Zijn boek heet Unterwanderung – Infiltratie – en de openingszin is meteen raak: het boek had net zo goed Onderwerping kunnen heten, schrijft hij. Infiltratie en onderwerping houden elkaar in evenwicht. De politieke islam doet er alles aan om onze vrije samenleving en haar instituties te ondermijnen. Daarbij wordt zij gesteund door een invloedrijke, zich als links definiërende macht, die er een fanatiek, bijna zelfvernietigend idee van tolerantie op nahoudt.

Pali-Dirndl

De voormalige Duitse staatssecretaris Sawsan Chebli (SPD) ontving onlangs de emir van Qatar, tevens Hamas-ondersteuner, op het vliegveld met een keffiyeh om haar schouders. Voor haar was dat kennelijk normaal: haar ouders kwamen als Palestijnse vluchtelingen naar Duitsland. Haar vader werd drie keer uitgezet en kwam drie keer illegaal terug.

Chebli ziet er goed uit, en dat heeft haar carrière vermoedelijk niet geschaad. Ze werkte rechtstreeks samen met Steinmeier en Merkel en was de eerste moslima die in Berlijn woordvoerster werd van de minister voor sportzaken. In Duitsland mag ze dan voor sommigen een ‘Pali-Dirndl’ zijn, in de Arabische media werd haar gebaar met instemming ontvangen. Ze is betrokken bij het prestigeproject Media City in Qatar en schrijft sinds 7 oktober regelmatig over Israëls ‘genocide’ op de Palestijnen.

Het politieke terrorisme in Duitsland is voor ongeveer 90 procent islamitisch. In 2024 telde de hoogste federale aanklager voor veiligheidszaken, de Generalbundesanwalt, vijf acties uit rechtsextremistische hoek, acht uit linksextremistische hoek en 125 acties met een ‘religieuze ideologie’. Dat betrof terroristische bedreigingen. De Binnenlandse Veiligheidsdienst signaleerde in 2024 daarnaast 75 rechtsextremistische dreigingen, twaalf linksextremistische dreigingen en 471 islamistische dreigingen.

Duitse organisaties als Muslim Interaktiv, inmiddels verboden in Duitsland, en Generation Islam, de jongerenvleugel van Gold Coast Masjid, behoren volgens Adamek tot de ‘iconografie’ van de onderwerping. De werving van nieuwe aanhang (da’wah) verloopt digitaal, omdat dat het effectiefste middel is om een jong publiek te bereiken. Aynaz Anni Cyrus noemt het de frontlinie van de missie om nieuw bloed te werven.

Het Vierjarenplan

Een Amerikaans onderzoek uit 2021 laat zien dat het merendeel van deze westerse bekeerlingen, zo’n 70 procent, zich weliswaar tot de islam had bekeerd, maar nog nooit een moslim had ontmoet of zelfs maar gesproken. Adamek verwijst naar de Franse islamdeskundigen Gilles Kepel en Florence Bergeaud-Blackler, die Europa typeren als in feite al behorend tot het gebied van de islam, de Dar al-Islam. De moskee van het islamitisch centrum in München laat weinig ruimte voor misverstand: Duitse wetgeving en sharia zijn onverenigbaar; het doel is, waar mogelijk, de sharia in te voeren.

Tijdens een lopend onderzoek van de Duitse Veiligheidsdienst stuitte men onverwacht op een geheim document van de Moslimbroederschap: het Vierjarenplan 2008-2011. Adamek gaat er uitvoerig op in. Niet de moslim moet zich aanpassen, maar de westerse maatschappij moet integreren met de moslimgemeenschap, de ummah. Overal waar de islam staatsgodsdienst is, richt die zich tegen westerse waarden als mensenrechten, tolerantie tegenover andersdenkenden en democratie.

Dialoog als instrument

Integratie van de sharia in het Westen kan volgens de Broederschap het best verlopen via de interculturele dialoog. In hun eigen formulering: stel een divers team samen waarvan de leden er representatief uitzien – Sawsan Chebli zou zo kunnen meedoen – met multi-etnische, creatieve mensen van verschillende religies, die het mainstreamdiscours rond immigratie kunnen beïnvloeden. Het doel is helder: onderwerping van het Westen. Officieel heet het ‘interreligieuze dialoog’, maar moslims wordt ondertussen verboden deel te nemen aan het kerstfeest.

Islamitisch separatisme noemt Adamek het. De hier, en ook in Duitsland, alom geprezen dialoog is juist het centrale element van de politieke islam. De netwerken vormen de belangrijkste schakel in de onderwerping aan de islam. De Duitse hoofdstad geldt inmiddels als prototype van die onderwerping, aldus Adamek. Amsterdam kunnen we daar zonder moeite bij rekenen.

Die onderwerping wordt ondersteund door enorme geldstromen naar moskeeën, islamitische instellingen en stichtingen in het Westen. Saoedi-Arabië investeerde tussen 1973 en 2002 zo’n 80 miljard dollar in islamitische scholen, moskeeën en andere centra. Die geldstroom is een ware black box. Adamek kreeg er geen greep op. De Veiligheidsdienst rekent 400 moskeeverenigingen van Millî Görüş en nog eens 300 islamitische verenigingen tot de Moslimbroederschap in Duitsland. Daar telt Adamek nog eens 900 moskeeën bij op die onder invloed van de Turkse Diyanet staan. Dan kom je al snel uit op een netwerk van 1600 instellingen.

Een kerk wordt een moskee

Hoe ingewikkeld de islamitische invloed en financiering in elkaar grijpen, blijkt uit de ‘ontmoetingsruimte’ in Berlijn-Neukölln. In september 2007 wordt de transactie geregistreerd: er komt een ontmoetingscentrum waar migranten elkaar kunnen treffen. In de verkoopakte staat niets over een moskee of over de islam. De groep die dit organiseert, kiest Mohammed Taha Sabri als voorzitter van haar vereniging. De verkopende partij is de Nieuw-Apostolische Kerk van Berlijn, die een ontmoetingscentrum een zinvolle bestemming vindt.

Maar in 2011 wordt duidelijk dat het in werkelijkheid gaat om het ‘bevorderen van de islamitische religie’. Adamek zoekt het uit en ontdekt dat de huur 700 euro per maand bedraagt. Inmiddels is de kerk als moskee in gebruik. Duizend vierkante meter voor 700 euro per maand is geen huurprijs, maar een geschenk. Op zijn vragen krijgt Adamek geen rechtstreeks antwoord. Heeft Sabri andere financieringsbronnen? Dat wordt in een uitvoerig interview met Sabri ontkend.

Vernieuwing is ketterij

Op internet vindt Adamek een film waarin Sabri trots poseert met de invloedrijke Mohammed Awadi uit Koeweit, met in zijn hand de brochure van het ‘ontmoetingscentrum’ in Neukölln. Adamek gaat bij Sabri op bezoek, wordt hartelijk ontvangen en volgt diens preek in de moskee. Sabri neemt daarin stelling tegen het wegpesten van een Joodse scholier uit Berlijn-Friedenau. Buitenlandse financiering wordt ontkend, en op de preek valt weinig aan te merken.

Maar er is ook een andere Sabri. Tegen Al Jazeera zegt hij dat vernieuwing van de Koran, bid’a, een doodzonde is. Vernieuwing is ketterij. Hij laat Hamas-aanhanger Raed Fathi preken in zijn moskee, net als andere imams met opvattingen die naadloos aansluiten bij die van de Moslimbroederschap. De cultuur van geheimzinnigheid rond de Broederschap maakt het praktisch onmogelijk zicht te krijgen op wie wat doet en wie wat financiert. Adamek spreekt daarom vaak over ‘de omgeving’ van de Broederschap. De precieze lijnen blijven ook voor hem dikwijls onduidelijk.

De Moslimbroederschap

Ongeveer drie uur rijden ten zuiden van Parijs ligt Château-Chinon, waar het Institut Européen des Sciences Humaines (IESH) is gevestigd. Een riant kasteel, waar studenten meer dan drie jaar verblijven; kost en inwoning zijn gratis. Het instituut is opgezet door de Federatie van Islamitische Organisaties in Europa (FIOE), die in 1989 door de Moslimbroederschap werd opgericht. Volgens de website heeft men honderden links met moslimorganisaties in heel Europa. Het Duitse Millî Görüş stuurde onlangs veertig studenten naar Château-Chinon. Het instituut ziet zichzelf als dialoogpartner van de EU; het hoofdkantoor van de IESH staat in Brussel.

Hier vindt de opleiding tot imam plaats, geheel volgens de ideeën van de onlangs overleden Yusuf al-Qaradawi, de hoofdideoloog van de Broederschap en fanatiek Jodenhater. Het instituut is de eerste, door al-Qaradawi geplande stap naar een islamitische avant-garde. In fase twee wordt gewerkt aan beïnvloeding van de publieke opinie, om vervolgens in fase drie te komen tot wereldwijde acceptatie van de ummah. Lees voor ‘acceptatie’: dominantie. Lees: Dar al-Islam. Al-Qaradawi presenteerde zichzelf graag als vertegenwoordiger van het ‘gouden midden’, maar hij was een rabiate antisemiet en orthodoxe moslim. Adamek typeert hem als tegenstander van pluralisme en aanhanger van islamitisch totalitarisme.

Het probleem is dat de invloed van de Broederschap moeilijk, zo niet onmogelijk, officieel valt vast te stellen. Dat raakt ook de journalistiek. Zelfs de Binnenlandse Veiligheidsdienst heeft beperkt zicht op de activiteiten van de Broederschap. Voor journalisten als Adamek is het daarom buitengewoon moeizaam dit netwerk te ontrafelen.

De belangrijkste organisatie van Duitse moskeeën was tot voor kort de Deutsche Muslimische Gemeinschaft (DMG), die sinds 2018 onder een nieuwe naam opereert: de Islamische Gemeinschaft in Deutschland (IGD). De DMG was te zeer belast geraakt door haar negatieve imago en koos voor een nieuwe vlag. De DMG is ook oprichter van de Council of European Muslims (CEM) en van de Federation of Islamic Organisations in Europe (FIOE).

Ibrahim El-Zayat

De voormalige voorzitter van de IGD, Ibrahim El-Zayat, was tevens oprichter en lange tijd voorzitter van het Forum of European Muslim Youth and Student Organisations (FEMYSO). Die organisatie kennen we in Nederland nog van GroenLinks-Kamerlid Kauthar Bouchallikht, die volhield dat FEMYSO een legitieme organisatie was.

