Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) publiceerde in juli een incidentenrapport over criminaliteit onder asielzoekers. Het rapport vergelijkt verdachtenregistraties van asielmigranten met die van de rest van de bevolking. Een van de conclusies is dat asielzoekers, en met name alleenstaande minderjarige asielzoekers (amv’s), relatief vaak verdacht worden van een misdrijf.

In 2025 registreerde de politie 7515 verdachten die verbleven in een COA-opvang of tijdelijke gemeentelijke opvang (tgo), tegenover 6095 een jaar eerder (plus 23 procent). De meeste verdenkingen betreffen vermogensdelicten als (winkel)diefstal en inbraak, maar de opvallende stijging van verdachtenregistraties zit hem in vernielingen en gewelds- en zedendelicten. De meeste verdachten komen uit landen als Algerije, Marokko en Tunesië.

Afgezet tegen de totale Nederlandse bevolking zijn personen met een (vooral niet-westerse) migratieachtergrond oververtegenwoordigd in de criminaliteitscijfers. Somaliërs en Antillianen worden 5,7 keer vaker verdacht van een misdrijf dan Nederlanders. Marokkanen 4,5 keer, Irakezen 4,4 keer en Congolezen en Syriërs 3,8 keer.

Groeiend cellentekort

Deze oververtegenwoordiging vertaalt zich ook naar het gevangeniswezen. Ongeveer 71 procent van de gedetineerden heeft een migratieachtergrond, terwijl zij 28,5 procent van de totale bevolking vormen. 46,3 procent van de gedetineerden is geboren buiten Nederland (eerste generatie) en 24,7 procent heeft (een) ouder(s) die buiten Nederland zijn geboren (tweede generatie). Procentueel hebben de meeste gedetineerden een Marokkaanse, Surinaamse, Turkse of Antilliaanse achtergrond.

Tegelijk kampt Nederland al enkele jaren met een tekort aan gevangeniscellen. Dat tekort is dusdanig nijpend dat er eind 2026 naar verwachting ongeveer driehonderd cellen te weinig zullen zijn. In 2031 ligt het verwachte tekort zelfs op 1700 plekken.

D66-staatssecretaris Claudia van Bruggen (Rechtsbescherming en Gevangeniswezen) presenteerde onlangs een aantal maatregelen om het cellentekort aan te pakken. De belangrijkste: het vaker inzetten van enkelbanden en – in het ‘uiterste geval’ – gevangenen eerder vrijlaten zodat er ruimte komt voor nieuwe gedetineerden. Ook wil het kabinet dat de gevangenis van Almere wordt heropend. Maar de heropening staat pas gepland voor 2033, wanneer het verwachte tekort al circa 1700 plaatsen bedraagt, terwijl Almere slechts 320 cellen toevoegt.

De regeringspartijen spreken vaak over (aanvallen op) ‘de democratische rechtsstaat’ door vooral ‘populistische’ politici en opiniemakers. Maar hoe rechtsstatelijk is het groeiende cellentekort, en het gepresenteerde plan om celstraffen te vervangen door enkelbanden of zelfs gevangenen eerder vrij te laten?

Een gezonde rechtsstaat vereist dat strafvonnissen worden uitgevoerd, wetten consequent worden gehandhaafd en de overheid daarvoor voldoende capaciteit heeft. Daar lijkt steeds minder sprake van. Zou het uitzetten van veroordeelde buitenlanders geen remedie kunnen zijn?

Uitzetting was in de middeleeuwen en vroegmoderne tijd een normale sanctie in het Nederlandse strafrecht. Nu gebeurt het nog maar weinig. Zelfs criminele migranten zonder (geldige) verblijfsvergunning worden niet altijd uitgezet: tussen 2011 en 2017 gebeurde het in totaal 5290 keer. Recentere cijfers wil het ministerie van Asiel en Migratie ook bij navraag niet geven.

Glijdende schaal

Volgens de huidige regelgeving kan een criminele vreemdeling zonder Nederlands paspoort pas worden uitgezet nadat zijn verblijfsvergunning is verlopen of ingetrokken. Voor die intrekking geldt een glijdende schaal: hoe langer iemand rechtmatig in Nederland verblijft, hoe zwaarder de veroordeling moet zijn om intrekking te rechtvaardigen.

Een enkele strafrechtelijke veroordeling leidt in de praktijk niet tot intrekking van de verblijfsvergunning en uitzetting. In principe kan een verblijfsvergunning van een criminele vreemdeling pas worden ingetrokken na ten minste drie onherroepelijke strafrechtelijke veroordelingen. En dan gaat het niet om lichte vergrijpen, maar om onherroepelijke gevangenisstraffen. Het is de IND die per geval beoordeelt of het verblijfsrecht moet worden beëindigd. In uitzonderlijke situaties kan ook één onherroepelijke strafrechtelijke veroordeling leiden tot intrekking van de verblijfsvergunning, maar daarvan is geen geval bekend.

Een belangrijke nuance is dat intrekking niet automatisch uitzetting betekent. Uitzetting mag namelijk niet in strijd zijn met internationale mensenrechtenverdragen zoals het verbod om iemand terug te sturen naar een land waar de betrokkene een reëel risico loopt op foltering of onmenselijke behandeling.

Voor het uitzetten van een veroordeelde crimineel met een dubbel paspoort gelden nog strengere regels. Internationaal recht, waaronder artikel 3 van het Vierde Protocol bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), verbiedt Nederland om eigen onderdanen het land uit te zetten.

Daarom moet eerst de nationaliteit worden ontnomen, en daarvoor gelden strikte wettelijke voorwaarden. Het mag alleen als er geen staatloosheid ontstaat, er een wettelijke grondslag is voor het intrekken van het Nederlanderschap én de intrekking evenredig en proportioneel is.

Die strikte toetsing komt mede door EU-recht. Het verlies van de Nederlandse nationaliteit betekent namelijk ook verlies van het burgerschap van de EU. Het Hof van Justitie van de EU heeft geoordeeld dat dit een zeer ingrijpend rechtsgevolg is en dus een strikte proportionaliteitstoets vereist. Daarbovenop biedt de Rijkswet op het Nederlanderschap slechts in uitzonderlijke gevallen – zoals fraude bij naturalisatie of terroristische misdrijven – de mogelijkheid om het Nederlanderschap in te trekken.

Schadelijk voor de rechtsstaat

Onze rechtsstaat heeft in feite afstand genomen van uitzetting als straf. Een modern land, zo werd de leidende gedachte, neemt zelf de verantwoordelijkheid voor zijn criminelen, en schuift die niet af op een andere staat. Maar hoe houdbaar en rechtsstatelijk is het huidige systeem nog, als over vijf jaar minstens duizend gevangenisplekken ontbreken, overwegend allochtonen de gevangenissen bevolken en gedetineerden vervroegd worden vrijgelaten om plaats te maken voor andere criminelen?

Staatssecretaris Van Bruggen geeft zelf toe dat vervroegde vrijlating van gevangenen ‘schadelijk’ is voor de rechtsstaat. Zou die rechtsstaat dan niet gebaat zijn bij het vaker uitzetten van veroordeelde buitenlanders, vooral nu blijkt dat de meeste gedetineerden een migratieachtergrond hebben?

Als het antwoord op die vraag bevestigend luidt, moet het uitzetten van veroordeelden makkelijker worden. En dat kan, in de eerste plaats door de grondslag voor intrekking van het Nederlanderschap of een verblijfsvergunning uit te breiden. Maar ook door de landen van herkomst onder druk te zetten om mee te werken aan het aannemen van hun in Nederland veroordeelde landgenoten.

Wynia’s Week is permanent op vrije voeten, verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Waarom zetten we veroordeelde buitenlanders niet het land uit? Dan raken we meteen verlost van ons cellentekort verscheen eerst op Wynia's Week.

In de kabinetsformatie van 2023-’24 moest er zelfs wekenlang vergaderd worden over de veronderstelde bedreiging van de rechtsstaat door verkiezingswinnaar PVV. Pas nadat PVV-partijleider Geert Wilders enkele wetsvoorstellen (over de islam, met name) op aandrang van VVD en NSC introk kon de formatie verder.

Ondermijnt de overheid niet vooral zelf de rechtsstaat?

Zonder dat altijd duidelijk wordt waaruit de actuele kwetsbaarheid van de rechtsstaat precies bestaat – de spraakverwarring is groot – werd die rechtsstaat geleidelijk tevens gezien als een juridisch bolwerk tegen groeiend (rechts) ‘populisme’. De rechtsstaat die de democratie in toom houdt, eigenlijk.

Maar is de rechtsstaat wel bedoeld om de democratie aan banden te leggen? En wat is die rechtsstaat dan wel en wordt die echt zo bedreigd? En, mocht dat al zo zijn: ondermijnt de overheid niet vooral zelf de rechtsstaat? We checken in dit artikel drie voorbeelden: de aanpak van de misdaad, de stand van de democratie en de greep van particuliere actiegroepen (‘NGO’s’) op de rechtspraak.

De aanpak van misdaad is een belangrijk onderdeel van de rechtsstaat: de overheid heeft tot hoofdtaak om lijf en goed van burgers te beschermen. Voor de uitvoering zijn politie en Openbaar Ministerie verantwoordelijk. De politieke verantwoordelijkheid voor de nationale veiligheid ligt bij de minister van Justitie en Veiligheid (JenV), die ook de brede landelijke aanpak van criminaliteit coördineert.

Duizenden aangiften worden niet behandeld

Op zijn zachtst gezegd kan de vraag worden gesteld of de hele strafketen zoals die nu functioneert geen ondermijning is van de rechtsstaat. De Algemene Rekenkamer publiceerde onlangs het onderzoeksrapport ‘Een ernstige zaak’. Daarin valt te lezen dat de politie in 2024 in totaal 755.300 aangiften heeft opgenomen en afgehandeld. Bijna de helft van al deze aangiften (47 procent) werd niet verder onderzocht. In 53.000 gevallen deed de politie dat vanwege capaciteitsgebreken bij de politie en/of het OM.

Nog opvallender is dat in 2024 ruim 10.000 aangiften van ernstige misdrijven – ongeveer 17 procent van alle aangiften van ernstige misdrijven – niet in behandeling zijn genomen. 1.600 daarvan zijn ‘geprioriteerde misdrijven’: dat zijn misdrijven die prioriteit hebben voor het OM en/of de minister. 3.000 van de in totaal 10.000 afgewezen aangiften van ernstige misdrijven zijn niet behandeld wegens capaciteitstekorten bij de politie en/of het OM. Aangiften van zware geweldsdelicten, zedenmisdrijven en andere ‘high impact crimes’ (zoals wapenbezit, drugsbezit of handel in harddrugs, witwassen) zijn onbehandeld gebleven.

Het doen van aangifte wordt bemoeilijkt

Dan hebben we het alleen nog maar over gevallen waarin aangifte is gedaan van misdrijven. Vaak wordt namelijk überhaupt geen aangifte gedaan. In een eerder artikel zijn we al uitvoerig ingegaan op het feit dat de politie het doen van aangifte door de jaren heen heeft bemoeilijkt en de indruk wekt dat de criminaliteit minder ernstig wordt.

