Dat kan in Nederland tientallen miljarden vrijspelen voor lagere belastingen, minder dure benzine en diesel, en aan de uitgavenkant voor meer medicijnen, zorg voor jongeren en ouderen, woningbouw en landsverdediging.

Minder inmenging

Goedkoper en efficiënter klimaatbeleid vraagt om minder inmenging van rechters en de Raad van State. Dat komt automatisch door een aanpassing in de klimaatwet (ik kom daar straks op terug). In januari 2023 heeft de Tweede Kamer immers ‘netto nul in 2050’ in de klimaatwet gezet. Met dat onwrikbare eindjaar 2050 in handen doen rechters (denk aan de Bonaire-uitspraak) en staatsraden sindsdien de ene kostbare uitspraak na de andere om de weg ernaartoe veilig te stellen.

Boze burgers en met faillissement bedreigde ondernemers en boeren komen in verzet, maar rechters en staatsraden beweren brutaal dat je hen niet mag bekritiseren. Zo raakt een democratie in verval en gaat een land economisch kapot.

Die dwingende uitspraken van rechters en staatsraden gaan steeds uit van wat vandaag zou kunnen, en laten geen ruimte voor nieuwe technische mogelijkheden in de toekomst. Ook politici hebben geen kristallen bol, maar kunnen wel besluiten om te wachten op nieuwe kennis of op nuttige ervaringen in andere landen. Juristen hebben die tijd niet en moeten dus kiezen uit de technologische mogelijkheden van vandaag. Dat betekent verspilling.

Voorbeeld 1: er zijn bacteriën die – net als planten – CO2 uit de lucht halen. Een biotechnologie in volle ontwikkeling. Dan is het slimmer om te wachten met dure opslag van CO2 in het midden van de Noordzee en te zien hoe naast het planten van bomen ook bacteriën gratis kunnen helpen om CO2 te absorberen. Maar Nederland kan niet afwachten, want steeds komen dictaten van rechters en uitspraken van de Raad van State over minder CO2 met de technologie van vandaag.

Voorbeeld 2: windmolens in de Noordzee. De constructie vereist megaveel staal, beton en zeldzame minerale elementen. Afbraak en afvoer van honderd meter lange molenwieken over vijftien jaar wordt ook heel lastig en kostbaar. Als politici beslisruimte hebben, kunnen ze bijvoorbeeld kiezen om te wachten op SMR’s (kleinere kernreactoren). Maar rechters en staatsraden zullen vinden dat een piketpaal in 2030, 2035 of 2040 op weg naar ‘netto nul’ dan in gevaar komt, dulden daarom geen uitstel totdat kleine of grote kerncentrales kunnen starten, en dwingen zo de politici om dan maar de Noordzee vol te zetten met vogelmoordenaars.

Niet rationeel

Om dezelfde reden importeren wij scheepsladingen van bomen om die hier te verbranden, want dat telt nog dit jaar als minder CO2 op weg naar de eerstvolgende mijlpaal in 2030. Rechters en staatsraden menen dat de wet hen geen ruimte geeft om te wachten voor wat op termijn veel beter kan werken.

Managers weten dat het bij technologische onzekerheid rationeel beter kan zijn om een grote investering uit te stellen tot we meer weten over kosten en alternatieven. Rechters en staatsraden hebben die luxe niet, moeten hun uitspraken doen met de technologische kennis van vandaag, en oordelen dan zelfs nog dat het missen van zo’n CO2-piketpaal op weg naar netto nul met 5 procent wel acceptabel is, maar met 6 procent niet. Om te lachen, als het niet zoveel miljarden kostte.

Sophie Hermans had in haar vorige rol als minister van Klimaat en Groene Groei de wind in de rug door zulke rechterlijke uitspraken. De rechters verordonneerden, en de minister kon in de Kamer stoer zeggen: ‘Ik vind het belangrijk dat we alle klimaatdoelen laten staan, ook in het kader van voorspelbaarheid en betrouwbaarheid.’

Misschien dacht Hermans eraan terug toen zij vorige week in haar nieuwe rol de begroting van Volksgezondheid verdedigde. Nu moest zij toegeven dat het recht op zorg afkalft. Over de schrijnende tekorten van medicatie voor overgewicht zei ze: ‘De conclusie is dat mensen voor de nieuwe generatie obesitasmedicatie afhankelijk zijn van of ze die zelf kunnen betalen of niet. Daar gaat een zekere mate van ongelijkheid van uit. Daar kan ik op dit moment niks aan veranderen.’

Pijnlijke observatie

Een tweede pijnlijke observatie kwam van Tweede Kamerlid Corrie van Brenk (50PLUS): ‘Ik dacht: laten we het voor de gezelligheid over gordelroos hebben. In 2019 kwam het advies van de Gezondheidsraad. In Duitsland hebben ze een heel korte termijn. Na een advies van hun gezondheidsraad beslissen ze binnen twee maanden wat ze daarmee doen. In Duitsland en Oostenrijk vaccineren ze iedereen al vanaf zestig jaar tegen gordelroos. Wij zijn nu acht jaar later.’

De reactie van Hermans: ‘Bij het besluit om een advies van de Gezondheidsraad over te nemen gaat [het] ook over de uitvoerbaarheid, over de kosteneffectiviteit en over de beschikbaarheid van financiële middelen. Dat is het eerlijke antwoord.’

Leren van Singapore

Het recht op zorg is weg; het recht op ‘netto nul’ wordt bewaakt door rechters en staatsraden die geen benul hebben van technologie. Politieke partijen kunnen daar eenvoudig een eind aan maken door te leren van Singapore dat aan ‘netto nul in 2050’ officieel heeft toegevoegd:

‘Aangezien Singapore een eilandstadstaat is met minder dan gemiddelde mogelijkheden voor alternatieve energie, zijn deze doelstellingen afhankelijk van technologische vooruitgang en economische haalbaarheid. (-) Het vermogen van Singapore om onze beloften na te komen zal afhangen van de voortdurende internationale inzet van de partijen bij het Akkoord van Parijs en hun klimaatbeloften.’