El-Zayat was jarenlang directeur van Islamic Relief Worldwide, van het Engelse Islamic Relief en van Islamic Relief Deutschland. Hij was lid van de Federation of Islamic Organisations in Europe (FIOE) en van de Gesellschaft Muslimischer Sozial- und Geisteswissenschaftler. Hij was adviseur van de Islamic Educational, Scientific and Cultural Organization in Europa en betrokken bij Château-Chinon. Een tijdlang was El-Zayat de Europese vertegenwoordiger van de financieel sterke World Assembly of Muslim Youth (WAMY), gesteund door Saoedi-Arabië. Hij is een van de weinigen die betrokken is bij de European Council for Fatwa and Research (ECFR), waaraan ook Yusuf al-Qaradawi, de voorzitter van de International Union of Muslim Scholars Ali al-Qaradaghi, en Khaled Hanafi deelnemen.

Nevelige geldstromen

El-Zayat was betrokken bij de financiering van ongeveer honderd moskeeprojecten. Adamek legde hem per brief een aantal concrete vragen voor. Het antwoord moet nog komen. Bij een bouwproject in Berlijn-Charlottenburg zei El-Zayat dat het geld uit ‘Arabische bronnen’ kwam. Zodra het over financiering gaat, geeft niemand thuis.

Maar Adamek laat zich niet met een kluitje in het riet sturen. Dat blijkt vooral waar hij het Münchener Forum für Islam van imam Benjamin Idriz bespreekt. Ook daar zijn de geldstromen in nevelen gehuld, maar Adamek neemt in zijn boek letterlijk telefoongesprekken op waarin Idriz met El-Zayat bespreekt hoe zij hier zonder kleerscheuren uit kunnen komen. Bang voor juridische stappen is Adamek niet.

Aydan Özoguz is SPD-lid van de Bondsdag. Ze schopte het zelfs tot plaatsvervanger van Merkel. Ze zegt afstand te nemen van de ideeën van de politieke islam, maar is tegen een boerkaverbod en tegen een algemeen verbod op kindhuwelijken. Wanneer in 2016 een grote razzia wordt gehouden tegen extremistische salafisten en IS-rekruteerders die campagne voeren voor het ware geloof, is Aydan Özoguz de eerste die protest aantekent tegen het politieoptreden, dat volgens haar willekeurig zou zijn geweest. Is dat oprechte bezorgdheid over politieoptreden? Adamek denkt van niet. Hij ziet er een signaal in naar haar eigen groep, haar ‘community’. De boodschap luidt: ik hoor nog steeds bij jullie, maak je geen zorgen. Daarmee rijst onvermijdelijk de vraag waar haar loyaliteiten liggen.

Samen met Sawsan Chebli en Lydia Nofal richt zij binnen de SPD een ‘arbeidsgroep’ voor moslima’s op. Nofal is van huis uit katholiek, maar bekeerde zich in 1991 tot de islam. Ze promoveerde aan de Freie Universität Berlin op een proefschrift met de titel Hamas zwischen Idealismus und Pragmatismus. Alle drie maakten een razendsnelle carrière binnen de SPD.

Naam en toenaam

Adamek is een onderzoeksjournalist die zijn naam waarmaakt. Zijn boek biedt een duizelingwekkende hoeveelheid voorbeelden van lijnen, organisaties en personen die naar de politieke islam voeren: partijpolitieke onwil, de onnozelheid van de linkse coalitie, geslepen infiltratie door moslimorganisaties uit Duitsland en daarbuiten, gesjoemel, halve waarheden en regelrecht bedrog. Ik ben hier wat uitvoeriger ingegaan op Ibrahim El-Zayat als sleutelfiguur, maar zijn boek bevat er veel meer. Adamek houdt het journalistieke principe van hoor en wederhoor hoog, maar krijgt in werkelijkheid vrijwel nergens antwoord. Het boek heeft jaren onderzoek gekost en noemt alles en iedereen bij naam en toenaam.

De overeenkomsten met Nederland zijn talrijk. We zouden er veel van kunnen leren. Maar misschien is de belangrijkste conclusie nog eenvoudiger: Nederland heeft dringend behoefte aan een dergelijk boek.

Sascha Adamek, Unterwanderung, Der Politischen Islam weiter auf dem Vormarsch, Langer Müller Verlag (LMV 2026), 303 p.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Een gedegen onderzoek naar de infiltratie van de politieke islam in Duitsland verscheen eerst op Wynia's Week.

De wereldmarkt van waterstof groeit jaarlijks met een paar procent, en omvat momenteel ongeveer 100 miljoen ton per jaar. Aan de aanbodkant is meer dan 99 procent ‘grijs’, dat wordt gemaakt van aardgas of steenkool. Daarbij komt evenveel CO₂ vrij als bij directe verbranding van aardgas of steenkool. Minder dan 1 procent van alle geproduceerde waterstof is ‘groen’, op basis van zonne- en windenergie. Aan de afnamekant gaat meer dan 99 procent van alle waterstof als grondstof naar de (petro-)chemische industrie, en minder dan 1 procent naar energietoepassingen zoals productie van biobrandstoffen en opslag van zonne- en windenergie. Dit alles was vijf jaar geleden zo, en het is nog steeds zo.

Nauwelijks resultaten en nauwelijks kritische vragen

Het thema ‘From Policy to Delivery’ in Rotterdam was dus zeker op zijn plaats, maar de vraag is hoe dat thema is geadresseerd. Ik ben bijvoorbeeld benieuwd naar het aantal deelnemende natuurwetenschappers bij de waterstoftop, ten opzichte van het aantal politici, bestuurders, beleidmakers, economen, juristen, journalisten, zakenlieden, adviseurs, lobbyisten en klimaatactivisten. Ik was er als chemicus niet bij, maar dat ga ik volgend jaar van 18 tot 20 mei wel doen. De uitkomsten van dit jaar gaan over politieke ambities, handelsverdragen, subsidies, marktcreatie, regelgeving en prijsuitreikingen. Rotterdam is verkozen tot Port of the Future.

Mijn eerste kritische vraag voor volgend jaar zou zijn waarom na tien jaar van politieke ambities, handelsverdragen, subsidies, marktcreatie, regelgeving en prijsuitreikingen de centrale vraag nog steeds is hoe we van beleid naar resultaten kunnen komen. Vervolgens zou ik doorvragen of het blijven slaan op diezelfde trom nog veel kan toevoegen, en of er niet heel andere redenen zijn dat waterstof voor energietoepassingen maar niet van de grond komt.

Waterstof is – afgezien van belastingen – per energie-eenheid ongeveer drie keer zo duur als aardgas, motorbrandstoffen en elektriciteit, ondanks alle subsidies. Dat onoverkomelijke prijsverschil blijkt een fundamentele natuurkundige reden te hebben die niets te maken heeft met politieke ambities, handelsverdragen, subsidies, marktcreatie, regelgeving en prijsuitreikingen. Daarom zou de volgende waterstoftop daar niet meer zozeer over moeten gaan. Die zou met name moeten gaa n over die fundamentele natuurkundige reden, met tienduizend deelnemende natuurwetenschappers uit 120 landen.

Dan zal zonneklaar worden dat bij het maken van waterstof ruwweg een derde van de benodigde energie verloren gaat, en bij het weer verbruiken van waterstof voor energieopwekking nog eens de helft. Aan het eind van die hele keten blijft aldus ongeveer een derde van de oorspronkelijke energie over. Dat is de fundamentele reden dat waterstof ongeveer drie keer zo duur is als gangbare energiedragers zoals aardgas, benzine, diesel en elektriciteit. Het energieverlies van een factor drie in de waterstofketen is een natuurkundige wetmatigheid waar we met technologie weinig meer aan kunnen veranderen.

Niet blijven doorhameren op meer van hetzelfde

Waterstof is geen delfstof van betekenis, het komt op aarde vrijwel niet voor. Het maken van waterstof uit fossiele brandstoffen en uit elektriciteit is al honderd jaar bekend, en de grootschalige industriële productie is inmiddels verregaand geoptimaliseerd. Waterstof is kortom bekende technologie uit de twintigste eeuw. Het blijft echter drie keer te duur voor energietoepassingen, simpelweg omdat het drie maal zoveel energie kost en blijft kosten als concurrerende energiedragers.

Dat is de fundamentele reden dat het tot tien jaar geleden niet in aanmerking kwam voor energietoepassingen, maar alleen als grondstof voor de chemische industrie. Het is zaak dat politici, economen, juristen, journalisten, beleidsmakers, adviseurs, zakenlieden, lobbyisten en klimaatactivisten niet blijven doorhameren op meer van hetzelfde, maar volgend jaar in Rotterdam plaats gaan maken voor natuurwetenschappers. Dat is de enige manier om tot verstandig en effectief waterstofbeleid voor de toekomst te komen.

Bruinkoolwinning is een onvoorstelbaar schouwspel

Ik ben daar volgend jaar graag bij. Dit jaar gaf ik prioriteit aan een korte studiereis naar de bruinkoolmijnen in NoordRijn-Westfalen. Velen rijden erlangs op weg naar een zonvakantie, en ik wilde het per se van dichtbij aanschouwen. De bruinkoolwinning bij Jackerath blijkt nog onvoorstelbaarder dan ik dacht. De open dagbouwmijnen reiken tot aan de horizon, als zwarte open wonden van duizenden hectares in de groene aarde.

Het is opmerkelijk en ook goed dat de Duitse energiegigant RWE dit als exploitant met speciaal gemaakte uitzichtpunten laat zien, inclusief informatieborden voor iedereen die er meer van wil weten. Dat maakt de aanblik wel zo indringend. Ergens in zo’n onafzienbare bruinkoolmijn lag tot 2023 het dorp Lützerath. Dat is sindsdien letterlijk weg gebulldozerd.

Bruinkool is cruciaal voor Duitsland, dus ook voor Nederland

Ik vel er geen oordeel over. Duitsland is in de 19^e en 20^e eeuw groot geworden met bruinkool, de smerigste van alle fossiele brandstoffen. Bruinkool maakte het Wirtschaftswunder na de Tweede Wereldoorlog mogelijk. Duitsland is onze belangrijkste handelspartner en al decennia lang veruit de sterkste economie van Europa, met succesvolle industrieën en uitmuntende technische kennis. Dat succes is er niet vanzelf gekomen, en zal er ook niet vanzelf blijven.

Bruinkool als binnenlandse energiebron was en is cruciaal voor dat succes, ondanks het Duitse koploperschap in zonne- en windenergie. Daarmee is bruinkool ook cruciaal voor het succes van Nederland en de ons omringende landen, want als Duitsland niest worden we allemaal verkouden.

De cruciale rol van bruinkool houdt mede aan omdat waterstof niet van de grond komt. De massale aantallen wind- en zonneparken in de Duitse natuur zijn al even onvoorstelbaar als de onafzienbare bruinkoolmijnen, maar de periodieke stroomoverschotten die dat oplevert kunnen nauwelijks in waterstof worden opgeslagen. Bruinkool blijkt essentieel om een overmaat aan variabele stroomopwekking te balanceren met stabiele kolencentrales, en ook om de energieprijzen enigszins te beteugelen.

