen in 2030 op tot €165 miljoen, bijna een verdubbeling ten opzichte van de afgelopen jaren. Berenschot rekent op basis van de trend van 2013–2023 met een structurele jaarlijkse groei van 12,2 procent. En die financiële druk komt volledig bij de provincies terecht. Wanneer de kosten oplopen, moeten provincies zelf immers extra middelen vrijmaken. Je hebt dus echt geen glazen bol nodig om te zien dat dit probleem straks groter en groter gaat worden.

De waterschappen hebben inmiddels de tering naar de nering gezet en zijn overgegaan tot beheer. In totaal heeft men in Limburg, zonder daar al teveel ruchtbaarheid aan te geven, in de periode van 1 oktober 2023 tot 1 mei 2024 in totaal 170 bevers gevangen en gedood. En Groningen volgt inmiddels het voorbeeld van Limburg. De bever bewijst het: wie nog van mening is dat je in dit volgebouwde landje, uit een soort misplaatste dierenliefde, populaties wilde dieren (of het nu bevers, otters of wolven betreft) ongebreideld kunt laten groeien moet eens onder zijn of haar steen vandaan komen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Bevers slopen dijklichamen en waterkanten. En ze zijn niet meer te tellen. verscheen eerst op Wynia's Week.

Het summum vind ik wel die voortuinen in Vinex-wijken met – precies in het midden van een perkje met grind – een Trachycarpus Wagnerianus. Dat is een palmboom die mogelijk is ontstaan in de teelt in Japan en in de negentiende eeuw werd ontdekt door een tuinder uit Leipzig: Albert Wagner (vermoedelijk geen familie van ‘der Richard’). Wagner haalde die Japanse palmbomen naar Europa en begon er een lucratief handeltje in.

Tegenwoordig tel je voor zo’n boompje al snel 130 euro neer, maar dan heb je ook wat: een palmboom die onze koude winters kan overleven. Dat doen veel soortgenoten hem niet na. Maar waarom zou je? Waarom zou je in ons land van mest, mist en vuile koude regen in hemelsnaam een palmboom in je voortuin zetten? Wat voor statement wordt hiermee gemaakt? Het is, voor de palmeigenaar in kwestie, ongetwijfeld een uiting van originaliteit, individualiteit en/of rijkdom. Maar als iedereen zo’n ding in zijn voortuin zet – en ik heb straten gezien waar dat het geval is – is er weinig origineels meer aan.

Lekker Hollands

Het doet mij in elk geval verlangen naar het tuintje dat oma vroeger had: wat gras en een bordertje met Afrikaantjes (ook een exoot trouwens) of viooltjes. Lekker simpel. Lekker Hollands. Wat stond er nou vroeger in een voortuintje? Een beetje gras, een verloren vetplant, een paar tulpen en zo’n houten spoorbiels, dat was ook heel modern. Maar dankzij de stijgende welvaart en opkomst van tuincentra is de tuin steeds meer een statussymbool geworden.

En dus verschenen er watervalletjes, vijvers met koikarpers, Boeddhabeeldjes, Japanse bonsaiboompjes en alles wat niet thuishoort in een oer-Hollands tuintje. De bomen moesten hoger en de flora zo exotisch mogelijk. Maar veel van die – vaak in het buitenland opgekweekte – kleurrijke exoten zitten barstensvol bestrijdingsmiddelen. Berucht is de vlinderstruik die in tuincentra verkocht wordt omdat er zoveel insecten op afkomen. Harstikke duurzaam. Groen labeltje erop en klaar is Kees. Dat menig insect dood neervalt als-ie de plant bezoekt, zegt men er in het tuincentrum niet bij.

Pesticide Action Network Netherlands (PAN-NL) onderzocht vorig jaar voorjaarsbloeiers zoals lavendel, anjer, vlinderstruiken, klokjesbloem en struikmargriet op resten van pesticiden. De typische planten die door tuincentra vaak worden verkocht als insectenlokkers. De steekproef werd gedaan bij Praxis, Intratuin en Welkoop. Op zestien tuinplanten werden maar liefst 27 verschillende pesticiden en vijf metabolieten aangetroffen. Vijftien van de zestien onderzochte planten bevatten een cocktail van drie tot dertien verschillende pesticiden en metabolieten. 75 procent van de voorjaarsbloeiers was besmet met insecticiden en dus een gevaar voor insecten.

Fotografe Marlonneke Willemse nam met haar camera in 2024 eenzelfde soort steekproef. Ze kocht tien verschillende tuinplanten en liet die bezoeken door verschillende groepjes insecten. Een controlegroep kreeg onbespoten plantjes voorgeschoteld. Het resultaat leverde een indrukwekkende fotoserie op met misvormde koolwitjes en dode krekels. In de controlegroep stierf geen van de insecten. Het is maar even dat u het weet als u dit voorjaar iets goed wil doen voor de biodiversiteit.

Bijvriendelijke soorten

Denk dan eens aan al die insecten die de meeste uitheemse planten niet eens als voedsel herkennen. Uitheemse tuinplanten als lavendel en kattenkruid worden aangeprezen als bijvriendelijk, maar een recent Belgisch onderzoek wees uit dat ze slechts door een beperkt aantal bijensoorten worden bezocht. Op lavendel werden 28 verschillende soorten bijen aangetroffen, op kattenkruid slechts 23 soorten. In België komen echter 420 soorten wilde bijen voor. Het belang van deze planten voor bestuivers blijkt dus beperkt. En woekerplanten zoals rododendron (11 soorten), rimpelroos (13 soorten), Amerikaanse vogelkers (14 soorten), sneeuwbes (8 soorten), olijfwilg (4 soorten) en mahonie (11 soorten) trekken nog minder bestuivers aan. De moraal van dit verhaal: laat die ‘rodo’ in het tuincentrum staan en plant een braam of zaai inheemse paardenbloemen. Ook leuk!

Verschil maken

Ons land kent 550 miljoen vierkante meter aan voor- en achtertuinen. Dat is bijna tien keer de oppervlakte van nationaal park De Veluwe. Als we die 550 miljoen vierkante meter dit voorjaar nu eens vol zetten met inheemse insectentrekkers en kruidenrijk gras. Dan zouden we best een verschil kunnen maken.

Op het gevaar af dat ik nu als woke wordt weggezet, wat ik niet ben, stel ik dan ook voor dat niemand en dan ook echt níemand meer mag roepen dat het slecht gaat met onze Nederlandse natuur zolang hij of zij zelf nog uitheemse soorten in de eigen tuin heeft staan. Namens Wynia’s Week wens ik u een groen, insectrijk en nationalistisch tuinseizoen!

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Eigen plant eerst. Want een oer-Hollandse tuin is veel beter voor de natuur verscheen eerst op Wynia's Week.

Pratende koe

De dieren hebben er ondertussen weer een clubje bij: een heuse vakbond nog wel. In de NRC las ik over het eerste congres dat deze Vakbond voor Dieren heeft gehouden in een circulair gebouwtje in Bussum. Daar had ik bij willen zijn. Dan had ik het glimmende gezicht kunnen zien van ene Leonie die kan praten met koeien. Echt waar, ze heeft ooit een koetje horen vragen waar haar kalf was.

Ik hoor mijn kippen nooit praten. Ze kakelen wat af, maar praten… nee, echt niet. De haan heeft zelfs niet om hulp gevraagd toen hij vorige week op een koude winternacht aan zijn kop door een of andere hongerige predator hardvochtig door de tralies van het hek werd getrokken. De volgende ochtend, toen ik hem vond, kon hij praten noch kakelen. Laat staan een klacht indienen bij de vakbond.

Volgens het verslag in de NRC was het congres een strijdbare vertoning. Dierethicus Bernice Bovenkerk van de Wageningen Universiteit was uitgenodigd voor een lezing en er was een heuse cursus ‘Chicks in Dialogue’ waarmee theatermaakster Lindertje Mans het handjevol dierenknuffelaars inwijdde in één van de veertig kakelfrases. Dat had ik evenmin willen missen, want een woordje kips kan altijd van pas komen. Lijkt me best leuk: de troonrede in het kips of Ursula von der Leyen die Donald Trump een stevig woordje kips laat horen namens alle NAVO-bondgenoten van het continent in verval.

