In zijn eind vorig jaar verschenen boek Ontketend Nederland. Van Provo tot PVV noemt historicus Hans Wansink 1966 een ‘revolutiejaar’. Epicentrum van die Hollandse revolutie was Amsterdam en een van de decors waren de redactieburelen van De Telegraaf aan de Nieuwezijds Voorburgwal.

Het gebouw werd op 14 juni 1966 bestormd door honderden woedende bouwvakkers. Die verkeerden – ten onrechte – in de veronderstelling dat De Telegraaf de dood van een van hun collega’s – een dag eerder, bij een betoging – had toegeschreven aan een stenen gooiende mededemonstrant.

Hoogtepunt van de Koude Oorlog

Tien jaar eerder, in 1956, speelden zich soortgelijke taferelen af aan de Amsterdamse Keizersgracht, bij Felix Meritis, destijds het hoofdkwartier van de communistische CPN en partijkrant De Waarheid. Het gebouw werd bestormd en twee dagen lang belegerd. De stenen gooiende menigte was woedend over de pro-Russische berichtgeving van De Waarheid over de bloedige onderdrukking van de Hongaarse opstand door troepen van het Warschaupact.

Met behulp van meer dan driehonderd sympathisanten – deels opgetrommeld uit de CPN-bolwerken in Oost-Groningen – wisten de communisten, gewapend met flessen en gaspijpen, hun belagers op afstand te houden. Het was de grootste en meest gewelddadige openbare ordeverstoring van de jaren vijftig. Onder de titel In strijd met de waarheid schreef journalist en socioloog Hans Olink er in 2002 een boeiend boek over.

1956 staat, anders dan 1966, niet bekend als een revolutiejaar. Wel zou je kunnen zeggen dat we toen in Nederland het hoogtepunt van de Koude Oorlog beleefden. De gevolgen bleken overigens mee te vallen. De Waarheid bleef gewoon verschijnen en ook bij de CPN ging alles al snel weer z’n gewone gangetje.

Een heel verschil met de Bondsrepubliek. Daar werd in 1956 de zusterpartij van de CPN, de Kommunistische Partei Deutschlands (KPD), verboden door het grondwettelijk hof.

Al in 1953 waren de Duitse communisten bij gebrek aan kiezers verdwenen uit de Bondsdag. Maar ook buiten het parlement bleef de KPD fungeren als een West-Duits filiaal van de Sovjet-Unie. De communistische machthebbers in het Kremlin gebruikten de partij als Interventionsapparat en sluisden via de DDR enorme sommen geld naar de KPD door. Het verbod was bedoeld om daar een einde aan te maken.

Ontwrichtend links terrorisme

Toch gingen veel voorstanders van het KPD-Verbot zich later achter de oren krabben. Want toen een deel van de Duitse studentenbeweging in de jaren zestig in radicaallinks vaarwater belandde, was er geen legale communistische partij die het protest in min of meer geordende banen kon leiden. Pas in 1968 werd de oprichting gedoogd van een soort opvolger van de KPD, de altijd marginaal gebleven Deutsche Kommunistische Partei (DKP).

Wel kreeg de Bondsrepubliek te maken met ontwrichtend links terrorisme, in de vorm van bomaanslagen, ontvoeringen en een reeks politieke moorden. Met dank aan vooral de Rote Armee Fraktion (RAF), ook wel bekend als ‘Baader-Meinhof-bende’.

Geen toeval, zo leek het. Dan toch maar liever linkse studenten die communistische verkiezingsaffiches ophangen of voor de partijkrant opiniërende bijdragen schrijven over het dialectisch materialisme, zoals in Nederland. Daar heb je veel minder last van.

Link met 70 jaar geleden

Niet alleen in radicaallinkse kring, maar ook in diverse reguliere media werd onlangs in Duitsland teruggeblikt op ’70 Jahre KPD-Verbot’. ‘1956 erlebten frühere Nazis ihr Wirtschaftswunder, Kriegsverbrecher wurden vor Verfolgung geschützt. Kommunisten hingegen wanderten ins Gefängnis: Die Bundesrepublik verbot als einzige Demokratie Westeuropas die Kommunistische Partei,’ schreef Der Spiegel op bittere toon.

Sinds in Duitsland wordt gediscussieerd over een nieuw Parteiverbot, nu voor de rechts-populistische AfD, is het niet moeilijk om een link te leggen met zeventig jaar geleden. Een belangrijk verschil is uiteraard dat de KPD in 1956 nog slechts kon bogen op 2,2 procent van de kiezers, terwijl de AfD in de peilingen ruimschoots de grootste partij van Duitsland is, met scores tegen de 30 procent. Bij de recente deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt (43,8) en Mecklenburg-Vorpommern (38,2) lagen de AfD-percentages zelfs nog aanzienlijk hoger.

Opmerkelijk genoeg zijn veel Duitsers die het bij nader inzien een schande vinden dat de KPD werd verboden, er nu voorstander van om de AfD dezelfde behandeling te geven. Terwijl het gelet op de ervaringen met op drift geslagen links-extremisten in de jaren zestig toch heel erg voor de hand ligt om voorzichtig te zijn met partijverboden. Zelfs als je de AfD ‘erger’ zou vinden dan de doorgewinterde stalinisten van zeventig jaar geleden.

Curieuze omweg

Ondertussen ligt in Nederland nog steeds een plan van D66 en Pro op tafel om politieke partijen zonder ‘interne democratie’ uit te sluiten van deelname aan Tweede Kamerverkiezingen. Het voorstel – bedoeld als aanvulling op de Wet op de politieke partijen waarover de Tweede Kamer zich later dit jaar hoopt te buigen – kreeg in mei een zeer kritisch advies van de Raad van State. Maar de initiatiefnemers Joost Sneller (D66) en Mohammed Mohandis (Pro) besloten toch door te zetten en dienden een nieuwe versie in met een paar kleine aanpassingen.

Het is – hoewel de indieners dat graag ontkennen – een voorstel dat specifiek is gericht tegen de PVV, die immers geen ledenpartij is, maar een vereniging met besloten karakter, met Wilders als enig lid.

Kennelijk moeten we daar van D66 en Pro erg zwaar aan tillen, maar onduidelijk blijft waarom. Kiezers die de PVV vanwege haar organisatiemodel niet pruimen, kunnen op het stembureau toch heel eenvoudig een ander hokje rood kleuren? Aan de laatste Tweede Kamerverkiezingen deden maar liefst 27 partijen mee, dus dat kan het probleem niet zijn. Is het trouwens ook niet een beetje laf om langs zo’n curieuze omweg een Parteiverbot af te dwingen?

Nee, dan toch maar liever de linkse Duitsers die proberen de AfD te cancellen. Die zijn tenminste niet geniepig.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Liever bikini’s dan boerka’s? Dan riskeer je in Duitsland een partijverbod – en dankzij D66 en Pro straks misschien ook hier verscheen eerst op Wynia's Week.

door Olaf Opitz*

Een blauwe AfD-golf overspoelt Duitsland. Alternative für Deutschland (AfD) wint al vier jaar op rij de ene verkiezing na de andere. De steun voor de partij is meer dan verdubbeld. Waarom stemmen met name Oost-Duitsers massaal op de AfD? Het antwoord op die vraag ligt in de naam van de partij besloten: het Alternatief voor Duitsland is ook echt het enige alternatief voor het falende beleid van de gevestigde partijen.

Erger nog: partijen die niets bij elkaar te zoeken hebben, vormen toch samen de regering. In het conservatieve Saksen en Thüringen, en zelfs in de Bondsdag, werken CDU, SPD, Groenen en zelfs Die Linke (deels voortgekomen uit de communistische SED, de staatspartij van de DDR) met elkaar samen. Zo kunnen ze heel ondemocratisch de AfD als politiek alternatief buitensluiten. Daartoe hebben ze, net als vroeger in de socialistische DDR, een ‘Nationaal Front’ van zogenaamd ‘democratische partijen’ gevormd, en samen rond de AfD een cordon sanitaire gelegd, in het Duits een brandmuur (Brandmauer) geheten.

CDU, SPD en Groenen hebben Die Linke, de vroegere communisten dus, warm onthaald in hun front. De partij die de Berlijnse Muur heeft gebouwd, helpt nu, 37 jaar na de val van die muur, mee om een democratisch alternatief op rechts achter een brandmuur te metselen. En de opvolgers van de communisten gaan nu ook Berlijn besturen. Wie had dat gedacht?

Poging om politieke concurrentie uit te schakelen

Op grond van hun eigen ervaring geloven Oost-Duitsers de mainstream media sowieso niet, ook niet als die de AfD als extreemrechts afschilderen. Gezonde scepsis en je eigen mening vormen op basis van diverse bronnen, dat is wat je meekrijgt als je lang onder een socialistisch regime hebt geleefd. Daarom heb je in Oost-Duitsland de slogan: ‘Wees slim, stem blauw!’

Bij monde van de Verfassungsschutz, de veiligheidsdienst die in Duitsland sinds de jaren vijftig de democratische rechtsorde moet beschermen, heeft de overheid de AfD het stigma ‘duidelijk rechtsextremistisch’ opgeplakt. Dat wordt met name door de Oost-Duitsers gezien als een poging om de politieke concurrentie en oppositie uit te schakelen. De ministeries van Binnenlandse Zaken (op Bondsdag- en deelstaatniveau) geven immers opdracht tot zo’n beoordeling door de geheime dienst. Geen enkel ander Europees land kent een dergelijk systeem.

Hoe zal dat opgevat worden, denkt u, door burgers uit het voormalige Oost-Duitsland, mensen die in het najaar van 1989 vreedzaam de straat op gingen om te demonstreren voor vrijheid, rechtvaardigheid en democratie? Die zien daarin een oproep om op Alternative für Deutschland te stemmen, want het gaat die mensen om vrijheid van meningsuiting en niet om een groenlinkse ideologie.