Dat geldt zeker sinds Duitsland in 2023 alle kerncentrales sloot. Daar vel ik net als EU-voorzitter Ursula von der Leyen wel een oordeel over: Dat was en is een strategische fout. Die fout draagt ertoe bij dat onze oosterburen per inwoner tot de grootste CO₂-uitstoters van Europa behoren.

CO2-reductie heeft geen hoge prioriteit

Dat is irrationeel, ook al omdat Duitsland het enige land ter wereld is waar geen algemene snelheidslimiet geldt. Ze weten toch zeker wel dat de personenauto met zo’n 12 procent wereldaandeel veruit de grootste CO₂-uitstoter is van alle menselijke activiteiten, twee maal zo groot als alle staalindustrieën bij elkaar? Dat geldt ook voor elektrische auto’s, want die rijden deels op bruinkoolstroom. CO₂-reductie blijkt op de Autobahn en in de bruinkoolcentrales toch niet zo’n hoge prioriteit te hebben als iedereen beweert.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Waterstof is drie keer te duur, daarom blijft bruinkool essentieel voor Duitsland én Nederland verscheen eerst op Wynia's Week.

Een vooraanstaand Duits magazine beschrijft hoe de strenge religieuze voorschriften van de islam in sommige openbare scholen almaar meer de toon zetten. Ze veroorzaken spanningen die leerkrachten en directies naar eigen zeggen maar moeilijk kunnen beheersen.

Het artikel verscheen op 14 mei 2026 in Der Spiegel onder de kop ‘Religieuze conflicten in het klaslokaal: Gebeden, geboden, groepsdwang – wanneer religie het schoolleven beheerst’. Der Spiegel is het grootste nieuwsweekblad van Duitsland. Het heeft een papieren oplage van 700.000 exemplaren en bereikt wekelijks meer dan twaalf miljoen lezers via print en digitale kanalen. Het is een van de invloedrijkste publicaties van Europa en staat bekend om haar onderzoeksjournalistiek. Politiek gezien wordt het blad algemeen als links of centrumlinks beschouwd.

Geen salami en geen muziek

Het artikel draait om het verhaal van de directeur van een ‘Gesamtschule’ (‘middelbare school’) in Noord-Duitsland. Zij schetst de transformatie die zich op haar school – nu ja, ‘haar’ school – voltrok: een kleine groep islamitische leerlingen oefent er een onevenredig grote invloed uit op de meerderheid, waardoor de klasomgeving meer vormgegeven wordt door informele religieuze regels dan door de officiële (en seculiere) richtlijnen van de school.

Voorbeelden maken een en ander duidelijk. De islamitische studenten vellen openlijk hun oordeel over wat anderen eten en verbieden producten die niet halal zijn, zoals salamibroodjes. Ze wijzen ook kerstversiering of muzieklessen af.

Enormiteiten

Bemoeienissen met kleding en uiterlijk zijn inmiddels routine: meisjes krijgen vanaf het eerste jaar te horen dat ze zich moeten bedekken om aan de islamitische verwachtingen te voldoen. Ze zijn dan tien of elf. Er ontstond en er bestaat een klimaat van groepsdruk dat voor sommige meisjes ondraaglijk is. Een aantal van hen is van school veranderd om eraan te ontsnappen.

De directeur noemt de dagelijkse incidenten ‘ungeheuerlichkeiten’ (‘ongehoorde enormiteiten’) en stelt dat de vroeger open en tolerante schoolcultuur ‘vorbei’ is. Wat initieel individuele geloofsuitingen waren, groeiden volgens haar uit tot een uiting van dominantie die het hele schoolklimaat beïnvloedt.

Het onderwijzend personeel zit klem, schrijft Der Spiegel. Wie bezwaar maakt tegen de islamitische druk, riskeert te worden beschuldigd van racisme of extreemrechtse sympathieën. Niets doen laat de situatie evenwel verder escaleren. Directies en leerkrachten aarzelen bovendien om openlijk over het probleem te spreken, uit angst dat ze hun school reputatieschade bezorgen of dat de kwestie wordt opgepikt — lees: misbruikt — door uiterst rechtse groeperingen.

Der Spiegel speculeert dat de Noord-Duitse school misschien geen geïsoleerd geval is. ‘In veel klaslokalen in het land botsen seculiere, pluralistische onderwijsidealen almaar vaker met religieuze claims’, aldus het magazine. Het gevolg is een merkbare verandering in het schoolleven: religie is niet langer een privézaak die tussen de muren van het ouderlijk huis wordt beoefend, maar bepaalt meer en meer wat er op school gezegd, gedragen, gegeten en gevierd mag worden.

Een belletje

Dat een van de meest gezaghebbende, overwegend linkse publicaties van Duitsland aan de islamisering van Duitse scholen aandacht besteedt, is op zichzelf veelzeggend. Voor lezers buiten Duitsland doet het Der Spiegel-bericht allicht ook een belletje rinkelen. Een kleine maar overtuigde minderheid ziet haar exotische eisen ingewilligd wanneer een diffuse, apathische meerderheid haar laat begaan.

*Roan Asselman is journalist, opinieredacteur en Amerika-columnist van Doorbraak.be.   

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De islam neemt de Duitse klaslokalen over verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze schreeuwscène typeert de coalitieverhoudingen. Merz zit tussen hamer en aambeeld; tussen de groeiende rechtse AfD en de linkse coalitiepartner SPD die hervormingen blokkeert alsof Berlijn een ‘Straat van Hormuz’ heeft. In het Top-20 populariteitsonderzoek staat Merz als hekkensluiter, op plaats 20.

Merz bungelt

Met de belofte van ingrijpende hervormingen werd Merz met zijn CDU/CSU op 6 mei vorig jaar tot bondskanselier gekozen. Een ‘Herfst van Hervormingen’ zou volgen, maar er gebeurde niets. De nieuwe regering leende een Sondervermögen van 500 miljard euro op de kapitaalmarkt om de Duitse infrastructuur te moderniseren. Het geld wordt intussen gebruikt om gaten in de begroting te dichten. In plaats van ‘Reformen’ volgde ‘Reformstau’; want de SPD zei ‘nein’. De kosten van rente op de schuldenlast loopt op van 4 miljard euro in 2021 naar 78 miljard nu. Het is onzeker of Merz in de Bondsdag een ‘motie van vertrouwen’ überhaupt zou overleven. Hij bungelt.

Merz mist een compas. Hij overviel de SPD met uitspraken zoals die over de oudedagsvoorziening, ‘die Rente’. Het pensioen in Duitsland, nogal karig in vergelijking met Nederland, zou niet méér mogen zijn dan een ‘basispakket’. Gepensioneerden moesten zelf aanvullen met sparen en beleggen. De SPD explodeerde: haar kiezersaanhang werd in het hart getroffen. Die aanhang slinkt zienderogen; de SPD peilt rond de 13 procent, net als de Groenen. De CDU/CSU zakt naar 22 procent en AfD groeit naar 28 procent. Oost-Duitsland is AfD-land.

Aangezien Merz in Berlijn klem zit, werpt hij zich op het buitenland en kreeg in de media de bijnaam Aussenkanzler. Maar in het grote buitenland verging het hem niet beter. De oorlog in Iran bracht hem in conflict met president Trump, bij wie Merz nog in een goed blaadje stond. Hij noemde het conflict met Iran ‘niet onze oorlog’ en voegde eraan toe dat Iran Amerika ‘aan het vernederen’ is. Trump dreigt Amerikaanse troepen terug te trekken uit Duitsland.

Duitsland heeft geen hefboom tegenover de VS. Merz verliest steeds. Evenals zijn Franse partner, president Macron, die in Europa goede sier maakt, maar in eigen land een clownesk figuur is. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, wees erop dat Frankrijk bij militaire acties in Afrika koloniale grandeur voorwendt, maar afhankelijk is van Amerikaanse transportvliegtuigen.

Er is één terrein waar Duitsland wel directe invloed uitoefent: de EU. Duitsland beschermt er doorgaans Duitse paradepaardjes. Traditioneel is dat de auto-industrie. De voormalige bondskanselier Gerhard Schröder, bijgenaamd ‘Genosse der Bosse’ (vriend van de bazen), stond vierkant achter het Volkswagenconcern in de deelstaat Nedersaksen, waar Schröder zijn politieke loopbaan begon.

Merz vindt nieuwe EU-belastingen onaanvaardbaar

In het lobbywerk werd Duitsland doorgaans door Frankrijk overtroefd. Fransen hebben hun pionnen in de Europese Commissie; Duitsers in het Europees Parlement. De EU-uitbreiding maakte dat patroon complexer. Merz wil in Brussel doen wat in Berlijn niet lukt.

Ursula von der Leyen, voorzitster van de Commissie, wil in de begrotingsperiode 2028-2034 een totaalbedrag van 2.000 miljard euro; het Europees Parlement wil als Rupsje Nooitgenoeg zelfs 2.200 miljard. In de huidige begrotingsperiode is het 1.200 miljard. Ze eist nieuwe EU-belastingen. Merz fietste er dwars doorheen: ‘onaanvaardbaar en niet te verkopen’. Von der Leyen zweeg.

Uitholling AI-wetgeving op Europees niveau

Duitsland ageert in Brussel assertiever naarmate het eigen land stagneert. Zo keert Duitsland zich met Oostenrijk tegen EU-wetgevingsvoorstellen over Artificial Intelligence (AI) en noemt het ‘te weinig ambitieus’. Er is volgens Berlijn ‘meer moed’ nodig en het moet ‘eenvoudiger’. Het is opmerkelijk dat Duitsland er praktisch opereert als ‘cavalier seul’.

Duitsland wil dat AI-eisen niet in de AI-wetgeving van de EU worden opgenomen, maar worden vastgelegd in sectorwetgeving van de lidstaten. Dit is een wens van grote Duitse bedrijven zoals Siemens en Bosch. Zeker tien lidstaten, waaronder Nederland, zijn tegen. Duitsland holt in feite de AI-wetgeving op Europees niveau uit.

Een ander thema is het ‘Industriële Fonds’ van 400 miljard euro, waar Polen een bredere regionale verdeling van projecten wil, terwijl Duitsland vindt dat het meeste geld naar de meest competitieve en innovatieve projecten moet, ongeacht de geografische ligging. Polen en Duitsland hebben tegenovergestelde belangen. Duitsland wil ook een Europese Palantir, in navolging van de Amerikaanse data-analyse reus.

Om minder afhankelijk te zijn van de VS zoekt Duitsland nauwere contacten met de ‘Global South’, landen als Brazilië in Latijns-Amerika, plus Singapore en Australië in Zuidoost-Azië. Het gaat om ‘middelgrote landen’, als tegenwicht. Duitsland lobbyt ook om, als vredesstichter, lid te worden van de VN-Veiligheidsraad.

