Toen ik de uitspraak van Merz las, moest ik meteen denken aan de Nederlandse door emoties gedreven discussie over beton storten in Groningse gasputten. Beton storten is ook een strategische fout. Het dient geen enkel concreet doel behalve het bevredigen van emoties.

Hoe kortzichtig kun je zijn?

Ik zeg dit met alle respect voor die emoties. Ik weet van naaste familie wat aardbevingsschade betekent. Die zeer begrijpelijke en terechte emoties mogen echter niet bepalend zijn voor landelijk langetermijnbeleid. Politieke energiebeslissingen behoren niet onomkeerbaar te worden gemaakt, want we kennen de toekomst niet. Wat als er oorlog uitbreekt, en we nergens meer gas, batterijen of zonnepanelen kunnen krijgen? Onze overheid bestookt ons met het aanschaffen van overlevingspakketten thuis, maar wil zelf de eerste levensbehoefte van aardgas onomkeerbaar onbereikbaar maken.

Friedrich Merz noemt het uitbannen van kernenergie onomkeerbaar. Rob Jetten wil het dichtdraaien van de gaskraan onomkeerbaar maken. De internationale energieprijzen en geopolitieke spanningen rijzen intussen de pan uit. Hoe kortzichtig kan de parlementaire democratie zijn? Gasputten open houden voor onverhoopte noodsituaties kost veel minder geld, schaarse arbeid en energie dan de symboolpolitiek van dichtmaken. Open houden is als een verzekering die je hoopt niet nodig te hebben, en het scheelt honderden miljoenen euro’s publiek geld. TNO vergelijkt gasputten volstorten met het weggooien van de sleutel van een kluis.

Laten premier Jetten en zijn bewindslieden zich vooral realiseren waar veel Groningse emoties vandaan komen. Dat kan de aardbevingsschade zelf zijn, maar vooral ook de manier waarop de overheid daar in de afgelopen vijftien jaar mee om is gegaan. Aanvankelijk was dat keiharde ontkenning van het probleem en ongebreidelde voortzetting van de gaswinning. Toen ontkenning niet meer mogelijk bleek kwamen de eindeloze onderzoeken, procedures en bureaucratie voor de schadeafhandeling. Er is misschien wel meer publiek geld uitgegeven aan die onderzoeken, procedures en bureaucratie dan aan daadwerkelijke schadevergoedingen.

Jetten zegt zelf: Het kan wél

Nog altijd wachten tienduizenden Groningse huishoudens op compensatie, soms al meer dan tien jaar. Dat veroorzaakt veel negatieve emoties, en het verspillen van honderden miljoenen euro’s aan het ondergronds storten van beton is totaal de verkeerde manier om die emoties te bevredigen.

Waarom gaan die honderden miljoenen komend voorjaar niet naar die tienduizenden wachtenden? Ik begrijp dat het bouwtechnische herstel zelf nog jaren kan duren, maar het uitkeren van de beloofde ‘vlotte ruimhartige compensatie’, zou toch in een paar maanden moeten kunnen. Jetten hanteert nota bene als motto ‘het kan wél’.

Dit is het moment om de daad bij dat woord te voegen, met een rationeel besluit dat er geen geld, menskracht en energie worden verspild aan het voorgoed onbereikbaar maken van een kostbare eerste levensbehoefte. Zo’n besluit zou helemaal niet suggereren dat er weer gaswinning in Groningen komt, alleen maar dat we ons logischerwijs voorbereiden op het onvoorstelbare allerergste: Oorlog. Ik verwacht niet dat die er komt, net zo min als dat ik brand in huis verwacht. Toch heb ik een brandverzekering, want ik ken de toekomst niet.

Beton storten blijkt complex en kostbaar

In plaats daarvan blijkt het motto van onze premier ‘het kan niet’. Ik hoor hem niet over een vlotte financiële afhandeling van aardbevingsschade voor tienduizenden echte mensen met echte problemen, maar des te meer over het verspillen van honderden miljoenen euro’s aan ondergronds beton storten waar geen Groninger beter van wordt.

De NAM geeft aan dat dat beton storten nog zeker tien jaar gaat duren, want het blijkt een complexe en kostbare operatie om 300 gasputten honderden meters onder de grond definitief dicht te maken. Jetten staat met zijn halsstarrige houding niet in verbinding met de realiteit van tienduizenden op compensatie wachtende Groningers, en met de toenemende energieschaarste en geopolitieke spanningen in de wereld.

Rechterlijke uitspraak kan klimaatbeleid op zijn kop zetten

Het is zaak dat de nieuwe premier met zijn regeringsploeg die beloofde verbinding met de realiteit wel maakt. Dat vergt visie in de echte wereld van miljoenen burgers, in plaats van de bijziendheid waarmee coalitie en oppositie elkaar in de Haagse schijnwereld vliegen proberen af te vangen. Die Haagse schijnwereld kan op 18 maart overigens danig in beroering worden gebracht, misschien door de gemeenteraadsverkiezingen, maar ook door een uitspraak van het Gerecht van de Europese Unie over de vermeende duurzaamheid van biomassa en commerciële bosbouw voor houtstook in energiecentrales.

Als de rechter oordeelt dat de huidige praktijken van houtige biomassa onterecht als duurzame activiteiten worden beschouwd, kan dat het nieuwe kabinet direct confronteren met harde keuzes. Het kan het einde betekenen van groene financieringen en nieuwe subsidies voor tientallen biomassaprojecten. Het kan tot sluiting van biomassacentrales leiden, en zelfs tot een grondige herziening van het Nederlandse klimaatbeleid. Laten we hopen dat de rechter houtige biomassa inderdaad als niet duurzaam aanmerkt, en daarmee het einde inluidt van het kappen en verbranden van levende bomen voor onze energiebehoefte.

Het Comité Schone Lucht (CSL), dat deze rechtszaak mede heeft aangespannen, bericht dat de Europese duurzaamheidsclassificatie onder vuur ligt. ‘De huidige Europese duurzaamheidsclassificatie heeft geleid tot een internationale houtindustrie, die door systematische bos- en kaalkap voor biomassa, biodiversiteit aantast, koolstofvoorraden in bossen vermindert en klimaat en luchtkwaliteit schaadt door de inzet van publieke middelen: jaarlijks gaat het om 22,5 miljard euro aan Europese subsidies’, aldus CSL.

Regering moet laten zien dat het wél kan: Stoppen met biomassa

Ook hier heeft premier Jetten met zijn regeringsploeg een uitgelezen kans om in verbinding met de werkelijkheid te laten zien dat het wél kan: Stoppen met houtige biomassa, stoppen met de perverse prikkels van miljardensubsidies voor een spijkerhard verdienmodel van commerciële boskap, en stoppen met houtverbranding die meer CO₂ uitstoot dan steenkoolverbranding.

We gaan zien of de rechter en vervolgens het kabinet een einde maken aan deze ecocidale schande, die mede door toedoen van voormalig eurocommissaris Frans Timmermans nog altijd aanhoudt onder het mom van politiek bepaalde duurzaamheid.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Beton storten in gasputten is onverantwoord, omdat het geen rekening houdt met energieschaarste en geopolitieke spanningen verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat is in een paar zinnen de Nederlandse gaspolitiek. ‘Op basis van de huidige inzichten zijn er op dit moment geen zorgen ten aanzien van de leveringszekerheid’, schreef demissionair minister Sophie Hermans (Klimaat en Groene Groei; VVD) twee maanden geleden aan de Tweede Kamer. Maar, zo vervolgde ze verderop: ‘Tegelijkertijd vraagt de internationale context om alertheid.’

Achterstand

Nederland begon het ‘stookseizoen’ 2025/2026 met een achterstand. De gasopslagen waren voor 73 procent gevuld. Nederland haalde zijn eigen norm van 80 procent vulgraad per 1 november niet. Ook de Europese norm (74 procent) niet.

De gasopslagvelden worden hoofdzakelijk gevuld door commerciële leveranciers. Zij wachtten af. Er valt weinig te verdienen aan de stabiele, zelfs dalende gasprijs. Dat is, laten we dat niet vergeten, het goede nieuws bij de lage vulgraad.

Toch voelde minister Hermans zich aan het eind van de herfst kennelijk niet senang met de lage vulgraad. Uit haar Kamerbrief kun je opmaken dat staatsbedrijf EBN (Energie Beheer Nederland) tegen de deadline nog moest bijspringen om in elk geval in de buurt van de doelstelling te komen.

Sindsdien gaat het hard met de Nederlandse gasconsumptie. En dan heeft Nederland nog een pijnlijk ‘voordeel’. De productie van de chemische industrie ligt een procent of twintig lager dan vroeger. Minder vraag naar gas, maar óók minder industriële kracht, productiviteit en hoogwaardige werkgelegenheid. Met ‘dank’ aan de klimaatheffingen die de industrie straffen in plaats van steunen.

Hoe staan we er nu voor? Afgelopen zondag waren de gasopslagvelden nog voor bijna 42 procent gevuld. In de afgelopen vijf jaar waren de voorraden alleen in 2021 op dezelfde datum nog slechter gevuld.

Weet u nog? Dat waren de zorgeloze jaren vóór Poetins inval in Oekraïne en de daaropvolgende onstuimige wedloop van gasprijzen en inflatie. Energiepolitiek gaat om meer dan huizen verwarmen en industriële productie. Als het mis gaat, ontwrichten plotselinge en hardnekkige inflatie elke samenleving.