Anders dan linkse politici en media beweren, willen die mensen helemaal geen rechtse dictatuur, maar wel een strenger asielbeleid, bescherming tegen criminaliteit door immigranten, betaalbare energie, geen nieuwe schulden, vrede, en sociale voorzieningen voor hardwerkende mensen en niet voor illegale immigranten.

Een extra deelstaat in de sociale zekerheid

Juist Oost-Duitsers, die voorheen vaak door het Westen de hoge kosten van de Duitse eenwording onder de neus gewreven kregen, beseffen nu dat er door de open grenzen illegaal een extra deelstaat is binnengedrongen in het sociale zekerheidsstelsel.

Oost-Duitsers kregen destijds helemaal niet zulke enorme sociale voorzieningen cadeau. Na de val van de DDR moesten ze vaak hun spaargeld opmaken, zelf genoeg verdienen om hun huisvesting en levensonderhoud te bekostigen, en een praktisch verwoest land als de DDR met eigen handen weer opbouwen.

Oost-Duitsers moesten dankbaar zijn, asielzoekers niet

Miljoenen asielzoekers kunnen daarentegen nu onmiddellijk gebruikmaken van alle sociale voorzieningen, zonder daarvoor gewerkt te hebben, zonder belastingen of premies te hebben betaald.

Dat is een dagelijks zichtbaar maatschappelijk onrecht, de gevestigde partijen staan dat toe en willen het niet veranderen.

Oost-Duitsers moesten wel hun dankbaarheid tonen voor wat het Westen na 1989 voor elkaar heeft gekregen. Is er ooit door asielzoekers een ‘Duitsland bedankt’-evenement georganiseerd om hun dankbaarheid te tonen voor de genereuze sociale voorzieningen waarvan zij gebruik maken nadat bondskanselier Angela Merkel in 2015 ‘Wir schaffen das’ riep? Nou, nee.

Aansprekende lijsttrekker

Daarom is de AfD dwars door alle lagen van de bevolking heen uitgegroeid tot de nieuwe grote volkspartij, terwijl CDU en SPD terrein verliezen en krimpen. En toch gaan de gevestigde partijen op de ingeslagen weg voort. Ze weigeren pertinent hun zelfgekozen en misleidende beleid te wijzigen, op geen enkel terrein: economie, energie, financiën, klimaat of asiel. Ze doen alsof ze hervormingen doorvoeren, maar daarmee passen ze hoogstens wat kleinigheden aan. Want hun politieke systeem moet blijven zoals het is.

Daar wil de AfD met haar kandidatenlijst wel verandering in brengen. In de oostelijke deelstaat Saksen-Anhalt konden de gevestigde partijen bij lange na niet zo’n aansprekende lijsttrekker als de AfD’er Ulrich Siegmund naar voren schuiven. De 35-jarige Siegmund is intelligent, sympathiek en authentiek – kortom, een van ons – van het volk, voor het volk. Zijn eerlijke aanpak overtuigde bijna de helft van de kiezers. Ongeveer 44 procent van de stemmen ging in Saksen-Anhalt naar de AfD.

Leif Erik Holm, de 56-jarige lijsttrekker van de AfD in een andere oostelijke deelstaat, Mecklenburg-Vorpommern, behaalde daar meer dan 38 procent van de stemmen, ook een record. De AfD is ook daar de nieuwe grote volkspartij. De CDU daarentegen is voor het eerst in haar geschiedenis uit een deelstaatparlement gewipt. De partij heeft in Mecklenburg-Vorpommern de kiesdrempel van 5 procent net niet gehaald.

Maar heus niet alleen in Oost-Duitsland wordt blauw gestemd. Bij de deelstaatverkiezingen van 8 maart 2026 bijvoorbeeld stemden in de zuidwestelijke deelstaat Baden-Württemberg ruim een miljoen kiezers op de AfD. Dat was bijna een op de vijf stemmen. Bij de sensationele verkiezingen op 6 september in de veel kleinere deelstaat Saksen-Anhalt stemde weliswaar bijna de helft van de kiezers (44 procent) op de AfD, maar in absolute aantallen ging het daarbij slechts om 576.037 kiezers, half zoveel als in Baden-Württemberg.

Ook winst voor AfD in West-Duitsland

Uit een enkele weken geleden gehouden peiling van het onderzoeksbureau INSA blijkt dat als er nu Bondsdagverkiezingen zouden zijn, de AfD-kandidaten niet alleen bijna alle Bondsdagkieskringen in het oosten zouden veroveren, maar ook meer dan 70 procent van de kieskringen direct bij de eerste stemronde in het westen. Duitsland als geheel stemt meer op blauwe of conservatieve partijen, omdat de CDU en CSU meelopen met linkse partijen als de SPD, de Groenen en Die Linke.

En hoe reageert de CDU op haar dramatische verkiezingsnederlagen, bijvoorbeeld die in Mecklenburg-Vorpommern, waarbij de partij op 20 september zelfs voor het eerst de kiesdrempel in een deelstaatparlement niet heeft gehaald? Gezond verstand bij de CDU? Weg met die ondemocratische brandmuur? Denk dat maar niet!

Politiek devies

Zowel de CDU als de SPD, haar coalitiepartner in de Bondsdagregering, weigeren op hun burelen in Berlijn en in de deelstaten simpelweg te erkennen hoe de AfD achter de brandmuur groeit en gedijt, terwijl hun eigen zwart-rode terrein wordt afgefakkeld.

Ze breken liever hun kastelen tot de grond toe af, dan dat ze hun poorten openen. Ze negeren een politiek devies: ‘In tijden van crisis bouwen de wijzen bruggen, terwijl dwazen muren bouwen.’

Noordrijn-Westfalen

Dankzij deze politieke blindheid van de gevestigde partijen kan de nieuwe, grote AfD zich ongestoord verder ontwikkelen. Dat zal wel blijken tijdens de eerstvolgende verkiezingen, in 2027 in Noordrijn-Westfalen. Die deelstaat heeft de grootste bevolking van Duitsland. De CDU en de SPD blijven er krimpen, terwijl de AfD sterk groeit.

Bij de deelstaatverkiezingen van 2022 in Noordrijn-Westfalen behaalde de AfD slechts 5,4 procent van de stemmen. In een recente peiling staat de partij al op 22 procent, een verviervoudiging. In de Forsa-peiling van 23 september is de regerende CDU in Noordrijn-Westfalen al gedaald van circa 36 procent naar 29 procent, en de SPD in haar voormalige bolwerk van circa 27 procent naar een schamele 14 procent. Dit betekent dat de AfD nu al op één na de grootste partij is in het industriële Noordrijn-Westfalen.

Bovendien waren er bij de Bondsdagverkiezingen van 2025 in absolute aantallen al meer AfD-stemmers in het westen dan in het oosten. West: 7,21 miljoen AfD-stemmen, Oost: 3,1 miljoen. Dit komt neer op een verhouding van 70 procent West en 30 procent Oost van alle AfD-stemmen bij de vorige Bondsdagverkiezingen.

Onzin dat Oosten pro-Poetin is

En dan is er nog de westerse beschuldiging, vaak door politici en de media geuit, dat het Oosten pro-Poetin is. Dat is onzin, want vooral oudere generaties daar herinneren zich nog dat Vladimir Poetin tot 1989 leiding gaf aan de KGB-post in Dresden, en dat niemand veel op had met de KGB, behalve misschien de kameraden in het Politbureau van de SED, de communistische staatspartij.

Nee, dat angst zaaien voor de Russen, met de botte bijl, dat werkt de Oost-Duitsers echt op de zenuwen. Het is dezelfde methode die de DDR-regering gebruikte om de aandacht af te leiden van haar eigen economische en sociale crisis. Vóór 1989 werd de schuld altijd gelegd bij het oorlogszuchtige imperialisme van de VS en West-Duitsland, niet bij de mislukkingen van het socialisme in het Oostblok.

Maar Oosten moet niets hebben van ‘oorlogsbereidheid’

In dit opzicht maakt de huidige Duitse regering zich ook schuldig aan een doorzichtige afleidingsmanoeuvre met haar anti-Ruslandbeleid, omdat zij, net als haar voorgangers onder de bondskanseliers Merkel en Scholz, met haar beleid op veel terreinen – vrede, economie en energie – heeft gefaald. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Johann Wadephul (CDU), suggereert nu dat Rusland ‘altijd de vijand van Duitsland zal blijven’, en verbrijzelt daarmee voor veel Oost-Duitsers de droom van vrede in Europa – een droom waar Willy Brandt (SPD) en Hans-Dietrich Genscher (FDP) zich zelfs tijdens de Koude Oorlog met hun diplomatie van ‘verandering door toenadering’ voor hebben ingezet.

De bevolking in het Oosten moet na vier decennia Koude Oorlog niets meer hebben van de ‘oorlogsbereidheid’ die de Duitse minister van Defensie Boris Pistorius (SPD) eist. Alternative für Deutschland stelt een alternatief voor: dialoog en diplomatie in plaats van confrontatie en boycot.

*Olaf Opitz was ten tijde van de Val van de Muur in 1989 werkzaam voor het Oost-Berlijnse dagblad ‘Der Morgen’ en na de Duitse eenwording politiek redacteur van het weekblad ‘Focus’. Hij is nu columnist van internetmagazine Tichys Einblick en woont afwisselend in Berlijn en Leipzig.

Vertaling: Willy Hemelrijk

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Wat drijft kiezers zo massaal in handen van de Alternative für Deutschland? verscheen eerst op Wynia's Week.