De afgelopen jaren is het aantal politiebureaus echter sterk afgenomen en zijn de nog bestaande politiepanden minder toegankelijk geworden vanwege beperktere openingstijden en het verplichten van het maken van een (online-) afspraak. Daarnaast komt het voor dat de politie burgers ontmoedigt om aangifte te doen van een strafbaar feit (bij de politie bekend als ‘platlullen’), en aangiften van misdrijven ‘downgradet’: delicten als lichter registreert dan ze in feite zijn.

Het resultaat van dit alles is evident: criminelen gaan vrijuit omdat de politie of het OM aangiften afwijst, of krijgen lichtere straffen doordat de delicten worden ‘gedowngraded’. Mede daardoor is de aangiftebereidheid laag: bij slachtoffers van geweldsmisdrijven is deze bereidheid slechts 17 procent, zo blijkt uit CBS-cijfers. De meest voorkomende verklaring voor het niet doen van aangifte is dat ‘het toch niets helpt’ (44 procent). Als burgers onvoldoende worden beschermd tegen criminaliteit en criminelen niet of niet naar behoren worden gestraft, is dat geen aantasting van de rechtsstaat?

Afschaffing referendum

Volgens veel bezorgden staat ook de democratie op het spel door de ondermijning van de rechtsstaat (bedoeld wordt dan door ‘rechtspopulisten’ of erger). Maar hoe zit het eigenlijk met de staat van de democratie? Daar waren tien jaar geleden ook los van die populisten al zorgen over, wat toen reden was om onder leiding van VVD-prominent Johan Remkes een staatscommissie in te stellen, die onder meer concludeerde dat een derde van de bevolking zich niet (meer) vertegenwoordigd voelde en onder meer directe democratie wilde. Maar wat geschiedde?

Een van de eerste daden van het derde kabinet-Rutte was in 2018 het definitief afschaffen van het raadgevend referendum, dat nog maar drie jaar bestond en de enige vorm van directe inspraak was die de Nederlandse kiezer had. Dat gebeurde op voorstel van toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren van D66, de partij die sinds 1966 juist geijverd had voor het referendum. Nog altijd wil een meerderheid van de Nederlandse kiezers een vorm van referendum: een ruime meerderheid (58 procent) is voorstander van bindende referenda. 64 procent van de Nederlanders is voorstander van referenda in het algemeen.

Belangenverstrengeling

In de plaats van referenda worden sinds enkele jaren ‘burgerberaden’ opgetuigd die de suggestie wekken dat burgers iets te zeggen hebben, maar in feite worden deze beraden met zeer gerichte vragen gebruikt om, zo blijkt uit de praktijk, een progressieve agenda door te drukken. Zo kregen de 175 deelnemers van het beroemde (of beruchte) Nationaal Burgerberaad Klimaat de vraag ‘hoe’ we in Nederland kunnen ‘eten, spullen gebruiken en reizen op een manier die beter is voor het klimaat’. De vraag of het peperdure klimaatbeleid überhaupt wenselijk, effectief en noodzakelijk is, werd niet gesteld.

De meeste Nederlandse politici – en ook veel Nederlandse burgers – mogen nog een relatief gunstig zelfbeeld hebben van de Nederlandse democratie, maar toezichthoudende instanties als de Raad van Europa denken daar heel anders over. Die kritiseren – doorgaans zonder veel succes – het feit dat in Nederland ‘handel in invloed’ door belangenverstrengeling van politici nog steeds niet strafbaar is en dat Nederlanders noch hun staatshoofd noch het hoofd van provincie of gemeente mogen kiezen.

Overdracht van bevoegdheden

Ondanks alles hebben Nederlanders nog het meeste vertrouwen in de nationale parlementaire democratie, maar die wordt systematisch zwakker door de overdracht van bevoegdheden aan internationale organisaties, in het bijzonder de Europese Unie. Enerzijds wordt de EU steeds groter, waardoor de invloed van Nederland steeds kleiner wordt, bovendien neemt het aantal terreinen waarop de EU domineert steeds groter. Zo is ook defensie nu aan het groeien als Europees beleidsterrein. Ook de tendens om vetorechten van individuele lidstaten als Nederland af te pakken – zoals het buitenlands beleid – wordt sterker. Dat impliceert een verschuiving van macht, geld en invloed van het nationale parlement naar Brussel en Straatsburg. Gaandeweg opereert de EU steeds meer als een staat – een supranationale federale staat.

Voor alle burgers maar zonder hun instemming

De parlementaire democratie – en daarmee de rechtsstaat – wordt ook nog langs een andere weg ondermijnd. Particuliere organisaties hebben vaak veel invloed op het overheidsbeleid, vaak meer dan de kiezers. Dat wreekt zich onder meer bij het immigratiebeleid. Een bijzondere vorm van deze ‘lobbycratie’ is de invloed van vaak overheidsgesubsidieerde ‘NGO’s’: particuliere stichtingen en actiegroepen die mee mogen praten over het overheidsbeleid en speciale voorrechten hebben als ze daarbij naar hun idee onvoldoende hun zin krijgen. Dat speelt vooral bij het klimaat-, milieu- en natuurbeleid.

Voor activistische clubs en NGO’s geldt dat zij steeds vaker namens ‘het algemeen belang’ naar de rechter stappen om bepaald beleid af te dwingen. Artikel 3:305a van het Burgerlijk Wetboek bepaalt sinds dertig jaar dat stichtingen of verenigingen die volgens hun statuten opkomen voor een collectief of algemeen belang een rechtsvordering ter behartiging van dit belang kunnen instellen bij de burgerlijke rechter. Het opmerkelijke is dat organisaties bij de rechter kunnen claimen op te komen voor álle burgers, zonder dat de organisatie ook maar enige instemming van die burgers nodig heeft, of ze op de hoogte hoeft te stellen van de procedure.

Zo kreeg de kleine stichting Urgenda het met een beroep op het ‘algemeen belang’ in 2015 voor elkaar dat de rechter de Staat opdroeg de uitstoot van broeikasgassen in 2020 met 25 procent te verminderen ten opzichte van 1990. Hetzelfde kunstje herhaalde Milieudefensie in 2021 door Shell voor de rechter te dagen, ook met een beroep op het algemeen belang. De rechtbank Den Haag legde Shell een emissiereductiebevel op van 45 procent in 2030. Weliswaar werd dit bevel eind 2024 door het gerechtshof Den Haag vernietigd, maar het hof liet wel overeind dat Shell een ‘verplichting’ heeft om ‘gevaarlijke klimaatverandering tegen te gaan’. Zo hebben milieuclubs als Urgenda en Milieudefensie met een beroep op de algemeenbelangactie van artikel 3:305a BW zeer ingrijpend klimaatbeleid afgedwongen bij de rechter.

Wie ondermijnt nu eigenlijk de rechtsstaat?

Is het geen ondermijning van de democratische rechtsstaat dat NGO’s zonder expliciete instemming van burgers wél namens deze burgers naar de rechter kunnen stappen om beleid af te dwingen? En is het geen ondermijning van de rechtsstaat dat de rechter kan bepalen wat wel of niet het algemeen belang is, en dat de rechter in het geval van Urgenda de Staat kan verplichten om de CO2-uitstoot te reduceren?

Er mag dus veel geklaagd worden over de bedreiging van ‘de rechtsstaat’ door ‘populisten’ maar deze hoeders van de rechtsstaat – politici en anderen – mogen zich om te beginnen wel eens wat meer zorgen maken over de ondermijning van democratie en rechtsstaat door de staat zelf.

Opmerkelijk genoeg had de Tweede Kamer die zorgen over het krakkemikkig functioneren van de rechtsstaat zelf ook al. Op aandrang van de toenmalige CDA-Kamerleden Pieter Omtzigt en Chris van Dam stelde het kabinet-Rutte in 2022 een staatscommissie in die de rechtsstaat moest onderzoeken.

De aanleiding was toen niet ‘de populisten’ maar de beroerde bejegening van burgers in het Toeslagenschandaal, door zulke uiteenlopende staatsinstanties als de Belastingdienst, de ministerraad en de Raad van State. Die staatscommissie rapporteerde in 2024 al dat de rechtsstaat versterkt moest worden, door de staat zelf namelijk. Dat de Corona-pandemie in de jaren 2020-’22 als ‘crisis’ werd aangegrepen om eindeloos speciale bevoegdheden van de staat in het leven te roepen en aan te houden was die staatscommissie ook niet ontgaan.

Juist hierdoor wordt ‘populisme’ aangejaagd

Deze voorbeelden illustreren dat er inderdaad ernstige redenen zijn voor zorgen over de stand van de Nederlandse rechtsstaat, inclusief de Nederlandse democratie, maar zeker niet alleen omdat er politici zouden zijn die democratie en rechtsstaat zouden willen ondermijnen. De overheid verwaarloost en ondermijnt die zelf. De strafketen functioneert ondermaats, de EU en Den Haag zelf halen steeds meer inspraak bij de bevolking weg, en NGO’s krijgen met behulp van rechters ruim baan om, buiten de burgers om, namens het volk beleid af te dwingen. Zou het niet zo kunnen zijn dat juist daardoor het beweerde ‘populisme’ aangejaagd wordt waar de ‘rechtsstaat’-roepers zo tegen ageren? De vraag stellen is het antwoord geven.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De overheid ondermijnt zelf de rechtstaat door burgers onvoldoende te beschermen tegen criminaliteit en hen steeds minder politieke zeggenschap te geven. verscheen eerst op Wynia's Week.

De ploeg is zorgvuldig in balans gebracht: vijf vrouwen, vijf mannen, verdeeld over PRO, D66, VVD, CDA en Volt. Maar juist op de dag dat PRO Miriam Harika voordraagt voor Werk, Inkomen en Armoedebestrijding, bericht het AD over een langdurig onveilige werkcultuur binnen haar directie Toezicht en Handhaving, en raadt de gemeentelijke ombudsman de benoeming dringend af.

Rotterdam verzakt op drie fronten

Een college wordt eerst uitgebalanceerd op sekse en afkomst, en geschiktheid komt pas als het plaatje al af is. Wie afkomst boven geschiktheid laat wegen, kiest voor ongelukken. En een bestuur dat een integriteitswaarschuwing wegwuift om het plaatje kloppend te houden, kan zich daarna zelf niet op integriteit beroepen. Rotterdam heeft een bestuur dat beeldvorming belangrijker vindt dan gezag, net als bij Jetten: een gelikte socialmedia-aanwezigheid boven het oplossen van de problemen.

Want wat je ziet, is een stad die opnieuw begint te lijken op de stad waarvan men dacht verlost te zijn. Niet door gebrek aan energie, maar door een bestuur dat, links én rechts, al jaren weigert te doen wat nodig is. Rotterdam verzakt op drie fronten tegelijk: de veiligheid op straat, de haven als criminele draaischijf, en de economische ankers van de stad.

Het aantal aanslagen met explosieven blijft krankzinnig hoog, en Rotterdam is er een brandpunt: van 151 explosies in 2024 naar 168 in 2025. Rond het Centraal Station, in de Agniesebuurt, het Oude Westen en het Museumpark keert de overlast van verslaafden terug. Perron Nul is niet terug, maar het angstbeeld doemt weer op.