Afhankelijkheid alom

Het lijkt erop dat de zorgeloosheid van 2021 en eerder weer bezit heeft genomen van Nederlandse politici. Sinds het volstorten van de Groningse aardgasputten met beton zijn we voor onze aanvoer afhankelijk van de zogeheten ‘kleine gasvelden’ in Nederland en op de Noordzee, maar vooral van de aanvoer van elders. Noorwegen is een belangrijke leverancier. Voor vloeibaar aardgas, beter bekend onder de afkorting lng (liquid natural gas), leunt Nederland op Qatar en de Verenigde Staten.

Het is verbazingwekkend hoe Nederland de ene afhankelijkheid heeft ingeruild voor de andere. Eerst dachten Nederland en staatsbedrijf Gasunie garen te spinnen met Russisch aardgas en de distributie daarvan in Noordwest-Europa via de zogeheten gasrotonde. Mislukt.

Nu zijn Qatar en de VS onze partners. Alsof Nederland al niet afhankelijk genoeg is van de VS. Kijk naar de techgiganten. Denk aan de defensiebescherming in de NAVO. Kijk naar de nieuwe Amerikaanse veiligheidsstrategie waarin Europa een tegenstander is.

De afhankelijkheden en lage voorraden staan helaas niet op zichzelf. De afgelopen dagen heerste een paniekerige stemming op het spoor en op Schiphol. KLM moest in allerijl zelf een antivries-bestelling ophalen toen de voorraad bijna op bleek.

Ook hier: kortetermijnpolitiek. Investeren in antivries en verwarmde spoorwissels kost geld. En vorst komt niet zo vaak voor. Logisch en rationeel, maar Schiphol, ProRail en NS zijn staatsbedrijven.

Draai het argument om. Denk niet eerst aan je eigen kosten, maar kijk naar de baten. Een concurrentievoordeel, een samenlevingsvoordeel, trots. Zeg: wij zijn er voor een vlekkeloze dienstverlening.

Chantage

Extra pijnlijk is dat de overheid burgers oproept weerbaar te zijn met een noodpakket, maar dat KLM, een staatsdeelneming, zelf kennelijk geen noodpakketten hebben.

Van de coronapandemie hadden we zullen leren dat afhankelijkheden (mondkapjes, vaccins) kwetsbaar maken. Je bent gevoeliger voor politieke chantage. Dat wil niet doordringen.

Kijk ook naar de paniek bij autofabrikanten toen hun voorraadje Nexperia-chips na enkele dagen op was. Nederland en China vochten een conflict uit over de macht bij Nexperia, dat een hoofdkantoor in Nijmegen heeft, een Chinese eigenaar en fabrieken in Europa en China. De Chinezen staakten de uitvoer van chips. Ook afhankelijkheid van China maakt kwetsbaar.

Ruimer mandaat

Voorraden, ook gasvoorraden, reduceren onze afhankelijkheid. Dat dringt langzaam wel door in onze energiepolitiek. Het eerder genoemde staatsbedrijf EBN heeft een ruimer mandaat gekregen om de gasopslagen te vullen. Eerst was dat 20 TWh aardgas. Dat is 20 terawattuur, voldoende om 1,1 miljoen huishoudens een jaar lang van energie te voorzien, leert de kenniswebsite Energy www.energy.nl, gelieerd aan onderzoeksinstituut TNO. Vorig jaar is de vultaak van EBN verhoogd naar 25 TWh. Vervolgens naar 28 TWh.

Maar dat is nog niet genoeg zekerheid. In het vulseizoen 2025/2026 is het doel 80 TWh. Met deze verhoging loopt Den Haag niet te koop. U zou zich eens zorgen kunnen maken over de slinkende vulgraad nú.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Het winterweer vreet aan onze aardgasvoorraden, maar Nederland is zorgeloos. Qatar en de VS helpen ons wel. Toch…? verscheen eerst op Wynia's Week.

Bestaanszekerheid was geen hype, maar harde realiteit. De overrompelende inflatie in 2022 en 2023 nam een hap uit ieders portemonnee. Na de inval van Poetin in Oekraïne in februari 2022 was de aardgasprijs op de wereldmarkt door het dak gegaan. Nederland stond er beteuterd naar te kijken. Dat waren we niet gewend.  

Nederland was een gasland. Was. De gasbel is passé.

Ingeslapen

Nederland had zich in slaap laten sussen door de zekerheid van de gasbel. Europa door de vanzelfsprekende aanvoer van Russische gas. Na de inval in Oekraïne was alles anders. We zouden ons niet nog een keer laten verrassen. Nederland en Europa zouden zich niet nog een keer afhankelijk maken van andere landen die aardgas kunnen gebruiken als politiek pressiemiddel, zoals de olie-exporterende landen (OPEC) dat eerder hadden gedaan.

Daarom hebben Europese landen, waaronder Nederland, afspraken gemaakt dat de gasvoorraden aan het begin van de winter goed gevuld moeten zijn. De boodschap aan de burgers: gaat u allen rustig slapen. Maar, en dat wordt er doorgaans niet bij verteld: dit gaat alleen over de beschikbaarheid van aardgas. Niet over de prijs die u moet betalen als de nood aan de man komt.

Daarom is er aanleiding om de vraag te stellen: laten we ons opnieuw in slaap sussen?

De aanleiding is de zogeheten vulgraad van de Nederlandse gasopslag. Nederland heeft vier ondergrondse gasopslagen, waarvan de Bergermeer, nabij Alkmaar, de grootste commerciële is. Per 1 november had de totale opslag voor 74 procent gevuld moeten zijn. Dat is net niet gehaald. De vulgraad is 73,6 procent. Dat is vrijwel gelijk aan het percentage van vorig jaar, maar duidelijk minder dan in 2023 en 2022 op dezelfde peildatum. Langzaam vervaagt kennelijk de herinnering aan de ‘rampmaand’ februari 2022 en de gevolgen.

Onze gasopslag is niet alleen voor Nederlandse consumptie. Ook andere Europese landen zonder eigen opslagcapaciteit kunnen er een beroep op doen.

De gasvoorraad doet ertoe. In weerwil van het overheidsbeleid dat huishoudens van het gas af wil hebben, zal gas ons nog decennia van dienst zijn. Het is gewoon te praktisch.

Gazprom

Het vullen van de opslag is geen taak van de rijksoverheid of van staatsbedrijf Nederlandse Gasunie. Dat is werk voor de leveranciers van aardgas aan consumenten en bedrijven. De enige prikkel is de prijs. Aardgas is een seizoensproduct. Goedkoper in de zomer, duurder als het vriest dat het kraakt.

Wat opvalt: de rol van buitenlandse partijen. Nederland wilde graag een doorvoerland zijn voor gas en daaraan verdienen. Daarom waren buitenlandse partijen graag geziene gasten. De opslag van Bergermeer is voor 60 procent in handen van Taqa, energiebedrijf uit Abu Dhabi. De overige 40 procent van de aandelen bezit het Nederlandse staatsbedrijf EBN, Energie Beheer Nederland..

Gazprom was een grote klant. Het Russische staatsgasbedrijf had gebruiksrechten en stalde daar een gasvoorraad. Na de inval in Oekraïne is Gazprom op een zijspoor gezet. De gebruiksrechten worden niet meer gebruikt. Wat is nu de rol van Gazprom? Ministers verwijzen in antwoorden op Kamervragen naar vertrouwelijke juridische adviezen.

Trump, onze man?

Gazprom is eruit, andere landen kwamen in zijn plaats. Onze beste vrienden zijn Noorwegen, de Verenigde Staten en Qatar. De laatste twee zijn lng-leveranciers.

De VS leverden in 2024 27 procent van de totale Nederlandse vraag naar aardgas. Dat is ongemakkelijk. De regering-Trump is heel duidelijk in haar doelstellingen: America First. Politieke pressie van de VS en Qatar is al een feit. Zij klaagden in een brief onlangs al over Europese wetgeving tegen misstanden in de mondiale productieketens van bedrijven. Dat was slecht voor het investeringsklimaat.

Nederland heeft vanwege de nieuwe afhankelijkheid plannen om een strategische gasvoorraad aan te houden, zoals we dat ook met olie hebben. Het wrange is dat Nederland een strategische reserve hád. Maar dat de overheid elke kans op benutting onmogelijk heeft gemaakt door de putten in Groningen vol te storten met cement.

De extra zekerheid van een strategische reserve is niet gratis. Mogelijk krijgt staatsbedrijf EBN daarin een rol. EBN heeft een groeiende rol in de Nederlandse energiepolitiek. EBN gaat namelijk ook de reguliere gasvoorraden aanvullen als de commerciële partijen dat niet doen. Ook dat kost geld. De rekening gaat naar de consument, de belastingbetaler of beide.

Lege portemonnee

Met de gasvoorraad, de LNG, de gasproductie op de Noordzee en het Noorse gas moet Nederland de strengste winter in dertig jaar kunnen doorstaan, claimde minister Sophie Hermans (VVD) eerder dit jaar in een brief aan de Tweede Kamer. Op de markt kabbelt de gasprijs tamelijk zorgeloos. Dat is ook een reden dat de opslag niet zo vol zit: de lage prijs zegt de gasbedrijven dat het wel goed komt. Het Internationaal Energie Agentschap voorspelt zelfs een ruime gasmarkt de komende jaren.