Bonnie en Clyde

De SPD manifesteert zich eveneens in het buitenland. Klingbeil was prominent aanwezigheid op de ‘Global Progressive Mobilization’ in Barcelona op 17 en 18 april om de wereld te waarschuwen tegen ‘de opkomst van extreemrechts’. Dat laatste woord is een verhullend begrip, verwijzend naar Trump en AfD. Aanwezig waren de Braziliaanse president Lula da Silva, Zuid-Afrika’s president Cyril Ramaphosa en de Mexicaanse president Claudia Sheinbaum.

Organisator was de Spaanse premier Pedro Sanchez die zich opwierp als voorvechter van links, waarmee hij begon tijdens het Gaza-conflict. Hij keerde zich tegen Israël, sloot er de Spaanse ambassade en opende vervolgens een Spaanse ambassade in Iran. Sanchez werpt zich op als ‘links geweten’ van Europa, terwijl zijn vrouw Begoña in Spanje wordt vervolgd wegens oplichting en corruptie. Het openbaar ministerie eist een gevangenisstraf van 24 jaar. De Werdegang van Sanchez en eega lijkt een Spaanse versie van ‘Bonnie en Clyde’.

Fatalisme en koppigheid

Merz en Klingbeil kunnen met activisme ‘im Ausland’ hun problemen in Duitsland niet oplossen. De kern ervan zit in verkeerd beleid: een planeconomie en het onvermogen samen het roer om te gooien. Het Duitse energie- en klimaatbeleid luidde economische neergang in, gecombineerd met overmatige immigratie uit landen met totaal andere culturen. Over het energiebeleid heeft Merz zich vastgepraat. Tijdens een bezoek van de Tsjechische premier Andrej Babis aan Berlijn zei Merz: ‘Voorgaande Duitse regeringen hebben besloten kernenergie uit te faseren. Die beslissing is onomkeerbaar.’

Een fatalistische redenering. De Duitse kerncentrales zijn (nog) niet ontmanteld, maar stilgelegd of gesloten. Sommige, zoals de KKE Emsland in Lingen vlak over de Nederlandse grens, kunnen wellicht weer in gebruik worden genomen. Maar de politieke moed ontbreekt. Merz meent feitelijk: Duitse regeringen hebben ten onrechte atoomcentrales gesloten. Dat was verkeerd maar niets aan te doen. We gaan onverdroten voort op de verkeerde weg. Kortom: Duitse ‘dickköpfigkeit’.

Het ruziekoppel Merz-Klingbeil doet stoer in het buitenland maar is ‘tote Hose’ in het binnenland. Wie de politieke kaart van Duitsland legt naast de geografische ziet dat Oost-Duitsland grotendeels AfD stemt en West-Duitsland politiek versnipperd is, met een opkomende AfD in de mix. Er is nog steeds een muur; niet fysiek maar mentaal.

‘Schmerz van Merz’

Columnist Harald Martenstein schreef recent in de Welt am Sonntag: ‘De DDR had een systeem van partijbonzen die waren losgekoppeld van “buiten” en vooral bezig waren met machtsbehoud en intriges “binnen”. In de DDR werd werken gesimuleerd, niets nieuws gecreëerd en werden problemen gecamoufleerd, tot het niet meer ging.’

Dit najaar zijn er drie Oost-Duitse deelstaatverkiezingen: de stadstaat Berlijn, Sachsen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern. Met AfD als koploper in de laatst twee.

De ‘Schmerz van Merz’ duurt voort. De vraag is: hoe lang nog?

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Bondskanselier Merz in vrije val: Stoer in buitenland, machteloos in binnenland verscheen eerst op Wynia's Week.

Socialisten hebben veto

De Duitse politiek zit ook muurvast, omdat de christendemocraten van bondskanselier Friedrich Merz niet met de populisten van de AfD gezien willen worden en daardoor afhankelijk zijn van de sociaaldemocraten van de SPD. En die houden iedere hervorming uit angst voor de kiezer tegen. ‘De Duitse sociaaldemocraten smelten weg, als was voor de zon.’

Bedrijven vertrekken ondertussen uit het land, vanwege de hoge energiekosten. ‘De helft van de Duitse auto’s wordt al in China gebouwd, maar Chinezen rijden niet meer in de nieuwe Duitse modellen. Die rijden zelf in de moderne Chinese wagens.’

De politieke verstarring kan volgens Melching alleen doorbroken worden als de christendemocraten hun ‘brandmuur’ tegen de AfD afbreken. ‘De AfD wordt steeds groter, omdat ook in het westen van Duitsland de arbeiders weggelopen zijn bij de SPD. Ze zijn in peilingen nu al groter dan de CDU/CSU. Samen zouden ze de impasse kunnen doorbreken, maar dat moeten ze wel beide een koerswijziging doorvoeren. De christendemocraten moeten de AfD accepteren. En de AfD moet afscheid nemen van de radicalen met heimwee naar Hitler.’

Frans-Duitse as fini

Internationaal zit Duitsland ook klem, ziet Melching. ‘De Frans-Duitse motor in Europa bestaat niet meer omdat de Franse politiek versplinterd is.’ Duitsland zoekt nu een partnerrelatie met Italië en Polen, maar die landen hebben hun eigen historische problemen met Duitsland.

En de Duitse band met de Verenigde Staten is kapot. ‘Deze oorlog is onze oorlog niet,’ zei Merz over de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran. ‘Krankzinnig,’ noemt Melching dat. ‘Dat is ongeveer het stomste dat je kunt zeggen, ook met hun afhankelijkheid van olie en gas uit de Perzische Golf. En dat Jetten daar meteen achteraanliep met het “internationaal recht”. De geschiedenis verloopt nooit langs de lijnen van het volkenrecht.’

De video’s van Wynia’s Week TVzijn ook te beluisteren als podcast. Klik HIER.

Wynia’s Week heeft een unieke formule. Wynia’s Week publiceert ieder jaar duizend artikelen, columns, video’s en podcasts. Die zijn allemaal vrij toegankelijk, altijd en voor iedereen. Dat wordt mogelijk gemaakt door de duizenden supporters die maandelijks, per kwartaal of per jaar doneren. Dat kan ook met belastingaftrek. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Willem Melching: ‘In de bondsrepubliek Duitsland heerst een enorm pessimisme. Het land snakt naar zijn wedergeboorte’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Zondag was de aftrap voor het Superwahljahr bij onze Oosterburen. In Beieren vonden gemeenteraadsverkiezingen plaats en – belangrijker – er waren deelstaatverkiezingen in Baden-Württemberg. Deze deelstaat is een interessante test voor de krachtsverhoudingen in de Duitse politiek en de uitslag heeft zeker invloed op stemming in de coalitie in Berlijn. Veel politici zien deelstaatverkiezingen als een populariteitstest voor de zittende bondsregering. Of dat terecht is, is maar de vraag want natuurlijk spelen er ook lokale belangen mee in de keuze van de kiezer. Daar komt nog bij dat de aantrekkingskracht van de lokale lijstrekkers wel degelijk een rol speelt.

Baden-Württemberg is voor Duitse begrippen relatief groot met 11 miljoen inwoners, en een interessant geval omdat het geldt als de belangrijkste motor van de Duitse economie. In dit geval letterlijk omdat het de thuisbasis is van grote concerns en tal van kleinere toeleveranciers in de auto-industrie. Wie kent niet legendarische merken zoals Mercedes, Porsche en Bosch? Een bedrijf als Bosch levert voor vrijwel alle auto’s ter wereld onderdelen en geeft wereldwijd werk aan meer dan 400.000 werknemers, waarvan bijna 130.000 in Duitsland. Het merendeel daarvan is werkzaam in Baden-Württemberg. Niet voor niets heeft de deelstaat het hoogste aantal patenten in Duitsland.

De gure wind die door de Duitse auto-industrie waait, is dan ook zeer voelbaar in Baden-Württemberg. Die gure wind komt niet alleen uit China, maar ook uit Brussel. Het verbod op de verbrandingsmotor van Frans Timmermans’ Green Deal heeft grote paniek veroorzaakt. Sinds 2023 zijn er al meer dan 50.000 mensen ontslagen en evenveel banen staan op de tocht.

Spannende campagne

De campagne was op de valreep spannend. Manuel Hagel, de lijsttrekker van de CDU, lag ver voor in de peilingen en viel vooral op door niet op te vallen, maar deze aanpak mislukte toen er plotseling wat lijken uit de kast rolden. Zo bleek hij op sociale media-filmpjes geen snars te weten van klimaatpolitiek. Niet handig want klimaatpolitiek is voor de werknemers in de auto-industrie een heet hangijzer. Ook had hij zich acht jaar geleden (!) iets te enthousiast uitgelaten over de ‘rehbraune Augen’ van een scholiere aan wie hij als gastdocent les had mogen geven.

De populaire lijstrekker van Grünen Cem Özdemir straalde rust en zelfvertrouwen uit en liep zijn achterstand – die tien maanden geleden nog 11 procentpunten bedroeg – razendsnel in om in de peilingen langszij te komen bij zijn christendemocratische concurrent. Dat deed hij vooral door afstand te nemen van zijn eigen partij. Op de affiches stond alleen een piepklein Grünen-logo, verder ging het uitsluitend om zijn persoon. Dat was ook de enige optie, want zijn partij heeft in de vorige bondsregering volstrekt broddelwerk geleverd. Als minister van landbouw in Berlijn deed Özdemir het wél goed en heeft in die functie wat meer van de grotemensenwereld gezien dan zijn tegenstander van de CDU.

Özdemirs inhaalrace baarde ook de SPD grote zorgen want mochten linkse kiezers alsnog richting Grünen gaan, dan zou de SPD met schamele peilingen van 8 procent wel eens onder de kiesdrempel van 5 procent terecht kunnen komen. Dat zou de stemming in Berlijn er niet beter op maken.

Markus Frohnmaier, de lijstrekker van de rechtse AfD, was de jongste kandidaat en tamelijk bijtgraag. Hij wordt al zijn hele carrière begeleid door geruchten dat hij op de loonlijst van Moskou zou staan. Wat hij natuurlijk ontkent. Pijnlijk was dat vlak voor de verkiezingen aan het licht kwam dat hij verschillende familieleden een baantje in het partijapparaat had bezorgd. Ook in andere partijafdelingen bleek nepotisme voor te komen.

Overigens is nepotisme geen exclusieve AfD-ondeugd. Alle partijen worden hierop regelmatig betrapt. Maar in de peilingen liep de AfD een paar procent terug en zakte van een riante 20 procent naar 18 procent. Allemaal een beetje erg toevallig, al deze ‘onthullingen’ zo vlak voor de verkiezingen, maar het gaf wel wat reuring in de campagne.