De haven, een grote cocaïnepoort van Europa, besteedt het vuile werk uit aan kinderen. In 2025 werden tachtig uithalers aangehouden, achttien minderjarig, de jongste dertien. Dat het er minder waren dan in 2024 zegt iets over betere beveiliging, niet over het verdwijnen van het probleem: worden volwassenen te riskant, dan ronsel je jongeren. De drugseconomie verdwijnt niet omdat een wethouder een programma presenteert.

Economisch verval

Het verval is ook economisch. Rotterdam verliest zijn ankers. Unilever hief in 2020 zijn Rotterdamse hoofdkantoorstatus op en werd volledig Brits. Verzekeraar ASR trok zijn verzekeringsactiviteiten al eerder naar Utrecht, en de Delftse Poort verloor zijn status als monolithisch hoofdkwartier van Nationale-Nederlanden. In de haven sluiten chemische fabrieken: LyondellBasell en Tronox kondigden in 2025 kort na elkaar sluiting aan, geveld door hoge Europese productiekosten en Chinese concurrentie. Zo verdwijnt niet alleen werk, maar ook industriële capaciteit die je niet zomaar terugkrijgt.

Dat is de kern van het Rotterdamse falen: de stad weet wat er misgaat, maar het bestuur trekt zelden de consequentie.

Links én rechts verwaarloosden de stad

Het nieuwe college presenteert een akkoord met de klinkende titel Vaart maken. PRO, D66, VVD, CDA en Volt hebben elkaar vooral gevonden om anderen buiten de deur te houden. Leefbaar niet, Denk niet. Het resultaat is een koersloos legobouwwerk: links aan rechts geklikt, groen aan groei. En de gewone Rotterdammer betaalt: betaald parkeren rukt op, de afvalstoffenheffing gaat omhoog, het gratis openbaar vervoer voor ouderen sneuvelt.

Maar wie alleen naar links wijst, maakt het zich te makkelijk; wie alleen naar rechts wijst ook. Fortuyn had gelijk over de verwaarloosde stad, maar zijn erfgenamen van Leefbaar forceerden in twintig jaar evenmin een keerpunt. Links bagatelliseerde de problemen, rechts exploiteerde ze. Geen van beide heeft Rotterdam teruggewonnen op verloedering en ondermijning.

Moraliteit gaat voor uitvoerbaarheid

Toch kiest ook dit college weer voor verheffing, programma’s en preventie. Onderwijs en armoedebestrijding zijn nodig, maar geen vervanging voor orde. Neem het NPRZ, het programma om Rotterdam Zuid vooruit te helpen, de heilige koe van bestuurlijk Rotterdam: na meer dan tien jaar blijft de ongemakkelijke vraag onbeantwoord wat dankzij het programma is verbeterd en wat ook zonder was gebeurd. De cijfers zijn monitoring, geen effectmeting. De echte resultaten zijn bedroevend. En toch gaat men ermee door.

Ook het asielbeleid past in het patroon. Rotterdam biedt opvang aan 500 asielzoekers, heeft een opgave rond 2000 statushouders en wil de spreidingswet loyaal uitvoeren. Zoals zo vaak gaat de moraliteit voor de uitvoerbaarheid. Maar wijken hebben geen onbeperkte draagkracht.

Verval is geen noodlot

Wie denkt dat dit overdreven is, moet eens over de grens kijken. Antwerpen, Marseille, Londen en Zweden laten varianten van hetzelfde patroon zien: drugsgeweld dat woonwijken binnendringt, steeds jongere daders en bendes die de provincie in trekken. Overal dezelfde les: wie de onderwereld laat wortelen, krijgt haar er alleen tegen hoge kosten weer uit.

Toch is verval geen noodlot. New York gold rond 1990 als verloren en halveerde het geweld in tien jaar, niet met één wondermiddel maar met dagelijkse cijfers, afgerekende commandanten en hard optreden tegen kleine verloedering. Dat vraagt een partijoverstijgende agenda voor tien jaar met harde doelen: minder explosies, minder schooluitval, minder uithalers.

Herstel bovendien het economische fundament, met een vestigingsklimaat dat werkgevers naar de stad haalt in plaats van ze te verjagen. Sturen op uitkomst, niet op het aantal overleggen of autovrije straten.

En de haven bewijst dat gericht ingrijpen werkt. De Vertrouwensketen, het beveiligde vrijgavesysteem van de haven, verving de fraudegevoelige pincode door digitale vrijgave; volgens de betrokken partijen zakte de pincodefraude in twee jaar naar vrijwel nul. Dus minder bewustwordingscampagnes, meer systeemreparatie: haal de zwakke schakel uit het systeem. Pak ronselaars harder aan dan de kinderen die ze gebruiken, en behandel wie explosieven plaatst of wapens draagt als een gevaar voor de stad.

Nieuwe wethouders, oude reflexen

Daarom keert dit college het verval niet. De wethouders zijn geen slechte mensen. Ze geloven opnieuw dat goede bedoelingen, sociale programma’s en nette coalitietaal vanzelf resultaat worden. Rechts deed het met stoere taal zonder doorbraak, links met verheffing zonder gezag, het midden met vage managementtaal die de kool en de geit spaart.

Rotterdam wisselt elke vier jaar van bestuur, maar zelden van reflex. Ondertussen blijven de explosies en de uithalers, verlaat de industrie de haven en vertrekken bedrijven uit de stad. Zolang het bestuur niet durft te stoppen met wat niet werkt, krijgt Rotterdam wat het al jaren krijgt: nieuwe wethouders, oude reflexen en een stad die wijk voor wijk verder verz(w)akt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Rotterdam moet verval stoppen met een partijoverstijgende agenda met harde doelen: minder explosies, minder schooluitval, minder uithalers. verscheen eerst op Wynia's Week.

De waarheid is iets waar mensen best tegen kunnen: het Deense statistiekbureau doet iets ongehoords en onthult tot in detail de achtergrond van geweldplegers. Het resultaat is erger dan we hadden verwacht. Veel erger.

Veel Europese landen doen er alles aan om te voorkomen dat er nog langer deugdelijke cijfers worden vergaard over het aantal door buitenlanders gepleegde misdrijven. Ook in Nederland is het een mantra onder criminologen dat etniciteit niets zegt (en vooral: niets mág zeggen) over criminaliteit. De aanname is dat het verband tussen etniciteit en criminaliteit slechts schijn is, en dat sociaal-economische factoren in werkelijkheid de verklaring vormen. Het CBS heeft daarom de gewoonte om criminaliteitscijfers te ‘corrigeren’ en zo de oververtegenwoordiging van sommige etnische groepen weg te verklaren.

Beter begrip

De Deense overheid daarentegen gebruikt statistieken niet om de feiten te verhullen, maar juist als middel om die beter te begrijpen. Dit geldt vooral ook voor de sociaaldemocratische premier Mette Frederiksen.

Niet-ideologisch en a-politiek – zoals het een overheidsinstantie betaamt – maakt het Deense statistiekbureau de cijfers openbaar toegankelijk: uitgebreide statistische gegevens over door buitenlanders gepleegde criminaliteit in Denemarken. Het hele systeem is interactief en gebruiksvriendelijk, waardoor gebruikers de cijfers kunnen bekijken volgens elk denkbaar criterium en in elk mogelijk formaat. De Deense regering is blijkbaar niet bang voor haar eigen bevolking.

Wat de Deense data-analist Jonatan Pallesen, gepromoveerd in de statistische genetica, doet, is de officiële cijfers uit verschillende ambtelijke bronnen aan elkaar koppelen en er dan heel overzichtelijke grafieken van maken.

Hij heeft nu gegevens van het Deense statistiekbureau over door buitenlanders gepleegde misdrijven gekoppeld aan algemene demografische cijfers. Het resultaat is een reeks overzichtelijke staafdiagrammen. Die tonen voor verschillende in Denemarken gepleegde misdrijven het aandeel daders van specifieke nationaliteiten in verhouding tot hun aandeel in de Deense bevolking.

Het resultaat is ronduit schokkend.

Wat valt hieruit af te lezen?

De grafiek toont de vier meest voorkomende landen van herkomst van veroordeelde verkrachters in Denemarken. Deense daders staan onderaan met een referentiewaarde van één. De balken daarboven geven aan hoeveel vaker daders met andere nationaliteiten dat misdrijf plegen – steeds naar verhouding van hun aandeel in de bevolking.

In dit specifieke geval betekent dit: vergeleken met Denen (één keer) worden Irakezen op basis van hun bevolkingsaandeel negen keer vaker veroordeeld voor verkrachting, Afghanen elf keer vaker, Syriërs zestien keer vaker en Somaliërs twintig keer vaker.

Dat is geen typefout: twintig keer vaker.

Identiek beeld

Voor andere misdrijven is het beeld vrijwel identiek. Somalië voert steevast de lijst aan voor alle ernstige misdrijven. Alleen bij veroordeelden uit de staten van voormalig Joegoslavië (voor diefstal en afpersing) en uit Oeganda en Tanzania (valsheid in geschrifte) komen we in de tabellen überhaupt daders tegen die niet uitsluitend uit moslimlanden komen.

Alleen verdachten, geen veroordeelden

In veel ander Europese landen wordt zulk onderzoek helemaal niet gedaan. In bijvoorbeeld Duitsland zijn er wel statistieken van de politie, maar die zijn lang niet zo gedetailleerd. Bovendien staan daar alleen verdachten in. Er zijn geen soortgelijke gegevens voor veroordeelden – anders dan in Denemarken.

De Deense cijfers zullen natuurlijk niet zonder meer ook op andere landen van toepassing zijn. Maar we kunnen ons wel afvragen: waarom zouden deze statistieken er in andere Noord-Europese landen significant anders uitzien?

*Alexander Heiden is freelance auteur; dit artikel is eerder in het Duits verschenen op het nieuwsblog Tichy’s Einblick.

Vertaling en bewerking: Willy Hemelrijk.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Criminaliteit door buitenlanders: Denemarken komt met de schokkende cijfers die elders worden weggemoffeld verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is een passage uit de bekende c’est ça-tirade van Pim Fortuyn in de Hilversumse bovenwoning van zijn spindocter Kay van de Linde. Zoals wel vaker legde Fortuyn de vinger op de zere plek: jongemannen met een islamitische achtergrond zorgen voor een aanzienlijk deel van de criminaliteit, die bovendien zelden is gericht op de eigen islamitische broeders en zusters.

Een praktische en een religieuze reden

Waarom beroven islamitische jongemannen nooit islamitische bejaarden? Waarom zijn islamitische vrouwen zelden of nooit doelwit van zedendelicten?

Dat heeft allereerst een praktische reden. Als je in Amsterdam als 17-jarige Marokkaan een oude vrouw uit je eigen gemeenschap berooft, is de kans vrij groot dat je herkend wordt. Deze 17-jarige heeft vermoedelijk meer vrees voor bestraffing in eigen kring dan door de Nederlandse rechterlijke macht.