Dit is interessant, ook al omdat Potter zelf links is. Hij schrijft dat hij opgroeide in het milieu van de techno-parties, punk en de subcultuur van de alternatieve kunst in Berlijn. In 2023 verscheen zijn eerdere boek Judenhass Underground dat hij samen met Stefan Lauer publiceerde. Ook toen werden boekpresentaties verstoord door linkse activisten. Het feit dat hij zelf links is, vraagt om een nadere toelichting die verder gaat dan Potter alleen. Wat hier gaande is in Duitsland en Nederland is het einde van de sociaaldemocratie.

taz

Opmerkelijk ook want Potter is een journalist die schrijft voor de taz, (Die Tageszeitung), een landelijke krant voortgekomen uit de alternatieve en links-progressieve milieus van de jaren zeventig. taz staat links van bijvoorbeeld de Frankfurter Allgemeine Zeitung en de Süddeutsche Zeitung. De thema’s zijn zoals te verwachten groen en progressief, mensenrechten, sociale bewegingen en migratie. Hij is ‘een van hen’, waarom dan deze regelrechte en persoonlijke aanval waar hij als fascist wordt neergezet?

De fetischisering van islamitische terreurorganisaties die Israël van de kaart willen vegen, zoals Hamas, Hezbollah, de Houthi’s en de Palestijnse Islamitische Jihad, is het kenmerk van de politieke identiteit van autoritair links geworden, schrijft Potter in zijn net verschenen boek Die neue autoritäre Linke.

Dit boek is zeer actueel nu Die Linke bij de deelstaatverkiezingen in Berlijn bijna een kwart van de stemmen binnenhaalde. Samen met de chef van de Palestijnse terreurorganisatie PFLP en de chef van de Issa Remmo-clan viert autoritair links zijn verkiezingsuitslag. Wie nu op Die Linke heeft gestemd, heeft in feite op Hamas gestemd. Met deze uitslag hebben Joden geen leven meer in Berlijn.

Sinds die beruchte 7^e oktober is de wereld ingrijpend veranderd. Red Media is een vergaarbak van anti-Israëlische, islamitische en anti-imperialistische activisten die sinds 7 oktober 2023 steeds antidemocratischer en autoritairder zijn geworden. Ze houden er een soort progressief zelfbeeld op na en richten zich tegen de democratie. Het taalgebruik en de symboliek van Hamas (de rode driehoek) wordt bewust overgenomen. De Duitse pers volgt volgens extreem links een blinde ondersteuning van Israël. Dat dit aantoonbaar onjuist is doet er niet toe. Duitsland is volgens hen een politiestaat die alle protest tegen Israël neerknuppelt.

Terreurverheerlijking

Demonstraties tegen het regeringsbeleid of tegen klimaatverandering zijn geïnfiltreerd door Hamas-activisten. Ook hier de simpele tegenstelling dader versus slachtoffer, het manicheïstisch wereldbeeld van goed en slecht. Terreurverheerlijking, vijandigheid naar de media en samenzweringsideologie gaan samen op.

Potter laat ook zien dat de losgeslagen retoriek van het geweld leidt tot brandstichting. Graffiti als ‘Brennt Gaza, brennt Berlin’ komt rechtstreeks uit de Gaza-hoek. Hij noemt ook de brandstichting bij de Bajszel kroeg in Berlijn waar ik hier eerder over schreef. Red media heeft als vast onderdeel ‘Talking with the Axis of Resistance’, een door Iran in het leven geroepen sjabloon. Daarin komen vertegenwoordigers van Hamas, Hezbollah en PFLP aan het woord.

Neues Deutschland

Op het Franz-Mehringplein in het Berlijnse stadsdeel Friedrichshain staat het Neues Deutschland-gebouw. Acht verdiepingen hoog, een kantoorgebouw zoals er zovelen zijn. Architectonisch niet de moeite waard, alleen de ingang wil monumentaal zijn. Het is een links bolwerk. Die Linke is voor een deel mede-eigenaar middels een Treuhandfirma.

In de DDR-tijd was Neues Deutschland de zetel van het SED-partijorgaan. Potter schetst het als het adres van het netwerk van autoritair links. Jarenlang werden er feestelijke bijeenkomsten gehouden door de terreurorganisatie PFLP, georganiseerd door het Duitse Palestina Comité, een plaatsvervanger van de door de EU verboden PFLP. De gewapende vleugel van de PFLP, de Abu-Ali-Mustafa-Brigade nam deel aan de Hamas-slachting op 7 oktober.

Samidoun

Op de dag dat Hamas Israël binnenvalt wordt er een congres gehouden waar in de pauze Samidoun-activisten baklava uitdelen om de aanval van Hamas te vieren. Het in 2011 opgerichte netwerk van Samidoun is al jaren actief in Duitsland maar is, anders dan in Nederland, in 2023 verboden. De leden van Samidoun in Duitsland hebben echter een nieuwe organisatie opgezet, Masar Badil, zo mogelijk nog radicaler.

Reeds in 2016 organiseerde de Palestinische Gemeinschaft in Deutschland (PGD) een bijeenkomst in het gebouw. Volgens de Duitse Verfassungsschutz bestaat het netwerk uit Hamas-aanhangers. De Duitse Kommunistische Partei (DKP) heeft er een kantoor. Ook de nostalgische DDR-vereniging houdt er kantoor.

Verschillende splintergroeperingen organiseren na 7 oktober in Kreuzberg een bijeenkomst onder het motto Glory to the Resistance. Ook Greta Thunberg is van de partij. De enige aan wie ze een interview geeft is Red Media. Op X haalt ze een half miljoen hits. Ook Francesca Albanese wordt uitgenodigd, maar laat het uiteindelijk afweten. Een andere sterspreker is Yanis Varoufakis, ooit minister van financiën in Griekenland, en nu de chef van de linkse beweging DiEM25. Varoufakis zegt toe, maar krijgt van de Duitse staat geen inreisvisum.

Dat kunt u binnenkort inhalen want hij is spreker op het G10 festival in december in de Amsterdamse Zuiderkerk, samen met de Lacan/Hegel/Marx-goeroe Slavoj Žižek. Varoufakis neemt deel via een livestream.

De afloop van de bijeenkomst in Kreuzberg is nogal ongebruikelijk, Salman Abu Sitta, een historicus die Hamas bewondert en in Duitsland een spreekverbod heeft, wordt letterlijk onderbroken, de politie strekt de stekker eruit en de bijeenkomst komt zonder stroom te zitten. Dat is meteen het einde van de bijeenkomst.

Marxisme

Maar laten we Slavoj Žižek niet onderschatten, ik noem hem ‘goeroe’ door de enorme aantrekkingskracht die hij heeft op academisch links. En Potters boek is niet te begrijpen zonder op zijn minst iets te zeggen over zijn inspiraties. Nicholas Potter verwijst in zijn boek naar Paul Mason, de Britse journalist en auteur die begon als trotskist en eindigde als radicaal sociaaldemocraat. Hij is voor Nicholas Potter de belangrijkste inspiratiebron. Mason staat dicht bij Žižek, ze zijn beiden gevormd door het marxisme, maar zijn bepaald niet dogmatisch. Datzelfde geldt voor Nicholas Potter.

Ze lijken me rug aan rug te staan met Jeremy Corbyn. Mason is overigens ook lid van de Labour Party. Die Linke en de Groenen in Duitsland staan dicht bij Corbyn. En die richting gaat in de fusie met GroenLinks de PvdA nu ook op, de richting van activistisch en autoritair links. De richting van de ‘intersectioneel feminist’ Sabine Scharwachter. Naar mijn idee het einde van de sociaaldemocratie.

Postkolonialisme

Potter verklaart de gekte van autoritair links deels door de postkolonialisme-studies die populair zijn aan de universiteit. Hij noemt dat het ‘anti-imperialisme van gisteren’, dat nu gemeengoed is geworden in een nieuwe setting. In deze ideologie zijn Hamas en Hezbollah bevrijdingsbewegingen, sociale bewegingen met andere woorden. Ook in Nederland zie je die waanzin groeien. En niet uitsluitend bij autoritair links. Dekolonisatie is een praktijk van de straat geworden. Een praktijk die massamoord en geseksualiseerd geweld goedpraat.

Maar er is meer aan de hand, zowel hier als in Duitsland. Potter verwijst naar zijn favoriete auteur Paul Mason om autoritair links te verklaren. Als je daar iets van wilt begrijpen, schrijft Potter, dan moet je je in de politieke erfenis van het stalinisme verdiepen. Het stalinisme heeft een nieuw leven gekregen in autoritair links. Volgens Mason begon dat al voor Stalin bij Lenin die een eenpartijstaat voorstond, beter: een eenpartijdictatuur. Dat deden ook Mao en Pol Pot. Potter schrijft dat die stalinistische partijstructuur nu bij autoritair links is beland. Hij volgt Mason die zegt dat er een lijn loopt van het stalinisme naar de rechtvaardiging van massamoord.

In de jaren ’30 heeft atalinistisch links de moordpartijen van Stalin altijd ontkend. Vanaf de jaren 1950 tot 1980 werden die moordpartijen gezien als een fout in een overigens juiste politiek. Ook de Nederlandse CPN was die mening toegedaan.

Antonio Gramsci en onze woordenschat

Minstens even belangrijk is Antonio Gramsci die de grondlegger is van wat we noemen ‘de lange mars door de instituties’. Je houdt de macht, hegemonie bij Gramsci, door een culturele hegemonie, je controleert de taal, bepaalt de woorden en de waarden waarmee het volk de werkelijkheid begrijpt. En precies dat proces is al langere tijd aan de gang en komt tot uitdrukking in de hedendaagse politiek. Die woorden zijn bij autoritair links onder andere intersectionaliteit, dekolonisatie, bevrijdingsbeweging, legitiem geweld, Joodse samenzwering, Axis of Resistance en anti-imperialisme.