De vakbond werd trouwens opgericht door dierenrecht-activiste Marjolein de Rooij. Die schreef ooit een boekje  met de aansprekende titel Hoeveel vakantiedagen heeft een varken? Dat is een vraag waar het weldenkende deel van de natie zich niet dagelijks het hoofd over breekt, maar het antwoord lijkt mij duidelijk: een varken heeft geen vakantiedagen, want een varken is een dier. Vakantie lijkt mij een typisch mensending dat nauw verweven is met de opkomst van onze welvaartsstaat.

‘Spekkoek’ van belangenclubjes

De link met de Partij voor de Dieren wekt nauwelijks verbazing. Die partij grossiert in allerlei satellietclubjes, zoals de Faunabescherming, Wakker Dier en Animal Rights, die allemaal een eigen rol spelen, maar op een of andere manier gelieerd zijn aan de partij en het maatschappelijk debat proberen te beïnvloeden. In het boek Nederwolf schrijven Wouter Roorda en ik over die ‘spekkoek’ van belangenclubjes. Een Vakbond voor Dieren kan daar ook nog wel bij. En de ambities zijn hoog. De Rooij wil aan tafel bij de Sociaal Economische Raad (SER), want ‘niemand vraagt Albert Hein wat zij een geschikt minimumloon vinden voor hun personeel, maar als het over vee gaat mag de sector zelf alles bepalen’.

Nu gun ik elke koe een goede pensioenregeling en ook zwangerschapsverlof, maar ik heb toch de indruk dat die beesten daar zelf maling aan hebben. En daar wringt de schoen: al die Peter Singer-achtige praatjes vallen stuk op de realiteit. Een dier is geen mens en mensen kunnen hooguit het beste voor hebben met dieren. Ze kijken altijd door een mensenbril. Dieren zijn geen medeburgers en ook geen arbeidskrachten. Het dogma van gelijkwaardigheid is niet zelden een manier om anderen een hyperpersoonlijke, maatschappelijke, politieke en levensbeschouwelijke bias door de strot te duwen. Zo bekeken is dat vakbondje natuurlijk gewoon het zoveelste actiegroepje dat vooralsnog kraait als een haan op de mesthoop.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Er is nu een Vakbond voor Dieren. Maar willen koeien wel echt zwangerschapsverlof en een pensioenregeling? verscheen eerst op Wynia's Week.

2025 was het jaar van de wolf. Niet alleen omdat bij Uitgeverij Blauwburgwal ons boek Nederwolf uitkwam, maar ook omdat op de drempel naar het nieuwe jaar de eerste (officiële) wolf werd geschoten. 2025 was ook het jaar dat de wolf menselijke slachtoffers maakte: een 6-jarig jongetje en een hardloper werden gebeten, nadat vorig jaar als een meisje was aangevallen. Tevens deden wolf Bram (op de Utrechtse Heuvelrug) en wolf Hubertus (op de Hoge Veluwe) van zich spreken.

Tot oktober hebben wolven al bijna evenveel schapen en ander vee aangevallen als in heel 2024. In de eerste negen maanden zijn er 741 aanvallen op dieren geregistreerd, tegenover 770 in heel vorig jaar. Veruit de meeste wolvenaanvallen vonden plaats in de provincie Gelderland. Het dier sloeg daar dit jaar al 346 keer toe, waarvan 103 keer in de gemeente Barneveld. Daarna volgen de provincies Drenthe en Friesland, met beide ongeveer 120 aanvallen. In Groningen hebben wolven dit jaar 26 keer vee aangevallen, tegenover slechts twee keer in heel 2024.

Afschotvergunning

In 2025 kwam er dan eindelijk een afschotvergunning voor de ‘probleemwolven’ Bram en Hubertus, al blijkt afschot in de praktijk best lastig. Drie maanden duurde het voordat Bram werd geschoten. Hubertus loopt (voor zover bekend) nog gewoon rond. ‘Het afschieten van probleemwolven is nagenoeg onuitvoerbaar’, zei de directeur van de Jagersvereniging Laurens Hoedemaker tegen RTL Nieuws. Volgens hem komt dat omdat de jagers te maken hebben met te veel beperkende regels. Zo moeten ze volledig buiten het zicht van het publiek blijven en mogen de wolven alleen binnen een afgebakend gebied worden bejaagd. Als de jagers hem elders zien, mogen ze niets doen. Bovendien mocht Bram alleen bij daglicht worden afgeschoten, zodat hij goed kon worden geïdentificeerd.

Er ligt nu een wetsvoorstel om de Nederlandse wetgeving aan te passen aan de Europese regelgeving waarbij de beschermde status van de wolf verlaagd is. Volgens Hoedemaker is dat dringend nodig:

‘Ik verwacht dat we binnen nu en vijf jaar de populatie wolven in Nederland in zijn geheel zullen moeten gaan beheren. Net zoals we dat doen met andere wilde dieren. De afgelopen maanden heb ik in de politiek van links tot rechts steeds meer steun zien ontstaan voor het beheren van wolven. En dat is heel verstandig, want we zijn nu al het land met de hoogste concentratie wolven per vierkante kilometer, in elk geval in Europa en waarschijnlijk wereldwijd. De Duitsers zijn al een stuk verder met hun wetgeving en als daar wel populatie-breed beheerd gaat worden loop je het risico op een waterbed-effect.’

Als we met elkaar vinden dat de wolf hier een plek moet hebben waar een bepaald aantal wolven kan leven zonder schade te doen aan allerlei andere belangen, zullen we met elkaar moeten afspreken dat er buiten die plekken geen plaats is voor wolven, vindt Hoedemaker.

‘Als we iets geleerd hebben van de Oostvaardersplassen en de Amsterdamse Waterleidingduinen is het dat als je een groepje dieren van dezelfde soort en verschillende geslachten bij elkaar zet, er altijd nakomelingen zullen komen. Het worden er altijd meer. Ook hoeven we in Nederland geen eigenstandige populatie wolven te handhaven, als je er maar voor zorgt dat de wolven die hier leven onderdeel blijven van de Noordwest-Europese populatie. Dan zul je dus om de zoveel jaar voor genetische uitwisseling moeten zorgen. Wat ik hoop voor 2026? Dat de wetgeving zo snel mogelijk aangepast wordt en dat we in samenspraak met provincies handen en voeten geven aan een nationaal wolvenbeheerplan. 2026 wordt een heel interessant jaar. Welke kant het nieuwe kabinet precies opgaat is nog onduidelijk. Maar ik zie wel dat steeds meer mensen begrijpen dat je niet zonder verantwoord jacht en wildbeheer kunt in een cultuurlandschap als het onze.’

Valerius Geist

In 2025 werd het wolvenplan definitief vastgesteld met ‘ruimere’ mogelijkheden tot afschot.  Nou ja, ruimer: een wolf dient zich nog steeds meerdere malen binnen dertig meter van een persoon te bevinden voordat er stevigere maatregelen genomen kunnen worden. Je kunt je afvragen of dat niet juist de manier is om wolven aan mensen te laten wennen. De escalatieladder van de Canadese bioloog en wolvenkenner Valerius Geist is in dit verband relevant.

Geist onderscheidt zeven verschillende stadia in de gedragsontwikkeling van wolven. De eerste tekenen komen van herten en andere prooidieren. Wanneer deze hun aanwezigheid in dorpen of steden uitbreiden, doen zij dat omdat zij op de vlucht zijn voor de wolf.

In de tweede fase naderen wolven menselijke woningen, vooral ’s nachts. Dit is onder meer te herkennen aan rusteloos blaffende honden of huilende wolven. Ze observeren mensen en leren snel hoe ver ze kunnen gaan.

Fase drie begint wanneer de wolven zich ook overdag laten zien. Ze observeren mensen bij hun dagelijkse karweitjes en leren bijvoorbeeld hoe ze tuinpoorten moeten openen door dat simpelweg af te kijken. 

In fase vier kunnen de wolven niet langer over het hoofd worden gezien. Zij vallen honden en boerderijdieren aan, zelfs overdag en ook als die zich in de onmiddellijke nabijheid van huizen bevinden. Ze komen op terrassen en in tuinen.

In stadium vijf nemen de aanvallen op vee toe. In deze fase worden bijvoorbeeld ruiters omcirkeld en achtervolgd of worden grotere landbouwhuisdieren zoals runderen verwond. Ze worden gevonden met afgerukte oren, in tweeën gesneden staarten of verminkte geslachtsdelen.