Maar één strenge winter, een kapotte pijpleiding of een politiek conflict met de VS of Qatar en de zorgeloosheid is weg. Als iedereen op hetzelfde moment gas nodig heeft, vaart de tanker naar de hoogste bieder. Dan is bestaanszekerheid terug als politiek thema, schiet de inflatie omhoog en is er aan het eind van de maand een lege portemonnee.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Zit Nederland er warmpjes bij? Bij een strenge winter moeten we maar hopen dat Trump ons vloeibaar aardgas blijft leveren. verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar Suriname liet zich niet van de wijs brengen en inmiddels zijn de eerste buitenlandse spelers – Total uit Frankrijk, Apache Corporation uit de VS en Petronas uit Maleisië – neergestreken in het veelbelovende tropische land. De opbrengsten van de offshore olievelden worden keurig beheerd door een professioneel gerund overheidsbedrijf met een uitstekende reputatie, Staatsolie geheten, dat op dit moment met haar winstafdrachten al goed is voor een derde deel van de begroting van de Surinaamse regering. Die opbrengsten zullen de komende jaren met honderden miljoenen groeien en de staatskas navenant spekken.

De NOS is nog niet overtuigd

Hoe die regering er de komende vijf jaren uit moet gaat zien hebben de kiezers afgelopen zondag aangegeven. Na ongewoon snelle coalitieonderhandelingen (met bijna alle stemmen geteld) lijkt het erop dat de zegevierende Nationaal Democratische Partij (NDP), ooit opgericht door wijlen Desi Bouterse, met vrijwel alle andere partijen zal regeren, waarbij de (overwegend Hindoestaanse) Vooruitstrevende Hervormingspartij van zittend president Santokhi naar de oppositie verbannen wordt. En, met als primeur en Nederland voorbijstrevend, zeer waarschijnlijk een vrouwelijke regeringsleider in de persoon van Jenny Simons (NDP).

Nederland zou blij moeten zijn voor Suriname. Het land is de afgelopen decennia afhankelijk geweest van internationale financiering en werd geplaagd door drugscriminaliteit en witwaspraktijken. De huidige Nederlandse regering benoemt de Suriname olie- en gassector inmiddels weer als ‘kansrijk’ voor Nederlandse ondernemingen.

Maar Nederlandse media zijn nog niet overtuigd. Zo meldde het NOS-Journaal in een rapportage onlangs dat olie en gas voor meer ongelijkheid in het land zullen zorgen, zich daarbij baserend op ‘veel internationaal onderzoek’. Het Journaal waarschuwde ook, zonder concrete aanleiding, voor de gevolgen van een milieuramp, alsof bij de hedendaagse stand van de techniek, internationale regelgeving en aansprakelijkheid de sterk gereguleerde of beursgenoteerde bedrijven maar wat aan zouden rommelen.

Suriname komt van ver, maar het is er gekomen. Jaren geleden had ik een vaste tip voor wie wilde netwerken in bestuurlijk Nederland. Ga niet naar Den Haag, maar vlieg naar Suriname, boek een kamer in het fameuze Torarica-hotel en nestel jezelf op het terras. De hele dag door zag je in en om het hotel de fine fleur van de Nederlandse publieke sector zich zwetend haasten naar een volgende afspraak.

Steevast waren de Nederlanders in gezelschap van Surinaams-Nederlandse relaties, die hen hadden aangespoord om een project in hun geboorteland te gaan doen. Tout Nederland kwam langs om Suriname te helpen een project op te zetten of kennis over te dragen. In een informele setting, bij het ontbijt in het hotel of aan de bar bij het zwembad, kon je makkelijk mensen aanspreken die je in Nederland veel moeilijker te pakken zou krijgen.

Ongenode gasten

‘Het is allemaal alleen maar goed voor de KLM’, fluisterden Nederlandse diplomaten met enig chagrijn. En niet ten onrechte. Ze waren het overzicht – laat staan de regie – over al die activiteiten, hun financiering en de bijbehorende bezoeken vanuit onze publieke sector allang kwijtgeraakt. Maar ook binnen de Surinaamse overheid ontstond wel eens wat ergernis over al die ongenode gasten met hun soms ongevraagde adviezen. Een aantal uitstekend geslaagde projecten daargelaten, is één ding zeker: lang niet altijd zat het land op al die initiatieven te wachten en doorkruiste het politiek toerisme vanuit Nederland het overheidsbeleid van een land waar de politieke, economische en maatschappelijke realiteit op vrijwel alle fronten haaks stond op die van Nederland.

Bouterse

De verkiezingsoverwinning van Desi Bouterse maakte een eind aan de intensieve formele en informele bemoeienis van Nederland met Suriname. Logisch, want met de in ons land veroordeelde president konden we natuurlijk moeilijk samenwerken. Het aantreden van Bouterse was een klap in het gezicht van Nederland en tot overmaat van ramp werd hij na vijf jaar regeren nog eens herkozen.

Nadat Bouterse, die een half jaar geleden is overleden, in 2020 de verkiezingen verloor bleef hij het land in zijn greep houden. Hoewel hij uiteindelijk ook veroordeeld is in Suriname zelf vanwege zijn betrokkenheid bij de politieke moorden van 1982 (de beruchte Decembermoorden), werd hij nooit gearresteerd en zat hij nooit zijn straf uit.

Met de nieuwe regering, onder leiding van Bouterses grote rivaal Chan Santokhi, knoopte Nederland opnieuw de banden aan, al bereikten die niet meer het intense niveau van voor het presidentschap van Bouterse. Van de bij de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 door Nederland beschikbaar gestelde Verdragsmiddelen (een bruidsschat aan het nieuwe land van omgerekend € 1,58 miljard) is inmiddels het laatste restje uitgegeven.

Vermoedelijk om dit keer het overzicht te houden op allerlei initiatieven vanuit de Surinaams-Nederlandse gemeenschap, zetten beide landen het zogenaamde Makandra (‘met elkaar’) -programma op, waarin samenwerking tussen de Nederlandse en de Surinaamse overheden via kennisoverdracht (op van tevoren geselecteerde terreinen) wordt gekanaliseerd en gefinancierd.

Toevloed buitenlandse bedrijven

Wat rest er nog van de betrekkingen met de voormalige kolonie, vijftig jaar na de onafhankelijkheid? Suriname is voor Nederland een relatief kleine handelspartner en veel groei zit daar niet in. De focus ligt nu op olie- en gaswinning en daar heeft het land veel meer aan dan aan ontwikkelingshulp en goedbedoelde projecten. Nederlandse bedrijven kunnen zeker een rol spelen, al moet de business voor offshore toeleveranciers vaak geregeld worden op de hoofdkantoren van internationale bedrijven in Parijs, Houston of Kuala Lumpur, en niet zozeer in Paramaribo.

De toevloed van buitenlandse bedrijven en investeerders die opereren volgens internationale regels zal een enorm stempel op het Surinaamse bedrijfsleven drukken. Een aantal lokale bedrijven zullen daar prima in mee kunnen, andere niet. Het in Dubai gevestigde DP World, één van ’s werelds grootste spelers op haven- en logistiek gebied en al jaren actief in Suriname, trok onlangs de plug uit een project voor een nieuwe offshore terminal aan de Suriname-rivier. De reden: één van de twee lokale partners weigerde medewerking aan een internationaal verplicht due diligence-onderzoek door DP World en kon derhalve niet aantonen waar haar kapitaal vandaan kwam. Tja, zonder compliance geen business, zo simpel is dat. De wal keert het schip dus ook in Suriname en dat is pure winst voor het land.

Linksom of rechtsom wordt er straks heel veel geld in de lokale economie gepompt: in de horeca, het luchtverkeer, havens, logistiek, bij allerlei toeleveranciers, staalbedrijven, etcetera. Geld dat er niet eerder was en geld dat eerlijk verdiend is, niet is witgewassen en niet uit de drugshandel komt. Dat, samen met de onstuitbare ontwikkeling van het lokale bedrijfsleven, is dubbele winst voor Suriname. Als dat geen felicitatie waard is, dan weet ik het niet. Nee, het land is niet perfect, maar noem eens een land dat dat op dit moment wel is?

Eindelijk op eigen benen

Een kleine groep Nederlanders zal zich ook in de toekomst erg betrokken voelen bij het land, dat inmiddels op de kaart staat bij de industrie in de hele wereld en een belangrijke producent van energie lijkt te worden. Het beheer van en toezicht op de exploratie is met Staatsolie in prima handen. Suriname kan eindelijk op eigen benen staan, na de vernederende periode van kolonialisme, slavernij en andere vormen van uitbuiting en na de recentere periode van mede door Nederland gecontroleerde ontwikkelingshulp.

Aan de quantum leap die het Surinaamse bedrijfsleven moet maken met de aanpassing aan internationale regelgeving heeft het land meer dan aan goedbedoelde hulp. En voor wie er de handen uit de mouwen wil steken zijn er genoeg zakelijke en arbeidskansen. Het wordt tijd voor Nederland om, na vijftig jaar onafhankelijkheid, Suriname te feliciteren met zijn succes en zelfstandigheid.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoog tijd voor Nederland om Suriname te feliciteren met zijn succes en zelfstandigheid verscheen eerst op Wynia's Week.

De burger die om welke reden dan ook niet van het gas af wil, staat door de besluitvorming rond deze utopische wet machteloos. Het gasnet instandhouden voor ‘enkele bewoners’ hoeft vanaf 2025 niet meer. Gemeenten krijgen daarmee voor het eerst een keihard machtsinstrument in handen om tegenwerkende burgers stevig in de houdgreep te nemen. Huiseigenaren die feitelijk niets anders wensen dan een eigen inbreng bij de keuze van hun energiebehoefte hebben straks het nakijken.

Financiële strop

De Instrumentenwet biedt wel een doekje voor het bloeden. Gemeenten moeten eerst met een uitgewerkt plan komen waarna een termijn van acht jaar ingaat alvorens het gas in de wijk kan worden afgesloten.  

Als de gemiddelde levensduur van een cv-ketel twaalf tot vijftien jaar bedraagt, zullen alleen hierdoor al veel huiseigenaren een financiële strop lijden die de draagkracht van de nieuwe wet geen goed zal doen.

