Op zaterdag 11 juni 1977 hadden wij een atletiekwedstrijd bij Sportclub Reeuwijk. Voor het begin van de wedstrijden hadden we ons omgekleed en stapten we de kantine van het clubgebouw binnen om nog even wat te drinken – ‘we’, dat waren mijn vrienden Rick en Milco en ik. Zij kwamen uit Zoetermeer, ik uit Boskoop, we waren dus lid van andere verenigingen, en zij waren Moluks. In de kantine stond een televisie aan: bijzondere eenheden en mariniers van het Nederlandse leger, geruggesteund door F-104 Starfighters, maakten hardhandig een einde aan de treinkaping bij De Punt (Drenthe), de al drie weken durende kaping van de intercity Assen-Groningen door negen gewapende Zuid-Molukkers.

Toen wij gedrieën op de drempel van de kantine stonden, keken de andere aanwezigen op. Even viel er een ongemakkelijke stilte. Toen draaiden alle gezichten weer naar de zwart-wit-tv op het dressoir. Het maken van onderscheid tussen individuen en de gemeenschap waartoe zij behoren was een welbegrepen kunst.

Die kaping van De Punt ging vergezeld van de gijzeling van kinderen op een lagere school in Bovensmilde, en was een reprise van een eerdere kaping, in december 1975, bij Wijster (eveneens in Drenthe), ook door jonge Zuid-Molukkers. Een jaar later, in maart 1978, zouden Zuid-Molukkers mensen gijzelen in het Provinciehuis in Assen. Het geweld van al deze acties (er vielen in totaal zestien doden te betreuren) was de uitbarsting van de frustraties en woede die in een kwart eeuw waren opgebouwd.

Aan hun lot overgelaten

De grootvaders van deze militante Zuid-Molukkers waren in 1951 per boot in Nederland aangekomen, op bevel van de Nederlandse overheid. Na afloop van de ‘politionele acties’ had Nederland in 1949 de Indonesische onafhankelijkheid erkend en besloten de Molukse militairen die gedurende de oorlogsjaren in Indonesië loyaal in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) hadden gediend, met hun gezinnen naar Nederland te halen. Dat is dit jaar dus 75 jaar geleden en zondag zal premier Jetten een Nationaal Monument (Ulu Kora, het voorsteven van een staatsieprauw) onthullen aan de Rotterdamse Lloydkade (waar de meeste schepen met de Molukkers aankwamen) en naar verwachting zijn excuses aanbieden.

Het ging in 1951 in totaal om zo’n 12.500 Molukkers, die in twaalf transporten in vier maanden tijd naar Nederland werden gebracht. Zij zouden in eerste instantie ongeveer een half jaar in Nederland verblijven, om daarna terug te keren naar de Zuid-Molukken om daar een eigen republiek te stichten (RMS). De Nederlandse regering beloofde daarbij alle steun.

Maar het liep natuurlijk anders. Ambon was en bleef Indonesisch, meldde het nieuwe postkoloniale bewind in Jakarta, en de inmiddels ontslagen KNIL-militairen, onder erbarmelijke, mensonterende omstandigheden ondergebracht in voormalige concentratiekampen in onder meer Vught en Westerbork, werden aan hun lot overgelaten. De kampen werden later aparte woonwijken in verschillende Nederlandse plaatsen, maar de problematiek onder de Molukse gemeenschap was groot. Inmiddels zijn er volgens het CBS 71.000 Molukkers in Nederland.

Er kwam een gebaar in de jaren tachtig, toen toenmalig premier Ruud Lubbers een overeenkomst met de Molukse gemeenschap sloot: de eerste generatie Molukkers die in 1951 naar Nederland was gekomen, kreeg een jaarlijkse uitkering van 2.000 gulden, er kwam een banenplan om de hoge werkloosheid onder Molukse jongeren te bestrijden, het Moluks Historisch Museum werd opgericht en oud-militairen kwamen in aanmerking voor een herdenkingspenning. Er werden geen excuses aangeboden – al moet oud-premier Dries van Agt daar achter de schermen wel op aangedrongen hebben.