Stadium zes is bereikt wanneer wolven tam lijken te zijn in de onmiddellijke nabijheid van mensen. Ze porren met hun neus aan wandelaars, trekken aan hun kleren of knijpen zelfs in hun armen. Ze kunnen worden verjaagd door te schreeuwen en te zwaaien, maar ze vluchten niet ver. Alles lijkt speels. In werkelijkheid beginnen zij de mens als prooi te ontdekken en beginnen ze te testen hoe hij zich gedraagt als hij wordt aangevallen.

Op niveau zeven is volgens Geist het toppunt van escalatie bereikt. Nu hebben de wolven hun schuwheid tegenover mensen verloren. Hoewel zij nog enigszins onhandig zijn, kan een mens zich misschien nog verdedigen tegen een enkele wolf, maar tegen een hele roedel maakt zelfs een gewapende man geen schijn van kans.

Dat we ons inmiddels in fase zes of misschien wel zeven bevinden, is niet vreemd. De ontwikkelingen gaan snel, omdat we nu eenmaal in een klein en volgebouwd landje leven waar wolven altijd in aanraking zullen komen met mensen. Alleen de geur van mensen is voor hen al genoeg voor wat we habituatienoemen: de wolven merken dat ze geen gevaar lopen en leren snel dat ze steeds meer ruimte in kunnen nemen.

Rupsje-nooit-genoeg

Des te opmerkelijker is het dat de provincie Zuid Holland wolven wil toestaan in het duingebied. Onlangs namen de Provinciale Staten ook in grote meerderheid (41 vóór, negen tegen) een motie aan van de Partij voor de Dieren, waarin het college wordt verzocht om de natuurinclusieve paardenhouderij te stimuleren. Men wil dus én paarden in de natuur én wolven. En dan zijn er in Zuid-Holland ook nog zo’n drie miljoen toeristen per jaar. Het is een typisch voorbeeld van alles wat er steeds weer fout gaat in de wolvendiscussie: we willen alles, we zijn rupsje-nooit-genoeg en we durven geen keuzes te maken.

Is dat enkel de schuld van politici en bestuurders? Grotendeels wel, zij moeten immers beslissingen nemen. Maar er is ook een dieperliggende oorzaak. Uit een onderzoek, recent gepubliceerd in het vakblad Nature, blijkt dat het merendeel van de Europeanen de terugkeer van wolven, beren en lynxen steunt, maar niet wil dat hun aantallen blijven groeien en ook niet wil dat ze worden bejaagd. Het onderzoeksteam ondervroeg 10.000 mensen in EU-lidstaten waar grote carnivoren leven en deze tegenstelling komt in bijna elk land terug.

Er is dus een fundamentele spanning tussen wat de burgers willen en de ecologische middelen die nodig zijn om populaties stabiel en gezond te houden in door mensen gedomineerde landschappen. Zie hier de hypocrisie van onze moderne samenleving. In ons land worden reeën, herten en zwijnen structureel bejaagd. Dat is noodzakelijk om populaties in stand te houden en de belangen te dienen van zowel mens als dier. Met de wolf zou het niet anders moeten zijn. Juist omdat de veiligheid van mens en dier in het geding is.

Steeds meer wolfwerende hekken verschijnen in wat er nog rest van onze natuur. Het lijkt een diervriendelijke maatregel. Alles beter dan afschot, zeggen de voorstanders. Maar dat reeën, herten, hazen en wat er verder nog in het wild rondstruint, zich vastloopt in die hekken en een pijnlijke dood sterft, en dat de hekken complete territoria van wilde dieren doorsnijden, lijkt niemand zich te realiseren. Onze diervriendelijkheid is dus nogal selectief. Dat bijzondere gezelschap wolvenknuffelaars dat recent bloemen legde en tranen met tuiten huilde voor wolf Bram staat immers niet te rouwen bij de reeën die zich op pijnlijke wijze naar de dood spartelen in zo’n ‘diervriendelijk’ hekwerk.

Steeds meer verzet

Eén ding is in 2025 pijnlijk duidelijk geworden: de wolf houdt zich in geen enkel opzicht aan de voorspellingen die het handjevol zelfverklaarde wolvendeskundigen in het verleden deden. Hij zou zich hier niet vestigen, hij zou ongevaarlijk en mensenschuw zijn, hij zou geen honden aanvallen en mensen al helemaal niet. Ze zouden niet paren met broertjes of zusjes en ga zo nog maar even door. Het is allemaal gebeurd. De immer groeiende stapel wetenschappelijke onderzoeken maakt het er allemaal niet veel duidelijker op. Of je nou voor of tegen bent: er is altijd wel een onderzoek vinden dat de eigen mening bevestigt.

Een fraai voorbeeld daarvan vinden we op de site van de aan Wageningen University & Research (WUR) gelieerde Rewilding Academy. Daar wordt gerefereerd aan een ‘groudbreaking study’ die plaatsvond in een nationaal park in Polen. Wolven in dat uitgestrekte wetland bleken voornamelijk ree, zwijn en andere wilde dieren op het menu te hebben. Vee, waaronder runderen, en honden maakten slechts 3,4 procent uit van de verbruikte biomassa.

‘Deze wolven laten zien dat rewilding en agrarische activiteiten prima samen kunnen gaan, zelfs in dichtbevolkte landschappen’, juichen de onderzoekers in hun conclusie. Ga dat de Nederlandse boeren vertellen: in 2025, zo blijkt uit de cijfers van BIJ12, hebben wolven in ons land 2.595 schapen en ander vee gedood. Geen wonder dat het verzet steeds groter wordt. Ook de provincie Drenthe wil nu een probleemwolf afschieten na aanvallen op schapen binnen een wolfwerend raster.

In de veelgeplaagde gemeente Barneveld is men de wanhoop nabij. Vrijwel dagelijks zijn er berichten over hoe wolven zich hebben vergrepen aan vee en hobbydieren. Voorzitter Wim Brouwer van LTO Gelderse Vallei startte, daartoe aangemoedigd door de gemeente, het initiatief voor een petitie waarin de overheid wordt opgeroepen grenzen te stellen aan de wolf.

‘Concreet betekent dit dat de overheid moet kunnen ingrijpen bij probleemsituaties rond de probleemwolf en ze de populatie wolven in Nederland moet kunnen beheren’, zegt Brouwer. ‘Vijf jaar lang hebben we lijdzaam toegekeken hoe dit roofdier boerderij- en hobbydieren te grazen neemt. Ons geluid werd niet gehoord, ondanks pogingen daartoe vanuit gemeenten en provincie. Telkens weer liepen we aan tegen bureaucratie dan wel de sussende woorden dat de wolf zich zou beperken tot prooien diep in de natuur. De wolf laat zich niet remmen door wolfwerende rasters en door mensen’. 

De petitie is inmiddels bijna 15.000 keer ondertekend. Steun komt van basisscholen en ook van dierenartsen, die geschokt zijn over het grote aantal dieren dat zij moeten euthanaseren als gevolg van verwondingen aangebracht door de wolf.

Gemiste kans

‘De belangrijkste verandering is dat ik de beeldvorming rond de wolf heb zien kantelen’, zegt Annet Muller-Ter Veen van Stichting Wijs met Wolven in een terugblik op het wolvenjaar 2025:

‘Ik ben zelf al sinds 2020 actief in het wolvendossier en lange tijd werd kritiek afgedaan als onzin. De wolf zou geen honden en geen schapen aanvallen. De wolf zou schuw zijn voor mensen. 2025 is het jaar waarin steeds meer mensen gingen beseffen wat het betekent als er echt wolven in een dichtbevolkte omgeving rondlopen. Dat ze habitueren en gevaarlijk kunnen worden. Door de aanvallen van Bram en Hubertus komt het opeens heel dichtbij en beginnen mensen zich af te vragen of al die zogenaamde wolvendeskundigen van de Zoogdiervereniging en andere clubs het wel bij het rechte eind hadden. Ze beginnen te beseffen dat de voorlichting die ze kregen gekleurd was. De mensen die draagvlak voor de wolf wilden creëren, beginnen hun keutel in te trekken. Die roepen nu bij elk incident dat ze dat niet voorzien hadden, dat ze dat niet hadden kunnen weten. Dat vind ik opmerkelijk, aangezien zoveel mensen hebben gewaarschuwd. Zij voorzagen het wel, maar de zogenaamde deskundigen niet.’