De in politiek en media veelvuldig gebruikte aanduiding ‘enkele bewoners’ als tegenstander klinkt alsof de gemiddelde Nederlander met smart zit te wachten op het moment dat zijn of haar wijk wordt aangewezen om van het gas af te gaan. Niets is minder waar.

Tegenvallende resultaten van het proeftuinenprogramma Aardgasvrije Wijken zijn daar een niet mis te verstane indicatie voor. De gemiddeld met 150 miljoen subsidie ondersteunde buurten lopen niet bepaald over van enthousiasme. In de media verschenen de afgelopen jaren bepaald geen hallelujaverhalen uit deze zogeheten proeftuinen.

Hoger kostenplaatje

Het Algemeen Dagblad deed onder de veelzeggende kop ‘Kloosterveen in opstand’ verslag over de geladen stemming in deze wijk van Assen: ‘Kloosterveen is woest.’ Zo’n 90 procent van de bewoners sprak zich uit tegen aanwijzing als gasvrije wijk. Niemand geloofde de berekening van de gemeente Assen dat de klus per woning voor 5.000 tot 15.000 euro zou kunnen worden geklaard. Ook de vereniging Eigen Huis kwam met een hoger kostenplaatje.

Een in allerijl opgerichte bewonerswerkgroep bevindt zich thans in slaapstand als gevolg van wisseling van wethouders. Waar de portefeuillehouder van GroenLinks eerst onverholen aanstuurde op dwang, valt er met de VVD-opvolger te overleggen.

Wat betekent ‘betaalbaarheid’?

Cruciaal wordt de komende tijd wat de in Den Haag aangenomen Instrumentenwet gaat doen met het broze onderlinge vertrouwen in Kloosterveen dat model kan staan voor de verhoudingen in andere plaatsen. Feit is immers dat van de ongeveer acht miljoen huizen in ons land nog altijd zo’n 90 procent is aangesloten op het gasnet. Signalen dat de bewoners daarvan in de startblokken staan om ruimhartig te investeren in een ander energiesysteem zijn er niet. Zelfs met subsidie in het vooruitzicht niet.

De Tweede Kamer stemde ook in met het voorstel om huiseigenaren die van het gas af moeten – hier komt dwang wederom om de hoek kijken – beter te beschermen tegen de kosten. Wat het woord ‘betaalbaarheid’ in deze in de praktijk waard zal blijken te zijn, moet worden afgewacht.

Spelregels kunnen zomaar veranderen

Het demissionaire kabinet Rutte4 is de geestelijke vader van de Instrumentenwet en zet daarmee een nog steviger ‘liberale’ voet tussen de deur van gas-stokend en gas-kokend Nederland als eerdere regeringen van zijn naam. Van de nieuwe coalitie stemden geheel naar verwachting de VVD en NSC voor de Instrumentenwet, PVV en BBB tegen. In de Eerste Kamer lijkt het eveneens een gelopen race. Maar wat is tegenwoordig nog zeker in Den Haag, waar tijdens menige wedstrijd de spelregels zomaar kunnen veranderen. De zonnepaneeleigenaren weten daar alles van.  

Wijken loskoppelen van het aardgasnet is een stuk lastiger dan gemeenten eerst dachten. Driekwart van de proeftuinen om versneld van het gas af te gaan, loopt achter op schema. Soms wel twee jaar. Dat bleek begin vorig jaar  uit een peiling van het tv-programma EenVandaag.

In vijf jaar niet meer dan 2.500 gasontkoppelingen

Een bedrag van bijna een half miljard euro werd aanvankelijk voldoende geacht om tussen 2018 en 2028 duidelijk te krijgen hoe geselecteerde proefwijken het best van het gas af zijn te halen. Meer dan de helft was begin 2023 nog niet toe aan uitvoering en verkeerde zelfs nog in de planfase. Het einddoel om vijftigduizend huizen eind 2027 van het gas af te hebben gehaald, lijkt een utopie, wetende dat er in de afgelopen vijf jaar niet veel meer dan 2.500 gasontkoppelingen zijn geslaagd.

Gemeenten lopen spaak door onder andere te laag ingeschatte kosten. Materiaal en manuren zijn fors in prijs gestegen. Extra overheidssteun is dan nodig, zoals ook het geval was in Kloosterveen, waar nog eens 125.000 euro gemeenschapsgeld in het gas-loos streven moest worden geïnvesteerd.

Het rapport van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) dat er veel te weinig handige Harry’s in dit land zijn om voor het jaar 2050 zeven miljoen huizen van het gas af te halen, kreeg van omroep Powned als inleiding:

‘Jarenlang is ons voorgehouden dat wanneer wij allemaal massaal van het gas af gaan, het uiteindelijk wel goed komt met de wereld. De ijskappen zullen dan niet meer smelten, de zeespiegel zal niet meer stijgen. Maar wat blijkt nu? Naast dat dit voornemen onbetaalbaar is, zijn er ook veel te weinig vakmensen om het te realiseren. Honderdduizend man te weinig. En die hebben ook nog eens meer te doen dan alleen maar huizen van het gas af halen.’

Niets te merken van vliegwieleffect

Onderzoekers van Deloitte hebben in kaart gebracht welke inspanningen er allemaal nog verricht moeten worden om Nederland in 2050 energieneutraal te hebben gemaakt. ‘Per dag moeten er 570 laadpalen worden geïnstalleerd; tien emissievrije bussen worden afgeleverd; 600 huizen worden geëlektrificeerd en moet er tot de streefdatum iedere dag een windmolen worden gebouwd.’ In dit rijtje ontbraken nog de 40.000 elektriciteitshuisjes om de elektrificatie van al onze bezigheden in goede banen te leiden.

De Algemene Rekenkamer deed als eerste na twee jaar onderzoek naar de stand van zaken in de van-het-gas-af proeftuinen. De conclusie was vernietigend: ‘Onduidelijke doelstellingen en te weinig resultaat.’ Van het gehoopte vliegwieleffect was ook toen al helemaal niets te merken.

Hoewel de stapel kritische verhalen en rapporten sindsdien is gegroeid en er nog altijd geen aantoonbaar draagvlak is onder de bevolking blijft het politieke doel recht overeind om als eerste land ter wereld van het gas af te gaan. Alle middelen lijken daarbij gerechtvaardigd. Desnoods door het ernstig inperken van het vrije keuzerecht van de burger.

Theo Jongedijk is journalist.

Wynia’s Week verschijnt altijd, twee keer per week. Het zijn de donateurs die dat mogelijk maken. Nog geen donateur? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Nederland moet en zal van het gas af ook al wil de burger dat niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland heeft veruit de hoogste prijsstijgingen

Overal in het land wordt de noodklok geluid, van Amsterdam en Rotterdam tot Nijmegen en Bergen op Zoom. Burgers krijgen jaarlijks honderden euro’s hogere energierekeningen, en kunnen nergens anders heen. Ze voelen zich machteloos en onzeker over de toekomst van hun huisverwarming. TNO heeft uitgezocht dat onze stadswarmteprijzen in de afgelopen vier jaar met 62 procent zijn gestegen. Dat is drie keer zoveel als de gemiddelde landelijke inflatie, en ook twee tot drie keer zoveel als in andere Europese landen.

Nederland staat met die 62 procent prijsstijging torenhoog bovenaan in Europa. Finland volgt als tweede op grote afstand met 28 procent. Wethouders en woningcorporaties willen terecht pas op de plaats maken, vanwege duizenden klachten van wanhopige burgers over honderden euro’s jaarlijkse prijsstijgingen. Energieleveranciers als Eneco en Vattenfall willen op hun beurt ook pas op de plaats maken, omdat al die maatschappelijke en politieke weerstand en onzekerheid hun verdienmodel onderuit haalt.

Klimaatminister Jetten probeert deze ellende van honderdduizenden mensen af te doen als ‘weeffouten’. Heeft de minister enig idee hoe dat klinkt in de oren van zoveel belastingbetalende burgers die al jaren geconfronteerd worden met gebroken beloftes, voortdurende onzekerheden, onbetaalbare rekeningen en kou in huis? Hij werkt nu aan een ‘spoedwet’ die stadswarmte per 1 januari 2025 enkele tientjes goedkoper zou moeten maken. Dat is veel te laat en veel te weinig.

De structurele oplossing zou moeten komen van Jettens nieuwe Wet Collectieve Warmte, die de huidige Warmtewet uit 2014 moet gaan vervangen. De nieuwe wet gaat komende zomer naar de Tweede Kamer, maar garandeert volgens de Autoriteit Consument & Markt (ACM) allerminst verbetering. In de Wet Collectieve Warmte wordt de huidige koppeling van stadswarmteprijzen aan aardgasprijzen vervangen door een koppeling aan werkelijke kosten.

Stadswarmte wordt deels met biomassa opgewekt

Ik vrees dat de ACM gelijk gaat krijgen. Ik vrees zelfs dat de Wet Collectieve Warmte aansluiting op een warmtenet duurder zal maken in plaats van goedkoper, om twee redenen. De werkelijke kosten blijven stijgen, en monopolisten weten heel goed hoe ze ook met ACM-toezicht de van hen afhankelijke klanten extra geld uit de zak kunnen kloppen. Het wordt nog erger als we beseffen dat stadswarmte voor een deel met houtige biomassa wordt opgewekt. Dat stoot per warmte-eenheid ruim twee keer zoveel CO₂ uit als aardgas.