We kiezen weliswaar de politiek maar niet de instituties als scholen, universiteiten, toelatingscommissies, selectieprocedures, de media, de rechterlijke macht en het cultureel establishment. Die mensen blijven allemaal zitten. Dat betekent niet dat ze allemaal dezelfde terminologie hanteren, integendeel, ieder heeft zijn eigen vocabulaire: klimaat, energietransitie, urgentie, stikstof, 10 nieuwe steden, etcetera. En iedereen neemt de hegemoniale woordenschat van de groep over. Niemand vraagt nog waar dit over gaat. Als we niet uit deze halfslaap wakker worden gaat het echt fout.

Nicholas Potter, Die neue autoritäre Linke. Eine akute Bedrohung für die demokratische Gesellschaft, dtv Verlag 2026

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Wie extreemlinks wil begrijpen moet zich verdiepen in het stalinisme verscheen eerst op Wynia's Week.

Meer staat

De politiek is onmachtig of wordt steeds minder gelegitimeerd: door het uitsluiten van kiezersgroepen bijvoorbeeld. Maar dat verhindert die zieltogende constellatie niet om steeds meer regels, verboden, boetes en belastingen te introduceren. De greep van de kiezer op de staat neemt af, maar de greep van de staat op de burger neemt toe.

In de Ruttejaren koos Nederland rechts, maar de regering regeerde links. Dat Ruttebeleid wordt door Rob Jetten voortgezet. Er is wel een Rutte-element aan toegevoegd: miljarden extra voor defensie. Ging het daarover bij verkiezingen? Nou, nee.

Eerlijk zijn tegenover de kiezer

Kiezers willen minder asielzoekers – in de meeste landen om ons heen gebeurt dat ook, hier niet. Kiezers zijn gesteld op de verzorgingsstaat. Het mag zo zijn dat het uitkeringsland hier en daar gestroomlijnd moet worden, maar dan moet je niet daarop bezuinigen omwille van Defensie – zonder te zeggen dat de WIA-premies in feite nodig zijn voor de NAVO.

Klimaat stond nooit bovenaan de lijstjes van de meeste kiezers, wel op die van politici. Nederland heeft zich in de greep van activisten en ecologen laten brengen met het wereldwijd unieke stikstofbeleid. De lobbycratie, het NGO-complex en de rechters regeren. En dat alles tegen de achtergrond dat we de macht ook nog eens hebben weggegeven: aan EU, aan VN, aan NAVO, aan de Raad van Europa.

Het stelsel kraakt

Kiezers reageren op eindeloos ongewenst en ongevraagd beleid door op ‘populistische’ partijen te stemmen, die vervolgens worden buitengesloten of zichzelf buitenspel zetten.

Het stelsel kraakt en de machtspartijen reageren daarop met (pogingen tot) partijverboden en inperking van de democratie. Zij maken van de populistische concurrentie het gevaar in plaats van de oorzaken bij zichzelf te zoeken en de redenen voor de populistische populariteit weg te nemen.

Wynia’s Week is er drie keer per week, vaak met video’s en podcasts. En dat allemaal gratis! De duizenden donateurs maken dat mogelijk. Wynia’s Week is onafhankelijk, ongebonden en broodnodig. Doe mee! Hartelijk dank!

Het bericht De onmachtige kiezer: u mag steeds minder, u moet steeds meer verscheen eerst op Wynia's Week.

In beide deelstaten was op heftige wijze campagne gevoerd. De verschillende partijen lagen nek-aan-nek in de peilingen of balanceerden juist op de afgrond van de kiesdrempel. Kortom: voor de liefhebbers van politiek spektakel was er veel te halen.

Ook de uitslagen hadden een historische dimensie. De gevestigde orde schudt op zijn grondvesten. Na deze septembermaand is de Bondsrepubliek zoals wij die kenden definitief voorbij.

Feodale traditie

Beginnen we bij Mecklenburg-Vorpommern. Geheel in de feodale tradities die het geboorteland van onze voormalige prins-gemaal Hendrik (1876-1934) altijd al kenmerkten, bestuurde de SPD de deelstaat als een soort privédomein. Onder leiding van voorvrouw Manuela Schwesig was de partij daar onbetwist heer en meester.

Dat Schwesig via schimmige constructies miljoenen uit Rusland het land wist in te sluizen, mocht de pret niet drukken. Ook subsidiefraude en per abuis verbrande papieren konden haar reputatie niet schaden. In de economisch zeer zwakke deelstaat was en is elk miljoentje welkom.

Dat Schwesig weinig verkeerd kan doen in de ogen van de kiezers blijkt wel uit de uitslag. Zij maakte van moeizame peilingen op de valreep nog een inhaalrace. De AfD won maar liefst 21,5 procent en werd met 38,2 procent de grootste. Maar de partij heeft geen absolute meerderheid kunnen veroveren. De SPD kan met 35,5 procent samen met de Linke (6,5) en de Grünen (5,7) blijven regeren. Het goede resultaat van de SPD is geheel en al verbonden aan de persoon van Schwesig en heeft weinig relatie met de zieltogende sociaaldemocratie in de rest van Duitsland.

Grote schok

Op zich dus geen verrassingen ten opzichte van de peilingen, maar de grote schok is natuurlijk het feit dat de CDU onder de kiesdrempel van 5 procent is gebleven. De christendemocraten zijn al sinds 1949 het fundament van de Duitse democratie. De partij die in 1989-1990 met vaste hand de voormalige DDR liquideerde en de Oost-Duitsers een nieuwe Heimat in de soziale Marktwirtschaft wist te geven. Uitgerekend die partij is voor het eerst in de geschiedenis van de Bondsrepubliek niet langer vertegenwoordigd in een van de deelstaatparlementen. Veel dramatischer kan de teloorgang van de Duitse Volksparteien niet worden gesymboliseerd.

De eens zo trotse CDU van Konrad Adenauer, Helmut Kohl en Angela Merkel heeft definitief de aansluiting bij het politieke midden en rechts verloren. Onder de kiesdrempel blijven betekent dat je op de vuilnisbelt van de Sonstige (de ‘overige partijen’) terecht bent gekomen. De liberale FDP ligt daar al langer, op sterven na dood, en krijgt nu dus gezelschap van de illustere CDU.

Ook in Berlijn vonden zondag verkiezingen plaats en ook hier stonden spanning en sensatie op het programma. De CDU-burgemeester faalde totaal tijdens een stroomuitval afgelopen januari en stond er in de peilingen niet al te best voor. Met een verlies van een kleine 10 procent viel de schade zelfs nog mee. In de betere buitenwijken werd nog volgens de oude conventies gestemd. De AfD deed het in het traditioneel linkse Berlijn niet eens zo slecht: met een winst van ruim 7 procent kwam de partij op 16,3 procent. Dat is onder het gemiddelde van de landelijke peilingen, maar toch.

De grote sensatie in Berlijn was de winst van die Linke. Deze radicaal-linkse populistische partij wist op grote schaal kiezers van SPD en Grünen in te palmen. Maar hoe links zijn ze bij die Linke eigenlijk? Hun Rusland-standpunt ligt tamelijk dicht bij dat van de AfD. Ze veroordelen de Russische inval, maar daar blijft het dan ook bij. Ze zijn overtuigd pacifistisch, tegen wapenleveranties aan Oekraïne, en zijn strikt tegen de herinvoering van de dienstplicht.

Hoe sociaal ze zijn bij die Linke is eveneens de vraag, want met hun draconische voorstellen tegen projectontwikkelaars jagen ze de laatste investeerders in woningbouw de stad uit.

Hamas en Clans

Ronduit pijnlijk voor het aanzien van de Bondsrepubliek is het standpunt van die Linke inzake Israël en Hamas. Delen van de partij zien de islamitische terreurorganisatie als een legitieme verzetsbeweging. Even symbolisch als gênant was de aanwezigheid van een bekende Hamas-propagandist op een Wahlparty van die Linke in stadsdeel Neukölln. Dat de man in kwestie ook nog gelieerd wordt aan de georganiseerde misdaad van zogeheten Clans maakte het nog saillanter.

In theorie zou een coalitie van CDU, SPD en Grünen de stad met een heel kleine meerderheid kunnen gaan regeren. Maar de Grünen hebben al laten weten dat ze wel met die Linke in zee willen. Of de SPD de lokroep van het pluche kan weerstaan, is zeer de vraag.

Historische breuk

De pijnlijke ondergang van de CDU in Mecklenburg-Vorpommern is een signaal dat de Bondsrepubliek zoals wij die kennen aan het verdwijnen is. Dat geldt a fortiori tevens voor de uitslag in Berlijn. Uitgerekend in de hoofdstad van het land komt waarschijnlijk een regering aan de macht onder leiding van een partij die wil breken met alle basisprincipes van de Bondsrepubliek. Om te beginnen met Adenauers Westbindung: trouw NAVO-lidmaatschap en integratie in de EU om de democratie overeind te houden en de Russen buiten de deur. Ook staat die Linke model voor een breuk met Adenauers toenadering tot de Joden en de staat Israël. Dat was het begin van Wiedergutmachung en de lange pijnlijke weg van Vergangenheitsbewältigung.

Merkel verklaarde ooit het bestaan van Israël tot een kerndoel van de Duitse buitenlandse politiek. Maar nu gaan zich pijnlijke taferelen afspelen wanneer er hoog bezoek uit Israël naar Berlijn komt. Uit hoofde van haar functie als burgemeester zal Linke-voorvrouw Elif Eralp dan toch aanwezig moeten zijn. Daarbij zullen de wanvertoningen in het Amsterdam van haar collega Femke Halsema verbleken.

Moet het ergste nog komen, zoals Schopenhauer zei? Er komen hoe dan ook altijd weer nieuwe verkiezingen aan. Zo gaat dat nu eenmaal in een democratie.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht We krijgen nieuwe buren. Want de oude Bondsrepubliek is bezig te verdwijnen verscheen eerst op Wynia's Week.