‘Hoe ik naar 2026 kijk? Komend voorjaar zullen er weer veel welpen bijkomen en het probleem zal dus alleen maar groter worden en zal zich verspreiden over het land. Daarom vind ik het een gemiste kans dat dit onderwerp niet op het prioriteitenlijstje van informateur Sybrand Buma stond. Met D66 aan de macht is het maar afwachten hoe doortastend het wolvenbeleid straks zal zijn.’

Samen met Wouter Roorda schreef Oswin Schneeweisz ‘Nederwolf – de terugkeer van een gevreesde landgenoot’, een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal. Het boek kost € 22,50 en is overal te bestellen, bijvoorbeeld in de winkel van Wynia’s Week.

Het bericht 2025 was het jaar van de Nederwolf – en 2026 gaat nog veel erger worden verscheen eerst op Wynia's Week.

De twee pro-wolfclubs haalden eerder al bakzeil in de provincie Gelderland. Ook daar maakten ze bezwaar tegen afschot en verwees de rechter hun argumenten naar de schroothoop. En terecht, want zoals Wouter Roorda en ik in ons boek De Nederwolf al eerder schreven: zonder beheer gaat het in dit land niet lukken.  

Geen taboe meer 

Het is wellicht goed om een en ander eens in internationaal perspectief te bekijken. Gisteren was de dag dat in het Spaanse Cantabrië het Hooggerechtshof het beroep dat was aangespannen door dierenactivisten van tafel veegde. De afdeling Administratieve Rechtspraak van het Hooggerechtshof van Cantabrië (TSJC) verwierp een beroep tot heroverweging, ingediend door het Platform voor de Verdediging van het Cantabrische Gebergte en Ecologen in Actie, tegen een eerdere uitspraak van datzelfde hof. De gevraagde voorzorgs-opschorting van het quotum voor de jacht op wolven voor het seizoen 2025-2026 werd verworpen. Er mogen daar dus nu 41 wolven afgeschoten worden.  

In Duitsland riepen de deelstaten recentelijk de regering op om de wolf gemakkelijker en sneller te kunnen afschieten. Ze willen meer ruimte voor afschot. Het water staat boeren en schapenhouders inmiddels tot aan de lippen. Europabreed zien we dus eenzelfde tendens: de roep om ingrijpen wordt luider. Afschot is geen taboe meer.  

Ook in ons land beginnen steeds meer mensen te beseffen dat al die voorspellingen die zogenaamde wolvenkenners ooit in de media deden je reinste lariekoek zijn. Wolven zouden geen huisdieren aanvallen, wolven zouden zelden vee aanvallen enzovoort. Het is allemaal niet waar gebleken. De waarheid is dat niemand weet hoe wolven zich gedragen in een klein, volgebouwd landje als Nederland en dat we dus een experiment in zijn gerommeld waarvan niemand de uitkomst kent.  

Onlangs publiceerde de Zwitserse site Les Observateurs een artikel van de hand van de Engelse ‘natuurwetenschapper’ Lynda Brook waarin zij keihard stelling neemt tegen het huidige talmende beleid. Ze spreekt van een enorme desinformatiecampagne die tot op de dag van vandaag voortduurt. ‘Een desinformatiecampagne die opzettelijk in stand is gehouden door degenen die vreesden dat geldige informatie over de gevaren van de wolf de herintroductie- en beschermingsprojecten zou belemmeren.’ Een kritische kanttekening is op zijn plek, want bij navraag blijkt niemand te weten wie deze Brook is en aan welke instituten ze als ‘natuurwetenschapper’ verbonden is. Zelfs ChatGPT niet. Het is dus ook niet duidelijk welke agenda Brook op zak heeft.  

Verleiding 

Brook doet echter wel een aantal opmerkelijke uitspraken. Bijvoorbeeld dat aanvallen van wolven in de VS niet te wijten zijn aan een gebrek aan prooidieren ter plaatse, maar aan gunstige omstandigheden. Als de wolf te dicht bij huizen, huisdieren en mensen komt, of te dicht bij veehouderijen en herders, is hij vatbaar voor wat zij noemt ‘verleiding’. Dat geeft te denken over ons Wolvenplan 2025. Daarin staat dat ‘pas mag worden ingegrepen als een wolf meerdere keren binnen dertig meter van bewoonde huizen is gesignaleerd en er sprake is van verschillende incidenten binnen enkele weken in hetzelfde gebied’.  

Herhaalde blootstelling aan mensen heeft gewenning tot gevolg. Deze gewenning en de strenge beperkingen op afschot leiden uiteindelijk tot het verlies van angst bij de wolf. En dat is dan weer de voedingsbodem voor incidenten. Brook stelt dat het agressiepercentage van wolven in Noord-Amerika, dat vroeger erg laag was, de afgelopen jaren is gestegen. Ook in Europa zijn volgens Brook aanvallen van wolven niet te wijten aan een gebrek aan prooidieren ter plaatse, maar aan gunstige omstandigheden.  

Verder bekritiseert Brook de Franse vertaling van het wetenschappelijke rapport van Linnal et al. uit 2002. Zij stelt dat cruciale citaten of formuleringen zijn gecensureerd of aangepast, met als doel een minder alarmistisch beeld neer te zetten. Maar wie dat rapport (The fear of wolves: A review of wolf attacks on humans, 2002) er op naleest moet wel tot de conclusie komen dat het helemaal niet zo alarmistisch is. Weliswaar geven de onderzoekers een uitgebreid overzicht van aanvallen op mensen, kinderen en dieren in verschillende landen en in verschillende eeuwen, maar ze concluderen ook dat deze aanvallen vandaag de dag relatief weinig voorkomen. Het lijkt er dus op dat Brook zelf de data ietwat manipuleert.  

Radicaal afschotbeleid nog stap te ver  

De auteurs van het rapport concluderen dat de kans op wolvenaanvallen in Europa en Noord-Amerika erg laag is. Maar ze concluderen ook nog iets anders. Ze doen de aanbeveling dat elke wolf die zijn angst voor mensen lijkt te verliezen of zich op een agressieve manier gedraagt direct en onmiddellijk afgeschoten moet worden. Brook doet daar nog een schep bovenop. Zij stelt dat radicaal afschotbeleid, waarbij gehele roedels worden afgeschoten, de enige manier is om wolven in de buurt van vee en mensen te laten leven. Dat is wel even iets anders dan alleen ‘een probleemwolf afschieten na herhaalde incidenten binnen dertig meter van bewoonde huizen’.  

Voor Nederland lijkt die radicale aanpak (nog) een stap te ver. Voorlopig zou het al heel wat zijn als we in plaats van de overheidsdoctrine ‘samenleven met wolven’ ons meer zouden gaan focussen op hoe we beter niet kunnen samenleven met wolven.  

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Afschot wolf is gelukkig geen taboe meer verscheen eerst op Wynia's Week.

Zo verkoop je kranten, maar enige journalistieke distantie zou toch wel op zijn plaats geweest. Zeker omdat er van een peer review nog geen sprake bleek en het nieuws afkomstig is van een commerciële partij: het in Texas gevestigde laboratorium Colossal Biosciences. Een kijkje op de website van Colossal zegt genoeg: hun missie is niets minder dan de wereld redden door middel van genetisch onderzoek. In schreeuwende letters stelt het high tech-bedrijf dat de helft van alle diersoorten rond 2050 zal zijn uitgestorven. Maar niet getreurd: Colossal gaat ze allemaal terugbrengen.‘To de-extinct’ noemen ze dat.  

Wat is de noodzaak?

In ronkend Trumpiaans spreekt de website ons toe: ‘EXTINCTION IS A COLOSSAL PROBLEM FACING THE WORLD AND COLOSSAL IS GOING TO FIX IT. Combining the science of genetics with the business of discovery, we endeavor to jumpstart nature’s ancestral heartbeat. To see the Woolly Mammoth thunder upon tundra once again. To advance the economies of biology and healing through genetics. To make humanity more human. And to reawaken the lost wilds of Earth. So we, and our planet, can breathe easier.’