Biomassa-uitstoot telt alleen niet mee in de officiële CO₂-boekhouding. David Smeulders, hoogleraar energietechnologie aan de Technische Universiteit Eindhoven, heeft eerder aangetoond dat dit onterecht is. Het duurt zeker 30 tot 50 jaar voordat de CO₂-uitstoot van een verbrande boom is opgenomen door een nieuwe boom, dus alle bomen die we tot aan 2050 verbranden dragen bij aan CO₂-toename in de atmosfeer. En zolang we meer bomen verbranden dan erbij groeien verhoogt dit ook na 2050 de hoeveelheid CO₂ in de atmosfeer.

Technocratische marktverkrachting

Het faillissement van ’s werelds grootste houtpellet-leverancier Enviva is in dit verband goed nieuws voor milieu en klimaat, maar slecht nieuws voor stadswarmteklanten. Een dreigend tekort aan houtige biomassa kan deze brandstof voor stadswarmtenetten duurder maken, en dit zal in Jettens nieuwe Wet Collectieve Warmte als werkelijke kosten doorwerken in een prijsverhoging van stadswarmte.

Onze bestuurders schijnen maar niet te kunnen of willen begrijpen dat een schaars en gewild product als huisverwarming zelfs met miljardensubsidies niet kunstmatig goedkoop kan worden gehouden. Oude of nieuwe warmtewetten en toezichthouders zoals ACM kunnen de internationale prijsstijgingen van aardgas, biomassa en warmtenet-installaties niet tegenhouden. Tien jaar ervaring leert ons dat gedwongen monopolistische stadswarmte structureel duurder is dan aardgasverwarming, en ook nog eens minder comfort en zekerheid biedt voor bewoners.

Het blijkt zeer moeilijk te achterhalen hoeveel houtige biomassa er wordt verbrand in stadswarmte-installaties. Dat is wel van groot belang, want bij houtverbranding komt veel CO₂ vrij. Met een ruwe schatting kom ik op tientallen procenten houtige biomassa, mogelijk zelfs de helft van alle stadswarmte. Dat zou betekenen dat stadswarmte helemaal geen CO₂ bespaart ten opzichte van aardgaswarmte, omdat houtverbranding per warmte-eenheid ruim twee keer zoveel CO₂ uitstoot als aardgasverbranding.

‘Tijd voor de pauzeknop’, zegt professor David Smeulders. Een beter advies kan ik niet bedenken voor minister Jetten. Werkelijk alle seinen voor stadswarmte staan op rood: Torenhoge prijsstijgingen, protesterende wethouders, weerspannige woningcorporaties, terughoudende energiebedrijven, wurgende onzekerheden, wanhopige burgers en contraproductieve CO₂-emissies. Hoeveel signalen willen we hebben om een volkomen misplaatst warmtenetbeleid en aardgasverbod eindelijk te stoppen?

Help eerst belastingbetalende burgers uit de brand

Jettens spoedwet en nieuwe Wet Collectieve Warmte kunnen wachten, net als alle onderzoeken en procedures over toeslagenleed en aardbevingsschade. Het is voor een dienende overheid eerst en vooral zaak om mensen die in het hier en nu gemangeld worden door overheidsbeleid vlot uit de brand te helpen. Vervolgens moeten op korte termijn alle uitbreidingsplannen van warmtenetten voor onbepaalde tijd worden uitgesteld. Nederland heeft belangrijker zaken te doen dan doorgaan met de onbetaalbare schijnoplossing van stadswarmte waar mens en milieu niet beter van worden.

Maarten van Andel is chemicus en publiceerde onlangs ‘Kies Wijzer Klimaat. Praktische gids voor consument en kiezer’.  Dit verhelderende boek verscheen bij Uitgeverij Blauwburgwal, kost €17,50 en is overal verkrijgbaar, ook in de winkel van Wynia’s Week.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers, kijkers en luisteraars. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Stadswarmte is duurder en onzekerder dan aardgasverwarming en bespaart geen CO2 verscheen eerst op Wynia's Week.

Stedin is de monopolist die gas en stroom levert aan 2,3 miljoen bedrijven en consumenten in Zuid-Holland, Zeeland en Utrecht. Het bedrijf is nu nog volledig in handen van 42 gemeenten in zijn eigen werkgebied. Stedin telt zo’n 5.000 werknemers.

Voor de goede orde: Stedin wordt ‘gered’, maar staat niet op omvallen. Met de kapitaalinjectie redt de rijksoverheid zijn eigen energiepolitiek, waarin gas plaats moet maken voor stroom. Voor verwarming, voor vervoer (laadpalen), voor elektrificatie van het bedrijfsleven.

500 miljoen voor Stedin is nog maar het begin

De investering van 500 miljoen is op zich al een indrukwekkend bedrag, maar het is nog maar een begin. Het is de stellige verwachting op de ministeries van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en van Financiën dat andere grote regionale netbeheerders, Liander en Enexis, ook een beroep zullen moeten doen op de rijksoverheid. Daarom kun je gerust stellen dat deze kapitaalinjectie de voorbode is van nationalisering door de rijksoverheid van de regionale netwerkbedrijven.

Waarom moet de rijksoverheid met kapitaal over de brug komen? Simpel gezegd: het overhaast ingevoerde gasverbod en de energiepolitiek van verduurzaming vallen veel duurder uit. Stedin, maar ook de andere netwerkbedrijven, schermen met fenomenale bedragen die zij willen investeren. Stedin: 8 miljard euro tot 2030.

De huidige eigenaren kunnen of willen er zelf geen extra geld meer in steken. Zij hebben de afgelopen vier jaar samen 451 miljoen euro bijgedragen, al was daarvan 251 miljoen de opbrengst van een verkocht dochterbedrijf dat zij niet aan zichzelf hebben uitgekeerd. Of alle gemeenten alles op alles hebben gezet om Stedin te steunen is de vraag. De eigenaren van Stedin waren ook eigenaar van energieleverancier Eneco, dat in 2019 voor de hoofdprijs (4,1 miljard euro) is verkocht aan twee Japanse bedrijven: Mitsubishi en Chubu.

Stedin mocht en mag niet worden verkocht, omdat de netwerkbedrijven in overheidshanden (gemeenten, provincies) moeten blijven. Je kunt de gemeenten niet verplichten deze opbrengst van Eneco volledig te herinvesteren in Stedin, maar het lag wel voor de hand.

Het demissionaire kabinet had de 500 miljoen euro vorig jaar al in de Miljoenennota 2023 gereserveerd. Zo lang hebben de onderhandelingen geduurd met de gemeenten over wat Stedin waard is en dus hoeveel aandelen de rijksoverheid voor zijn geld kreeg. Aan de onderhandelingstafel moet het hard zijn toegegaan. De rijksoverheid en de eigenaren keken heel verschillend naar de waarde, er bleef een verschil, maar in ‘constructieve onderhandeling’ is er toch een prijs overeengekomen, schrijven demissionaire ministers Sigrid Kaag (Financiën, D66) en Rob Jetten (EZK, D66) vrijdag aan de Tweede Kamer.

De Nederlandse Staat krijgt 11,9 procent van de aandelen en de ministers spreken dan ook van deelneming als bij staatsdeelnemingen (zoals Schiphol en de NS). Sterker nog: ze noemen zichzelf c.q. de rijksoverheid de lender of last resort, dat is de financier die als reddende engel optreedt als een bedrijf een vermogenstekort heeft.

De rijksoverheid gaat eerste viool spelen

Ze maken de Kamerleden attent op het feit dat Stedin er nog niet is. Ook een kapitaalinjectie van andere overheden die nog geen aandeelhouder zijn (lees: de provincies Utrecht en Zuid-Holland) ‘is gewenst’, schrijven de ministers. Benieuwd wie de provincies de duimschroeven gaat aandraaien.

Kaag en Jetten maken duidelijk dat de rijksoverheid straks de eerste viool zal spelen onder de aandeelhouders. Zo zijn al afspraken gemaakt over het dividendbeleid van Stedin. Want wat is gebleken? Voor sommige gemeenten is het dividend een welkome, vaste inkomstenbron. Anders gezegd: hoe hoger de tarieven van monopolist Stedin, hoe meer opbrengsten, hoe meer winst, hoe meer dividend.

Zo is een nutsbedrijf, want dat zou Stedin moeten zijn, een melkkoetje voor overheidseigenaren. De (te?) hoge tarieven zijn dan stiekeme belastingheffing op burgers en bedrijven. De klanten van Stedin zijn wat dat betreft afhankelijk van de waakzaamheid van de ACM, de Autoriteit Consument en Markt, die de tarieven moet goedkeuren.

Omdat bij Stedin en de andere netwerkbedrijven zoveel politici aan tafel zitten, moet ook de vraag gesteld worden: wat zijn de economische en politieke consequenties van de bemoeienis van de rijksoverheid?

Stedin is het eerste netwerkbedrijf dat wordt ‘gered’, maar niet de laatste. Ruim een jaar geleden, in juni 2022, schatte minister Jetten de kapitaalbehoefte van de regionale netwerkbedrijven op 4,5 miljard euro. Nu de ministers zich opwerpen als de redders in nood zullen de andere aandeelhouders hen aan hun woord houden. Kortom: Den Haag betaalt.

De gevolgen laten zich uittekenen. Bij Stedin bedingt de rijksoverheid niet alleen de benoeming van een commissaris, maar heeft zij ook zeggenschap gevraagd én gekregen op de investeringsplannen. Kortom: welk bedrijf, welke regio, welke stad of welke categorie activiteit krijgt prioriteit bij investeringen.

De machtsgreep staat haaks op de wensen van BBB en Omtzigt

Om nog maar te zwijgen van een vraag die verder in de toekomst ligt: moeten de regionale netwerkbedrijven niet worden samen gevoegd tot één landelijk onderneming. Zoals er ook één Gasunie is (gas), één Tennet (hoogspanning) en één Prorail (spoorinfrastructuur).