Opstand van de Ossi’s

Ruim 10 jaar geleden, in juli 2015, leek de Duitse wereld nog in orde. In Oost-Duitsland peilde de CDU van bondskanselier Angela Merkel 35%; Die Linke – nazaten van de autocratische DDR-regeringspartij SED – 22%; de sociaaldemocratische SPD 21% en Alternative für Deutschland (AfD), toen nog een euro-kritische partij, 6%.

De rollen zijn nu omgekeerd. AfD wordt in Oost-Duitsland gepeild op 45%, de CDU op 12%, Die Linke op 15%, de SPD op 9%. Er dreigt een opstand van de ‘Ossi’s tegen de politieke machthebbers in Berlijn.

De oorzaak is het ‘Wir schaffen das’ van bondskanselier Merkel in de zomer van 2015 waarbij Duitsland zijn grenzen wagenwijd opende voor asielzoekers uit het Midden-Oosten, grotendeels Syriërs. Duitsers konden eindelijk ‘het goede’ doen. Zelfs Bild Zeitung opende haar hart met de actie ‘Wir Helfen’, #refugeeswelcome. Het Hongarije van premier Orban verdedigde de Schengen-grens, tevergeefs. Oostenrijk stuurde ‘refugees’ door en Duitsland werd plotsklaps de ‘Moeder Theresa’ van Europa.

De rekening van die politieke naïviteit wordt nu betaald. Uitgerekend door Oost-Duitse kiezers die volgens veel West-Duitsers met hún belastinggeld weer op de been zijn gebracht. Zij vangen zelf weinig asielzoekers op omdat, volgens een fiscale verdeelsleutel, vooral rijkere deelstaten dat moeten doen.

Oost-Duitse subcultuur

Het bleek moeilijk voor Oost-Duitsers een ‘eigen identiteit’ uit te drukken omdat 40 jaar DDR (1949-1990) bestond uit politieke grootspraak en gewapende grenswachters. Leuzen uit een voetbalstadion zijn niet representatief maar wel relevant. Aanhangers van de club Dynamo Dresden scandeerden onlangs ‘Ost, Ost, Ost-Deutschland’. Was het een uiting van een Oost-Duitse identiteit, een verbindend slachtofferschap? Wie de Duitse Bundesliga bekijkt, ziet weinig Oost-Duitsland. FC Union Berlin is de enige van 18 ploegen in de Bundesliga met een DDR-verleden. RB Leipzig werd opgericht in 2009, met geld van Red Bull.

De Bundesliga reflecteert nationale verhoudingen. In de nationale Duitse ploeg is er momenteel 1 speler, Maximilian Beier, die uit de ex-DDR komt. Veel Oost-Duitsers hebben het gevoel dat ze er niet bij horen, ‘abgehängt’, en zo ontstaat een Oost-Duitse subcultuur, een rijke kiezersbron voor AfD. En ten dele ook voor Die Linke; opvangtehuis van Duitsers die de DDR bestuurden, radicaal socialisme bepleiten en intussen ook antisemitisme aan hun repertoire hebben toegevoegd. De harde kern van Die Linke is Oost-Berlijn waar DDR-kaders woonden.

Aufbau-Ost

Niet alleen de immigratiegolf breekt Duitsland op, ook de wijze van hereniging zette bij Oost-Duitsers kwaad bloed. Verpakt als ‘hereniging’ was het eigenlijk een vriendelijk gepresenteerde ‘vijandige overname’. West-Duitsers vinden Oost-Duitsers ondankbaar voor de circa 2 biljoen euro aan netto-transfers die van West naar Oost vloeiden voor de ‘Aufbau-Ost’. Gevolg is dat autosnelwegen in Oost-Duitsland beter zijn dan in West-Duitsland.

Na de val van de muur werd de Treuhand opgericht om de DDR-economie te privatiseren naar Westers model. De Treuhand werd vrijwel volledig bestuurd door West-Duitsers; er zat maar 1 Oost-Duitser in het hoofdbestuur.

West-Duitsers zagen Oost-Duitsers vooral als ‘stoorzenders’ die het best op lager niveau bleven. Met de privatisering raakte 84% van Oost-Duitse bedrijven in handen van West-Duitsers, 10% ging naar het buitenland en slechts 6% bleef Oost-Duits. In de ogen van Oost-Duitsers was de Treuhand een ‘Kolonialbehörde’. De Westerse mogendheden gaven na de Tweede Wereldoorlog West-Duitsland méér ruimte voor economisch herstel dan West-Duitsland deed voor Oost-Duitsland. De Oost-Duisters hebben dat nooit verwerkt, deze ‘economische roof’. Wie de inkomensverdeling in Duitsland bestudeert, ziet dat Oost-Duitsland één grote lage inkomenszone is.

Polen haalt Oost-Duitsland in

Bovendien is buurland Polen, met een jaarlijkse groei van 3%, bezig het welvaartsniveau van Oost-Duitsland te passeren. Arbeidsmigratie ging vroeger van Polen naar Duitsland; nu begint het omgekeerde. Het bbp per hoofd van de bevolking in Oost-Duitsland is circa 30.000 euro, mede dankzij subsidies vanuit West-Duitsland. Polen haalt met 29.000 euro bbp per hoofd de buren in, zonder subsidies. De Poolse economie stijgt zó snel dat experts verwachten dat zij in 2031 het Verenigd Koninkrijk overtreft. Wat een enorm feit zou zijn.

Polen werd, onder politiek-intellectuele leiding van Leszek Balcerowicz, voormalig hoofd van de Poolse centrale bank, op het spoor van een liberale economie gezet. Oost-Duitsland bleef na de hereniging gewoon planeconomie. Duitsers grapten vroeger over een ‘Polnische Wirtschaft’ (een rommeltje). Nu lachen de Polen; voor Oost-Duitsers resteert droog genadebrood. Dat bijt.

Weer geen eigen stem

Ook in de media kwamen Oost-Duitsers niet aan de bak. De Treuhand verkocht de Oost-Duitse media aan West-Duitse mediabedrijven met hoofdkwartieren in Essen, Hannover, Köln, Hamburg. West-Duitsers bepaalden het zelfbeeld van de Oost-Duitsers die, na de Nazi-tijd en DDR-heerschappij, wéér geen eigen stem konden laten horen. Berichtgeving over Oost-Duitsland was meestal neerbuigend en betweterig. Door de financiële overmacht van West-Duitse mediabedrijven werd alle media uit Oost-Duitsland de nek omgedraaid. Oost-Duitsers mochten West-Duitse verhalen over ‘Jammer-Ossi’s’ lijdzaam aanhoren.

Dit is voldoende cultureel explosief voor een politieke tijdbom, maar de mentale explosie volgde pas op het #refugeeswelcome in 2015 van uitgerekend Angela Merkel; de eerste Bondskanselier van Oost-Duitse herkomst die kennelijk haar eigen ‘Ossi’s’ niet (meer) kende.

In 2015 wisselde AfD het geweer van schouder; van eurokritiek naar kritiek op de immigratiegolf. Hoewel Oost-Duitsland naar verhouding veel minder asielzoekers opneemt dan West-Duitsland, kwam het fenomeen cultureel veel harder aan. Het vertoonde dezelfde reflex als Oost-Europa dat geen islamitische asielzoekers accepteert; van Polen tot Tsjechië, Slowakije en Hongarije (zelfs niet onder de nieuwe premier na Orban). Om Oost-Duitsland stond ooit een muur; immigratie was beperkt tot enkele politieke vluchtelingen. Onwettige ‘emigratie’ was levensgevaarlijk.

Oost-Duitsers groeiden zo op in een klein, ommuurd wereldje: huisje, tuintje, Trabantje. De enige buitenlanders die er in groten getale bivakkeerden waren Sovjet-militairen die echter ver van de bevolking werden gehouden.

Desastreus energiebeleid

In het algemeen zijn Oost-Duitsers niet zozeer pro-Russisch, maar ze zien het ‘Amerikaans militarisme’ als groot gevaar, ooit ingepeperd door jarenlange anti-Amerikaanse propaganda in de DDR. Dat is terug te zien bij de huidige Oost-Duitse partijen zoals Die Linke, de partij van Sahra Wagenknecht, BSW, en ook bij AfD.

De laatste heeft tegelijk goede relaties met het Witte Huis en volgt de lijn van Donald Trump die ook een einde aan de oorlog in Oekraïne bepleit. De regering van Merz is juist steunpilaar van Oekraïne. Hoe langer de oorlog duurt hoe geringer het draagvlak in de Duitse bevolking dat zelf financieel lijdt onder een desastreus energiebeleid en de-industrialisering, óók ingezet door Angela Merkel.

Parteiverbot

De cocktail van (islamitische) immigratie, peperdure energie en industriële exodus ondermijnt intussen ook West-Duitsland. Gevolg: AfD begint er te groeien als protestpartij; zoals bleek bij recente gemeenteraadsverkiezingen in Nedersaksen, zij het minder sterk dan in Oost-Duitsland. Sommige kopstukken van de CDU en links Duitsland eisen een ‘Parteiverbot’ van AfD. Hoe democratisch is het verbieden van de grootste partij?

Een wankelend Duitsland in het midden van Europa wordt vanzelf een Europees probleem. Zoals Heinrich Heine het al stelde in 1843: ‘Denk ich an Deutschland in der Nacht, dann bin ich um den Schlaf gebracht’.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Duitsland wankelt onder druk van immigratie, peperdure energie en industriële exodus verscheen eerst op Wynia's Week.

De bijdrage van Saksen-Anhalt aan het bnp van Duitsland bedraagt een luttele 1,8 procent. Ter vergelijking: het bnp van Beieren is tien keer zo hoog met zes keer zoveel inwoners. Er wonen in Saksen-Anhalt nauwelijks meer dan twee miljoen mensen (2,5 procent van alle Duitsers) en de enige twee steden van betekenis zijn Magdeburg en Halle, met elk nauwelijks meer dan 200.000 inwoners.