De hoofdreden is echter religieus van aard. De islam is een expansieve godsdienst die voorschrijft dat niet-moslims minderwaardig zijn en een legitiem doelwit vormen bij de verovering van de publieke ruimte, ofwel de ‘ongelovige’ samenleving. Dat uitgangspunt leeft niet alleen onder streng gelovige moslims; vrijwel de gehele islamitische cultuur in West-Europa is ermee doordrenkt.

Uitdagend en agressief

Timon Dias, psycholoog en GeenStijl-redacteur, schreef enkele opiniestukken over islamitische straatterreur, die hij de ‘gangsterislam’ noemt. Hij geeft de volgende definitie: ‘(drugs)criminaliteit, straatovervallen, aanrandingen en verkrachtingen, rellen, vandalisme en brandstichtingen gericht tegen niet-moslims, de niet-islamitische samenleving en niet-islamitisch gezag zoals politie en hulpverleners.’ Om daar aan toe te voegen: ‘Criminelen met een islamitische achtergrond gedragen zich wellicht allesbehalve vroom, maar niettemin zien ze zichzelf als onderdeel van de wereldwijde islamitische gemeenschap. Ze zijn vaak schaamteloos in hun minachting voor autoriteiten, maar als zij een autoriteit wel respecteren, dan is deze religieus van aard: een imam of islamitische organisatie.’ 

Als je bedenkt dat het aantal moslims in Nederland groeit en de gemeenschap ook nog eens orthodoxer wordt, kan je je voorstellen dat ook het criminele gedrag van islamitische jongemannen op straat steeds frequenter en extremer wordt. Bijna elke Nederlander kent het typische gedrag van deze mannen, dat je het beste als uitdagend en agressief kan omschrijven. ‘Ze zijn constant met hun omgeving bezig’, zegt Dias. ‘Ik kan hun gedrag niet meer los zien van hun religieuze achtergrond.’

Timon Dias: ‘Als een situatie escaleert hoeven deze jongeren maar een belletje te plegen en er staan opeens 15, 20 man om hen heen. En ze weten: autochtone slachtoffers worden niet op dezelfde wijze gedragen door de gemeenschap. Nederlanders willen vertrouwen op de zwaardmacht. Maar wat als het gezag de bevolking niet meer kan beschermen?’

Hoe ontwrichtend en ondermijnend hun criminele activiteiten ook mogen zijn, schrijft Dias in zijn grotendeels nog actuele stuk uit 2014, ‘islamitische criminelen zullen zich nooit minachtend over de islam uitlaten of de “islamitische zaak” tegenwerken’. Hij wijst erop dat ‘de culturele uitdrukkingen van criminele en straatjongeren met een islamitische achtergrond doortrokken zijn van islamitische thema’s en symbolen’.

Criminele Syriërs

De term ‘gangsterislam’ is bedacht door Ibrahim Wijbenga. Het voormalige CDA-raadslid in Eindhoven en ontvanger van meerdere jihadistische doodsbedreigingen werd bijgevallen door Edwin Bakker, hoogleraar terrorisme en contraterrorisme, die het net als Wijbenga waarschijnlijk achtte dat terugkerende Syrië-gangers hier in plaats van aanslagen overvallen zullen plegen om de jihad te financieren. Ook deze dynamiek werkt de verdere vervlechting van criminaliteit en religie in de hand. Islamitische straatterreur – ofwel de gangsterislam – en de islamitische preken op vrijdag in de moskee kunnen dus gezien worden als twee kanten van dezelfde medaille.

Deze dagen is de discussie over de Syrië-gangers grotendeels verlegd naar de Syrische jongemannen die te jong zijn om namens IS te hebben gevochten en sinds 2014 in grote getale naar Nederland zijn gekomen. Medio 2026 wonen er ongeveer 200.000 Syriërs in Nederland, ruim 1 procent van de totale Nederlandse bevolking. Een groep bovendien die door gezinshereniging en aanhoudende hoge immigratiecijfers snel doorgroeit. ‘Professionals in de asielketen’ waarschuwen in Trouw dat deze jongeren voor veel criminaliteit zorgen: ‘De Syrische jongeren die nu komen, zijn niet zozeer direct op de vlucht voor oorlog maar zoeken vooral een beter leven. Ze zijn onthecht van hun thuissituatie en van elk systeem van regels. Ze vertonen ingewikkelder gedrag dan Syrische jongeren die rond 2015 asiel aanvroegen.’

Hier staat in nette bewoording dat er veel criminele Syriërs naar ons land komen die niet vluchten voor oorlog en die maar weinig in de weg wordt gelegd hier hun criminele praktijken te ontplooien.

Minachting voor het gezag

Het zijn dus niet alleen tweede en derde generatie-Marokkanen en -Turken die de gangsterislam vertegenwoordigen, ook nieuwe groepen als Irakezen, Afghanen en dus Syriërs. Onlangs kwam daar nog een nieuwe groep bij: asielzoekers ‘met onbekende herkomst’, zoals ze in de immigratiestatistieken worden omschreven. In de praktijk gaat het hier in veel gevallen om Palestijnen. Ook van deze groep is gemiddeld gesproken geen al te positieve bijdrage aan de Nederlandse maatschappij te verwachten, zoals eerder Deens onderzoek heeft laten zien. Voor veel Joden in Nederland zal in tijden van oplaaiend antisemitisme de massale instroom van mensen uit Gaza, de Westbank en Syrische Palestijnen in de eerste helft van 2026 als niets minder dan verraad door de eigen overheid worden gezien: Palestijnen krijgen de Jodenhaat met de paplepel ingegoten.

Beroepscriminelen beschouwen de labiele, jonge Syriërs als makkelijke prooi om te ronselen voor criminele praktijken. Ook een ander mogelijk toekomstbeeld doemt op: dat van gevechten tussen verschillende islamitische groepen. Nu al bestrijden groepen islamitische Syriërs – van verschillende clans – elkaar in Nederlandse stadscentra, op fatbikes rondrijdend met pistolen en messen op zak. Je kan je voorstellen dat in de toekomst bijvoorbeeld Marokkaanse en Syrische gangs strijden om territorium of simpelweg omdat ze elkaar niet aanstaan. Strikt genomen kunnen we dan niet meer van gangsterislam spreken, de slachtoffers zijn dan immers moslims. Maar ook dit beeld is een mogelijk voortvloeisel van de minachting voor het gezag dat breed in die kringen leeft. In Zweden, een land dat qua immigratie een dik decennium op ons voorloopt, is straatterreur in de grote steden al aan de orde van de dag.

De jongste cijfers uit Denemarken bevestigen het beeld van een zeer problematische groep jonge Syriërs. In de verkrachtingscijfers van het Deens Statistiekbureau zien we dat Syriërs 16 keer vaker veroordeeld worden voor verkrachting dan Denen. Alleen bij Somaliërs is dit vaker: 20 keer. Andere islamitische landen staan ook hoog in deze statistiek: Irakezen 9 en Afghanen 11 keer vaker. Vergelijkbaar onderzoek in Nederland van Jan van de Beek op basis van CBS-cijfers toont soortgelijke cijfers: Somaliërs zijn 20 keer vaker dan autochtone Nederlanders veroordeeld voor verkrachting, Afghanen 11 keer, Irakezen acht keer en Syriërs ruim 4 keer.

Het beeld dat massale islamitische immigratie een gevaar oplevert voor vrouwen, wordt nog eens bevestigd door de stijging van de aangiften van verkrachting in verschillende Europese landen sinds het jaar 2000. Dat blijkt uit nationale politiedata en cijfers van Eurostat. Het aantal aangiften van verkrachting in Engeland en Wales steeg van 8.593 (2000) naar 68.109 gevallen (2023, +692 %), in Duitsland tot 39.029 (+380 %) en in Frankrijk tot 42.400 (+465 %). In Polen, een land met nagenoeg geen immigratie van buiten Europa, daalde daarentegen het aantal van 2.399 naar 1.127 (–53 %).

Islamisten en criminele moslims

Dias ziet, naast het feit dat ze zich als moslim identificeren, drie belangrijke overeenkomsten tussen orthodoxe moslims of ‘islamisten’ en criminele moslims: ‘Ten eerste koesteren zij subversieve intenties jegens de maatschappijen waarin zij wonen. Islamisten hebben een historisch geworteld en gedetailleerd geloofssysteem dat hun voorschrijft niet in gastsamenlevingen te integreren, en deze zo mogelijk middels zending te bekeren. Islamitische criminele jongeren voelen een meer diffuse, areligieuze en onhistorische antipathie jegens hun samenlevingen.

Ten tweede verheerlijken beide groepen geweld. Islamisten verheerlijken religieus gemotiveerd geweld, terwijl islamitische criminele jongeren gang- en criminaliteit-gerelateerd geweld verheerlijken. Toch is het niet ongewoon dat islamitische straatjongeren ook religieus gemotiveerd geweld, meestal gericht tegen de VS, Israël of sjiieten, verheerlijken. Ten derde hebben beide groepen een zeer sterke neiging tot het minachten of haten van Joden.’

Ondermijning van gastsamenleving

Volgens Dias is deze synthese tussen criminaliteit, straatleven en de islam een ‘uniek Europees probleem’, met de toevoeging – 12 jaar na publicatie – dat ook andere westerse landen die hoge populaties moslims kennen zoals Canada en Australië er inmiddels last van hebben. Hij schrijft dat het opvallend is dat ‘islamisten’ of orthodoxe moslims ‘zelden of nooit islamitische jongeren aanspreken op of veroordelen om hun subversieve gedrag, ook als hun criminaliteit niet dient ter financiering van de jihad’. Vanuit islamitisch oogpunt is dit logisch, want ‘terwijl islamisten hun gastsamenlevingen op hun religieus geïnspireerde manier ondermijnen, doen criminelen en straatjongeren met een islamitische achtergrond het op hun eigen areligieuze en ‘aardse’ manier door intimidatie van wijkbewoners, overvallen en drugshandel etc’.

Hoewel er ongetwijfeld ook de nodige ergernis zal zijn onder veel normale Marokkanen in Nederland over het gedrag van het straattuig, hoor je ook hen deze onvrede niet publiekelijk uiten. Mogelijk speelt angst hier ook een rol en het verschil tussen een Berberse en islamitische eercultuur enerzijds en de protestantse, Nederlandse schaamtecultuur anderzijds.

De kans dat het opiniestuk van Dias uit 2014 vandaag de dag ook in de Volkskrant geplaatst zou worden, lijkt miniem. Met het groter worden van de problemen rondom de gangsterislam, belandt de discussie door politiekcorrecte media en instituties steeds vaker in de taboesfeer. In links-academische kringen en bijvoorbeeld ook de rechterlijke macht, is nog steeds de heersende gedachte dat crimineel gedrag door islamitische jongeren vooral te verklaren is uit economische achterstand en discriminatie. In de ogen van deze cultuurrelativisten zijn alle culturen immers gelijk en dus kan de religieuze achtergrond nooit reden zijn voor crimineel gedrag.