Het eerste gevolg, de rijksinvloed op de regionale investeringen, moet nog inzinken, maar is politiek pikant. De machtsgreep staat haaks op de wensen van BBB en Nieuw Sociaal Contract (Pieter Omtzigt) die de regio’s buiten Den Haag en de Randstad juist een grotere stem willen geven.

Menno Tamminga is economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en van NRC Handelsblad.  

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!  

Het bericht Gasverbod en elektrificatie blijken een bodemloze put. Dus springen Kaag en Jetten bij, met Haagse miljarden verscheen eerst op Wynia's Week.

Nord Stream was vijftien jaar het symbool van knusse politieke verhoudingen tussen Nederland, Duitsland en Rusland voor de gashandel. Gas was politiek. Goedkoop gas was de brandstof voor de industrie in Duitsland en Nederland. Poetins gas was onze economische groei.

Op de foto met Poetin en Medvedev

Iedereen kent de foto van de Kremlin-chef die met koning Willem-Alexander en koningin Máxima een glas Heineken drinkt bij de Olympische Spelen in Sotsji. Maar kent u ook de foto van minister-president Mark Rutte (VVD) met toenmalig bondskanselier Angela Merkel en de Russische president Dmitry Medvedev bij de ingebruikname van Nord Stream? Dat was in 2011.

Nu is Medvedev als vicevoorzitter van de Nationale Veiligheidsraad (Poetin is voorzitter) een van de oorlogsbazen. Of de foto van de ondertekening van de contracten van de participatie van Gasunie in Nord Stream. Aan tafel zitten de ondertekenaars, de topmanagers van Gasunie en Nord Stream. Achter hen staan de politieke machthebbers: toenmalig minister-president Jan Peter Balkenende voor Nederland, Poetin voor Rusland. Dat was in 2007.

Gasunie is een staatsbedrijf, maar niet zo bekend als bijvoorbeeld de NS of Schiphol. Het bedrijf is eigenaar van de gaspijpleidingen in Nederland en een deel van Noord-Duitsland. Met de winning van het Groningse gas heeft men niks van doen, al is het wel zo dat zonder dat gas Gasunie 60 jaar geleden niet was opgericht om de pijpleidingen te leggen.

Gas in de ban

De Nord Stream-pijpleiding moest een cruciale schakel worden in de energiepolitiek van Nederland. Als het Groningse gas ooit op raakte, zag het ministerie van Economische Zaken een regierol voor Nederland in (West)Europa. Nederland als de gasrotonde, de draaischijf voor gasleveranties van noord naar zuid en van oost naar west. Vandaar de politieke rugdekking bij Nord Stream. Gasunie hád de infrastructuur al, dus het was een kwestie van zoveel mogelijk landen aansluiten op onze rotonde.   

Maar nu is Nord Stream kapot. Gas heeft het kabinet Rutte3 al eerder in de ban gedaan. Van de gasrotonde hoor je ook niet meer. Maar van de Gasunie des te meer, ook al besteden de meeste media er weinig aandacht aan en is de Tweede Kamer maar matig geïnteresseerd. Terwijl bijna alles wat Gasunie onderneemt een politieke aanleiding én politieke betekenis heeft. Gasunie is namelijk de investeringsafdeling van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) aan het worden. De formele eigenaar van de aandelen van de Gasunie is het ministerie van Financiën, maar de inhoudelijke leidsman zit op EZK.

Gasunie als reddende engel

Ga maar na wat er is gebeurd. 

Staalbedrijf Tata en andere energieslurpers redden? Het ministerie van EZK zet hoog in op waterstof als de nieuwe, duurzame energiedrager. Hoe moet dat? De gaspijpleidingen liggen er al. Nu alleen nog ‘maar’ omkatten voor waterstofgebruik. Een klus van 750 miljoen euro. Uitvoerder: Gasunie.

120.000 huishoudens uit de kou redden? Het ministerie legt geld op tafel voor Gasunie om de zogeheten WarmtelinQ te ontwikkelen. Dat is een warmtetransportnet voor 120.000 huizen in Zuid-Holland die van het gas af moeten. De restwarmte van bedrijven in de Rotterdamse haven gaat straks naar die woningen. Dit prestigeproject in de energietransitie dreigde in 2019 een debâcle te worden. Gemeenten, provincie én de rijksoverheid konden zich geen bankroet veroorloven. Gasunie moet de klus nu klaren. En passant kan Gasunie zijn kernactiviteit uitbreiden met warmtetransport.

Nederland redden? Gasunie had vorig jaar in geen tijd twee drijvende installaties voor aanlanding van vloeibaar gas (LNG) in de Eemshaven liggen. In Brunsbüttel investeert Gasunie in drijvende én vaste LNG-terminals ten behoeve van de Duitse leveringszekerheid.

Risico, risico, risico

Hollands Glorie, wat u zegt. Maar tegen welke prijs? Als basis voor zijn investeringen heeft Gasunie extra kapitaal nodig. Wie betaalt dat? Een van de oplossingen is minder dividend uitkeren aan de Nederlandse overheid. Een voorstel daarvoor staat op de volgende aandeelhoudersagenda.

Maar Gasunie heeft dat extra kapitaal óók nodig vanwege de stilletjes gestegen risico’s. De raad van commissarissen van Gasunie, die wordt geleid door oud-VVD-Kamerlid Pieter Duisenberg, waarschuwt in het vorige week verschenen jaarverslag voor ‘grotere financiële risico’s’ omdat anders maatschappelijk relevante projecten zoals de LNG-terminals niet tijdig of helemaal niet zouden doorgaan.

Liever geen politieke benoeming

Anders gezegd: van een infrastructuurbeheerder zonder fratsen wordt Gasunie een energie-ondernemer, met alle risico’s en verlieskansen. De Algemene Rekenkamer klaagde medio 2021 al dat het ministerie van EZK de Tweede Kamer te weinig informatie gaf over de kosten die gemoeid zijn met de investeringen van bijvoorbeeld Gasunie in de energietransitie. Deze tekortkoming wordt schrijnender nu Gasunie een steeds grotere en risicovolle rol krijgt.

Daar komt bij dat de D66-ministers Rob Jetten (EZK) en Sigrid Kaag (Financiën) op korte termijn een cruciale benoeming moeten doen. Directievoorzitter Han Fennema van Gasunie vertrekt in september nadat hij vorig jaar voor 4 jaar bijtekende. Het moet gezien de rol van Gasunie als investeringsafdeling voor het ministerie van Economische Zaken een aantrekkelijke gedacht zijn om een politieke vertrouweling als zijn opvolger te benoemen. Beter van niet. Kies voor kennis en ervaring. Nederland moet geen Frankrijk worden waar topmanagers van staatsbedrijven wisselden met de politieke kleur van de president.

Menno Tamminga is sinds de zomer van 2022 economisch columnist van Wynia’s Week. Eerder was hij redacteur en columnist van het Financieele Dagblad en NRC Handelsblad.

Wynia’s Week wordt mogelijk gemaakt door de vrijwillig betaalde abonnementen van de lezers. Doet u al mee? Doneren aan Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Gasunie: staatsbedrijf wordt energie-ondernemer, mét alle kans op stroppen verscheen eerst op Wynia's Week.

Kamp was als minister van Economische Zaken (EZ) de eerst verantwoordelijke voor de gaswinning in Groningen. Dijsselbloem was als minister van Financiën ook direct betrokken bij de gaswinning, immers de aardgasbaten vormden in 2012 en de jaren daarna een belangrijke bron van inkomsten voor de overheid. Centraal in de verhoren stond de besluitvorming van het kabinet Rutte II de eerste jaren na de ingrijpende aardbeving in Huizinge in augustus 2012.

De voorgaande verhoren in week 2 hadden al een ontluisterend beeld laten zien hoe het kabinet Rutte II reageerde op de beving in Huizinge. Dat beeld is er na het verhoor van de beide oud-ministers niet beter op geworden. Steeds meer werd duidelijk hoe in die eerste jaren na de beving de bezuinigingsoperatie van Rutte II het gaswinningsbeleid beïnvloedde, en bepaald niet ten goede.

Tijdens het verhoor liepen zowel Kamp als Dijsselbloem over van begrip en empathie voor de Groningers. Dat nam niet weg dat beide oud-ministers beleidsbeslissingen namen die de veiligheid van de Groningers onnodig op het spel zetten. Als verzachtende omstandigheid voerde Dijsselbloem de kwaliteit van de adviezen van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) aan, daar was hij niet zo van onder de indruk. Kamp beriep zich vooral op het ontbreken van relevante en betrouwbare kennis van de gaswinning die de besluitvorming bemoeilijkte.

Het begon al in januari 2013 met het niet opvolgen van het SodM-advies om het niveau van de gaswinning in Groningen zo snel als realistisch mogelijk was terug te brengen en zodoende het aantal aardbevingen en dus het seismisch risico te beperken.

Volgens Kamp was er op dat moment onvoldoende kennis en inzicht om zo’n ingrijpende maatregel te rechtvaardigen. Bovendien maakte hij zich grote zorgen dat door een productiebeperking de leveringszekerheid van Gronings gas in gevaar zou komen. Behalve met de Groningers had hij ook te maken met de miljoenen consumenten in Nederland, België en Duitsland die op Gronings gas waren aangewezen. Die kon en mocht hij niet in de kou laten staan.