Een grote Kamermeerderheid, aangevoerd door Don Ceder (ChristenUnie), heeft de Nederlandse regering per motie opgeroepen om een ‘onafhankelijk onderzoek’ naar dit verleden te verrichten. De Kamer wil dat op een ‘gepaste wijze recht kan worden gedaan aan de Molukse gemeenschap’. Op basis van gesprekken met de Molukse gemeenschap en dat onderzoek wil Ceder een ‘nationale agenda’ opstellen. Wat daar in moet komen te staan, is nog onbekend.

Overbodig onderzoek

Dat wetenschappelijk onderzoek is overbodig. Er is niet alleen een Moluks Historisch Museum maar er zijn ook tal van wetenschappelijke publicaties over de dekolonisatie en wat die voor de Molukse gemeenschap heeft betekend. En de conclusie van die 75-jarige geschiedenis kan niet anders zijn dan dat de Nederlandse staat onthutsend deloyaal is geweest tegenover de meest loyale soldaten die het KNIL heeft gekend, de belofte aan de Molukkers van een eigen staat niet waar heeft kunnen maken, en de Molukkers hier in Nederland schandalig heeft behandeld. De Nederlandse staat heeft de Molukkers verraden.

Excuses daarvoor blijven een loos gebaar zonder dat een serieuze poging wordt gedaan om iets van het veroorzaakte leed te herstellen. Het is eigenlijk beschamend hoe vele jaren er moeten verlopen voordat die excuses er komen. Er leven nog maar heel weinig KNIL-militairen, dus de excuses worden gericht aan hun nabestaanden. Sommigen zullen dat alsnog waarderen, anderen zullen er hun schouders over ophalen. En wat de frase ‘op gepaste wijze recht doen’ ook precies gaan inhouden, die ‘nationale agenda’ zal kwalitatief en kwantitatief een teken moeten zijn van volledig eerherstel voor de Molukse gemeenschap.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Excuses aan de Molukse gemeenschap blijven een loos gebaar als niets wordt gedaan om het veroorzaakte leed te herstellen verscheen eerst op Wynia's Week.

In Terneuzen staat een standbeeld van Koulen, één van de weinige standbeelden in Nederland voor iemand van kleur. Frank Koulen groeide op in een grote Afro-Surinaamse familie in Nieuw-Nickerie, het tweede stadje van Suriname. Zijn overgrootmoeder, die een grote rol speelde bij zijn opvoeding, had nog in slavernij geleefd.

Toen kort na elkaar zijn overgrootmoeder en moeder overleden, moest hij naar een weeshuis. Koulen was zwarter van kleur dan zijn broers. De fraters zagen dat hij slim was, maar waarschuwden hem dat hij als zwarte jongeman zonder waardevolle connecties niet ver zou komen in Suriname. Ook in Suriname vond en vindt nog steeds discriminatie plaats.

Verhalen over racisme van dichtbij

Koulen ging op Curaçao in dienst als marinier. Hij kwam in de Tweede Wereldoorlog via de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en de stranden van Normandië in het Zeeuwse Terneuzen terecht. Daar stokte het geallieerde offensief. In het boek staat een foto van Koulen, afgebeeld als trompettist die vóór de Canadese troepen uitloopt. Dat was in oktober 1944.

In Terneuzen leerde hij zijn (blanke) vrouw kennen, met wie hij een gezin zou stichten. In 1947 werd Koulen opgeroepen om in dienst te gaan in Nederlands-Indië. Daar wilde hij helemaal niet heen, maar moest wel. Weigeren zou desertie betekenen. In 1949 keerde hij terug in Nederland. In Terneuzen maakte Koulen naam als ondernemer van een goed florerende jazzclub, Porgy & Bess. Hij organiseerde er ook de jaarlijkse street parades. 