Pfff, dat krijg je ervan als commerciële bedrijven de boer op gaan met high tech-wetenschap. Dan rolt er voor je het weet een dinosaurus uit de 3D-printer of heb je straks een dierentuin vol dodo’s, dino’s en prehistorische reuzenherten met als special guest een gekloonde versie van Ötzi de ijsman. Ik geloof er niets van en vraag me vooral af wat de noodzaak is om een uitgestorven dier dat miljoenen jaren geleden leefde te de-extincten. Ofwel zo’n beest sterft binnen de kortste keren opnieuw uit omdat de wereld nu eenmaal veranderd is, ofwel het beest redt het in zijn nieuwe habitat en wordt een plaag aangezien er in de meeste gevallen geen natuurlijke predators meer zijn. En wie zit er te wachten op een reuzenwolf in zijn achtertuin? We hebben genoeg gezeur met die paar wolven die hier al zijn.

Slechts een handjevol media nam de moeite om dit verhaal eens kritisch te belichten en liet wetenschappers aan het woord die de claims van Colossal direct aan flarden schoten. De BBC sprak bijvoorbeeld met paleogeneticus dr. Nic Rawlence. Hij liet er geen twijfel over bestaan: ‘Het de-extinctieteam gebruikte nieuwe technologieën uit de synthetische biologie. Daarbij werd het oude dna gebruikt om belangrijke genetische segmenten te identificeren die ze konden inbouwen in het genetisch materiaal van een levend dier, in dit geval een grijze wolf. Wat Colossal dus heeft geproduceerd, is een grijze wolf met enkele sabeltandtijger-achtige eigenschappen, zoals een grotere schedel en een witte vacht. Het is een hybride.’

Hoogleraar David Gold noemde het in het online-techmagazine TechCrunch ‘een indrukwekkende prestatie op het gebied van genoomediting’, maar hij zou het geen de-extinctie noemen. ‘Ze hebben een grijze wolf genomen en enkele van zijn genen aangepast om op een sabeltandtijger te lijken, en daarmee een soort hybride van een grijze wolf en een sabeltandtijger gecreëerd. Deze dieren worden niet in een roedel opgevoed door andere sabeltandtijgers en jagen ook niet in het wild, dus ik vermoed dat hun gedrag ook anders zal zijn dan dat van een echte sabeltandtijger.’

Die mening wordt gedeeld door Alexander Young, hoogleraar statistische genetica aan de University of California. Hij schreef op X: ‘Dit lijkt me sterk overdreven. Voor het creëren van de sabeltandtijgers waren slechts twintig aanpassingen in veertien genen van de gewone grijze wolf nodig. Met andere woorden: het is geen sabeltandtijger, maar een grijze wolf die zó is aangepast dat hij er meer op lijkt. Dat is een knappe prestatie, maar ze hebben de sabeltandtijger niet ‘teruggebracht’, sorry.’

Oude tanden en oorbotjes

Wat is er nu precies gebeurd in dat laboratorium? Wetenschappers van Colossal extraheerden oud dna uit versteende resten van de uitgestorven reuzenwolf, waaronder een 13.000 jaar oude tand en een 72.000 jaar oud oorbotje. Uit deze monsters werd het genoom (de volledige set dna in cellen) gesequencet en vergeleken met dat van de moderne grijze wolf. Ze identificeerden ongeveer twintig genetische verschillen die bepalend waren voor het uiterlijk van het uitgestorven dier. Deze verschillen zijn kleine aanpassingen in de genetische code, bekend als single nucleotide polymorphisms of snp’s. Deze specifieke snp’s werden vervolgens in het genoom van een grijze wolf ingebracht. De resulterende gemodificeerde cellen werden gebruikt om embryo’s te maken, die vervolgens werden geïmplanteerd in draagmoederhonden. De pups die werden geboren hadden bredere schouders, grotere lichamen en een witte vacht.

Op de nieuwswebsite Theconversation.com legt universitair docent bioinformatica Thimothy Hearn het als volgt uit: ‘Om de beperkingen van deze benadering te begrijpen moeten we kijken naar onze naaste verwanten in het dierenrijk: chimpansees. Mensen en chimpansees delen ongeveer 98,8 procent van hun dna, maar de gedragsmatige, cognitieve en fysiologische verschillen zijn duidelijk enorm. Hoewel 98,8 procent erg vergelijkbaar klinkt, komt dit neer op ruwweg 35 tot 40 miljoen verschillen in dna-basenparen. Bedenk nu dat de evolutionaire splitsing tussen reuzenwolven en grijze wolven meer dan 300.000 jaar geleden plaatsvond en dat de twee populaties al veel langer genetisch uit elkaar aan het groeien waren vóór dat moment. Dat betekent dat er waarschijnlijk nog veel meer genetische verschillen zijn tussen reuzenwolven en grijze wolven. Het bewerken van slechts 20 snp’s, op een totaal van miljarden basenparen, is in evolutionaire termen een minuscule aanpassing. Het resultaat? Deze dieren lijken misschien een beetje op reuzenwolven, maar het zijn geen reuzenwolven. Het zijn grijze wolven met een paar cosmetische aanpassingen.’

Investeerders willen resultaten

Al jaren belooft Colossal de wolharige mammoet weer op aarde te gaan zetten. Voorlopig zijn ze niet verder gekomen dan een flink behaarde muis. En het opmerkelijke gezelschap aan investeerders onder wie Paris Hilton, een paar tik tok-influencers, durf-investeerders en blockchain-hotshots (samen goed voor tien miljoen dollar) zullen ook wel eens resultaten willen zien. ‘Dan maar even scoren met een mislukte wolf’, moeten ze bij Colossal bedacht hebben. Tja, als mensen voor god gaan spelen…

Samen met  Wouter Roorda schreef Oswin Schneeweisz ‘Nederwolf – de terugkeer van een gevreesde landgenoot’. Het boek is verschenen bij  Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,50 en is overal te koop en te bestellen, bijvoorbeeld in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Een comeback van de prehistorische reuzenwolf dankzij ‘Game of Klones’? Vergeet het maar   verscheen eerst op Wynia's Week.

Zowel VVD, NSC, JA21, FvD, PVV, D66, SGP, CU en CDA gaven aan meer mogelijkheden te willen voor afschot van (probleem)wolven. Groen Links-PvdA en de Partij voor de Dieren legden vooral de nadruk op bescherming, preventie en het informeren van burgers. De complete Kamer, zelfs Dion Graus van de PVV, sloot niet uit dat er een crisissituatie kan ontstaan waarin afschot nog de enige optie is. De discussie ging vooral over hoe zo’n situatie kan worden voorkomen – dankzij meer hekken, minder vee en… meer ruimte voor de wolf.

De Kamerleden benadrukten dat er ook nu al mogelijkheden zijn om in noodgevallen handelend op te treden en er bleek ook een Kamermeerderheid om lokale en provinciale bestuurders te steunen in dit soort situaties. De stemming over de wolf is in Den Haag dus duidelijk aan het verschuiven. Was de wolf eerder nog onaantastbaar, nu lijken de meeste partijen ingrijpen toch niet helemaal uit te willen sluiten. Dat is op zich al een opmerkelijke uitkomst van het debat.

Gemiste kansen

Voor Van der Plas was het debat vooral een poging om iets te doen voor haar achterban (de mensen in het buitengebied), maar de BBB-aanhang op de publieke tribune zag vooral een plenaire zaal vol lege stoelen, wat hun gevoel niet serieus genomen te worden alleen maar bevestigde.

‘Het is een debat der gemiste kansen’, reageerde een inwoonster van de Veluwe. ‘Het is niet om aan te zien al dat geneuzel over hekken. We zijn dat gezeur spuugzat. Politici zijn alleen maar met hun eigen ideologie bezig en zien het grote plaatje niet van een letterlijk groeiend probleem.’

De meeste aanwezigen op de publieke tribune hadden er de balen van en lieten willen dat er actie moet worden ondernomen. Niet voor niets verscheen een hoop duimpjes op Facebook voor Joost Eerdmans, die alle regelgeving omtrent de wolf vrolijk aan zijn laars lapte en stelde dat de wolf in Nederland niet thuishoort en beheerd moet worden. 

Er was voorspeld dat het debat een grote Caroline & Dion-show zou worden. Wat Van der Plas betreft viel dat wel mee. Ze zei dat alle beweringen van zogenoemde wolvenexperts door de praktijk zijn gelogenstraft, dat het sprookje is mislukt en dat er begonnen moet worden met beheer. Volgens Van der Plas is de terugkeer van de wolf uitgelopen op een ‘fiasco’: ‘Het is soms gewoon een oorlogsgebied op het platteland.’ Die woorden lokten felle reacties uit bij voorstanders van de wolf. Zo beschuldigden Graus en Ines Kostić (Partij voor de Dieren) Van der Plas van ‘ophitsen’ en ‘het aanjagen van angst’.