Waarom mensen uit andere culturen en met dezelfde economische achtergrond niet even hoog zijn vertegenwoordigd in de criminaliteitscijfers, daarop hebben deze geleerden geen antwoord. De vraag is ook: waarom veroorzaken Hindoes in Nederland nooit rellen, waarom belagen Chinezen nooit massaal vrouwen? En waarom zijn bijvoorbeeld Jezidi’s, ook vaak afkomstig uit Syrië, of Iraniërs die gevlucht zijn voor het islamistische regime veel minder vaak betrokken bij misdaden dan hun islamitische landgenoten?

Naïef

Het is waar: niet alle criminaliteit wordt door mannen met een islamitische achtergrond gepleegd. In ons land zijn bijvoorbeeld ook Antillianen sterk oververtegenwoordigd in de misdaadcijfers. Maar andersom is het wel waar: elke nationaliteit waarvan de inwoners overwegend moslim zijn, is sterk oververtegenwoordigd in de misdaadcijfers.

Ook vaak gehoord: de nogal naïeve bewering dat er geen probleem is omdat de criminaliteit helemaal niet toeneemt in Nederland. Volgens oud-politiecommissaris Sander Schaepman klopt dat niet, zo zei hij bij PowNed: ‘Als jij geen aangifte doet, dan is dat volgens de statistieken niet gebeurd.’ Volgens Schaepman wordt daarmee een deel van de werkelijkheid structureel gemist, zeker als het gaat om geweld en intimidatie onder jongeren.

Hij stelt bovendien: ‘Er is heel veel geweld door vooral Marokkaanse jongens.’ Schaepman vindt dat in analyses alles benoemd moet kunnen worden. ‘In een analyse is alles relevant, dus ook kleur en etniciteit.’

‘Er gebeurt veel waarvan geen aangifte wordt gedaan’

Volgens Schaepman zijn bepaalde vormen van islamitische beleving niet verenigbaar met westerse vrijheden. ‘Ik denk dat het totaal niet compatibel is met de West-Europese samenleving.’ Hij waarschuwt dat het inperken van vrijheden al zichtbaar is in sommige wijken en dat het gebrek aan intern tegengeluid hem stoort. ‘Waarom zou ik mij moeten uitspreken over het gedrag van anderen’, hoor je dan. Voor hem begint alles met erkenning van het probleem.

Naar aanleiding van de rellen aan Nederlandse en Belgische kustplaatsen, waarbij met name Marokkaanse jongeren geweld gebruiken, dagjesmensen en horecapersoneel intimideren en agenten bedreigen zegt Schaepman: ‘Wij weten uit verschillende bronnen dat er heel veel gebeurt waar geen melding of aangifte van wordt gedaan. Dat is vooral met deze doelgroep nog vele malen hoger.’

De kans dat de islamitische straatterreur vanzelf stopt is nihil. Veel waarschijnlijker is dat er de komende decennia sprake is van een exponentiële groei van de gangsterislam. In 2050 zal naar schatting de Nederlandse populatie uit 3 à 4 miljoen moslims bestaan, onder wie relatief veel jongeren. Op dit moment zijn dat ongeveer 1 miljoen tot 1,2 miljoen moslims, volgens het CBS zo’n 6 procent van de Nederlandse bevolking.

Volgens de Canadese evolutionair gedragswetenschapper Gad Saad kan je behoorlijk goed voorspellen wat er gebeurt als de moslimbevolking een bepaald percentage van een samenleving bereikt. Voor 6 tot 10 procent zegt hij dat er – mede als gevolg van toenemende criminaliteit – no-go zones ontstaan, zoals nu al het geval is in Groot-Brittannië en Frankrijk. In die no-go zones klinkt de roep om de sharia, islamitische wetgeving, steeds luider. Er gelden vooral de wetten van de straat; criminelen zijn er de baas en de politie komt er niet meer.

‘Suïcidale empathie’

Je zou denken dat de Nederlandse overheid zich volop aan het voorbereiden is op deze vrijwel onafwendbare demografische toekomst en de gevolgen. Straatterreur met een sterk islamitische signatuur vraagt om een aanpak die niet lijkt op de huidige. Maar niets is minder waar: onze politici doen alsof onze samenleving niet aan de vooravond staat van grote maatschappelijke veranderingen. Zo komen nog steeds elke week 1000 Syriërs, Palestijnen en andere islamitische jongemannen – waarvan vermoedelijk slechts een klein percentage daadwerkelijk vlucht voor oorlog –ons land binnen zonder dat ze een noemenswaardige screening krijgen om te kijken of het terroristen zijn.

Volgens Saad ligt het probleem bij de houding van het Westen, die hij ‘suïcidale empathie’ noemt. Als het om de islam gaat stelt het westerse establishment mededogen, begrip en empathie boven logica en langetermijngevolgen. Slachtofferschap is heilig verklaard en hard straffen wordt gezien als onrechtvaardig. Volgens Saad is het Westen met deze houding gedoemd om zichzelf op te heffen.

Timon Dias is het eens met deze analyse. ‘Het probleem is psychologisch. Deze generatie politici is niet serieus. Zij gaan dit probleem niet oplossen.’

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Islamitische straatterreur wordt ernstiger en zichtbaarder en de politiek is niet in staat er iets aan te doen verscheen eerst op Wynia's Week.

Het spektakel begon in het pastorale Engeland van Shakespeare, met levende dieren en cricketspelers. Met zeven rokende schoorstenen werd vervolgens de industriële revolutie uitgebeeld. Na een minuut stilte voor de gevallen uit twee wereldoorlogen was het de beurt aan de beweging voor vrouwenkiesrecht en de komst van de eerste migranten uit het voormalige Empire. Zeshonderd dansers en 320 ziekenhuisbedden vol kinderen symboliseerden de National Health Service: ‘het instituut dat de natie bijeen houdt’.

En toen moesten James Bond en koningin Elizabeth nog uit de lucht vallen. J.K. Rowling las voor uit Peter Pan, The Beatles kwamen voorbij, samen met de Sex Pistols, David Bowie en de Eurythmics. David Beckham scheurde in een speedboot over de Theems met de olympische toorts. Rowan Atkinson dreef intussen in het stadion de spot met het London Symphony Orchestra en dirigent Simon Rattle.

Cool Brittannia zat goed in z’n vel, was de boodschap – en Londen was opnieuw het stralende middelpunt van de wereld.

Roofkapitaal

Onderzoeksjournalist Patrick Radden Keefe schetst in London Falling een veel minder flatteus beeld van de wereldstad. Fout geld regeert, de onder- en bovenwereld zijn naadloos met elkaar verbonden en de autoriteiten halen hun schouders op. Keefe, die schrijft voor The New Yorker, maakte naam met Het pijnstillerimperium, een meeslepend verslag over de makers van OxyContin die in de VS een verslavingsepidemie ontketenden.

Keefe erkent dat Londen de laatste decennia enorm is opgeknapt. Met de komst van het containervervoer over zee was het gedaan met de eeuwenlange toppositie van de havenstad. De Theems bleek onbevaarbaar voor de gigantische schepen en de oevers van de rivier boden met verlaten pakhuizen en verroeste hijskranen de desolate aanblik van vergane glorie.

Maar de opknapbeurt die de Olympiade zijn glans had gegeven was in hoge mate het werk van het roofkapitaal dat vanaf de jaren tachtig onbelemmerd de stad in stroomde. Amerikaanse durfinvesteerders, Aziatische miljardairs en Russische oligarchen werden met open armen binnengehaald. Ze werden vrijgesteld van het betalen van belasting – een praktijk die pas tot gefronste wenkbrauwen leidde toen in 2022 bleek dat de steenrijke vrouw van premier Rishi Sunak nooit belasting had betaald.

De invasie van de ruige, niets ontziende en maar al te vaak criminele investeerders zorgde intussen voor complete gedaanteverwisseling van het verwaarloosde Londen, maar ook voor werk aan honderdduizenden advocaten, notarissen, projectontwikkelaars, bankiers, horecaondernemers en andere dienstverleners.

Bij gewelddadige afrekeningen in het internationale misdaadcircuit keken justitie en politie het liefst de andere kant op. Keefe wijst op de aanslagen op een hele reeks Russische oligarchen door vermoedelijk de lange arm van Vladimir Poetin. Een constante was dat verdachte sterfgevallen steevast werden weggewoven als zelfmoord of als een noodlottig ongeval. Omdat de politie door jarenlange bezuinigingen zwaar onderbemand is, was de weg van de minste weerstand de modus operandi geworden.

Perfecte illustratie

Ook de ouders van de 19-jarige Zac Brettler kregen te maken met de lakse manier waarop de London Metropolitan Police omging met de fatale val van hun zoon. Zac stortte van de vijfde verdieping van Riverwalk, een luxe appartementencomplex aan de Theems, in de rivier. De Met sloot al gauw het dossier bij gebrek aan aanwijzingen voor een misdaad.

De ouders van Zac konden moeilijk geloven dat hun zoon zelfmoord had gepleegd of als gevolg van een overdosis van het balkon in de rivier was gesprongen. Bij toeval kwamen ze in contact met Keefe. Hij besloot de mysterieuze dood van Zac te onderzoeken. Al gauw kwam de journalist erachter dat de hele zaak een perfecte illustratie was van de verloedering van Londen door de cultuur van het snelle, foute geld.

Om 2.23 uur op 29 november 2019 registreerde een bewakingscamera aan de overkant van de Theems beweging op het smalle balkon van het helverlichte appartement Unit 504 van Riverwalk. Een jongeman liep heen en weer en sprong dan vanaf het midden de diepte in. Vijf uur later werd zijn lichaam, met verschillende verwondingen, op een drooggevallen plek in de rivier gevonden.

Zac Brettler had de avond en nacht doorgebracht bij Verinder Sharma, de bewoner van het appartement waar Zac gratis mocht verblijven. Sharma was een drugshandelaar en fungeerde daarnaast als deurwaarder bij het innen van schulden in de onderwereld. Het verhitten van messen was een favoriet middel van Sharma om schuldenaren angst aan te jagen.

Er was nog een derde man in het appartement: Akbar Shamji. Hij handelde in crypto’s en onroerend goed en woonde in Mayfair, een van de duurste wijken van Londen. Op het moment van de val was Shamji even naar buiten, bleek uit camerabeelden. Zo kon hij volhouden onschuldig te zijn.

Ondoordringbaar web

Keefe ontdekte dat Shamji een heel spoor van mislukte zakendeals, faillissementen en schuldeisers achter zich aan had. Maar met behulp van handige advocaten en bankiers had hij een ondoordringbaar web van ondernemingen opgetuigd, waardoor hij buiten schot bleef en zijn rijkeluisleven kon voortzetten.

Shamji onthulde dat Zac Brettler een dubbelleven had geleid. Op zijn middelbare school Mill Hill was Zac onder de indruk geraakt van het glamoureuze, patserige bestaan van zijn klasgenoten: kinderen van de nieuwe superrijken. Zo wilde hij ook leven. Als fantast, maar ook als volleerd acteur, mat Zac zich een nieuwe identiteit aan als Zac Ismailov, zoon van een Russische oligarch en erfgenaam van 200 miljoen pond.