In zijn woord vooraf schrijft Oostindie: ‘Ik heb hem helaas maar kort gekend, maar door mijn schoonfamilie ken ik de verhalen over racisme wel van dichtbij.’ Zijn schoonvader stond in Terneuzen bekend als ‘de neger van Terneuzen’.

Koulen is overigens niet de enige. Mijn neef, een zoon uit een verhouding van mijn oudste oom in Indië met zijn baboe, groeide op bij mijn grootouders in Venlo. In de jaren dertig van de vorige eeuw was hij een bijzonderheid: sportief, aantrekkelijk en zeer populair, vooral bij de meisjes. In Venlo werd hij ‘de nikker van Venlo’ genoemd – dat werd gezien als een eretitel.

In Amersfoort maakte hij kennis met danseres Hans Snoek, de oprichtster van het Scapino Ballet. Zij beschouwde mijn veel oudere neef als haar bounty: bruin van buiten en wit van binnen. Het huwelijk heeft niet lang stand gehouden.

Het boek van Gert Oostindie – zijn achternaam is een verbastering van ‘Oosteinde’ – is een grote balanceeract. ‘De scheidslijn tussen koersvast en rechtlijnig is soms dun,’ schrijft hij, ‘maar het spreken over de koloniale geschiedenis kan een belangrijk doel dienen, namelijk “verbinden”.’ Steeds is Oostindie op zoek naar de juiste toon, rekening houdend met enerzijds de gevoelens van de nabestaanden van de ‘tot slaaf gemaakten’ – hij noemt het woord ‘een taalkundig gedrocht’ – en anderzijds zijn taak als objectief onderzoeker.

Was de slavernij nergens zo erg als in Suriname?

Oostindie wil rekenschap afleggen, maar zo nu en dan past ook wetenschappelijke scepsis. Bijvoorbeeld als het gaat om het steeds terugkerende verhaal dat de slavernij nergens zo erg was als in Suriname.

Voor dat verhaal bestaan twee bronnen: de Franse schrijver en filosoof Voltaire (1694-1778), die nooit een voet in Suriname heeft gezet, en een publicatie uit 1796 van John Gabriel Stedman.

Stedman was een Schots-Nederlandse officier die in Suriname terechtkwam om er een slavenopstand neer te slaan. In Paramaribo werd hij verliefd op een 15-jarige slavin. Stedman hield een dagboek bij en hij was ook een niet onverdienstelijk tekenaar. Het dagboek beschrijft veel dagelijkse gebeurtenissen en geeft een goed beeld van Suriname, de kolonisten en de slavernij in de laatste helft van de achttiende eeuw.   

De woorden ‘neger’ en ‘slaaf’ worden door Oostindie niet meer gebruikt. ‘Het is een echo uit een tijd waarin racisme nog weliger tierde dan vandaag’, schrijft hij. Is dat niet overdreven woke en politiek correct?  Oostindie ziet het vooral als een gebaar uit respect naar degenen die zulke woorden als pijnlijk ervaren. Had hier niet een opmerking gepast, denk ik dan, over ‘witte’ mensen die zich gekwetst voelen wanneer zij zwarte actievoerders horen beweren dat alle blanken racisten zijn?  

Oostindie gaat niet mee met de activisten die de slavernij een ’zwarte Holocaust’ noemen, maar zegt de achterliggende motieven goed te kunnen begrijpen: het is de enige manier om ‘die dove Nederlanders’ eens goed wakker te schudden. Ontkennen dat de erfenissen van de slavernij voortleven, zou onzinnig en respectloos zijn. Hier toont Oostindie zich een verklaard medestander van de social justice warriors.

Volgens Oostindie is er ‘veel lering’ te trekken uit het mislukken van de ontwikkelingsrelatie met Suriname na de onafhankelijkheid in 1975. Anders dan in Indonesië vond in Suriname geen bloedige oorlog met de kolonisator plaats. Vanuit Nederland is zelfs van harte meegewerkt aan de dekolonisatie, maar het op eigen benen staan van Suriname werd geen succes. Er wonen nu zo’n 375.000 Surinamers in Nederland en 600.000 mensen daar.