De Groningse gasproductie kon best lager

Ja, er was nog veel onduidelijk begin 2013, maar uitgerekend over de juistheid van het advies van het SodM, het terugbrengen van de gasproductie, bestond op dat moment een brede consensus. En ook was in het najaar 2012 al gebleken dat de productie in 2013 met zo’n 20 miljard kon worden teruggeschroefd zonder de leveringszekerheid in gevaar te brengen. Kamp had dus op grond van de beschikbare kennis in januari 2013 gemakkelijk in kunnen grijpen maar deed het niet. Natuurlijk zou die ingreep wel de bezuinigingsoperatie van Rutte II in de wielen hebben gereden.

Enige tijd later, halverwege 2013 liet Kamp het er ook bij zitten. Er lag geen restrictie op de hoeveelheid Gronings gas die in 2013 geproduceerd zou mogen worden en daarom haalde GasTerra, de officiële verkoper van het Gronings gas, alles uit de kast om dat jaar zo veel mogelijk gas te verkopen. In de loop van 2013 was al duidelijk dat de gasverkoop dat jaar de raming ruimschoots zou overtreffen.

Waarom greep Kamp niet in?

EZ en Kamp stonden er bij en keken er naar, maar grepen niet in. Waarom greep Kamp niet in? De overproductie ten opzichte van de geraamde productie in 2013 bedroeg 5 miljard kubieke meter, een uiterst welkome financiële meevaller (1 miljard Euro) in tijden van draconische bezuinigingen.

Begin 2014 greep Kamp dan eindelijk wel in en verlaagde het productieniveau van 54 miljard kubieke meter in 2013 naar 42,5 miljard in 2014 en 2015 en naar 40 miljard in 2016. Het nieuwe plafond lag inderdaad substantieel lager dan het voorgaande jaar. Een verdere verlaging zat er op dat moment niet in. Dat liet, volgens Kamp, de leveringszekerheid niet toe. In werkelijkheid had de productie in 2014 op grond van de toen bestaande kennis al zonder probleem verlaagd kunnen worden naar 30 miljard.

Dijsselbloem wilde de gasinkomsten niet kwijt

Kamp had aanvankelijk een productieplafond van 40 miljard willen doorvoeren maar dat voorstel werd door zijn collega Dijsselbloem afgeschoten: dat kon de schatkist op dat moment niet lijden. Uiteindelijk ging Kamp akkoord met een getrapte verlaging van 42,5 in 2014 naar 40 miljard in 2016.

Hoe Kamp aan zijn oorspronkelijke productieplafond van 40 miljard kwam werd tijdens het verhoor ook duidelijk. Dat getal was gebaseerd op een studie over de leveringszekerheid die in 2013 was uitgevoerd door Gasunie Transport Services (GTS). Die GTS-studie liet zien dat bij maximaal gebruik van de bestaande stikstoffabrieken om pseudo-Gronings gas te maken de jaarlijkse productie van Gronings gas kon worden teruggeschroefd naar 28 miljard. Daarentegen, door Gronings gas gedurende het jaar op ongeveer gelijk niveau te produceren (de zogeheten vlakke winning) zou de benodigde productie uitkomen op 38 miljard.

In december 2013 lagen er dus twee getallen op het bureau van Kamp: 28 en 38 miljard. Kamp koos voor het hoogste getal van, naar boven afgerond, 40 miljard omdat hij natuurlijk wel vermoedde dat je met een lagere productie uit Groningen niet bij Dijsselbloem hoefde aan te komen. Dat had Kamp uitstekend ingeschat want zelfs die 40 miljard bleek later voor Dijsselbloem nog te mager.

Tijdens het verhoor beweerde Kamp dat zijn keuze voor de 40 miljard van de vlakke winning was ingegeven door de wens het aantal jaarlijkse aardbevingen te beperken om daarmee de veiligheid van de Groningers te verhogen. Dat was evenwel een doorzichtig gelegenheidsargument.

Groningen van minder belang dan het begrotingstekort

Vlakke winning was inderdaad wel eens geopperd als mogelijkheid om het aantal bevingen te beperken. Maar dat was veel later, om precies te zijn na het aantreden de nieuwe Inspecteur-Generaal van het SodM, Harry van der Meijden, in september 2014. In het advies van juni 2015 van het SodM kwam de mogelijkheid van vlakke winning voor het eerst aan de orde. Begin 2014, het moment dat Kamp koos voor de 40 miljard, lag vlakke winning nog ver buiten het gezichtsveld van de beleidsmakers.

Na de openbare verhoren van Kamp en Dijsselbloem is het inmiddels zo duidelijk als wat. De besluitvorming over de gaswinning in Groningen heeft het in de eerste jaren na de aardbeving in Huizinge in 2012 moeten afleggen tegen de gigantische bezuinigingsoperatie die het kabinet Rutte II in 2012 in gang had gezet. Dat heeft geleid tot een aantal uiterst ongelukkige beleidsbeslissingen over de gaswinning waardoor de onveiligheid van de Groningers in het gaswinningsgebied toenam en het draagvlak voor de gaswinning in Groningen verdween.

Groningen is daarna opgezadeld met een megalomane en onbeheersbare versterkingsoperatie waarvan de naweeën nog vele jaren merkbaar zullen zijn. Wat er sinds 2015 allemaal is misgegaan met de versterking zal zonder twijfel uitgebreid aan de orde komen in de nog resterende openbare verhoren.

Wynia’s Week wordt gedragen door de donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht PvdA-minister Jeroen Dijsselbloem kon de Groningse gasbaten niet missen verscheen eerst op Wynia's Week.

Op donderdag 16 augustus 2012 om 22.31 uur vond er in het Groningse dorp Huizinge een door de gaswinning veroorzaakte aardbeving plaats met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter. Voor Groningse begrippen een tamelijk zware beving maar nog wel één die viel binnen de grens van maximaal 3,9, waar tot dan toe op gezag van de wetenschap van werd uitgegaan.

2000 Schademeldingen

De schade was evenwel enorm, meer dan 2000 schademeldingen kwamen er binnen bij de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), de mijnbouwmaatschappij die het Groningse gas uit de diepe ondergrond (3 km) naar boven haalt in opdracht van de Staat der Nederlanden en de oliemaatschappijen Shell en Exxon-Mobil.

De beving in Huizinge gebeurde in de tijd dat Nederland zich opmaakte voor nieuwe verkiezingen van de Tweede Kamer op 12 september 2012. Die waren nodig na de val van het minderheidskabinet van VVD en CDA (Rutte 1) in april van dat jaar. Als gevolg van de wereldwijde financiële crisis waren de overheidsfinanciën in het ongerede geraakt en moest er fors worden bezuinigd. Maar met de gedoogpartner PVV kon daarover geen overeenstemming worden bereikt.

Ontluisterend

De verkiezingen werden gewonnen door de VVD met een nipte voorsprong op de PvdA. Onder leiding van de informateurs Kamp (VVD) en Bos (PvdA) werd in recordtijd een regeerakkoord overeengekomen (‘Bruggen slaan’) met als verreweg het belangrijkste onderdeel een bezuinigingspakket van in totaal 16 miljard euro om de overheidsfinanciën weer op orde te brengen. Op 5 november 2012 trad het VVD-PvdA-kabinet Rutte 2 aan. De informateur Kamp werd de nieuwe minister van Economische Zaken (EZ), verantwoordelijk voor de Groningse gaswinning.

In week 2 (van 29 augustus tot 2 september 2022) van de openbare verhoren van de parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen stond de beving van Huizinge en de directe nasleep ervan centraal. De verhoren lieten een ontluisterend beeld zien hoe de kabinetten Rutte 1 en 2 en het ministerie van EZ reageerden op die ingrijpende gebeurtenis in het verre Groningen.

Adviezen van de eigen diensten werden gewantrouwd en in de wind geslagen, essentiële informatie werd onder de pet gehouden en belangrijke besluiten werden doorgedrukt met bewust misleidende argumenten. De prioriteit van het kabinet Rutte 2 lag duidelijk bij de in gang gezette mega bezuinigingsoperatie en de politieke besluitvorming over de gaswinning in Groningen was daaraan ondergeschikt.

Reële kans op dodelijke slachtoffers

Binnen een maand na de Huizinge-beving sloeg het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), een dienst van het ministerie van EZ, alarm met een verontrustende analyse over de betekenis van die beving voor de gaswinning in Groningen. Het bestaande beeld dat de bevingen in Groningen nooit zwaarder konden zijn dan 3,9 op de schaal van Richter en dat het effect van de bevingen beperkt zou blijven tot lichte schade aan woningen en gebouwen moest volgens de toezichthouder drastisch worden herzien.

Aanzienlijk zwaardere bevingen vielen niet meer uit te sluiten met als gevolg dat de Groningers in het gaswinningsgebied niet alleen een schaderisico liepen maar ook een veiligheidsrisico, dat wil zeggen dat er in de toekomst een reële kans was op dodelijke slachtoffers.

Om de risico’s op dodelijke slachtoffers te beperken adviseerde het SodM de gaswinning zo veel als maar realistisch mogelijk was terug te schroeven. Dat advies was gebaseerd op een door het SodM gevonden empirisch verband tussen het jaarlijkse aantal aardbevingen en de jaarlijkse hoeveelheid geproduceerd gas.

EZ sceptisch over rapport-SodM

De bevindingen van het SodM werden direct gedeeld met de ambtelijke top van EZ, de NAM en de kennisinstituten KNMI (aardbevingen) en TNO (geologie van de diepe ondergrond). Bij EZ werd de boodschap van het SodM met de nodige scepsis ontvangen. EZ trok de deskundigheid van het SodM om dit soort uitspraken te doen in twijfel, daar was het SodM toch niet voor.

De boodschap was ook onwelkom omdat een productiebeperking zou betekenen dat de aardgasbaten navenant zouden teruglopen juist op het moment dat de politiek bezig was een bezuinigingsoperatie op te tuigen. De top van het ministerie deed de analyse van het SodM af als ‘opinie’. De toen demissionaire minister van EZ Verhagen werd dan ook door zijn ambtenaren niet op de hoogte gebracht van het alarmerende advies van het SodM.