Hoewel zijn ouders, werkzaam in het bankwezen en de financiële journalistiek, het gedrag van hun fabulerende zoon af en toe vreemd vonden, waren ze verbijsterd door deze onthulling van Shamji. Voor Keefe was het aanleiding om te vermoeden dat Sharma en Shamji samen een motief hadden om achter het vermogen van hun jonge vriend Zac aan te gaan.

Patrick Radden Keefe presenteert zijn onderzoek naar de achtergronden van de dood van Zac Brettler als een (waargebeurde) whodunnit. Dat leest lekker weg. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat Londen de schone schijn van de Olympiade niet langer kan ophouden.

Patrick Radden Keefe: London Falling. Een mysterieuze dood in een corrupte stad en een familie op zoek naar de waarheid. Nieuw Amsterdam, 397 pagina’s, € 29,99.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De mysterieuze dood van een tiener bewijst: onder- en bovenwereld zijn in Londen naadloos met elkaar verbonden verscheen eerst op Wynia's Week.

Het doodschoppen van een beveiliger van de rechtse dames bij een demonstratie in Lyon, vorige maand, had daar alles mee te maken. Jongeren geleerd aan Frankrijks grootste linkse partij, La France Insoumise (LFI), gelden als verdachten en zitten vast.

De wonden van de lynchpartij liggen nog open. Extreemrechts zint op wraak voor de dood van de als een martelaar vereerde beveiliger en rechtse militant Quentin Deranque, dus zou de delegatie van Némésis op Vrouwendag een stunt te zijner ere kunnen uithalen. ‘Deze fémonationalisten misbruiken het feminisme voor reactionaire en racistische doeleinden’, aldus een in de materie gespecialiseerde Franse journaliste.

Elegant en gekleed in stralend wit

En zo vierden een paar honderd ultrarechtse vrouwen op 8 maart hun dag in het chique zestiende arrondissement in het westen van Parijs, terwijl tienduizenden seksegenoten van andere politieke gezindten door de straten trokken van het volksere oostelijk deel. Met daarbij de onvermijdelijke activistes tegen racisme, zionisme, seksisme en andere kwalijke zaken die de rechtse zusters elders in de stad onbesproken lieten. Daar richtte de woede zich op niet-westerse immigratie en de islam als dodelijke bedreigingen van blanke ‘Europese’ vrouwen. Némésis-voorzitter Alice Cordier leidde de hommage aan ‘Quentin’, staand naast Marion Maréchal, een kleindochter van Jean-Marie Le Pen met ambities om in zijn voetsporen te treden.

Némésis, genoemd naar de godin van wraak en vergelding uit de Griekse mythologie, telt volgens kenners van het extreemrechtse wereldje hooguit driehonderd leden. Bij hun ‘happenings’, zeggen ze zelf, zijn meestal zo’n tien militanten betrokken. Hun stunts doen denken aan die van de beweging Femen, waarover we nog maar weinig vernemen, maar de Françaises houden altijd de kleren aan.

Conservatieve Franse media, en dat zijn er veel, koesteren Alice Cordier, een nom de guerre voor de 28-jarige die eigenlijk Alice Kerviel heet. Ze is met al die welwillende aandacht uitgegroeid tot een redelijk bekende Française. Cordier is van jongs af aan betrokken bij ultrarechtse clubs als de royalistische Action Française en rechts-folkloristische splintergroepen die het Rassemblement National van Marine Le Pen en Jordan Bardella te gematigd achten. Bardella kan volgens alle peilingen in 2027 de presidentsverkiezingen winnen.

Infiltratie van feministische demonstraties

Sinds de oprichting in 2019 raakten leden van Némésis steeds meer bedreven in rechtse agit-prop, zoals het meelopen in demonstraties tegen racisme en daar opeens spandoeken ontvouwen met leuzen als ‘violeurs étrangers dehors’, buitenlandse verkrachters het land uit. Ze beschouwen linkse feministen als collaboratrices met de islam, omdat ze geen bezwaar maken tegen hoofddoeken. (Hierbij gaan de gedachten terug naar Ciska Dresselhuys, die al in 2001 op de redactie van het feministische blad Opzij geen hoofddoeken accepteerde).

Militantes van Némésis mogen zich graag hullen in wat moet doorgaan voor hidjabs, nikabs of boerka’s waarmee ze feministische demonstraties infiltreren. Als ze ongemoeid worden gelaten, beschouwen ze dat als instemming van linkse feministen met de onderdrukking van islamitische vrouwen.

Eerbetoon aan blanke slachtoffers van niet-westerse immigratie

Hun stunts vereisen moed, want meer dan eens reageren de voorwerpen van hun spot gewelddadig. Zoals tijdens een betoging tegen extreemrechts in 2024 op de Place de la République in Parijs, toen infiltrantes foto’s omhoog hielden van linkse LFI-politici die worden beticht van vrouwenmishandeling of van goedkeuring van het terrorisme van Hamas.

De dames maken veel werk van eerbetonen aan, volgens hen, blanke slachtoffers van de niet-westerse immigratie. Zoals de 19-jarige studente Philippine Le Noir de Carlan die in 2024 in het Bois de Boulogne werd vermoord door een eerder wegens verkrachting veroordeelde Marokkaan, en de 12-jarige Lola Daviet, twee jaar eerder slachtoffer van een illegale Algerijnse immigrante. Beide daders hadden gerechtelijke bevelen genegeerd om Frankrijk te verlaten. Némésis acht daarom de Franse staat medeverantwoordelijk voor het gruwelijk lot van Lola en Philippine.

Het doet denken aan de moord op de 17-jarige Nederlandse ‘Lisa’ door een Afrikaanse asielzoeker, vorig jaar zomer. Waarna in linkse kringen elk verband met immigratie gold als onbetamelijk. Zo was Femke Halsema verontwaardigd dat mensen Lisa’s lot durfden linken aan de toelating van haar moordenaar tot Nederland op basis van een gelogen asielverhaal, zoals later zou blijken. Het AZC aan de Holterbergweg in Amsterdam-Duivendrecht, uitvalsbasis voor zijn nachtelijke jachten op vrouwen, bleef gewoon open. Niet immigratie, maar onvoldoende straatverlichting was opeens het probleem.

Frankrijk, het land van Némésis, neemt het volk niet op die manier in de maling. Na de moord op Lola Daviet in Parijs, waarop een siddering van afschuw door het land waarde, zei president Emmanuel Macron dat ‘minstens de helft’ van de misdaden in de hoofdstad wordt gepleegd door ‘buitenlanders zonder verblijfsvergunning of die wachten op regularisering’. Begin vorig jaar meldde de hoogste politiefunctionaris van de regio Parijs aan Le Figaro dat buitenlanders in de hoofdstad verantwoordelijk zijn voor één op de twee inbraken, één op de twee gewelddadige berovingen, veertig procent van de gevallen van seksueel geweld en bijna alle gevallen van zakkenrollerij.

Wat hen bindt

De dames van Némésis, dankzij wie vrouwen niet langer een onderdanige rol spelen in zeer rechtse kringen, hebben dus zeker een punt. ‘Het aan de kaak stellen van de gevaarlijke gevolgen van massa-immigratie voor westerse vrouwen’, is volgens de statuten hun belangrijkste doelstelling. Over andere zaken – recht op abortus, gelijke lonen, discriminatie op de werkvloer – hoor je ze niet of nauwelijks.

Consensus op die punten is dan ook lastig, want onder Némésis-aanhangers vind je zowel vrome katholieken als ‘tradwives’ en neo-fascistisch angehauchte aanhangers van een nieuwe orde. Beter is het dan je te concentreren op wat allen bindt: de afkeer van de islam, niet-blanke immigranten én van de partij LFI, die de onmiddellijke ontbinding van Némésis heeft geëist.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De feministes van Némésis stellen de gevaren van massa-immigratie voor westerse vrouwen aan de kaak verscheen eerst op Wynia's Week.

De recente ophef rond datalekken en hacks bij commerciële bedrijven, zoals het incident bij telecomprovider Odido, laat zien hoe groot de maatschappelijke onrust kan zijn wanneer persoonsgegevens op straat belanden. Terecht: niemand wil dat zijn gegevens rondzwerven.

Zulke incidenten zijn, hoe vervelend ook, meestal herstelbaar. Accounts kunnen worden geblokkeerd, wachtwoorden gewijzigd en contracten worden aangepast. De impact kan groot zijn voor individuele slachtoffers, maar zelden ontwrichtend voor de samenleving als geheel. Bij een digitale kernidentiteit ligt dat echter fundamenteel anders: dan raakt een incident niet een losse dienst, maar de toegangspoort zelf.

In de Europese plannen voor een digitale identiteit, de EU Digital Identity Wallet (EUDI), onderdeel van de eIDAS 2.0‑verordening, gaat het niet om een gewone database of een los account, maar om een digitale kernidentiteit: een infrastructuurlaag waarop toegang tot tal van maatschappelijke systemen wordt gebaseerd. En juist dat maakt het risico van een beveiligingsinbreuk van een geheel andere orde.

100 procent veilig bestaat niet

Dit is geen mening, maar een basisprincipe uit de informatica en cybersecurity. Elk systeem dat bestaat, gebruikt wordt en verbonden is met andere systemen heeft een aanvalsvlak. Een systeem is alleen volledig veilig als het niet wordt gebruikt, niet bekend is en volledig is losgekoppeld (air‑gapped). En zulke systemen bestaan alleen in militaire kluizen of laboratoria, niet in een digitale samenleving.

Cybersecurity gaat daarom nooit over absolute veiligheid, maar over risicomanagement. En daarbij geldt een eenvoudige regel: hoe groter de mogelijke schade, hoe kleiner het risico dat je kunt accepteren.

Bij een digitale kernidentiteit gaat het niet om een losse applicatie, maar om een sleutel tot verschillende domeinen van de samenleving. Denk aan financiële dienstverlening, overheidsvoorzieningen, identificatie in de zorg en juridische en administratieve processen.

Een beveiligingsinbreuk van zo’n systeem betekent dus niet alleen een datalek. Het raakt het vertrouwen in de infrastructuur waarop economie, zorg en rechtsstaat functioneren. Daarmee ontstaat een nieuw type kwetsbaarheid: als de identiteitslaag wankelt, wankelen opeens meerdere vitale sectoren tegelijk.

Juist daarom vormt zo’n infrastructuur een aantrekkelijk doelwit voor statelijke actoren. Waar cybercriminelen doorgaans uit zijn op financieel gewin, richten staten zich eerder op strategische ontwrichting: het verstoren van vertrouwen in systemen die essentieel zijn voor het functioneren van een samenleving.

In het publieke debat wordt cybersecurity vaak teruggebracht tot het beeld van hackers die van buitenaf een systeem binnendringen. In werkelijkheid is dat slechts één van de mogelijke aanvalsvectoren, en lang niet altijd de meest effectieve. Veel succesvolle aanvallen op kritieke infrastructuur verlopen via andere routes: infiltratie van organisaties die systemen bouwen of beheren, compromittering van leveranciers in de softwareketen, manipulatie van updates of het langdurig positioneren van insiders met toegang tot gevoelige systemen.