‘We bakken het helemaal verkeerd in dit land’

Ook al is Suriname bijna een halve eeuw onafhankelijk, het land is nog steeds door allerlei sociale en economische draden verbonden met het voormalige moederland. Er is veel stagnatie, corruptie en een gevoel van uitzichtloosheid. Socioloog en schrijver Herman Vuijsje gebruikte onlangs in HP/De Tijd de typering ‘paradijselijk en grimmig’ en citeerde een lezersbijdrage uit dagblad De West, de oudste krant van Suriname: ‘We bakken het helemaal verkeerd in dit land en raken door tal van gestuntel steeds verder in de knel.’              

‘Suriname,’ concludeert Oostindie aan het slot van zijn informatieve boek, ‘heeft méér aan een betekenisvol, toekomst gericht engagement van de voormalige kolonisator dan aan vrijblijvende woorden van spijt over het verleden.’            

Gert Oostindie: Rekenschap. Het koloniale verleden, excuses en herstel. Uitgeverij Boom, Amsterdam 2023, ISBN 9789024457366, prijs 22,90 euro.

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is onder meer de biograaf van prof A.N.J. den Hollander: Den Hollander – Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Het boek is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal en HIER  te koop. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Suriname kampt met stagnatie, corruptie en uitzichtloosheid. Wat schiet je dan op met slavernijexcuses? verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar diverse historici, militairen, veteranen en organisaties van Indische Nederlanders nemen al bij voorbaat geen genoegen met het beeld van de geschiedenis dat opgeroepen wordt in de boekenreeks van het ‘Dekolonisatie’-project. Syp Wynia spreekt in deze video met Bauke Geersing van het genootschap Aurora, die zich opwerpt als tolk van het verzet tegen de aanpak van de samenwerkende instituten.

‘Geen geschiedschrijving, maar propaganda’

Volgens Geersing gebruiken de drie instituten hun overheidssubsidie niet om historische feiten recht te doen, maar om propaganda te bedrijven. Hij gaat daarbij af op alle voorpublicaties van het project en uitlatingen van auteurs en leidinggevenden.

Volgens Geersing – aanvankelijk beroepsmilitair, vervolgens jurist en lang een van de topmensen van de publieke omroep – bedrijft de groep historici rond het NIOD geschiedschrijving in de geest van de omstreden Amerikaanse ‘critical race theory’ – ook wel als ‘woke’ betiteld – waarbij blanken steevast en uitsluitend als daders en niet-blanken al even voorspelbaar uitsluitend als slachtoffers worden voorgesteld.

In het ‘Dekolonisatie’-project zou volgens Geersing sprake zijn van doelbewust eenzijdige geschiedschrijving, gericht op het zwartmaken van de rol van Nederland. De werkelijkheid ten tijde van de dekolonisatie van Nederlands-Indië is volgens Geersing veel genuanceerder (er was ook veel geweld aan Indonesische kant, bijvoorbeeld).

‘Legeronderdelen tekenen bezwaar aan’

Volgens Geersing zijn Nederlandse krijgsmachtonderdelen, veteranenorganisaties en organisaties van Indische Nederlanders van plan om verzet aan te tekenen tegen de uitkomsten van het ‘Dekolonisatie-project’. Zelf pleit Geersing er voor, dat het kabinet-RutteVier geen genoegen neemt met de uitkomsten van het ‘Dekolonisatie’-project, ook omdat de drie instituten zich niet aan de opdracht van het kabinet RutteTwee zouden hebben gehouden. Geersing: ‘Dit kan nooit het laatste woord zijn. Het is hooguit een tussenstap’.

Click op onderstaande foto voor de video!

Nog geen abonnee van Wynia’s Week TV (WWTV)? Aanmelden kan HIER. Welkom!

Nog geen donateur van Wynia’s Week? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Verzet tegen ‘woke-geschiedschrijving’ dekolonisatie Nederlands-Indië verscheen eerst op Wynia's Week.