TNO en KNMI: jaloers

De scepsis van EZ werd ook gesteund door de traditionele adviseurs van het ministerie in dit soort zaken: de kennisinstituten TNO en KNMI. Volgens de kennisinstituten was het advies tot productiebeperking van SodM gebaseerd op wetenschappelijk onvoldragen werk en was er meer onderzoek nodig. Dat ging er bij EZ in als koek.

Het oordeel van de kennisinstituten was niet meer dan kinnesinne gevoed door onmiskenbare ‘jalousie de métier’ en ‘not-invented-by-me’-sentimenten, niet ongebruikelijk in wetenschappelijke kringen. In werkelijkheid was de SodM-analyse op hoofdlijnen zeer gedegen en stond als een huis. Latere studies hebben dat ook bevestigd.

De ‘film-theorie’: productiebeperking heeft geen zin

Ook de NAM mengde zich in het debat over de analyse van het SodM en specifiek over de voorgestelde productiebeperking. In een brief aan EZ in september 2021 beweerde de directeur van NAM dat een productiebeperking geen zin zou hebben, waarbij hij zich beriep op de zogeheten film-theorie van aardbevingen. Die theorie zegt dat aardbevingen hoe dan ook plaats zullen vinden en dat een lagere productie alleen maar zorgt voor een lagere frequentie van de bevingen. Precies zoals een film die op een lagere snelheid wordt afgespeeld.

Het film-argument van de NAM sloeg als een tang op een varken maar vond niettemin ingang bij de beleidsmakers van EZ. De film-metafoor is op zich niet onjuist maar dat betekent nog niet dat een productiebeperking geen zin heeft.

Een halvering van de productie leidt tot een halvering van het aantal bevingen en dus ook tot een halvering van het seismische risico. Zo simpel is het. Met een halvering van de productie koop je tijd om maatregelen te treffen die het seismisch risico kunnen verlagen, bijvoorbeeld het versterken van huizen en gebouwen.

GasTerra: productie kan worden beperkt

Ondanks de scepsis bij de top van het ministerie over de ‘opinie’ van het SodM werd er in de loop van oktober 2012 toch bij GasTerra, de maatschappij die het Groningse gas verkoopt, voorzichtig geïnformeerd naar de mogelijkheid van productiebeperking van Gronings gas. Kwam de leveringszekerheid dan niet in de knel en lieten de gascontracten het wel toe?

Op 5 november 2012 kwam het antwoord van GasTerra bij EZ binnen, uitgerekend op de dag dat het kabinet Rutte 2 door de koning werd beëdigd. Volgens GasTerra zou de Groningse gasproductie met ruwweg 20 miljard kunnen worden verlaagd, eenvoudigweg door vervanging van laagcalorisch Gronings gas door pseudo-Gronings gas dat wordt gemaakt door hoogcalorisch gas te mengen met stikstof in bestaande stikstoffabrieken.

Technisch was dat een fluitje van een cent. Het betekende natuurlijk wel 20 miljard kubieke meter minder aan aardgasbaten, iets minder dan de helft van waar op dat moment rekening mee werd gehouden. EZ nam die informatie voor kennisgeving aan.

Kamp legt advies SodM naast zich neer

In december 2012 lichtte de Inspecteur Generaal (IG) De Jong van het SodM minister Kamp officieel in over de analyse van het SodM in een bijeenkomst waarbij ook de volledige ambtelijke top van EZ aanwezig was.

De minister nam de boodschap van de IG zeer serieus, sprak van ‘groot bier’ en zei dat hij de resultaten van het onderzoek verder zou bespreken in de boezem van het kabinet. Ook gaf hij aan meer onderzoek te willen doen. De IG beloofde binnen enkele weken te komen met een formele adviesbrief met daarin de SodM-aanbevelingen.

In januari 2013 kwam de minister met zijn eerste gasbesluit als reactie op de beving in Huizinge. De minister erkende de ernst van de ontstane situatie maar beschikte naar eigen zeggen over onvoldoende kennis om concrete maatregelen te nemen. Het advies van het SodM om de productie zo veel als mogelijk te beperken legde hij daarom terzijde.

Daarbij maakte hij handig gebruik van het  vermeende verschil van inzicht tussen de kennisinstituten en het SodM. Als de specialisten het al niet met elkaar eens zijn, wie ben ik dan? Wel kondigde de minister een uitgebreid studie- en onderzoeksprogramma aan dat in 2013 zou moeten worden uitgevoerd. Op grond van de onderzoeksresultaten zou de minister in 2014 een nieuw gasbesluit kunnen nemen met daarin wel concrete maatregelen. Bovendien droeg hij de NAM op een nieuw winningsplan op te stellen.

Nog nooit zo veel aardbevingen

Business-as-usual dus voor de gaswinning in 2013. GasTerra kreeg alle ruimte om zoveel Gronings gas als maar mogelijk was te verkopen. Volgens het in december 2012 goedgekeurde businessplan van GasTerra was dat 49,5 miljard kubieke meter voor het jaar 2013. De NAM zou dat gas dan volgens afspraak moeten leveren. De gasverkopen van GasTerra in 2013 verliepen zo voorspoedig, mede door een betrekkelijk koude winter, dat halverwege het jaar al duidelijk was dat het doel van 49,5 miljard kubieke meter ruimschoots zou worden overschreden.

Toen GasTerra bij EZ sondeerde of dat toch niet wat teveel van het goede was voelde EZ niet de behoefte in te grijpen, immers het extra geld kon goed worden gebruikt om de inmiddels ingestelde bezuinigingen wat draaglijker te maken. De totale hoeveelheid geproduceerd Gronings gas per 31 december 2013 bedroeg uiteindelijk 53,8 miljard kubieke meter. Het aantal aardbevingen dat jaar was nog nooit zo groot geweest: 76 met een sterkte van meer dan 1 op de schaal van Richter en 29 met een sterkte van meer dan 1,5.

Geen sprake van productievermindering

Op 17 januari 2014 ontvouwde minister Kamp in het gemeentehuis van Loppersum, het zwaarst getroffen gebied in Groningen, een nieuwe strategie voor de gaswinning-na-Huizinge ten overstaan van een keur aan Groningse notabelen. Kamps strategie bestond uit 3 sporen. Het eerste spoor behelsde een nieuw productieplafond en een nieuwe productiestrategie. Het tweede spoor was het verbeteren van de schadeafhandeling en het aardbevingsbestendig maken van de gebouwde omgeving in het gaswinningsgebied. Het derde spoor betrof de verbetering van de leefomgeving en de economische infrastructuur van Groningen.

Het nieuwe productieplafond bestond uit 42,5 miljard kubieke meter voor 2014 en 2015 en 40 miljard voor 2015, geheel volgens eerder met Shell en Exxon gemaakte afspraken. Geen sprake dus van een productievermindering zoals geadviseerd door het SodM. Volgens de minister was het productieplafond voor 2014, 2015 en 2016 absoluut noodzakelijk om de leveringszekerheid veilig te stellen en om aan de internationale contractverplichtingen te voldoen.

Als Kamp beter had geluisterd was de ellende minder groot geweest

De nieuwe productiestrategie bestond uit een drastische beperking van de productie uit de Loppersum puttenclusters en een overheveling van die productie naar andere delen van het veld. De effectiviteit van die productiestrategie werd echter door experts op het gebied van gaswinning direct in twijfel getrokken.

Tijdens het bewind van minister Kamp is uiteindelijk de jaarlijkse productie uit het Groningen gasveld geleidelijk verlaagd, van de absolute piek van 53,8 miljard kubieke meter in 2013 tot 24 miljard in 2017. Dat was niet zozeer het gevolg van beleidswijzigingen maar van ingrepen door de Raad van State.

Bij ieder nieuw gasbesluit bracht de minister de leveringszekerheid en de contractverplichtingen als argument naar voren, terwijl hij al sinds de herfst van 2012 wist dat die argumenten geen hout sneden. Als de minister beter had geluisterd naar zijn adviseurs was Groningen een hoop ellende bespaard gebleven.  

Kamps opvolger, Vijlbrief, moet biezen pakken

Met het niet opvolgen van het SodM-advies uit 2012 om de Groningse gasproductie zo veel als mogelijk te beperken, terwijl dat wel degelijk mogelijk was, heeft minister Kamp de veiligheid van de Groningers in het gaswinningsgebied onnodig op het spel gezet. Dat niet alleen, de minister heeft ook keer op keer de Tweede Kamer onjuist geïnformeerd over het belang van leveringszekerheid en gascontracten, een parlementaire doodzonde.

Het is natuurlijk afwachten of de Parlementaire Enquêtecommissie tot dezelfde conclusies zal komen. Bovendien moet de oud-minister nog worden gehoord en misschien komen daar alsnog ontlastende feiten naar boven. Maar met wat er nu aan harde belastende feiten op tafel ligt lijkt dat niet zo waarschijnlijk. Dat betekent dat Kamps opvolger, staatssecretaris Vijlbrief van Mijnbouw, volgens de parlementaire mores zijn biezen zal moeten pakken. Dat is natuurlijk sneu voor hem want hij heeft persoonlijk niet aan het wanbeleid bijgedragen. Maar zo zijn nu eenmaal de regels.

Wynia’s Week brengt 104 keer per jaar broodnodige, onafhankelijke berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk, met hun vrijwillige abonnementsgeld. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Henk Kamp heeft fout gehandeld en daarom moet zijn opvolger Vijlbrief weg verscheen eerst op Wynia's Week.