De deelstaat is typische Oost-Duitse Provinz: een structureel krimpende bevolking en een leeglopend platteland. De ooit bloeiende industrie verkeert in zwaar weer want zowel chemie als automotive hebben te maken met sterke buitenlandse concurrentie en lijden onder de hoge energieprijzen. Kortom: ideaal jachtterrein voor de AfD.

Ingewikkeld kiesstelsel

De belangstelling, in binnen- én in buitenland, voor de verkiezingen in deze relatief onbelangrijke deelstaat had uitsluitend te maken met de niet geringe kans dat de rechts-populistische AfD hier een historische overwinning zou kunnen boeken. Maandenlang voerde de partij de peilingen aan. In de loop van de zomer werd zelfs de grens van 40 procent overschreden.

Daarmee nam de kans toe dat de AfD in haar eentje een regering zou kunnen vormen. Dit laatste was afhankelijk van de resultaten van met name de kleine partijtjes. Wie onder de kiesdrempel van 5 procent zou blijven, komt immers niet in het parlement. Die stemmen gaan linea recta de prullenmand in. Daarmee neemt het relatieve gewicht van de grotere partijen toe. Dankzij deze ingewikkeldheden van het Duitse kiesstelsel kan een partij met minder dan 50 procent toch een meerderheid in zetels halen. Sterker nog: vanaf 43 procent kan al voldoende zijn om alleen te gaan regeren.

De peilingen van de ‘kleintjes’ werden met extra spanning in de gaten gehouden omdat het kleine Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) kort voor de verkiezingen te kennen had gegeven om een regering met de AfD te zullen gedogen. Natuurlijk wees de AfD-lijsttrekker dit aanbod af. Niet uit principe, maar hij wilde natuurlijk voorkomen dat twijfelende kiezers hun stem aan de links-populistische BSW zouden geven.

Op basis van de voorlopige uitslagen blijkt de afstraffing van de gevestigde orde nog groter te zijn dan gevreesd. De AfD heeft 43,8 procent gescoord en de christendemocraten zijn met 17,2 procent meer dan gehalveerd en zelfs onder de slechtste peilingen gebleven.

Klein links was relatief stabiel. De BSW, de partij van Sahra Wagenknecht lijkt in de peilingen net boven de kiesdrempel van 5 procent uit te komen. Dat zijn hele essentiële procenten omdat zij daarmee de AfD van een absolute meerderheid afhoudt. Dat maakt de vorming van een regering buitengewoon ingewikkeld.

Een reprise van de huidige ‘Deutschland-Koalition’, bestaande uit CDU, SPD en FDP is uitgesloten, omdat de liberale FDP is weggevaagd en niet meer dan 2,5 procent heeft gekregen. Daarom zijn er nu nog drie opties over. Óf een minderheidsregering van de gevestigde partijen óf een regering bestaande uit de AfD al dan niet met gedoogsteun van BSW. Een derde optie is dat uit de andere partijen individuele afgevaardigden overlopen naar de AfD.

Geen hartelijke sfeer

De vorming van een minderheidsregering van de CDU, SPD, Grünen en Linke is eveneens denkbaar. Op basis van de voorlopige cijfers hebben deze partijen samen evenveel zetels als de AfD. Probleem bij deze optie is dat de CDU voor de verkiezingen een banvloek heeft uitgesproken over Die Linke. Máár… in een noodsituatie – en daarvan is nu zeker sprake – willen de christendemocraten eventueel wél steun van Die Linke accepteren om een minderheidsregering overeind te houden. Bovendien mogen daar geen speciale eisen of privileges tegenover staan. Deze eis geeft weinig blijk van groot optimisme en weinig realisme want juist Die Linke is heel goed in het uitbuiten van de politieke noodsituaties van andere partijen.

Bovendien: hoe hartelijk zal de sfeer zijn? Onlangs nog noemde de partijvoorzitter van Die Linke de CDU als een ‘fascistische’ partij. Een minderheidsregering vormen, die ook nog eens afhankelijk is van een partij die Hamas openlijk een sympathieke organisatie vindt, is een heel wankele basis voor serieus bestuur. Vermoedelijk zal dit menig christendemocraat een brug te ver zijn. Bij veel kiezers zal het alleen maar het beeld van een falende politieke klasse bevestigen.

De tweede optie op basis van de huidige cijfers is de vorming van een regering door de AfD. Met de behaalde 43,8 procent krijgt de partij te weinig zetels voor een absolute meerderheid in de Landtag. Maar BSW heeft al toegezegd te willen onderhandelden. Ook heeft de lijsttrekker van de AfD te kennen gegeven dat hij openstaat voor gesprekken met iedereen. In een minderheidsregering heeft hij geen zin in, dan liever nog nieuwe verkiezingen.

De derde optie van een AfD-regering dankzij overlopers is niet zo vergezocht. In Duitsland heeft het wisselen van partij een lange traditie. Al dan niet tegen betaling willen parlementariërs nog wel eens van kleur verschieten. Gezien het gemor aan de basis van de CDU/CSU over de Brandmauer is dit een reële optie.

Met andere woorden: het zou binnen de christendemocraten wel eens tot een opstand kunnen komen omdat de Brandmauer de partij op termijn buitenspel zet. Bovendien heeft de Brandmauer geen zier geholpen om de AfD af te remmen, eerder is het tegendeel het geval.

Historische dag

Hoe het precies verder gaat staat nog even in de sterren geschreven, maar nu is al zeker dat de verkiezingsuitslag van 6 september 2026 een historische dag is in de Duitse politiek. Voor het eerst in de geschiedenis van de Bondsrepubliek zou het kunnen dat een rechts-populistische partij een regering gaat vormen.

Weliswaar gebeurt dat in een getalsmatig onbelangrijke deelstaat, maar de symbolische betekenis is nauwelijks te overschatten. De gevestigde orde zoals we die in Duitsland kennen sinds 1949 schudt op zijn grondvesten. De eeuwige regeringspartijen CDU en SPD zijn in het nauw gedreven en dreigen zelfs op de mestvaalt van de geschiedenis terecht te komen.

Overleeft Merz?

Voor sommige waarnemers is deze uitslag het bewijs dat bewoners van de voormalige DDR niet helemaal goed bij hun hoofd zijn, maar dat is kletskoek. Het draait in de Duitse politiek maar om één ding en dat is het migratievraagstuk. Zolang dat niet is opgelost, zal de AfD alleen maar groeien. Niet alleen in Oost maar ook in West. Niet voor niets is de partij al vele maanden de grootste van het land en op weg naar 30 procent in de peilingen. De roep om een verbod van de AfD maakt duidelijk hoe wanhopig de situatie inmiddels is.

Ongetwijfeld zal deze uitslag ook gevolgen hebben voor de coalitie in Berlijn. Wie goed luistert, hoort het knarsende geluid van de messen die worden geslepen om de bondskanselier in zijn rug te steken. Iemand moet immers de schuld krijgen van dit enorme debacle. Of zoals Schiller ooit dichtte: ‘Der Mohr hat seine Schuldigkeit getan, der Mohr kann gehen.’ In deze woke tijden is het woord Mohr in Duitsland natuurlijk taboe. Vervang het daarom maar door ‘Merz’.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Het is heel simpel: zolang de migratie niet wordt gestopt, zal de AfD blijven groeien, óók in het westen van Duitsland verscheen eerst op Wynia's Week.

Tot 2022 werden de Zweden Democraten ook door (centrum-)rechtse partijen nog buitengesloten, maar sindsdien regeren ze als invloedrijke gedoogpartner mee. Het bendegeweld werd sindsdien door de rechtse regering met enig succes bestreden en er kwam een strenger immigratie- en remigratiebeleid. Maar links in Zweden lijkt te profiteren van de hoge inflatie, onder meer een gevolg van hoge energieprijzen en van hoge defensie-uitgaven.

Politicoloog en historicus KEMAL RIJKEN kent zowel de Zweedse als de Duitse – en de Nederlandse – politieke situatie goed en pleit er in deze video van WWTV voor dat Nederland leert van de Zweden. Dat geldt dan met name voor de Zweedse ‘blokvorming’.

Lessen voor Jetten

Waar nu weer het kabinet-Jetten aanmoddert zonder duidelijke steun in het parlement is de situatie in Zweden duidelijker. Er zijn daar weliswaar 8 partijen, maar die zijn verdeeld in 2 duidelijke blokken van partijen die ook op langere termijn voor elkaar kiezen. Dat is ook democratischer, want de kiezer weet voor de verkiezingen waar hij of zij aan toe is.

Een dergelijke langdurige en betrouwbare blokvorming maakt het vooral voor een minderheidsregering ook makkelijker te regeren dan nu in Nederland het geval is. Daarbij moet wel worden gezegd dat Zweden de Eerste Kamer heeft afgeschaft, wat het regeren voor een minderheidskabinet ook simpeler maakt.

Twee of drie Nederlandse ‘blokken’?

Waar ‘Zweedse’ blokken in Nederland uit zouden kunnen bestaan? Kemal Rijken zou dan uitgaan van drie blokken: rechts, midden/middenrechts en links. Waarbij discussie kan ontstaan over de vraag of de VVD bij rechts of midden hoort en of Forum voor Democratie zich überhaupt mag aansluiten bij zo’n combinatie. In het geval van twee blokken (links en rechts) zou de VVD bij rechts horen en komt met name het CDA voor een dilemma te staan.

De video is ook te beluisteren als podcast

Wynia’s Week is uniek: gratis en voor iedereen, mogelijk gemaakt door de donateurs. Hartelijk dank!

Het bericht Zo kan een sukkelend Nederlands minderheidskabinet Zweedse lessen trekken verscheen eerst op Wynia's Week.