Juist statelijke actoren maken gebruik van dergelijke methoden. Zij opereren vaak over langere tijd, met geduld en strategische doelstellingen. In plaats van snel financieel gewin na te jagen, proberen zij posities te verwerven binnen organisaties met kernsystemen die later, indien nodig, kunnen worden gemanipuleerd of verstoord. Bij een digitale kernidentiteit, die toegang kan geven tot grote delen van de maatschappelijke infrastructuur, maakt dat soort langdurige infiltratie het risico fundamenteel anders dan bij gewone datalekken of cybercriminaliteit.

De mythe van decentralisatie

Een veelgehoord argument is dat de digitale EU‑identiteit ‘gedecentraliseerd’ en ‘user‑centric’ zou zijn. In technische zin is dat deels waar: de wallet‑app op de telefoon van de gebruiker kan bepaalde gegevens lokaal opslaan. Maar dat zegt weinig over de onderliggende architectuur. Zulke systemen blijven afhankelijk van centrale of semi‑centrale bronnen, registers, trusted lists en identiteitsproviders, waar identiteitsgegevens en attributen worden uitgegeven, gevalideerd en bijgewerkt. Wallets moeten met deze systemen synchroniseren om betrouwbaar te blijven.

Met andere woorden: ergens in de infrastructuur bestaat altijd een plek waar de referentiegegevens worden beheerd, waar uiteindelijk ‘de waarheid’ staat waarop alle wallets vertrouwen. Juist die vertrouwenslaag vormt het strategische doelwit voor aanvallers.

Wanneer een digitale kernidentiteit op grote schaal wordt gemanipuleerd of gecompromitteerd, is het doel van een aanval waarschijnlijk niet het leegroven van individuele bankrekeningen. De impact ligt eerder in het ontwrichten van vertrouwen in maatschappelijke systemen. Enkele realistische scenario’s illustreren dat.

Scenario 1: Na manipulatie van identiteitsattributen slaan compliance‑ en fraudedetectiesystemen bij banken massaal op tilt. Grote groepen burgers en bedrijven krijgen tijdelijk geen toegang tot rekeningen of betalingsverkeer, omdat de betrouwbaarheid van de identiteitslaag niet meer kan worden vastgesteld. Pinnen bij de supermarkt, salarisbetalingen en internationale transacties lopen vast of worden preventief geblokkeerd. Het gevolg is onmiddellijke economische frictie en verlies van vertrouwen in het financiële stelsel.

Scenario 2: Aanvallers manipuleren de koppelingen waarmee zorgverleners identiteiten verifiëren voor toegang tot medische dossiers. Ziekenhuizen en apotheken schakelen noodprocedures in omdat niet langer duidelijk is wie toegang mag hebben tot welke gegevens. Herhaalrecepten, verwijzingen en medicatiecontroles worden trager en foutgevoeliger, terwijl personeel meer tijd kwijt is aan administratieve checks. De zorg valt niet stil, maar wordt trager, foutgevoeliger en administratief zwaar belast.

Scenario 3: Door manipulatie van status‑ en autorisatiegegevens raken juridische en administratieve processen verstoord. Burgers kunnen tijdelijk geen toegang krijgen tot bepaalde overheidsdiensten of procedures, terwijl controlesystemen niet langer zeker weten welke identiteitsstatus betrouwbaar is. Dat kan betekenen dat iemand geen paspoort kan aanvragen, geen bezwaar kan indienen of geen recht op een uitkering kan laten vaststellen. Zelfs beperkte manipulatie kan zo institutionele onzekerheid veroorzaken.

Meer dan een technisch probleem

Deze voorbeelden illustreren een belangrijk punt: dergelijke aanvallen zijn niet primair gericht op financieel gewin, maar op het ondermijnen van vertrouwen in de digitale infrastructuur waarop economie, zorg en rechtsstaat steunen. In moderne samenlevingen draait macht niet alleen om geld of grondgebied, maar ook om controle over systemen van vertrouwen. Wie de digitale identiteit kan manipuleren, kan in principe bepalen wie toegang heeft tot geld, zorg, diensten en rechten. De vraag wie de identiteitslaag beheert en kan ingrijpen bij verstoringen, is daarmee geen puur technische vraag meer, maar een vraag over machtsverdeling en publieke legitimiteit.

Uiteindelijk gaat het hier dus niet alleen om technologie, maar om vertrouwen. Een samenleving waarin burgers niet meer zeker weten of hun digitale identiteit nog klopt, is een samenleving waarin economische transacties, zorgverlening en rechtsbescherming zelf onzeker worden.

Natuurlijk zijn er maatregelen denkbaar om risico’s te verkleinen zoals segmentatie, minimale koppeling tussen domeinen, sterke offline‑fallbacks, maar de Europese digital‑identity‑richting stuurt juist op brede inzetbaarheid en hergebruik van identiteitsattributen over sectoren heen en dat vergroot de potentiële impact als er toch iets misgaat.

De ongemakkelijke vraag

De vraag die daarom gesteld moet worden is niet alleen of we zo’n systeem technisch kunnen bouwen. De vraag is of het verstandig is om een digitale infrastructuur te creëren waarvan de onvermijdelijke faalmodi zo’n brede maatschappelijke impact kunnen hebben. Politiek en samenleving moeten expliciet afwegen hoeveel concentratie van digitale macht acceptabel is, en welke noodremmen dan nodig zijn, vóórdat de infrastructuur onomkeerbaar is uitgerold. Niet alles wat technisch mogelijk is, is maatschappelijk verstandig om te bouwen.

*Eric Zaat is onafhankelijk strategisch adviseur op het gebied van informatievoorziening, IT‑architectuur en governance.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Niet alles wat technisch mogelijk is, is maatschappelijk verstandig. Dat geldt ook voor de digitale EU-identiteit verscheen eerst op Wynia's Week.

Vaak hoor je dat de criminaliteit in Nederland al jarenlang afneemt. Op 27 december van het afgelopen jaar nog publiceerde De Telegraaf een optimistisch stemmend artikel. De boodschap: het gaat wél goed. Naar eigen zeggen stak De Telegraaf hier de hand ‘in eigen boezem’: ‘Wie het nieuws volgt, zou denken dat ons land steeds onveiliger wordt. Terwijl dat niet het geval is. Hebben we u dan voorgelogen? Zeker niet.’

De Telegraaf schrijft dat Nederland door de jaren heen veiliger is geworden: ‘de geregistreerde criminaliteit is de afgelopen jaren sterk gedaald, vanaf 2010 met 32 procent. Bij bepaalde categorieën is de afname zelfs spectaculair.’ Volgens de krant worden van diefstal en inbraak met geweld vanaf 2010 ruim 60 procent minder aangiften geregistreerd. Bij openlijke geweldpleging is de daling 50 procent en bij gewone diefstal en inbraak ruim 46 procent. Overvallen zijn gedaald met 62 procent. Volgens De Telegraaf zou deze daling in criminaliteit ‘geen wonder’ zijn, maar te danken aan burgers en bedrijven die ‘zelf het heft in hand hebben genomen’.

Geregistreerde en werkelijke criminaliteit

Wat De Telegraaf en anderen die stellen dat Nederland steeds veiliger wordt, niet beseffen, is dat niet de werkelijke, maar de geregistreerde criminaliteit is afgenomen. Het CBS definieert geregistreerde criminaliteit als ‘misdrijven, door de politie vastgelegd in een proces-verbaal van aangifte of in een ambtshalve opgemaakt proces-verbaal’. Kortom: misdrijven die de politie heeft geregistreerd naar aanleiding van een aangifte of misdrijven die de politie door een eigen proces-verbaal heeft geregistreerd (zoals het geval is bij rijden onder invloed).

De registratie van misdrijven zegt echter niets over criminaliteit in het algemeen. Ook op de website van rechtspraak.nl wordt dat erkend: ‘Dat de geregistreerde criminaliteit daalt, wil niet per se zeggen dat er ook minder criminaliteit is.’

Politiebureaus minder toegankelijk

Dat de geregistreerde criminaliteit afneemt, komt niet doordat mensen zich in twintig jaar tijd plotseling heel netjes aan de wet zijn gaan houden. Het komt voor een belangrijk deel door het beleid van de politie. De politie heeft het doen van aangifte moeilijker gemaakt, ontmoedigt actief het doen van aangifte en stelt de aangegeven misdrijven voor als minder ernstig dan ze zijn..

Aangifte doen is tegenwoordig moeilijker dan vroeger. Ten eerste doordat het aantal politieposten en -bureaus is afgenomen. Uit een uitgebreid onderzoek van De Groene Amsterdammer uit 2019 blijkt dat tussen 2014 en 2019 bijna de helft van de politiebureaus in het land is gesloten. Van de overgebleven helft is tussen 2019 en 2024 nog eens ongeveer een kwart gesloten, blijkt uit cijfers die EenVandaag heeft opgevraagd bij de Nationale Politie in 2024. Alleen al in de eenheid Oost-Nederland sloten tussen 2014 en 2019 71 van de 105 bureaus.

Daarnaast zijn de overgebleven politiepanden minder toegankelijk dan voorheen. De panden zijn minder lang en minder vaak open (veel locaties die vroeger 24 uur per etmaal open waren hebben nu beperkte openingstijden), en verplichten vaker tot het maken van een (online-) afspraak. Maar ook zijn er politiebureaus die moeilijk bereikbaar zijn voor mensen, omdat ze in of rondom een industrieterrein staan.

Het doen van online-aangifte wordt ook bemoeilijkt door de verplichting van een DigiD- en sms-controle. Deze werd verplicht in 2017. Dat jaar werden ongeveer 40 duizend minder aangiften gedaan dan voorheen. Ook dat blijkt uit het onderzoek van De Groene Amsterdammer.

‘Platlullen’

Ook komt het voor dat de politie mensen ontmoedigt om aangifte te doen van een strafbaar feit (‘platlullen’ in politiejargon). Dit blijkt uit een enquête die Platform Investico in 2019 hield onder ruim 1.500 leden van de Nederlandse Politiebond (NPB). Op de vraag of men had meegemaakt dat in zijn of haar werkomgeving burgers werden ontmoedigd om aangifte te doen, reageerde bijna 60 procent bevestigend. Zowel de agent zelf als collega’s ontmoedigen het doen van aangifte wel eens. Dit gebeurt vooral bij strafbare feiten als vernieling, bedreiging en cybercriminaliteit.

Strafbare feiten ‘downgraden’

Zelfs als wel aangifte wordt gedaan, betekent dat niet dat het strafbare feit als zodanig wordt geregistreerd. Zo is het niet ongebruikelijk dat de politie een delict veel lichter registreert dan het is. ‘Downgraden’ noemen ze het wel. Zo wordt vooral zogeheten ‘high impact crime’ (gewelddadige vermogenscriminaliteit, zoals straatroof, woninginbraak en overval) zo onschuldig mogelijk geregistreerd om zodoende de criminaliteitscijfers gunstig te laten lijken.