Graus wist zich weer eens in de schijnwerpers te plaatsen met een warrig en bizar betoog over een goddelijke rechtbank (waar alle dierenmishandelaars terecht zullen komen) en lanceerde een frontale aanval op André Flach van de SGP:  ‘Ik vind u ook slecht uw geloof uitoefenen als het om levende wezens gaat.’   

Graus was vooral bezig om zichzelf op de borst te kloppen. Hij had immers bij de komst van de eerste wolf al gezegd dat het beest onvruchtbaar gemaakt moest worden. Sterilisatie en castratie: dat is volgens Graus de juiste aanpak van wolven. ‘Ik sterf nog liever dan dat ik die dieren… We hebben die dieren binnengelaten, terwijl ik zei: Kijk nou uit, kijk nou uit! Maak ze onvruchtbaar; laat het aantal niet groeien.’ 

Geïrriteerd en vermoeid

Toch liet ook Graus ruimte voor afschot. ‘Laat het heel duidelijk zijn, zeg ik ook tegen iedereen die bezorgd is: wij duiken niet waar er ingegrepen moet worden. Dan zeggen wij ook: als afschieten dan nodig is en als dat het snelste is, zijn wij daar ook voor.’

Staatssecretaris Jean Rummenie (BBB) kreeg tijdens de beantwoording van de vragen de wind van voren. Kamerleden wezen hem erop dat het wel erg lang duurt voordat er duidelijkheid komt over de definitie van een probleemwolf en een probleemsituatie. Ook werd de staatssecretaris gevraagd waarom hij gaat onderzoeken hoe hij schapenhouders kan helpen met afrasteringen, terwijl het geld daarvoor al lang klaarligt in Europa.

Rummenie raakte zichtbaar geïrriteerd en maakte een wat vermoeide indruk. Hij stelde dat hij de komende periode met provincies wil samenwerken aan het nader uitwerken van zijn Landelijke Aanpak Wolven en dat die wordt meegenomen in de voorjaarsbesluitvorming. Wat weer kritiek opleverde van Laura Bromet (GroenLinks-PvdA): ‘Betekent dat nou dat als er bij de voorjaarsbesluitvorming geen geld komt, die Landelijke Aanpak Wolven in de vuilnisbak ligt?’

Europese samenwerking

Rummenie zei ook dat Nederland het initiatief heeft genomen om samen met België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk en Luxemburg een gezamenlijke Noordwest-Europese ‘wolvensamenwerking’ op te zetten. Doel: het gezamenlijk beoordelen van ‘de staat van instandhouding van de gedeelde wolvenpopulatie’. Daarnaast laat hij Wageningen University & Research (WUR) een habitatsgeschiktheidsanalyse uitvoeren, zodat er een wetenschappelijk verantwoorde inschatting kan worden gemaakt van het aantal roedels dat in Nederland zou kunnen leven.

Na het meireces verwacht Rummenie de uitkomsten openbaar te kunnen maken. Er werden bij het debat twaalf moties ingediend, onder meer door de Partij voor de Dieren, die een tijdelijk jachtverbod in wolvengebieden wil. Aanstaande dinsdag volgt de stemming.

Samen met  Wouter Roorda schreef Oswin Schneeweisz het onlangs verschenen boek ‘Nederwolf – de terugkeer van een gevreesde landgenoot’. Het boek is gepubliceerd door Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,50 en is overal te koop en te bestellen, bijvoorbeeld in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Ook in de Tweede Kamer is het nu voorbij met de onaantastbaarheid van de wolf verscheen eerst op Wynia's Week.

De voortgangsrapportages van BIJ12 over de ontwikkelingen van de wolf stapelen zich inmiddels op. In 2019 begon de uitvoeringsorganisatie van de gezamenlijke provincies met het publiceren van alle data rond wolven in Nederland. Het laatste rapport verscheen recent en stemt niet vrolijk. Er lijkt sprake van een afvlakking van het aantal wolvenroedels, maar dat is allerminst goed nieuws voor de veiligheid van mens en dier.

Er zijn nu elf roedels bekend, onder meer op en rond de Veluwe, op de Utrechtse Heuvelrug, in Drenthe en in Friesland. Tussen 2019 en 2021 was er één wolvenroedel in Nederland, in 2022 waren dat er vier en in 2023 nam het aantal roedels toe tot negen. BIJ12 noemt het opvallend dat de groei vorig jaar niet heeft doorgezet.

‘Topgebieden zitten vol’

Op de site van het radioprogramma Vroege Vogels waagde wolvenexpert Maurice La Haye van de Zoogdiervereniging zich alvast aan een interpretatie van deze data. Volgens La Haye heeft Nederland naast de Veluwe weinig grote, aaneengesloten natuurgebieden waar de wolf zich senang voelt en voldoende prooidieren heeft. ‘De echte topgebieden zitten vol. Dat is waarom die groei eruit is.’ De wolf komt volgens La Haye nu in gebieden terecht die minder ideaal voor hem zijn. ‘Kijk bijvoorbeeld naar Drenthe en Friesland, waar je bij die natuurgebieden meer zaken als landbouw en wegen hebt.’

Op basis van studies naar de wolf zou er volgens La Haye genoeg ruimte in Nederland over moeten zijn voor nieuwe wolvenroedels, maar we zouden moeten afwachten of dat ook echt zo is. Het lijkt een contradictio in terminis. Bovendien: als de leefgebieden voor wolven nu al vol zitten, kun je logischerwijs verwachten dat we in de nabije toekomst met veel meer zwervende exemplaren te maken krijgen. En dus meer overlast, veiligheidsissues en dode schapen.

De nieuwste cijfers bevestigen dat ook. Het aantal wolvenaanvallen en waarnemingen nam vorig jaar sterk toe. In 2024 zagen mensen ruim 2250 keer een wolf in Nederland, tegen ongeveer 2000 keer in 2023. Het aantal vastgestelde wolvenaanvallen verdubbelde bijna, van 426 naar 770. De meeste aanvallen op landbouwdieren waren het afgelopen jaar in Gelderland (bijna 450 keer), gevolgd door Drenthe (zo’n 150) en Friesland (ruim 130). In Gelderland steeg het aantal aanvallen het meest: plus 308. In Limburg, Noord-Brabant en Groningen was sprake van een daling. In Gelderland werd ook het vaakst een wolf waargenomen (ruim 1550 keer). Daarna volgt Utrecht (580, een toename van maar liefst 500 waarnemingen). Flevoland laat de grootste daling zien: ruim 260 minder waarnemingen.

Verder zijn meerdere wolven de grens overgegaan. Zo is van de roedel op het noorden van de Veluwe – de eerste in Nederland – bekend dat van de in totaal 32 welpen er drie richting Duitsland en België zijn uitgezworven. Zes andere wolven hebben binnen Nederland een eigen territorium.

Lucratief verdienmodel

Maar niet alleen wolven gaan de grens over – wolvenaanbidders kunnen er ook wat van. Wie op internet zoekt naar wolvenreizen valt van de ene verbazing in de andere. Zo’n twintigtal verschillende bedrijfjes richten zich op de Nederlandse markt. In het Noorse Polarpark kost één kus van een (vermoedelijk tamme) wolf 150 euro. Voor een paar nachten verblijf tussen de wolven in de Wolf Lodge moet je, naar verluidt, zo’n 25.000 euro neertellen. Dutch Wolf Tours gaat zelfs naar Canada en dankzij Starling Reizen kunnen liefhebbers wolven spotten op de bergflanken van Cantabrië en Asturië. Deze laatste club, die overigens is gelieerd aan de Vlaamse tak van Welkom Wolf en de Vlaamse natuurvereniging Landschap VZW, biedt à raison van 1470 euro ook groepsreizen naar Duitsland aan.

Kortom, de wolf is voor menigeen – denk ook aan rastermakers, hekkenbouwers en ecologische adviseurs – een lucratief verdienmodel geworden. Over de verstoring van een beschermde diersoort door al die wolventoeristen zullen we het maar niet hebben.

Ook in Zuid-Holland?