Massale bewapening

Twee keer eerder, in de twintigste eeuw, bewapende Duitsland zich massaal. In beide gevallen was dat voorafgaand aan een wereldoorlog. In de jaren voor de Eerste Wereldoorlog werd staal- en wapenproducent Krupp de grote monopolist in het toenmalige keizerrijk – daarbij aangespoord door de Duitse keizer zelf – en bouwde het zo’n beetje alle toenmalige bewapening: van complete slagschepen tot kanonnen en munitie. Rivalen werden door Krupp ondermijnd en stiekem opgekocht, zoals de kleinere maar innovatieve fabriek van Ehrhardt – later bekend als Rheinmetall.

In de jaren dertig bouwde Nazi-Duitsland opnieuw een groot leger op en weer kreeg Krupp een sleutelrol, al waren er inmiddels ook andere wapensystemen – zoals gevechtsvliegtuigen en tanks – en andere bedrijven in beeld. En nu, in de jaren twintig van deze eeuw, is het land opnieuw aan het herbewapenen geslagen en lijkt het het grootste en machtigste conventionele leger van Europa te krijgen.

Sinds de Russische inval in Oekraïne in 2022 is de Duitse defensie een hoognodige inhaalslag begonnen. Orders voor eigen gebruik en voor Oekraïne – vooral munitie, luchtverdediging, sensoren en pantservoertuigen – zijn verveelvoudigd. Krupp zelf bestaat niet meer, maar haar oude dochterbedrijf Rheinmetall is nu de barometer van de transformatie van de Duitse defensie-industrie. In 2025 boekte het bedrijf een omzet van bijna 10 miljard, een stijging van bijna 30% ten opzichte van 2024. Voor dit jaar groeit de omzet naar verwachting opnieuw met minstens 30%.

Maar het gaat niet alleen om orders. Een van de belangrijkste veranderingen sinds 2022 zit hem in het feit dat de Duitse defensiesector over de hele linie nieuwe industriële capaciteit opbouwt. Kijk naar de nieuwe munitiefabriek van Rheinmetall in Unterlüß, waar met bijna €500 miljoen investering ongeveer 500 directe banen zijn geschapen en 350.000 155-mm granaten per jaar kunnen worden gemaakt. Rheinmetall wil rond 2030 wereldwijd ongeveer 1,5 miljoen 155-mm granaten per jaar produceren. Ter vergelijking: de productie van die granaten steeg van 70.000 in 2022 naar – zo is de verwachting – ongeveer 1,1 miljoen in 2027, een spectaculaire capaciteitsuitbreiding. Die industriële opbouw is daarmee geen tijdelijke Oekraïne-piek meer, maar een structurele industriële expansie.

Industriële herstructurering

Rheinmetall heeft ook buiten Duitsland de productiecapaciteit voor uiteenlopende defensieproducten sterk uitgebreid, onder meer in Spanje, Hongarije, Litouwen, Australië, Zuid-Afrika, Italië en het Verenigd Koninkrijk. Daarmee bouwt het concern bewust aan een Europees en wereldwijd productienetwerk. En Rheinmetall is niet het enige bedrijf dat deze strategie voert. De Duitse defensie-industrie richt zich niet alleen op orders van de eigen overheid en op export vanuit eigen land, maar creëert rond de Duitse moederbedrijven een internationaal netwerk van productievestigingen. Dat biedt een belangrijk strategisch voordeel: deze buitenlandse faciliteiten kunnen in de toekomst ook voor andere klanten produceren, zonder dat daarvoor de productiecapaciteit in Duitsland hoeft te worden aangesproken.

De Duitse defensie-industrie, waarvan Rheinmetall slechts één voorbeeld is, is in feite bezig aan een industriële herstructurering: bestaande wapenbedrijven groeien zeer snel, automobielbedrijven en toeleveranciers schuiven gedeeltelijk richting defensie, er worden nieuwe fabrieken gebouwd, buitenlandse bedrijven vestigen zich in Duitsland en Duitse concerns bouwen tegelijk capaciteit op in andere Europese landen.

Geen compleet nieuwe fabrieken

Ja, Duitsland wordt nu zelf ook een vestigingsland voor de internationale defensie-industrie. Buitenlandse topbedrijven, zoals onder meer het Noorse Kongsberg en het Zuid-Koreaanse Hanwha Aerospace, vestigen activiteiten in Duitsland of zoeken Duitse productiepartners.

Duitsland heeft inmiddels voldoende geld gereserveerd en orders uitgezet bij die industrie. De bottlenecks zitten in het verkrijgen van voldoende personeel, machinecapaciteit, explosieven, chemicaliën en andere materialen, motoren, elektronica, vergunningen, elektriciteit/infrastructuur en gespecialiseerde toeleveranciers. Dat betekent dat de groei van de sector waarschijnlijk steeds meer via overnames, joint ventures en conversie van bestaande industriële capaciteit zal plaatsvinden, en minder door het bouwen van compleet nieuwe fabrieken.

Duitsland heeft immers een enorme industriële infrastructuur die technisch uitstekend aansluit bij defensie: producenten van staal, aluminium, composieten, machines, keramiek, hydraulische systemen, motoren, transmissies, kabels, optica, elektronica, sensoren, software, naast automotive productielijnen, kwaliteitscontrole en logistiek: eigenlijk alles wat je nodig hebt voor een uitdijende defensie-industrie. De Duitse auto-industrie heeft bovendien zoals bekend een probleem: de traditionele productievolumes staan onder druk en capaciteit komt beschikbaar voor andere doeleinden.

Rheinmetall kondigde in februari 2025 aan twee voormalige Duitse automotive-fabrieken, in Berlijn en Neuss, om te vormen tot defensieproductielocaties. KNDS Deutschland doet iets vergelijkbaars met haar toeleveringsketen en opende in april 2026 in München een nieuwe productielijn voor haar Boxer pantservoertuigen in partnerschap met Dräxlmaier, een grote Duitse automotive supplier. Die gaat tien Boxer aandrijfmodules per maand produceren.

Duitse economie groeit weer

Het zal daarom niet verbazen dat de defensie-industrie sinds 2025 merkbaar zwaarder is gaan wegen in de Duitse economie. In 2026 is de sector zelfs zeer waarschijnlijk mede verantwoordelijk voor de omslag van jarenlange stagnatie naar lichte groei bij onze oosterburen, al is de sector nog lang niet groot genoeg om dé groeimotor van Duitsland te worden.

Wat gebeurt er nu? In het vierde kwartaal van 2025 groeide de Duitse Wirtschaft weer, met een nog wat magere 0,2%. Maar in het eerste kwartaal van dit jaar kwam daar nog eens een groei van 0,4% bij en in het tweede kwartaal nog eens 0,3%. Dat lijkt klein, maar voor Duitsland is het belangrijk en is het een keerpunt: de economie groeit weer, terwijl de industriële basis lange tijd onder druk stond. En defensie speelt daar rechtstreeks én indirect in mee. Want tegelijk met deze groei steeg de overheidsconsumptie, zegt het Statistisches Bundesamt (Destatis), door hogere federale uitgaven. En daar horen de fenomenaal gegroeide defensie-uitgaven natuurlijk bij.

Zichzelf versterkende groeicyclus

De Duitse herbewapening fungeert daarmee gedeeltelijk als een industriële stimulerings-politiek. Niet omdat Berlijn dat oorspronkelijk als economisch stimuleringsprogramma heeft bedacht, maar omdat defensie nu vraag creëert richting toeleveranciers in delen van de industriële economie die onder druk staan. Wat betekent dat voor de toekomst?

Als Duitsland de komende jaren in dit tempo blijft investeren in defensie én in de bijbehorende industriële capaciteit, kan een zichzelf versterkende groeicyclus ontstaan. Duitsland beschikt immers al over een van de grootste en meest complete industriële ecosystemen ter wereld. De Duitse defensie-industrie zou daardoor tussen 2026 en 2035 kunnen uitgroeien tot een sector met €150–200 miljard aan jaarlijkse directe en indirecte economische activiteit, vergelijkbaar met de omvang van een middelgrote Duitse industriële cluster. Als je ook de toeleveranciers uit de automotive-industrie, staal, chemie, machinebouw, elektronica en logistiek meetelt, is de economische betekenis van de defensieopbouw aanzienlijk groter dan de omzet van de klassieke defensiebedrijven.

Duitsland is ook hard op weg om zowat elk conventioneel wapensysteem te kunnen bouwen, van raketten en drones, luchtafweer, geschut, tanks, pantservoertuigen, gevechtsvliegtuigen, onderzeeboten en andere marineschepen tot munitie, sensoren, radars, etc. – dankzij prime contractors als Rheinmetall, KNDS Deutschland, Diehl Defence, Hensoldt, TKMS, Airbus Defence, MTU, RENK, OHB, Rohde & Schwarz en ESG en natuurlijk tientallen grote en middelgrote toeleveranciers.

Maar die defensie-industrie zal in – tegenstelling tot de twee eerdere herbewapeningsgolven van het land – eerder uitgroeien tot de kern van een internationaal netwerk dan tot een traditionele nationale industrie, met rond 2035 (op basis van aangekondigde en getekende opdrachten) als grootste klanten en productiepartners landen als Italië, Canada, Oekraïne (grotendeels door NAVO-landen gefinancierd), Noorwegen, Nederland, het VK en Roemenië. Nederland is overigens industrieel maar gedeeltelijk goed aangehaakt aan dit ecosysteem, hoofdzakelijk voor de productie van rijdend materieel voor de Koninklijke Landmacht (die volledig in de Duitse Bundeswehr is geïntegreerd).

Is hiermee een monster gecreëerd?