Woninginbraak wordt bijvoorbeeld geregistreerd als ‘vernieling’, inbraak in een vakantiehuis krijgt het stempel ‘inbraak in recreatiewoning’. Of erger: diefstal of vernieling worden ‘baldadigheid’, ‘overlast’ of ‘verstoring openbare orde’, waarmee ze buiten de geregistreerde criminaliteit vallen, omdat dat geen misdrijven, maar slechts overtredingen zijn. Uit de Investico-enquête blijkt ook dat ruim 35 procent van de agenten het ermee eens is dat er wordt geprobeerd om de ‘high impact crime’ minder ernstig te laten lijken. Slechts 20 procent is het daarmee oneens.

Agenten menen niet dat criminaliteit daalt

Toch hebben agenten bedenkingen bij de stelling dat de criminaliteit afneemt. In de Investico-enquête (2019) werd onder meer de volgende vraag gesteld: ‘Het aantal geregistreerde misdrijven daalde de afgelopen vijf jaar met bijna 30 procent. We zijn benieuwd of deze cijfers overeenkomen met uw persoonlijke ervaring. Welke ontwikkeling ziet u in de criminaliteit in Nederland de afgelopen vijf jaar?’ Bijna 55 procent van de agenten gaf aan juist te menen dat er een stijging is in de criminaliteit in Nederland in de afgelopen vijf jaar. Slechts 15 procent meende een daling te zien.

Ook werd in de enquête gevraagd in hoeverre de criminaliteitscijfers van de politie een weergave zijn van de werkelijke criminaliteit. Van de respondenten antwoordde 80 procent dat de criminaliteitscijfers een (heel) slechte weergave zijn van de werkelijke criminaliteit in Nederland.

Overlastgevers

Terwijl Nederland volgens de cijfers veiliger wordt, duiken er vormen van criminaliteit op die niet of nauwelijks in de criminaliteitscijfers terugkomen. Zo is in dezelfde tijd dat de geregistreerde misdrijven zo verbazingwekkend hard zijn gedaald, de overlast sterk toegenomen. Dat blijkt uit cijfers van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV). Tussen 2012 en 2023 nam overlast toe met ongeveer 50 procent – van 1.668 naar 2.486 incidenten per 100.000 inwoners.

In ongeveer dezelfde tijd is ook het aantal meldingen van ‘verwarde personen’ gestegen. In 2014 werden 59.598 meldingen gedaan van overlast door verwarde personen. In 2024 was dat aantal gestegen naar 149.937.

Volgens het Nederlands Jeugdinstituut is bovendien het aantal meldingen van overlast door jeugd sterk toegenomen. Vooral in sterk verstedelijkte gemeenten is het aantal problematische jeugdgroepen het hoogst.

Nederland niet zo veilig als velen denken

Veel mensen denken dat Nederland met de jaren steeds veiliger wordt. Er wordt dan gewezen op de geregistreerde criminaliteit. Zo wordt compleet voorbijgegaan aan de realiteit. Cijfers blijken manipuleerbaar, en de politie speelt daar al lange tijd een grote rol in. Aangifte doen wordt systematisch moeilijker gemaakt, misdrijven worden gebagatelliseerd of gereduceerd tot overtredingen waardoor ze niet onder de geregistrrerde criminaliteit vallen.

Intussen menen politieagenten dat de geregistreerde criminaliteit geen betrouwbare afspiegeling is van de werkelijk gepleegde criminaliteit en dat die laatste de afgelopen jaren juist is toegenomen.

Naschrift – Wynia’s Week heeft de politie om commentaar gevraagd. We hebben gevraagd wat de redenen waren voor het sluiten van zoveel politiepanden, hoe de aangiftebereidheid zich de laatste jaren heeft ontwikkeld of er nu nog steeds veel aangiften niet worden gedaan vanwege de DigiD- en sms-controle en of het klopt dat de politie ook nu nog bepaalde misdrijven anders registreert met het doel om de geregistreerde criminaliteit laag te laten lijken. De reactie van de politie was dat deze ‘vragen te algemeen en uiteenlopend zijn’ om te beantwoorden.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Om Nederland veilig te laten lijken worden criminaliteitscijfers kunstmatig laag gehouden verscheen eerst op Wynia's Week.

Miljoenen dollars aan nep-kinderdagverblijven

In de Verenigde Staten is massale fraude door Somalische migranten aan het licht gekomen. Uit een video van burgerjournalist Nick Shirley bleek dat de staat Minnesota miljoenen dollars subsidie gaf aan niet-bestaande, althans niet-werkzame kinderdagverblijven. In zijn 42 minuten durende video ging hij langs tal van kinderdagverblijven die van de door Democraat Tim Walz gerunde staat miljoenen dollars aan subsidie opstrijken via het Child Care Assistance Program (CCAP).

Het bleek echter dat er (vrijwel) geen kinderen werden opgevangen. Op hetzelfde adres stonden meerdere kinderdagverblijven ingeschreven, ramen en deuren waren compleet afgeplakt en vervoersbusjes stonden al maandenlang op dezelfde plek geparkeerd. Eén verblijf bevatte zelfs een amateuristische spelfout op de gevel van het pand – ‘Quality learing center’. Al met al zou er minstens 9 miljard dollar belastinggeld frauduleus zijn geïnd, waarvan een groot deel door Somali-gerunde kinderdagverblijven.

Hoewel het Witte Huis Shirleys werk prees en een grootschalig onderzoek naar fraude aankondigde, reageerde gouverneur Tim Walz (voormalig running-mate van Kamala Harris) allesbehalve vrolijk op de bevindingen in de video. Walz verklaarde eind december vorig jaar dat het onderzoek naar Somalische Amerikanen gemotiveerd zou zijn door ‘white supremacy’. Sinds de start van het onderzoek, dat wordt uitgevoerd door de federale opsporingsdienst (ICE), zijn er veel rellen geweest, waarbij de lokale bevolking in opstand kwam tegen ICE-agenten. Walz, medeverantwoordelijk voor de miljardenfraude, liet begin januari weten zich niet meer kandidaat te stellen voor de volgende gouverneursverkiezingen later dit jaar.

Somaliërs frauderen ook in Zweden op grote schaal

De Verenigde Staten zijn niet het enige land waar grootschalige fraude door Somaliërs aan het licht is gekomen. In Zweden ontstond kortgeleden soortgelijke ophef nadat uit onderzoek van de Zweedse krant Expressen bleek dat in een paar jaar tijd ruim 90 miljoen euro belastinggeld – ook bedoeld voor kleuterscholen en kinderopvang – via een Somalisch netwerk was weggesluisd. Via verdachte connecties met de Moslimbroederschap streken islamitische Somaliërs jarenlang miljoenen euro’s aan subsidies op, die grotendeels in het buitenland werden besteed.

Een bekende verdachte van dit islamitisch-Somalisch netwerk is voormalig parlementslid Abdirizak Waberi, die ruim 12 miljoen Zweedse kronen (1,2 miljoen euro) pompte in seksclubs in Thailand, luxehotels en zijn eigen islamitische partij in Somalië. Andere verdachten zijn een aantal salafistische imams die het geld doorloodsten naar islamitisch-extremistische groeperingen in Somalië en Malta. Een groot aantal sleutelfiguren zijn Zweden intussen ontvlucht, en lieten een breed spoor achter van onbetaalde belastingschulden.

Politieke correctheid

Ook in Zweden werden de schandalen door de politiek lang genegeerd. Onderzoeksjournalist Isabelle Eriksson, die zelf een onderzoek deed naar fraude van Somaliërs, verklaarde dat net als in de VS de dominante linkse partijen ‘een oogje dichtknepen’ voor deze problemen, ‘omdat ze afhankelijk zijn van de loyaliteit en de stemmen van deze migrantengroepen’.

In Zweedse media werden deze schandalen weggezet als losse misdrijven zonder onderling verband, waardoor de meeste verdachten vrijuit gingen. Dat terwijl een rapport van de Oostenrijkse Dokumentationsstelle in 2021 al aangaf dat de Moslimbroederschap sterke wortels had in Zweden, dankzij de riante Zweedse subsidies voor organisaties die de belangen van minderheidsgroepen behartigen en de ‘hoge mate van politieke correctheid’ in Zweden.

Somalische fraude en kindersmokkel in Nederland

Het is niet voor het eerst dat Somalische migrantengroepen schuldig worden bevonden aan grootschalige fraude. In 2003 publiceerde de Verenigde Naties  een rapport over kindersmokkel door Somaliërs in Europa. De VN noemde dit een ‘wijdverbreide economische strategie in Somalië’. Het speelde ook in Nederland. Jarenlang werden Somalische weeskinderen door mensensmokkelaars naar Nederland gebracht om kinderbijslag te incasseren. Eenmaal te oud voor kinderbijslag of te lastig, werden de kinderen naar Somalië teruggebracht en ingeruild voor nieuwe, jongere kinderen. Ook  haalden Somaliërs verre familieleden of kinderen van vrienden naar Nederland in het kader van gezinshereniging om zo veel mogelijk kinderbijslag te innen.

Verder werd er flink gesjoemeld met paspoorten. Somalische vrouwen deelden paspoorten met elkaar om Nederland binnen te komen, en een goede controle daarop bleek in de praktijk niet mogelijk: doordat de vrouwen met grote hoofddoeken op de foto stonden was controle op de identiteit onmogelijk. Al met al werden miljoenen euro’s verduisterd.

Rechter: onderzoek naar Somaliërs is rassendiscriminatie

Dat alles kwam uiteindelijk boven water, waarna Mark Rutte in zijn tijd als staatssecretaris van Sociale Zaken in 2003 verschillende gemeenten adviseerde om Somalische burgers te controleren op bijstandsfraude. Dat werd hem niet in dank afgenomen door de rechter: de rechtbank Haarlem oordeelde in 2007 dat Rutte als staatssecretaris heeft aangezet tot rassendiscriminatie door specifiek te vragen of gemeenten Somalische inwoners wilden controleren op bijstandsfraude. Onderzoek uitsluitend gericht op personen van Somalische afkomst is in strijd met artikel 1 van de Grondwet.

Later vertrokken veel Somaliërs vanuit Nederland naar Engeland, en lieten schulden achter bij Nederlandse bedrijven en banken. Veel Somaliërs lieten zich ook niet uitschrijven, waardoor ze zowel in Nederland als in Engeland kinderbijslag ontvingen.

Sinds de uitspraak van de Haarlemse rechtbank horen we niets meer over wangedrag van Somaliërs. Het is immers strijdig met de Grondwet om vanuit de overheid een onderzoek te verrichten naar specifieke groepen mensen, tenzij er dusdanig ‘objectieve en redelijke gronden’ voor worden aangevoerd dat de discriminatie is toegestaan. Daar is echter vrijwel nooit sprake van.

Een hoge prijs

De enorme fraudezaak in de Verenigde Staten zet het criminaliteits- en discriminatiedebat flink op scherp. Wie het aandurft specifieke groepen mensen te controleren op fraude zet in het politiek correcte klimaat vooral zijn eigen positie en reputatie op het spel. Door de politieke correctheid is het spreken over (bijvoorbeeld) Somalisch wangedrag taboe, zoals we hebben gezien in Nederland, Zweden en op dit moment in de VS. En daarvoor wordt een hoge prijs betaald:  miljoenen, zelfs miljarden aan belastinggeld.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Niet mogen spreken over Somalisch wangedrag is een duur taboe verscheen eerst op Wynia's Week.