Maar waarom zou je eigenlijk – heel duurzaam – de halve wereld rond vliegen als je wolven ook gewoon kunt zien in eigen land. Daar hoef je niet eens veel moeite voor te doen. Sterker nog, dankzij de toename van het aantal zwervende exemplaren zullen we in de toekomst te pas en te onpas geconfronteerd worden met wolven langs wegen, in woonwijken en in recreatiegebieden.

‘Laat de wolf met rust en hij zal ons mijden,’ zei directeur Peter Boertje van de Dierenbescherming onlangs. Dat was in reactie op een uitspraak van provinciebestuurder Berend Potjer, die de wolf alvast welkom meende te moeten heten in de Zuid-Hollandse duingebieden. Hoe dat moet, in een provincie met bijna vier miljoen inwoners en een miljoen toeristen per jaar, zei hij er niet bij.

Een ongekend hoog aantal interacties tussen wolf en mens zal het gevolg zijn. Niet alleen omdat wolven mensen zullen benaderen, maar ook omdat mensen het simpelweg niet kunnen laten om wolven te benaderen of door de situatie gedwongen worden om een wolf in de ogen te kijken. Ook hier is het aloude spreekwoord weer eens van toepassing: bestuurders, bezint eer gij begint.

Samen met  Wouter Roorda schreef Oswin Schneeweisz het onlangs verschenen boek ‘Nederwolf – de terugkeer van een gevreesde landgenoot’. Het boek is gepubliceerd door Uitgeverij Blauwburgwal, kost € 22,50 en is overal te koop en te bestellen, bijvoorbeeld in de winkel van Wynia’s Week.

Het bericht De Nederwolf wordt steeds dodelijker, maar is ook steeds vaker een lucratief verdienmodel verscheen eerst op Wynia's Week.

Het was te verwachten. Burgers, en dan vooral zij die in de provincie wonen, zijn het zat. ‘Wij willen onze veiligheid en vrijheid weer terug‘, staat op de aankondiging van het aanstaande protest tegen het wolvenbeleid van de provincie Gelderland. Dat verwoordt perfect het gevoel dat veel mensen hebben die in de provincie wonen. Er wordt over hun hoofden heen geregeerd. Ze worden niet gehoord en moeten er maar mee leren leven dat hun schapen en paarden worden opgegeten, dat hun kinderen niet meer vrij buiten kunnen spelen en dat ze in sommige gebieden hun hond niet meer durven uit te laten.

‘Waarom zetten ze die wolf niet in en Haag neer?’

Een fraai voorbeeld van de impact die de wolf heeft gaf Aart Jan Buitenhuis (directeur van de basisschool in Speuld bij Ermelo) in ons zojuist verschenen boek Nederwolf. Buitenhuis: ‘We hebben het alleen maar over dieren, maar onze kinderen komen op de fiets naar school. Die zagen in september 2023 doodgebeten of nog half levende schapen langs de kant van de weg liggen. Je moet wel van een ander planeet komen als je denkt dat dit niks met ze doet. We hebben er in die tijd veel over gesproken met de kinderen, zodat ze hun verhaal kwijt konden. We hebben ze tekeningen laten maken en je kunt wel raden wat ze allemaal tekenden. We hebben ook de boswachter langs laten komen, maar die zei dat er niks aan de hand was en dat je gewoon rustig moet blijven staan als je de wolf tegenkomt. Die man snapte duidelijk niks van kinderen, want kinderen zullen automatisch gaan rennen als ze een wolf zien staan. Die kunnen in zo’n situatie niet even afstand nemen en bedenken wat ze moeten doen, die zetten het op een lopen. Een van de kinderen zei: ‘Waarom zetten ze die wolf niet in Den Haag neer? Dan overleeft dat beest geen dag.’

Ik vond dat een rake opmerking, want het typeert de hele discussie. Niet alleen stikstof, maar ook de wolf verdiept de kloof tussen grachtengordel, Haagse kaasstolp en het platteland steeds verder. Met het alsmaar toenemende verzet kun je je dus afvragen hoe haalbaar het huidige beleid is, zowel politiek als maatschappelijk.

Friesland ‘wolvenvrij’?

Dat Friesland een wolvenvrije provincie wordt zie ik trouwens nog niet snel gebeuren. Zelfs als ze met riek en hooivork de revolutie zouden uitroepen en de Friese variant op de NEXIT zich zou voltrekken. De beschermde status is namelijk recent inmiddels wel door de Europese Unie verlaagd van strikt beschermd naar beschermd, maar volgens de Habitatrichtlijn mag van Europa nog steeds niets.

Sterker nog, de wolf kan ons woningbouwprogramma nog weleens behoorlijk dwars gaan zitten. Op dit moment zijn er in Nederland geen beschermde natuurgebieden aangewezen voor de wolf, waardoor er geen sprake is van toepassing van het gebiedsbeschermingsregime. Nederland heeft hiervoor (als enig EU-land) het criterium dat een diersoort minimaal tien jaar aaneengesloten in Nederland aanwezig moet zijn.

Deze periode gaat lopen vanaf het moment dat een soort zich voor het eerst heeft voortgeplant, in casu dus vanaf 2019. Gedurende die tien jaar moet sprake zijn van ‘regelmatige voortplanting’. Dit criterium is een nationale interpretatie van de richtlijn. Het regime van gebiedsbescherming heeft echter potentieel verregaande consequenties. Een wolf mag immers zelf bepalen waar hij gaat leven en vanaf 2029 zal dat gebied op slot gaan. Als stikstof dit land dus niet op slot gooit gaat de wolf dat wel doen, want nieuwe huizen bouwen in gebieden waar de wolf rondloopt kun je dan wel vergeten.

De overheid, aangestuurd door Europese regelgeving, ‘rewilders’ en de groene pro-wolvenlobby, lijkt op ramkoers met de burgers. Maar vreemd genoeg lijkt men dat zelf nog niet te beseffen.  Slechts 20 procent van het Nederlandse grondgebied behoort tot de randstad. Daar wonen 44 procent van de Nederlanders. Die andere 56 procent woont in de provincie en beschikt over 80 procent van het landoppervlak.

Je zou zeggen dat die groep niet-Randstedelingen toch een behoorlijke stem in het beleid rondom de wolf zouden moeten hebben, maar welbeschouwd wordt het beleid vooral bepaald door wolf-minnende ecologen, groene lobby-clubjes en de Zoogdiervereniging. Deze laatste organisatie telt ongeveer 1500 leden, maar adviseert wel de provincies over het te voeren wolvenbeleid.

Was de wolf op de Betuwe wel een optie?

Misschien moeten we eens te rade gaan bij een man die echt verstand had van wilde dieren: de fameuze hoogleraar wildbiologie aan de Wageningen Universiteit Jan van Haaften (1927-2012) . Van Haaften bestudeerde onder andere het leven van wolven in de Balkan, Portugal en Mongolië en gold internationaal  als een autoriteit op dit gebied.

Een ingezonden brief in de NRC van W.H. Heijting attendeerde mij op het voorwoord dat Van Haaften schreef bij de Nederlandse vertaling van een wolvenstudie van de Poolse bioloog en hoogleraar Levenswetenschappen Henryk Okarma. In zijn bijdrage schreef van Haaften niet alleen over de historie van wolven die in vroeger eeuwen in ons land leefden, maar ook over de plannen om wolven terug te laten keren of uit te zetten op de Veluwe.

Na een bespreking van alle voor- en nadelen eindigt dit hoofdstuk met de volgende conclusie: ‘Het is niet juist om te veronderstellen dat het voorkomen van de wolf in Nederland in eerste instantie zal afhangen of wij de wolf wel willen. Want laten we het eens omdraaien: zou de wolf de Veluwe wel willen? Wegen waarop dag en nacht auto’s razen, recreatieparken, campings overal (drukbezochte) wandelpaden, loslopende honden, wildrasters, hekken en bebouwing komen nu eenmaal niet voor in het aaneengesloten en nauwelijks gestoorde gebied waarin wolvenroedels gewoon zijn te jagen. Bovendien kunnen we ons afvragen of wolven op de Veluwe wel op wild zouden gaan jagen, terwijl overal landbouwdieren aanwezig zijn die een veel gemakkelijker prooi vormen! Tenslotte zou de groep te klein en volledig geïsoleerd zijn van andere wolvenpopulaties; daardoor zou geen enkele genetische uitwisseling mogelijk zijn met als gevolg inteelt en verzwakking. Herintroductie van de wolven op de Veluwe is dus geen reële optie. Misschien jammer voor ons, maar veel beter voor de wolf.’  