Interessante bijkomstigheid is dat de kiesgerechtigde leeftijd bij deze deelstaatverkiezingen verlaagd is naar zestien jaar. Dit op initiatief van de Grünen die tijdens de klimaathysterie rondom de Heilige Greta dachten dat ze bij deze leeftijdsgroep makkelijk konden cashen. Özdemir deed het inderdaad goed bij de nieuwe kiezers, maar de rechts-populistische AfD deed het nóg beter. Het is overigens raadselachtig waarom je jongeren die niet eens mogen autorijden of roken wél zou laten stemmen. Zelfs achttien jaar is al bedenkelijk jong, maar dit terzijde.

Nipte overwinning

Uit het vorläufiges Endergebnis blijkt dat de uitslag daadwerkelijk een nek-aan-nek race was. De Grünen hebben met 30,2 procent een nipte overwinning geboekt. De zestigjarige Özdemir kwam per saldo inderdaad wat meer statesman-like over dan de puberaal ogende Hagel. De christendemocraat volgde op 29,7 procent. Hij wint daarmee wel ten opzichte van 2021 (plus 5,6 procent) maar bleef achter bij de peilingen. Özdemir heeft ongetwijfeld geprofiteerd van het feit dat zijn populaire partijgenoot Winfried Kretschmann dit ambt de afgelopen vijftien jaar met veel succes heeft bekleed. Hij maakte plaats omdat hij het met 77 jaar welletjes vond.

De SPD werd met 5,5 procent gehalveerd en verdwijnt nét niet onder de Fünfprozenthürde. Maar het schamele resultaat zal zeker tot discussies leiden of de koers nu juist nóg linkser moet worden of dat het toch beter is er een schepje Realpolitik bovenop te doen. De toekomst zal het leren. Maar vermoedelijk zal de SPD (net als de PvdA) volharden in haar woke-koers en zich nog verder vervreemden van haar oorspronkelijke electoraat. De arbeidersstem in Baden-Württemberg ging nog nauwelijks naar de SPD (5 procent), maar vooral richting CDU (21) en uiteraard de AfD (37). Vast staat dat deze uitslag grote invloed zal hebben op de hervormingsplannen van de coalitie in Berlijn. De SPD is een blok aan het been geworden voor de christendemocratische kanselier Friedrich Merz.

De AfD tenslotte heeft niet de beloofde 20 procent gehaald, maar 18,8 procent. Dat is niettemin bijna een verdubbeling vergeleken met vijf jaar geleden. De invloed van de schandalen viel dus alleszins mee. De uitslag maakt ook heel duidelijk dat de partij zeker geen exclusief Oost-Duits fenomeen meer is.

Rechtse meerderheid

De lijstrekker van de AfD concludeerde – niet geheel ten onrechte – dat rechts een meerderheid heeft in Baden-Württemberg en nodigde de lijstrekker van de CDU uit om samen een regering te vormen. Een provocatie, want de uitkomst is vermoedelijk een voortzetting van de coalitie van Grünen en christendemocraten.

De kleine partijen – zoals Die Linke, het Duitse antwoord op de Britse ‘loony left’ – hebben het slechter gedaan dan in de peilingen. Ze bleven allemaal onder de kiesdrempel. Voor de liberale FDP een drama, want als ze van oudsher ergens in de Bondsrepubliek goed scoorden, dan was dat in Baden-Württemberg. Het lijkt erop dat de Duitse liberalen gedoemd zijn ten onder te gaan. De CDU en natuurlijk de AfD profiteerden van de neergang van de FDP.

Een Duitse wijsheid luidt: ‘Nach der Wahl, ist vor der Wahl’. En zo is het maar net, want over twee weken, op zondag 22 maart, zijn er deelstaatverkiezingen in Rheinland-Pfalz. Dat is nog een van de laatste SPD-bolwerken. Wanneer het drama voor de sociaaldemcoraten zich hier gaat herhalen, dan pakken zich wel heel donkere wolken samen voor de regering in Berlijn. We houden u op de hoogte.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! . Hartelijk dank! 

Het bericht Tegenslag voor Friedrich Merz: zijn CDU wint, maar niet genoeg en minder dan de rechtse AfD verscheen eerst op Wynia's Week.

Vorige week werd in het Thalia Theater in Hamburg in een fictief ‘Prozess gegen Deutschland’ de kwestie van een mogelijk verbod van de politieke partij Alternative für Deutschland (AfD) behandeld. Journalist Harald Martenstein (vroeger voor Der Spiegel, nu voor die Welt en Bild) hield voor een overwegend links publiek een vlammend betoog tegen zo’n verbod.

Wynia’s Week publiceert zijn toespraak hier in zijn geheel.

We spreken hier eigenlijk in een soort schijnproces over het verbod op een partij waarop in West-Duitsland 20 procent van de mensen gestemd heeft, en in Oost-Duitsland 35 tot 40 procent. We hebben het dus eigenlijk over het einde van de democratie en de vervanging ervan door iets anders. De mening van grote en nog steeds groeiende delen van de bevolking zal in de toekomst geen rol meer spelen in de politiek. Hoe moet dat nieuwe systeem eigenlijk heten? Gereguleerde democratie? Onze democratie? U kunt vast wel een betere naam bedenken.

Ja, u hebt gelijk met de gedachte die bij velen van u nu waarschijnlijk opkomt. Ja, het zou beter geweest zijn als de nazi-partij destijds verboden was. Of een poging daartoe enig nut had gehad, weten we natuurlijk niet. Maar de zogeheten machtsovername uit 1933 was zonder meer een catastrofe en een voorbode van nog meer catastrofes. Eigenlijk moeten we toch alles in het werk stellen om dat te voorkomen.

De strijd tegen rechts is een strijd tegen de democratie

Ik heb een paar vragen voor u. De eerste vraag: zijn de termen rechts en radicaal-rechts echt min of meer synoniem? Ik vraag dit omdat beide termen in linkse debatten vaak door elkaar worden gebruikt. Strijd tegen ‘rechts’: is dat hoe de strijd voor de democratie moet heten? Het is een strijd tegen de democratie.

Rechts en links zijn sinds 1789 de twee fundamentele politieke stromingen in alle democratische staten. Rechtse politici verwerpen een socialistisch economisch systeem. Ze verdedigen ondernemerschap. Ze hechten waarde aan tradities. Ze beschouwen het gezin als een goed model en ze houden van hun land. Ze haten het niet. Rechtse politici hebben tegen de nazi’s gevochten en de voorloper van de EU gesticht. Dat waren De Gaulle, Adenauer en Churchill. Voorbeelden van rechtse politici uit de recentere geschiedenis zijn Margaret Thatcher en Ronald Reagan. U bent tegen deze mensen, oké. Maar wilt u serieus hun opvattingen verbieden? Dan bent u een tegenstander van de democratie. Dat zou u dan ook moeten toegeven, aan uzelf en aan de wereld.

U zult tegenwerpen dat u met uw oproep tot een verbod niet rechtse politici van de oude stempel zoals Adenauer of Reagan op het oog had. U doelt op het populisme, een nieuwe variant van rechts die overal in de westerse wereld is opgedoken, niet alleen in Duitsland. Dat populisme wint terrein onder kiezers die voorheen op middenpartijen of gematigd linkse partijen stemden – in het geval van Duitsland de christelijke CDU/CSU, de socialistische SPD en de liberale FDP. Deze kiezers voelen zich niet langer vertegenwoordigd door de traditionele partijen.

De meestal in negatieve zin gebruikte term ‘populisme’ suggereert dat het een vergissing zou zijn om bij het regeren belang te hechten aan de goedkeuring van de bevolking. Maar het is juist dit idee – dat alle macht door de wil van de meerderheid gerechtvaardigd moet worden – waarop onze grondwet stoelt. Door partijen die een meerderheid kunnen behalen te verbieden, ontnemen we de staat zijn legitimiteit en maken we er een autoritair regime van. Daarvoor moeten we dan wel heel goede redenen hebben. Bijvoorbeeld een tegenstander die zelf ook de democratie wil afschaffen. We moeten in een noodtoestand terecht zijn gekomen.

Om de democratie te verdedigen kun je haar ook afschaffen

De cruciale vraag is of zo’n populistische partij al dan niet legitieme doelen nastreeft. Het gaat er niet om of u en ik deze doelen onderschrijven. Een niet-legitiem doel zou bijvoorbeeld zijn het afschaffen van de vrijheid van meningsuiting, bepaalde bevolkingsgroepen fundamentele rechten ontnemen of partijen verbieden die door de machthebbers als ontwrichtend worden beschouwd. Een niet-legitiem doel is dus precies het doel waar je met je verbod op uitkomt. Je kunt om de democratie te verdedigen haar namelijk ook afschaffen.

Sterker nog, deze rechtvaardiging – dat we de democratie redden – was historisch gezien een van de populairste argumenten onder degenen die haar hebben afgeschaft. Bent u bekend met de historische Anti-Rechtse Beweging? Die moet u wel kennen. Onder deze naam werden in 1957 in China bijna twee miljoen mensen gearresteerd – ‘burgerlijke elementen’, onder wie veel intellectuelen – en opgesloten in werkkampen. Velen van hen werden daar vermoord. Het doel van de Anti-Rechtse Beweging was om China te transformeren in een éénpartijstaat. Want echt, er bestond tot 1957 een meerpartijenstelsel onder Mao Zedong. De strijd tegen rechts maakte een einde aan die onzin, en in een aantal redevoeringen is hier ook al gezinspeeld op het verbieden van de christelijke partijen. Het Chinese model.

Het is legitiem om te pleiten voor een restrictief migratiebeleid

Partijen die lijken op de AfD hebben al in meer dan een dozijn Europese landen deel uitgemaakt van regeringscoalities, of ze hebben regeringen gesteund, bijvoorbeeld in Scandinavië. Ze zouden binnenkort ook in Frankrijk en Groot-Brittannië aan de macht kunnen komen. U zou moeten inzien dat Duitsland opnieuw een afwijkende weg (‘Sonderweg’) inslaat.

Nu een andere vraag: Is het legitiem om te pleiten voor grondwetswijzigingen? Dat moet wel legitiem zijn, want de Grondwet is sinds 1949 meer dan vijftig keer gewijzigd of aangevuld. Is het legitiem om te pleiten voor een restrictief migratiebeleid? Dat moet wel legitiem zijn, want zulk beleid wordt gevoerd in boven alle verdenking verheven democratische staten als Denemarken en Australië. Is het legitiem om de EU te willen verlaten? Groot-Brittannië, absoluut niet fascistisch, heeft dat gedaan. Is patriottisme legitiem? Willy Brandt was een zelfverklaard patriot. Echt hoor, dat was hij.

Laat ik het nog eens herhalen: bij al deze vragen gaat het niet om goed of fout. Het gaat er simpelweg om of iets in een democratie wel of niet toegestaan moet zijn. Het is een kenmerk van democratische staten dat het spectrum van wat politiek toelaatbaar is, heel breed is. Dus, ook al strookt het niet met uw aard, u zult moeten accepteren dat in een vrij land met vrije verkiezingen de dingen niet altijd lopen zoals u wilt. Als dat te veel van u gevraagd is, ligt het probleem bij u, niet bij degenen die er anders over denken dan u.