Maar rond 2035 kan de omzet van de Duitse wapenindustrie zomaar verdrievoudigd zijn en kan de sector goed zijn voor misschien 3–4% van de Duitse economie, in plaats van de relatief kleine niche-industrie die het tot voor kort was. In dat jaar zou Duitsland bovendien wel eens de tweede of in ieder geval de derde wapenproducent ter wereld kunnen zijn, vóór Frankrijk en op gelijke hoogte met China, als de Duitse budgetten en industriële investeringen blijven groeien. Die positie zal het land niet alleen te danken hebben aan extra geld, maar juist vanwege de aanwezigheid van de eerder genoemde prime contractors en hun enorme industriële toeleveringsbasis.

De oorlog in Oekraïne heeft Duitsland niet alleen gedwongen meer wapens te kopen, maar heeft tot de groei van een industriële capaciteit geleid waarmee het langdurig een grote conventionele oorlog kan voeren. De tijd zal leren of Berlijn daarbij mogelijk en passant een monster heeft gecreëerd in de vorm van een sector die haar groeispurt dankt aan spanningen en conflicten en die – in geval van detente met Rusland – op zoek zal moeten naar nieuwe markten om de investeringen terug te verdienen en haar aandeelhouders tevreden te houden.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Duitsland wordt opnieuw het wapenarsenaal van Europa verscheen eerst op Wynia's Week.

Anno 2026 debatteert het herenigde Duitsland over een ‘Parteiverbot’ voor Alternative für Deutschland (AfD), in de peilingen ruimschoots de grootste partij. Het Bundesamt für Verfassungsschutz bespioneert – als grondwetpolitie – leden van de AfD. Een ZDF-journalist ondervroeg onlangs Alice Weidel, AfD-fractieleider in de Bondsdag, zoals de Stasi ooit dissidenten ondervroeg.

Critici hebben een remedie: op de Berlijnse Muur volgt de ‘Brandmauer’, met als doel AfD buiten elke vorm van (mede)bestuur te houden. Het is echter niet uitgesloten dat de AfD op 6 september bij de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt (hoofdstad Magdeburg) niet alleen de grootste wordt, maar tevens een meerderheid van de zetels in de Landtag haalt. Op de cover van Der Spiegel werd AfD-lijsttrekker Ulrich Siegmund daarom ‘der gefährlichste Mann Deutschlands’ genoemd. Inderdaad, flinke porties DDR.

Professorenpartij

In Nederland kon de PVV een rol spelen in een gedoogconstructie (2010-2012) en een regeringscoalitie (2024-2025) en deelnemen aan stemafspraken. Voor de AfD geldt in Duitsland de banvloek. Duitse veiligheidsdiensten dichten de partij een ‘gesicherte rechtsextremistische Bestrebung’ toe. Een ‘kopje koffie doen’ met een Tweede Kamerlid van de PVV is in Den Haag niet ongebruikelijk, maar hoef je in de Bondsdag met een AfD’er niet te proberen. Grenst aan hoogverraad.

De AfD begon in 2013 als liberale, euro-kritische partij en werd getypeerd als ‘professorenpartij’, geleid door de hoogleraar economie Bernd Lucke en Hans-Olaf Henkel, voormalig voorzitter van het Bundesverband der Deutschen Industrie (BDI). Als Oost-Duitse stemmentrekker kwam Frauke Petry in de top terecht.

Alles veranderde in 2015 door de asielinstroom en het ‘wir schaffen das’ van toenmalig bondskanselier Angela Merkel. Voor de AfD werd het een ommekeer. Over de euro sprak niemand meer; het nieuwe thema werd immigratie. Petry nam de fakkel over, terwijl Lucke en Henkel demonstratief de partij verlieten. Het schisma sproot direct vooruit uit het opengrenzenbeleid van Merkel. Ze kreeg dan ook de bijnaam ‘die Mutter der AfD’.

Naarmate het migratieprobleem toenam met aanslagen op kerstmarkten en ‘steekincidenten’, groeide de AfD en schoof verder naar rechts. Een gouden kans voor onder anderen Björn Höcke, de Duits-nationalistische leider van de AfD in Thüringen.

De meeste kopstukken van AfD zijn geboren en/of opgegroeid in West-Duitsland en niet in de voormalige DDR, waar de AfD als protestpartij het populairst is. Voor Höcke geldt dat hij is geboren in Lünen (Noordrijn-Westfalen), hoewel zijn familie bestaat uit ‘Heimatvertriebenen’ uit Oost-Pruisen. Hij bepleit een soort ‘Völkisch’, etnisch-nationalisme. Het Holocaust-Mahnmal in Berlijn betitelde hij in 2021 als ‘het monument van de schande’.

Höcke geniet veel steun van de Oost-Duitse partijbasis. In 2017 deed partijvoorzitter Petry een poging Höcke uit de AfD te zetten en rekende daarbij op steun van Alice Weidel. Maar Weidel liet Petry vallen, die daarop vertrok. In 2021 deed partijvoorzitter Jörg Meuthen een poging Höcke te wippen; maar weer mislukte het.

Weidel is intussen het boegbeeld van de AfD. Ze is getrouwd met een vrouw van kleur, welbespraakt en internationaal bekend, ook in de VS. Ze is zelfs goed bevriend met Elon Musk, de rijkste man ter wereld. Höcke is slechts wereldberoemd in Thüringen en bovendien een slechte spreker. Toch blijft de factor-Höcke de kiezelsteen in de AfD-schoen.

‘Ons oude, veilige Duitsland’

Ulrich Siegmund, lijsttrekker in Saksen-Anhalt, heeft een onbevangen houding en is vrolijk en optimistisch. Hij is drie maanden na de Duitse hereniging in 1990 geboren en zegt in interviews dat hij ‘ons oude, veilige Duitsland’ terug wil. Het is een begrijpelijk gevoel, maar welk Duitsland is dat dan?

Siegmund heeft de DDR, dat een aparte ‘socialistische’ identiteit creëerde, nooit meegemaakt. Oost-Duitsers hunkeren in feite naar een Duitsland dat nooit heeft bestaan. Massa-immigratie is een inbreuk op hun leefwereld en veiligheidsgevoel, dat overigens niet tot Oost-Duitsland is beperkt.

Kiezersonderzoek laat zien dat ‘migratie’ hét thema bij uitstek is dat kiezers naar de AfD drijf. Duitsers proberen zo een ommekeer in Berlijn af te dwingen. Maar ‘politiek Berlijn’ grijpt naar uitsluiting, verkettering en DDR-methoden, zoals het bespioneren van AfD-politici en hun kiezers.

Opmerkelijk is dat een andere partij met een omstreden nestgeur, Die Linke, in de Bondsrepubliek juist als troetelkind wordt behandeld. Die Linke komt voort uit de restanten van de Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (SED) die tot 1989 veertig jaar lang de DDR regeerde en is momenteel de bakermat van Duits antisemitisme en anti-Israël sentimenten. De AfD is juist pro-Israël.

Kop van Jut

In de praktijk wordt het steeds moeilijker om de partij van Weidel uit te sluiten. In landelijke peilingen scoort de AfD rond de 28 procent en de christendemocratische CDU/CSU rond de 20 procent. De sociaaldemocratische SPD, de Groenen en Die Linke eisen van CDU/CSU ‘absolute trouw’ aan de Brandmauer, zodat zij hun linkse wensenlijst door de strot van de christendemocraten kunnen duwen, die zo steeds verder vervreemden van hun rechtse kiezers.

Gevolg is een massale overloop van ‘burgerlijke Duitsland’ naar de AfD om een ander asielbeleid af te dwingen. Kop van Jut is bondskanselier Friedrich Merz die, toch al radeloos en stuurloos, helemaal onderaan de populariteitslijst van Duitse politici bungelt.

Als het in de politiek tegenzit, zit alles tegen, en dat geldt ook voor de Duitse christendemocraten. Jens Spahn, tot voor kort CDU-fractieleider in de Bondsdag, is gehuwd homoseksueel en principieel tegenstander van draagmoederschap. Dat belette hem niet met behulp van een Amerikaanse draagmoeder een kind aan zijn gezin toe te voegen. Hij vertrok.

De Berlijnse CDU-burgemeester Kai Wegner beweerde tijdens een stroomstoring in zijn stad de hele hard te hebben gewerkt aan een oplossing. Dat bleek niet waar: hij was gaan tennissen. Wegner stelt zich niet langer herkiesbaar.

Dan was er nog de christendemocratische minister-president van Thüringen, Mario Voight, die bleek te hebben gerommeld met zijn proefschrift en vervolgens zijn doctortitel moest inleveren. Hij overleefde in het deelstaatparlement ternauwernood een motie van wantrouwen, afkomstig van Björn Höcke.

Grote, welwillende reus

Het is opvallend dat de electorale groei van de AfD nu ook doorzet in de ‘oude’ Bondsrepubliek, zowel onder conservatieve kiezers in het zuiden als in de grote steden in het Roergebied, waar de SPD altijd dominant was. Telkens is dé reden: overmatige immigratie, vervreemding in eigen land.

Duitsland komt zo in eenzelfde spagaat terecht als veel andere West-Europese landen, met inbegrip van Nederland. Het zelfverklaarde politieke midden durft geen noodzakelijke koerswijzigingen in te zetten tegen overmatige immigratie, waardoor elk beleid stagneert. Wat wél gedaan wordt, is vaak te weinig en te laat.

Volgend jaar zijn er parlementaire dan wel presidentiële verkiezingen in onder meer Frankrijk, Spanje, Italië, Polen en Finland. De kans is groot dat de drempels die een effectiever migratie- en asielbeleid blokkeren dan worden geslecht. Is het dan ook voorbij met de Brandmauer?

Duitsland is de grote, welwillende reus in Midden-Europa, psychologisch kwetsbaar en politiek twijfelend. Zoals dat in het Duits heet: ‘ein unsicherer Kantonist’.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Tegen de rechtspopulisten van de AfD is in Duitsland zo’n beetje alles geoorloofd. Effect heeft het niet verscheen eerst op Wynia's Week.