Van Haaften had het nog over ‘herintroductie’. Inmiddels is wel duidelijk dat het dier hier vermoedelijk op eigen kracht naartoe is gekomen en er van herintroductie dus geen sprake is. Maar Van Haaften voorzag hoe dan ook grote problemen met wolven in Nederland. Wel was hij voorstander van het behoud van deze diersoort in Europese gebieden waar de levensvoorwaarden voor de wolf nog ruimschoots aanwezig zijn.  

De Nederwolf is een experiment met de wolf en met Nederland

Terugblikkend kun je stellen dat we in dit hele wolvenverhaal de werkelijkheid steeds weer anders blijkt te zijn dan zogenaamde wolvenkenners ons voorspiegelen. Eerst werd ons verteld dat de wolf af en toe een schaapje zou pakken. Niet dus. Toen werd ons verteld dat ze niet over wolfwerende hekken klimmen. Ook dat klopte niet helemaal. Wolven zouden de bewoonde wereld mijden. Inmiddels is wel duidelijk dat ze dat niet doen. Wolven zouden geen honden of mensen aanvallen. Inmiddels zijn diverse honden het slachtoffer en werd een kind gegrepen.

De meest recente bewering van dergelijke strekking deed de directeur van de provinciale afdeling van de Dierenbescherming Peter Boertje onlangs in het AD. Boertje stelde in een bericht (‘Provincie Zuid-Holland gaat wolf niet doodschieten’): ‘Laat de wolf met rust en hij zal ons mijden’.

Hoe je dat moet doen in een gebied met vier miljoen inwoners en heel veel toeristen vertelde hij er niet bij.  Waarmee ik maar wil zeggen dat we in een klein volgebouwd landje met 18 miljoen inwoners een experiment ingerommeld zijn waarvan niemand de uitkomst kent en dat het ergste doet vrezen. Dan is het begrijpelijk dat burgers de straat op gaan om te demonstreren. Want in de provincie heerst sterk het gevoel dat de overheid meer is begaan met de bescherming van wolven dan met de veiligheid van de eigen burgers.

‘Nederwolf – de terugkeer van een gevreesde landgenoot’ van Oswin Schneeweisz en Wouter Roorda is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal. Het boek kost € 22,50, is verschenen op 3 februari 2025 en is overal te koop en te bestellen, bijvoorbeeld in de winkel van Wynia’s Week.

Oscar Schneeweisz en Wouter Roorda zijn ook te beluisteren en te bekijken in deze video in Wynia’s Week TV WWTV. Deze video is tevens te beluisteren als podcast. Wynia’s Week is er drie keer in de week. Neem een gratis abonnement. Abonneer je ook op de video’s en de podcast!

Het bericht De beer is los: wolvenlobby op ramkoers met burgers verscheen eerst op Wynia's Week.

Het van belastinggeld betaalde NOS Journaal ligt al langer onder vuur als progressief en activistisch en aan dit item kon je goed zien hoe er blindelings achter de linkse kerk en de milieubeweging wordt aangelopen. Over Freek werden tranen met tuiten gehuild. Maar hoeveel dieren zijn niet elke dag de collateral damage van onze moderne samenleving? Hoeveel bijen leggen het loodje door bestrijdingsmiddelen, hoeveel dieren worden niet dagelijks aangereden, hoeveel insecten verpletteren we elke minuut onder onze schoenzool? 

Treuren en daarna flink doneren

Voor hen staat er geen voorlichter van Ecomare klaar om even een persbericht de wereld in te sturen of de redactie van het NOS Journaal te benaderen. Voor Freek wel. Om Freek moeten we treuren, schuld belijden, op onze blote knietjes om vergiffenis smeken en natuurlijk vervolgens flink doneren aan de redders van die arme zeehondjes bij Ecomare.

Dat onze Waddenzee en Noordzee een vergaarbak is geworden van plastic afval is natuurlijk diep triest en daar moeten we ook iets aan doen, maar dat het NOS Journaal zich voor het karretje laat spannen van Ecomare of welke andere goed bedoelende groene club dan ook, vind ik eveneens triest.

En nou weet ik wel: er is niets makkelijker dan het NOS Journaal te bashen. Dat is minstens net zo makkelijk als een item maken over stervende zeehondjes. Maar waarom was dit bericht in hemelsnaam een van de hoofdonderwerpen? Als vlaggendrager van het op handen zijnde Armageddon werd Freek hier gepresenteerd als het eerste bewijs van onze vervuilende leefstijl. Directeur van de opvang Marion Barth noemde het ‘een confronterend bewijs van de realiteit’. 

Maar ik bleef mij maar afvragen wat nou het nieuws was. Er worden immers wel vaker plastic-slachtoffers gevonden. Om er maar een paar te noemen: in 2018 werd op het Schotse eiland Skye een dode zadelrob gevonden met een vierkant stukje plasticfolie op een cruciale plek in de maag. In datzelfde jaar spoelde een zeehond aan die bijna onthoofd was door een frisbee om de nek. Enkele dagen eerder spoelde er ook al een door plastic overleden zeehond aan in Zeeland. Het dier was net als de bij de Brouwersdam gevonden zeehond gestikt en onthoofd door een visnet om zijn nek.

Helden en slachtoffers

En zo kunnen we nog wel even doorgaan. Miljoenen vissen, vogels, zeeschildpadden, zeehonden, walvissen en dolfijnen laten het leven in de plastic soep die wij oceaan noemen. Wat maakt Freek dan zo bijzonder en nieuwswaardig dat het dier op het schild gehesen moet worden in het NOS Journaal?

Aangezien dit mijn bevattingsvermogen te boven gaat, vroeg ik het orakel van ons digitale tijdperk maar eens om raad. En dit is waar ChatGPT mee kwam:

‘Deze collectieve waanzin is meer dan alleen een rimpeling in het nieuwswater. Het is een symptoom van een diepgewortelde behoefte aan simpelere narratieven. Aan verhalen die het onbegrijpelijke begrijpelijk maken en het oncontroleerbare controleerbaar. De samenleving hunkert naar helden en slachtoffers die in een overzichtelijk kader passen. Freek is de perfecte kandidaat: hij roept sympathie op zonder enig moreel grijs gebied. Hij dwingt geen ongemakkelijke discussies af, zoals een politieke vluchteling of een controversiële klimaatactivist dat zou doen. Freek is een veilige trofee in de emotionele consumptiemaatschappij.

Verschoven prioriteiten

Maar het gaat verder dan dat. Deze fixatie op symbolische rouw laat zien hoe onze prioriteiten langzaam verschuiven naar het tastbare, het direct invoelbare. Klimaatverandering is een abstract monster, een onzichtbare vijand die we nauwelijks kunnen begrijpen, laat staan bestrijden. De branden in LA zijn van apocalyptische proporties. Freek daarentegen is concreet. Hij ligt daar dood te wezen, bij Ecomare, als een aanklacht die we kunnen fotograferen en delen. Je zou het surrogaatactivisme kunnen noemen. Een doekje voor het grote bloeden.

De absurditeit zit hem in de schaal van onze verontwaardiging. Voor Freek brandt het collectieve geweten, terwijl elders hele ecosystemen onopgemerkt instorten. Dit is niet alleen tragisch; het is ook gevaarlijk. Want hoe meer we ons verliezen in dit soort symbolische schijnacties, hoe verder we afdrijven van de echte oplossingen. De collectieve waanzin rondom Freek is een spiegel die ons confronteert met onze eigen onmacht en de makkelijke uitweg die we telkens kiezen. Dus rust zacht, Freek. En rust zacht, kritische journalistiek. Jullie zullen beide gemist worden.’

Dank ChatGPT. Ik had het zelf niet beter kunnen verwoorden.

Van Oswin Schneeweisz en Wouter Roorda verschijnt op 3 februari bij Uitgeverij Blauwburgwal het boek ‘De Nederwolf’. Over de wel heel succesvolle comeback van een roofdier met een berucht imago. Inlichtingen voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl.  

Oswin Schneeweisz is journalist, columnist en podcastmaker.  www.oswinschneeweisz.nl  

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht RIP Freek. De collectieve waanzin rond een dode zeehond verscheen eerst op Wynia's Week.