Als u wilt dat de AfD verboden wordt, zult u moeten bewijzen dat die partij het land in een ander systeem wil onderbrengen. Bijvoorbeeld door alle partijen uit te schakelen die het wereldbeeld van de AfD niet delen. Dus, ik herhaal mezelf, door in feite te doen wat een aantal van u graag zouden willen doen. Maar tot nu toe is er geen bewijs dat de AfD heeft opgeroepen tot een verbod op haar politieke concurrenten.

Extreemrechtse onzin van individuele partijleden is geen reden voor een verbod

Voldoende reden voor een verbod is in elk geval niet dat individuele partijleden extreemrechtse onzin uitkramen. Dat kunnen we makkelijk aantonen. Ik verwacht dat we daarvan in de komende dagen nog veel te horen zullen krijgen.

Ik zal u even helpen. Hier zijn een paar ronduit schandalige citaten. Ze zijn allemaal keurig gedocumenteerd.

Citaat 1: ‘Wat we in dit land nodig hebben, zijn moedige burgers die de rode ratten terugjagen naar waar ze thuishoren, in hun holen.’

Citaat 2: ‘We willen niet langer voortdurend aan ons verleden herinnerd worden door wie dan ook, niet door Washington, niet door Moskou en niet door Tel Aviv.’

Citaat 3: ‘We hebben geen oppositie nodig, we zijn al democraten.’

Citaat 4, het laatste: ‘Ik ben een Duitse nationalist en eis onvoorwaardelijke gehoorzaamheid.’

Walgelijk, absoluut. Ik weet zeker dat sommigen van u het laatste citaat al herkend hebben. Dat waren niet de woorden van de AfD’er Björn Höcke, maar van Franz Josef Strauss, de voorzitter van de CSU die in 1980 bijna bondskanselier werd. Willy Brandt zat naast hem in het kabinet. Dat Willy Brandt geen nazi was, wist u waarschijnlijk wel. Strauss was ook geen nazi, alleen een reactionair; anders had Willy Brandt nooit naast hem gezeten.

‘Nazi’ is iedereen die niet gelooft in het socialisme of woke

De voorzitter van de Groene Partij, Felix Banaszak heeft een paar dagen geleden in de podcast van mijn Welt-collega Paul Ronzheimer gezegd dat de AfD in de traditie staat van de nationaalsocialisten. Datzelfde zou hij misschien ook zeggen over Strauss, Ernst Jünger, Boris Palmer of zelfs de Kerstman. Het is ondertussen wel duidelijk dat ‘nazi’ een modern containerbegrip is voor iedereen die niet in de overwinning van het socialisme gelooft of in woke.

De nazi’s waren anders dan de rechts-conservatieven. De nazi’s hadden een militie, namelijk de SA, die op straat jacht maakte op linksen. Ze maakten er geen geheim van dat ze op oorlog uit waren. Het waren uitgesproken antisemieten. Racisme was hun ideologie. Ze wilden geen andere republiek. Ze wilden helemaal geen republiek, maar een totalitaire staat met hun Führer aan het hoofd.

In 1990 formuleerde de Amerikaanse auteur Mike Godwin een sociaal-psychologische theorie. Godwins Law geldt nu als empirisch bewezen. Hij stelt dat sinds 1950 wereldwijd in elke wat grotere discussie op een bepaald moment een vergelijking met de nazi’s opduikt. Deze vergelijking heeft niets te maken met de feitelijke geschiedenis, maar eerder met de wens van de spreker om zijn tegenstander af te kappen.

Angela Merkel werd al door Hugo Chávez met de nazi’s vergeleken. U weet wel dat er nogal wat verschillen zijn tussen Heinrich Himmler en AfD’er Alice Weidel. Een openlijk lesbische vrouw zoals Alice Weidel, die bovendien een relatie heeft met iemand van een ander ras, zou onder de nazi’s in een concentratiekamp zijn beland. Wie alle rechtse mensen nazi’s noemt, alleen omdat ze niet links zijn, is historisch gezien echt een analfabeet. Maar dat zou nog zo erg niet zijn. Onwetendheid is heus geen misdaad. Wat ik u kwalijk neem, is dat u best weet wat u doet. U weet dat u het Vierde Rijk niet probeert te voorkomen, maar dat u alleen uw politieke concurrentie wilt uitschakelen.

Wie de AfD klein wil houden hoeft maar een paar echte problemen aan te pakken

De AfD-kiezers, althans de meesten van hen, willen geen nieuwe Hitler. Ze willen zoiets als een nieuwe Helmut Schmidt. Het zou kinderspel zijn om de AfD klein te houden. Het enige wat je hoeft te doen, is een paar problemen aanpakken – echte problemen, waarvan u het bestaan waarschijnlijk tot uw laatste ademtocht zult ontkennen. Pas de migratie aan aan de economische mogelijkheden van dit land. Zorg voor een veiligheidsniveau zoals we dat in 2010 hadden. Zorg ervoor dat onze scholen goed functioneren en de economie concurrerend is. Meer is niet nodig. Is dat fascisme voor u?

Ik denk dat u verdrongen hebt dat in de Sovjet-Unie in naam van het socialisme negen miljoen mensen zijn vermoord of van de honger zijn omgekomen. U hebt met succes de miljoenen slachtoffers van Pol Pot en Mao verdrongen. In Venezuela werden na de gemanipuleerde verkiezingen van 2024 24 demonstranten, onder wie minderjarigen, zonder gerechtelijke procedure op straat geëxecuteerd door de troepen van Maduro. Als Trump dat had gedaan, zou er een storm van verontwaardiging zijn opgestoken. Links is goed, rechts is het kwaad. Zo simpel is het niet.

De cruciale scheidslijn ligt tussen autoritaire regimes en regimes waarin iedereen dezelfde burgerrechten heeft. Het maakt niet uit waar je politiek staat, of je de regering geweldig vindt of verafschuwt. Wie zich aan de wet houdt en geen geweld gebruikt of van plan is te gebruiken, is veilig en de politie zal ’s ochtends vroeg niet aan de deur staan. Dank u wel.

Deze toespraak is eerder gepubliceerd op de website van het Duitse conservatieve weekblad Junge Freiheit.

Vertaling uit het Duits: Willy Hemelrijk

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee?Hartelijk dank!

Het bericht Wie de AfD verbiedt, maakt een einde aan de democratie verscheen eerst op Wynia's Week.

Haar meest geciteerde uitspraak deed Merkel, dochter van een linkse DDR-dominee, in augustus 2015, op het hoogtepunt van de Europese vluchtelingencrisis: ‘Wir schaffen das.’ Het bleek vooral politiek correct wensdenken. Het aantal asielzoekers in de Bondsrepubliek verdubbelde, maar succesvolle integratie bleef in veel gevallen uit. In plaats daarvan: massale uitkeringsafhankelijkheid, taalachterstanden, en riante oververtegenwoordiging in de criminaliteitsstatistieken. Over de islamitische terreuraanslagen door (illegale) migranten zwijgen we dan nog.

Naïef en toegeeflijk

Na de Russische inval in Oekraïne, in februari 2022, kreeg Merkel van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky het verwijt dat ze jarenlang naïef en te toegeeflijk was geweest in haar relatie met Rusland. De beschuldiging raakte al snel wijdverbreid. Hoe heeft Merkel, die van alle westerse leiders het beste contact had met Vladimir Poetin, zich zo in hem kunnen vergissen? Waarom gaf zij in 2015, kort na de illegale Russische annexatie van schiereiland de Krim, toch groen licht voor de aanleg van de pijpleiding Nord Stream 2, die Duitsland nog meer afhankelijk maakte van Russisch gas? Waarom luisterde ze niet wat meer naar Oost-Europese leiders, die waarschuwden voor de groeiende Russische dreiging? En hoe kon ze onder deze omstandigheden de Bundeswehr zo laten verslonzen?

Ook de electorale doorbraak van Alternative für Deutschland (AfD) kan worden gezien als onderdeel van Merkels politieke nalatenschap. Nog nooit in het naoorlogse Duitsland – het gold als een bewijs van nieuwverworven deugdzaamheid – was een rechts-nationalistische partij erin geslaagd door te dringen tot de Bondsdag. De AfD lukte het, in 2017, vooral omdat Merkels CDU zich met haar pro-migratiekoers had vervreemd van conservatieve kiezers. Sinds de Bondsdagverkiezingen van vorig jaar is de AfD de tweede partij van Duitsland en in veel recente peilingen zelfs de grootste.

De ongetwijfeld meest funeste beslissing van Merkel was om definitief en versneld alle Duitse kerncentrales te sluiten. Zelfs haar partijgenoot Friedrich Merz, de huidige Bondskanselier, noemde het onlangs ‘ein schwerer strategischer Fehler’: ‘So machen wir jetzt die teuerste Energiewende auf der ganzen Welt. Ich kenne kein zweites Land, das es sich so schwer macht und so teuer macht wie Deutschland.’ Voor de volledigheid: Duitsland heeft mede dankzij het sluiten van de kerncentrales niet alleen torenhoge stroomprijzen, maar stoot ook veel meer CO2 per kilowattuur uit dan al haar buurlanden.

Merkels Atomausstieg dateert uit 2011, na een tsunami voor de oostkust van Japan. Daardoor deed zich een ernstige storing voor in de kerncentrale van Fukushima, en hoewel daarbij niemand om het leven kwam, raakte de publieke opinie in Duitsland bevangen door een golf van anti-nucleaire massahysterie.

Dat was geen toeval. Want hoewel sinds de jaren zeventig overal in de westerse wereld werd gedemonstreerd tegen kernenergie, was het verzet tegen Atomkraft in Duitsland altijd het meest massaal en het meest hardnekkig. Dat paste ook prima bij de ‘groene’ traditie van het land, geworteld in de oeroude natuur- en woudenmystiek van de Germanen.

Religieuze bewondering

Bomen en bossen – zie ook het eikenblad op de Duitse euromunten van één, twee en vijf cent – gelden bij onze oosterburen al heel lang als symbolen van oorspronkelijkheid en geborgenheid. De Europese cultuurstroming die we kennen als de Romantiek deed daar in de achttiende en negentiende eeuw nog een flinke schep bovenop. De typisch ‘romantische’ afkeer van industrie, techniek, verstedelijking en verzakelijking, zorgde in Duitsland voor een bijna religieuze bewondering voor alles wat zich met natuur laat associëren: het plattelandsleven, kleinschaligheid, ‘zuivere’ voeding, ‘schone’ lucht maar ook naturisme en homeopathie.

De nazi’s zorgden er in de jaren dertig voor dat veel van deze sentimenten een politieke vertaling kregen: van een verbod op vivisectie tot de oprichting van nationale parken en van campagnes voor het eten van volkorenbrood, streekproducten en groenten tot een rookverbod in partijgebouwen en wachtkamers van overheidsdiensten. Burgers werd in het Derde Rijk continu op het hart gedrukt gezond te leven en alert te zijn op ziekten. Hoe ‘fout’ de motieven van de nazi’s ook waren, het betrof in veel gevallen wel degelijk pionierswerk op het terrein van preventieve gezondheidszorg en milieu- en natuurbescherming.

Eerste groene partij

Die traditie ging in het naoorlogse Duitsland niet verloren. Duidelijkste bewijs: in 1979 was de Bondsrepubliek het eerste Europese land waar een politieke partij op ecologische grondslag wist door te dringen tot een regionaal parlement. In 1980 volgde de oprichting van een landelijke partij (de Grünen), die drie jaar later debuteerde in de Bondsdag – met een programma waarin onder meer de sluiting van alle Duitse kerncentrales werd geëist.

Nergens ter wereld hebben anti-nucleaire sentimenten zulke diepe historische wortels als in Duitsland. Nergens ter wereld ook worden daar nu zulke zware offers voor gebracht. Zó zwaar dat zelfs de toekomst van de Bondsrepubliek als industriële grootmacht op het spel staat.

De Duitsers hebben een mooi woord voor het onder ogen zien en verwerken van historische zonden: Vergangenheitsbewältigung. De Atomausstieg van de toch al rampzalige Angela Merkel komt voor dat procedé ook in aanmerking. 

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Waarom groene Duitsers altijd nét iets maller zijn dan groene Nederlanders verscheen eerst op Wynia's Week.

Anders dan bij de Nederlandse provincies staat er dan ook werkelijk iets op het spel. De Duitse Länder besturen zelf namelijk essentiële sectoren zoals gezondheid, politie, onderwijs en cultuur. De macht van Berlijn is aanzienlijk kleiner dan wel wij denken.

‘Hoe om te gaan met de AfD?’

In maart zijn er verkiezingen in een tweetal zuidelijke deelstaten: Baden-Württemberg en Rheinland-Pfalz. In september in drie voormalige DDR-deelstaten: in Berlijn, Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern.

Al deze verkiezingen zijn interessant omdat ze heel dwingend de vraag stellen: ‘hoe om te gaan met de AfD?’. Deze vraag naar de omgang met de rechts-populistische AfD komt op drie manieren aan de orde. Ten eerste de plaats van de AfD in de Bundesrat, zeg maar de Duitse Eerste Kamer. Ten tweede gaan de verkiezingen ook over de grote landelijke thema’s zoals: industrie, energie en migratie. Over deze kwesties heeft ook de AfD een uitgesproken mening. Ten derde moeten er in al die deelstaten en gemeenteraden na de verkiezingen coalities worden gevormd. Kan en mag de AfD daar een rol in spelen? Deze vragen zijn urgent omdat de AfD het in al deze deelstaten buitengewoon goed doet in de peilingen.

In de eerste plaats kan winst voor de AfD in de deelstaten grote gevolgen hebben voor de omgang met de AfD in de Duitse politiek. Tot nu wordt de partij volstrekt genegeerd en zoveel mogelijk geïsoleerd. Maar dat valt niet meer vol te houden wanneer de partij in de regering van deelstaten komt. Sterker nog: de partij zou wel eens in haar eentje Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern kunnen gaan regeren.

De afvaardiging van een deelstaat naar de Bundesrat is een afspiegeling van de regering van dat land. Dat betekent dat er wellicht ook AfD-leden in de Bundesrat gaan plaatsnemen. De overige partijen zouden in dat geval – of ze dat willen of niet – op enigerlei wijze met de AfD moeten samenwerken. Isoleren en negeren is dan niet meer mogelijk. Immers alle wetgeving moet langs de Bundesrat. Met andere woorden: de AfD maakt een goede kans om invloed te krijgen op de besluitvorming in de Bundesrat en daarmee op de landelijke politiek.

Nationale thema’s

Ook zal regeringsdeelname in de eigen deelstaat ongetwijfeld gevolgen hebben voor politieke benoemingen in het politie-apparaat, de inrichting van het onderwijsprogramma en de toekenning van subsidies aan culturele instellingen en de publieke omroepen. Met die omroepen heeft de AfD nog wel een appeltje te schillen.

In de tweede plaats komen in de deelstaatverkiezingen ook grote nationale thema’s aan de orde en daarmee ligt ook het regeringsbeleid onder de loep. Aangezien de AfD uiterst kritisch is over het huidige beleid, voeren ze in de deelstaten campagne met thema’s zoals industriepolitiek, energieprijzen en migratie.

Verbod op verbrandingsmotoren

In maart zijn er verkiezingen in twee typische industriële deelstaten: Baden-Württemberg en Rheinland-Pfalz. In Baden-Württemberg hebben bedrijven als Mercedes, Porsche en Bosch hun hoofdkwartier. Tienduizenden banen zijn afhankelijk van het wel en wee van de auto-industrie. Rheinland-Pfalz is het hart van de Duitse chemische industrie met reuzen als BASF en BioNtech.

In Duitsland heerst in de industrie – zowel bij werkgevers als werknemers – grote ontevredenheid over de Green Deal van de EU en over de hoge energieprijzen. Onder bezielende leiding van Ursula von der Leyen en onze eigen Frans Timmermans kwam Europa met een verbod op verbrandingsmotoren. Dat verbod is een existentiële bedreiging voor de Europese auto-industrie. De klanten kopen namelijk veel minder elektrische auto’s dan de Europese bureaucraten in hun overmoed hadden gedacht.

Onlangs wisten Duitsland, Frankrijk en Italië een wijziging in het Europese beleid te bewerkstelligen. Het vasthouden aan stekkerauto’s als de enige juiste weg is iets opgerekt, maar heel veel speelruimte is er niet. De meeste commentatoren vinden deze aanpassing ‘too little en too complicated’.

Wanneer het Europese beleid in deze vorm wordt voortgezet is de Europese auto-industrie ten dode opgeschreven. Dat zou in het geval van Duitsland een economische ramp van apocalyptische omvang zijn.

AfD pleit voor kernenergie

Om het nog erger te maken is de Duitse elektriciteit de duurste van Europa. Merkel en haar opvolger Scholz kozen voor afbouw van kernenergie en een verslaving aan goedkoop Russisch gas. De oorlog in de Oekraïne was een fikse streep door deze rekening. Bovendien kun je met zon en wind geen chemische industrie van het formaat van BASF in de lucht houden. Die energiestroom is te onbetrouwbaar en door alle subsidies peperduur.

Deze problemen bieden de AfD ruim campagnemateriaal. Ze trekken van leer tegen het beleid van de EU. Ze zien de plannen van Von der Leyen en Timmermans als ‘wirtschaftsfeindliche Planwirtschaft’ en maken graag vergelijkingen met de ondergang van de Oost-Duitse planeconomie. Ook keren ze zich tegen de fixatie op hernieuwbare energie. Ze noemen dit ‘Öko-Sozialismus’ en pleiten voor een terugkeer naar kernenergie.

Niet exclusief Oost-Duits

In beide industriële deelstaten, traditioneel bolwerken van de christendemocraten, doet de AfD het goed in peilingen. Ze scoren ruim 20 procent en de tendens is stijgend. Overigens bewijst dit duidelijk dat de AfD zeker geen exclusief Oost-Duits fenomeen is. Beide deelstaten zijn uiterst welvarend en weltoffen, maar de onvrede met de gevestigde partijen en het Europese beleid is ook hier groot.

In 2026 zijn er in Beieren, Hessen en Nedersaksen ook nog gemeenteraadsverkiezingen. De problemen in grote steden zoals München, Frankfurt en Hannover zijn natuurlijk ook een dankbaar thema voor de AfD. Zelfs kanselier Merz legde openlijk een direct verband tussen migratie en de verloedering van het Duitse Stadtbild. Het zijn juist de steden die de dagelijkse lasten van de migratie moeten dragen. Een kans voor open doel voor de AfD.

In september zijn er verkiezingen in de deelstaten Berlijn, Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Vorpommern. Alle drie liggen ze in de voormalige DDR. Berlijn is de grootste stad van Duitsland, de andere twee deelstaten zijn uitgesproken dunbevolkt en agrarisch georiënteerd.

Net als in Nederland scoren in grote (universiteits)steden linkse en groene partijen heel behoorlijk. Zelfs in Berlijn komt de AfD toch nog op 16 procent, evenveel als de Grünen. Van de historische overmacht van de SPD is nog een schamele 13 procent over.

De twee landelijke deelstaten kampen met vergrijzing, relatief hoge werkloosheid en grote ontevredenheid bij de bevolking. Kortom: ideaal jachtterrein voor de AfD. In Saksen-Anhalt staat de AfD met 40 procent eenzaam aan kop. De SPD, Grünen en de liberale FDP zouden zomaar onder de kiesdrempel kunnen verdwijnen. Met ietsje meer dan 40 procent is het heel goed denkbaar dat de AfD in haar eentje de regering kan vormen. Dat zou trouwens ook kunnen gebeuren in Mecklenburg-Vorpommern waar de AfD nu op 38 procent staat.

Sociaaldemocratische kiezers

In de derde plaats zijn deze deelstaatverkiezingen een hardhandige herinnering aan de consequenties van de populariteit van de AfD voor coalitievorming ná deze verkiezingen. Kunnen er straks in maart en september zonder de AfD nog wel slagvaardige regeringen worden gevormd?

De groei van de AfD is grotendeels te danken aan het overlopen van voormalige sociaaldemocratische kiezers. Net als de Nederlandse PvdA heeft ook de Duitse SPD het contact met de arbeiders verloren. De ooit zo trotse partij van Willy Brandt is gekrompen van ruim 45 procent naar een schamele 16 procent bij de laatste verkiezingen. In actuele peilingen staan de sociaaldemocraten er nog slechter voor. Maar ook de christendemocratische partijen hebben moeten inleveren aan de AfD. Kleinere rechtse partijen zoals de liberale FDP zijn zelfs onder de kiesdrempel van 5 procent verdwenen.

Brandmauer maakt SPD machtig

De gevestigde partijen hebben de afgelopen tien jaar geen antwoord op deze uitdaging weten te vinden. Veel Duitse politici dromen van een verbod van de AfD. Maar een partij verbieden die een kwart van de kiezers achter zich heeft, zal onvermijdelijk tot grote maatschappelijke onrust leiden. Bovendien is de juridische basis voor een verbod zwak. De Verfassungsschutz, de binnenlandse veiligheidsdienst, kwam niet verder dan een dikke map met honderden – veelal smakeloze – citaten. Maar de dienst heeft geen enkel bewijs voor een ‘actieve en planmatige ondermijning’ van de democratie.

Voor de CDU/CSU pakt de Brandmauer heel ongunstig uit want daarmee zijn ze in principe tot het einde der dagen veroordeeld tot een coalitie over links. Niet alleen op nationaal niveau, maar ook in de deelstaten. Dat betekent dat de macht van coalitiepartner SPD veel groter is dan hun geringe aantal stemmen. Sterker nog: in veel gevallen lijkt het wel of de partij die in 2025 werd afgestraft de toon aangeeft in de coalitie.

Baron von Münchhausen

Veel kiezers zien daarom weinig verbetering ten opzichte van de vorige rood-groene regering. Tegelijkertijd blijkt uit enquêtes dat de kiezers wél een nieuw beleid willen. Vooral op het gebied van de migratie. Meer dan driekwart van de bevolking wil een op alle fronten strengere migratiepolitiek. Merz had dat beloofd, maar heeft nog weinig concreet resultaat kunnen boeken.

Nu al staat vast dat het Superwahljahr grote winsten zal brengen voor de AfD. Wil de Duitse democratie overleven dan zal de politiek zich als een Baron von Münchhausen zelf uit het moeras moeten trekken. Daarvoor zijn er eigenlijk nog maar twee opties.

Inkeer SPD

De eerste optie is dat de SPD tot inkeer komt en het woke, kosmopolitische verhaal loslaat en terugkeert naar haar wortels: het verdedigen van de belangen van de arbeiders en daarmee van de Duitse industrie. Dat zou een 180 graden koerswijziging op het gebied van belastingen, klimaat en migratie moeten inhouden. Ondanks de oproepen van partijprominenten om tot inkeer te komen, lijkt dit scenario niet heel waarschijnlijk.

De tweede optie is het slechten van de Brandmauer. De christendemocraten hebben een serieus dilemma. Door deze Brandmauer moeten ze coalities vormen over links. Samenwerken met de SPD zou wel eens te weinig zetels op kunnen leveren voor een meerderheid en dan zou er zelfs moeten worden geregeerd met de warhoofden van Die Linke en BSW. In theorie hebben ze ook een Brandmauer met de extreemlinkse partijen, maar die brokkelt in het licht van de opiniepeilingen nu al af. Die linkse koers zou de laatste CDU/CSU kiezers wegjagen naar de AfD en op termijn leiden tot de electorale ondergang van de christendemocraten.

Samenwerken

De enig andere optie voor de christendemocraten is samenwerking met de AfD. Zeker op lokaal en regionaal niveau zou daar een begin mee kunnen worden gemaakt. Vast staat dat grote delen van de AfD niet voor eeuwig aan de zijlijn willen staan en graag compromissen zouden willen sluiten om te kunnen besturen. Natuurlijk zullen dan de morele verontwaardiging en krokodillentranen bij links niet van de lucht zijn, maar het alternatief is politieke zelfmoord. Niet alleen van de christendemocraten, maar vermoedelijk ook van de Duitse democratie.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De Duitse christendemocraten staan voor de keuze: samenwerken met de AfD of politieke zelfmoord verscheen eerst op Wynia's Week.

De Duitse steden en gemeenten staan voor een totale financiële catastrofe, een ‘Finanz-Kollaps’, zo waarschuwden onlangs verschillende burgemeesters bondskanselier Friedrich Merz. Hoe kon het zover komen bij onze toch zo financieel verantwoordelijke oosterburen? Rusland en de coronacrisis hielpen natuurlijk niet, maar twee factoren vormen de grondslag voor de huidige crisis: de zelfsabotage met nucleaire energie, en de uit de hand lopende kosten van asiel en migratie.

Tien jaar geleden deed toenmalig bondskanselier Angela Merkel haar omstreden uitspraak ‘Wir schaffen das’. De president van de Deutsche Bank ging zelfs verder: de toevloed van asielzoekers uit de derde wereld, in 2015 al 1,1 miljoen, zou voor een nieuw economisch wonder zorgen. Nu blijkt: ‘Wir haben es nicht geschafft.’

Migratiekosten taboe

Inmiddels staan bijna alle Duitse steden op de rand van het faillissement, zegt burgemeester Thomas Kufen (CDU) van Essen, medeondertekenaar van een brandbrief aan bondskanselier Friedrich Merz. Enig gevoel voor drama is Kufen niet vreemd. De steden kunnen hooguit onder curatele worden gesteld. De begroting van het 600.000 inwoners tellende Essen voorzag voor dit jaar een klein overschot, maar komt waarschijnlijk uit op een tekort van 124 miljoen. Dat is nog maar een fractie van de naar schatting 30 miljard die Duitse gemeenten dit jaar te kort zullen komen.

Kufen noemt als belangrijke oorzaak de kosten van het vluchtelingenbeleid. Van wat Duitse steden bijvoorbeeld aan bijstandsuitkeringen betalen, gaat bijna de helft naar mensen zonder Duits paspoort. Uitkeringen aan migranten en asielzoekers van buiten Europa bedragen 63,5 procent van het totaal, in sommige deelstaten zelfs meer dan driekwart. Om nog te zwijgen over noodzakelijke extra uitgaven voor gezondheidszorg en onderwijs; bijna elke Duitse stad moet scholen bijbouwen of verbouwen.

Met zijn uitspraken doorbrak de burgemeester van Essen een taboe: Duitse media zwijgen doorgaans als het graf over de kosten van migratie. Als het onderwerp onmogelijk vermeden kan worden, gaat het over ‘vluchtelingen’, nooit over migranten.

Het is natuurlijk lang niet het enige dat financieel malheur heeft veroorzaakt op lokaal niveau. De coronacrisis hakte erin, net als het dichtdraaien van de Russische gaskraan. Maar zoals bekend heeft Duitsland vooral de eigen glazen ingegooid met de al rond de eeuwwisseling bekokstoofde en door groene ministers doorgedrukte sluiting van alle kerncentrales. Dat heeft geleid tot een flinke economische krimp. Vooral in een industriegebied als Nordrhein-Westfalen, waar Essen ligt, kan de zware industrie de huidige extreem hoge energieprijzen nauwelijks nog aan.

Duitse gemeenten heffen rechtstreeks bedrijfsbelasting op lokale ondernemingen via een complex systeem dat uniek Duits is. Het percentage mogen ze tot op zekere hoogte zelf bepalen, wat zelfs heeft geleid tot het ontstaan van binnenlandse belastingparadijzen: dorpen met de laagste ‘Gewerbesteuer’, waar een onwaarschijnlijk hoog aantal bedrijven is gevestigd.

In dit systeem betalen vooral grote bedrijven flink mee aan het gemeentelijke sociale vangnet, dat daarom extra gevoelig is voor economische neergang. Neem staalbedrijf ThyssenKrupp in Essen, dat als grootverbruiker van peperdure energie al 11.000 banen moest schrappen. Hun bijdrage aan de gemeentekas van Essen is navenant gedaald.

Honderden miljoenen minder

In Stuttgart en München, twee van de rijkste gemeentes van Duitsland, lijkt de situatie financieel helemaal uit de hand te lopen. Deze zuidelijke steden halen hun bedrijfsbelasting vooral bij de auto-industrie, die om allerlei redenen in het slop zit en waar mogelijk de productie wordt verplaatst naar elders. Deze bron van inkomsten begon na 2023 in hoog tempo op te drogen: in Stuttgart zakten de ontvangsten met 33 procent in 2024, dit jaar naar schatting nog eens met 23 procent.

Dit jaar zal Stuttgart een kwart miljard te kort komen en de verwachting is dat de opgehaalde bedrijfsbelasting nog met ‘honderden miljoenen’ zal dalen. Uiteindelijk zal de stad 7,4 miljard euro moeten lenen, vooral om geplande woningbouw te laten doorgaan.

De initiatiefnemer van de brandbrief aan bondskanselier Merz was dan ook Oberbürgemeister Frank Nopper (CDU) van Stuttgart. Volgens hem staan de Duitse steden voor een ‘Finanz-Kollaps’: ‘De centrale overheid moet eindelijk begrijpen dat we absoluut de limiet van onze capaciteiten hebben bereikt. We kunnen niet meer!’

Nopper lijkt daar overigens zelf aan te hebben bijgedragen. In zijn stad rommelt het al langere tijd omdat duizenden asielzoekers permanent in dure hotels verblijven. Terwijl tegelijk sommige gebouwen van de gemeente al jaren leegstaan, zoals een vroeger verpleeghuis.

Maar wat voor Duitse oudjes goed genoeg was, is niet noodzakelijk toereikend voor immigranten of vluchtelingen. De Duitse wet stelt hoge eisen aan de leefomstandigheden van asielzoekers en migranten, en een hele rits ngo’s maakt zich druk of er wel aan die normen wordt voldaan. Veel van hen, waaronder de bekendste, ProAsyl, houden zich bovendien bezig met het naar Duitsland halen van zoveel mogelijk asielzoekers. ProAsyl heeft bijvoorbeeld actie gevoerd om per maand minimaal duizend Afghanen in risicovolle situaties naar de Bondsrepubliek te laten komen.

Op aandrang van een parlementslid van de rechtse AfD maakte het ministerie van Binnenlandse Zaken onlangs bekend hoeveel uitgeprocedeerde asielzoekers illegaal in Duitsland blijven. Dat zijn er bijna een miljoen, waaronder 153.550 Afghanen. Volgens de AfD is de Duitse regering ‘alle controle kwijt’.

De wind draait

De pro-asiel ngo’s lijken inmiddels de wind tegen te hebben. Bondskanselier Merz zegt paal en perk te willen stellen aan het binnenhalen van asielzoekers, en dat lijkt in 2025 ook gelukt. Wat niet wegneemt dat verschillende organisaties nog altijd alles in het werk stellen om zoveel mogelijk ‘vluchtelingen’ te laten komen.

Hun grote held is Carola Rackete, ook buiten Duitsland nog wel bekend als de kapitein van reddingsschip Sea Watch 3. Zij ging door roeien en ruiten om voor de kust van Libië opgepikte asielzoekers te verschepen, eerst naar Italië en dan naar Duitsland. Rackete zit nu in het Europees Parlement, voor Die Linke. Volgens haar is Duitsland ‘groot, rijk en leeg’, en heeft het een ‘historische verantwoordelijkheid’. De opname van ‘honderdduizenden vluchtelingen’ per jaar zou ‘technisch, economisch en demografisch’ geen probleem moeten zijn.

De cijfers voor de eerste helft van 2025 zijn inmiddels bekend. Dankzij nieuw beleid en de verbeterde situatie in Syrië staat Duitsland voor het eerst sinds 2011 niet meer op de eerste plaats, met 65.495 asielaanvragen. Spanje (76.020) en Frankrijk (75.428) staan nu bovenaan. Hekkensluiter is Hongarije (47 asielaanvragen).

*Alexander van der Meer is schrijver, wiskundige en documentairemaker. Dit artikel verscheen eerder op Doorbraak.be.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Wir schaffen das nicht: ‘Meeste Duitse steden bijna failliet’ verscheen eerst op Wynia's Week.