Nederland is eveneens een klein, dichtbevolkt land met bijvoorbeeld minder CO2-opslurpende bossen dan Finland en Zweden. Alle reden dus om net zo’n clausule als in Singapore op te nemen in onze klimaatwet. Rechters en staatsraden moeten dan accepteren dat ook de mijlpalen voor 2030, 2035 en 2040 afhangen van technologische vooruitgang en economische haalbaarheid. Dan zullen ze zich willen inhouden en zulke keuzes voortaan weer overlaten aan de politiek.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Rechters en de Raad van State zijn ongeschikt om klimaatbeleid te dicteren. Waarom doen ze het dan tóch? verscheen eerst op Wynia's Week.

De Britse krant The Guardian sprong er bovenop en schreeuwde van de daken dat we ‘op koers liggen voor een ecologisch Armageddon’. Hun ster-columnist George Monbiot, die altijd fungeert als stoottroeper wanneer The Guardian weer eens een nieuw angstoffensief lanceert, verklaarde: ‘De landbouw is nog catastrofaler dan de ineenstorting van het klimaat’.

Dus hoewel we volgens Monbiot en The Guardian sowieso op koers lagen voor uitsterven door klimaatverandering, zouden we nog eerder allemaal van de honger omkomen doordat er geen vliegende insecten meer over waren om onze voedselgewassen te bevruchten. En dat is de schuld van onze gifspuitende intensieve landbouw. Daar ging dat Nijmeegse onderzoek helemaal niet over, maar die schuldvraag was voor agitators als Monbiot al lang van tevoren beslist.

Bakken subsidie

In Nederland was de ecolobby onder aanvoering van hun opper-netwerker Louise Vet er ook als de kippen bij. In november 2017, na gesprekken met bewindslieden en Kamerleden, kwam die met de Verklaring van Driebergen, een opzetje voor hun Deltaplan Biodiversiteitsherstel, dat prompt bakken subsidie binnensleepte en tot op de dag van vandaag richtinggevend is voor veel milieu- en natuurbeleid.

Dan nu de feiten over deze pollinators (bestuivers). Na de grootste inventarisatie ooit van honderden soorten bijen en zweefvliegen in Europa van 1921 tot 2020 luidt de conclusie: ‘Regionale veranderingen waren bescheiden, met achteruitgang in de Atlantische en Continentale regio’s voor beide groepen bestuivers. Recente toename is waargenomen in de Alpine regio, maar de soortenrijkdom bleef elders grotendeels stabiel.’

En: ‘Het beeld dat oprijst op grote ruimtelijke en tijdschalen in Europa is niet dat van wijdverbreide uitsterving, maar van reconfiguratie, doordat populaties van bestuivers in samenstelling veranderen door het geleidelijke verlies van gevoelige soorten en de opkomst van een klein aantal veerkrachtige soorten.’

Over de geclaimde, dramatische neergang van bijen en zweefvliegen zeggen de auteurs dit: ‘De meeste populatietrends van bijen en zweefvliegen zijn afgeleid uit data verzameld in specifieke regio’s. In Europa, gebeurde dit onder meer in Groot-Brittannië, België en Nederland (dat wil zeggen: allemaal in de Atlantische regio), gebieden die dramatische veranderingen in landschap hebben ondergaan in de afgelopen eeuw. Deze bias roept vragen op in hoeverre deze bevindingen representatief zijn voor het behoud van bestuivers in bredere zin.’

Ook zeer relevant: dit onderzoek gebruikt in principe 1921 als uitgangspositie – de baseline – om het behoud van soorten te beoordelen. Maar met hun data kun je ook bekijken wanneer een verslechtering in een bepaalde regio plaatsvond, en dan vinden ze dit: ‘De significante achteruitgang in de Atlantische regio verdwijnt als de baseline verplaatst wordt naar 1971, wat in overeenstemming is met het idee dat in deze regio, de achteruitgang van bestuivers vooral historisch is en gedreven door vroegere intensificatie van de landbouw.’

Het is niet overal rozengeur en maneschijn voor de insecten in Europa, en zoals te doen gebruikelijk benadrukt het persbericht vooral de schaduwzijden en roept het op tot actie ter bevordering van de biodiversiteit. Allemaal tot uw dienst, maar het goede nieuws is hier toch het belangrijkste.

Eeuwige zondebok

Korte samenvatting voor Louise Vet en consorten: het insectenarmageddon is een fabel. De achteruitgang van bijen en zweefvliegen in onze Atlantische regio vond plaats vóór 1971, en de laatste vijftig jaar is hier van een algemene achteruitgang geen sprake meer.

Daarmee zakt ook de eeuwige zondebok om boeren te demoniseren door de poten: het gebruik van pesticiden in de hoogproductieve landbouw kan niet de oorzaak zijn van de recente achteruitgang van vliegende insecten, want er is geen recente achteruitgang van vliegende insecten.

Uiteraard wordt dat Deltaplan Biodiversiteitsherstel nu niet bijgesteld. Net als het imaginaire ineenstorten van de Antarctische ijskap (zie m’n column van vorige week), dat nog jaren de rechtvaardiging zal blijven voor het worst case scenario voor zeespiegelstijging van het KNMI, zal ook het imaginaire insectenarmageddon tot in lengte van jaren beleidsbepalend blijven in de gremia waar ideologen als Louise Vet het voor het zeggen hebben.

Het insectenarmageddon kwam als geroepen om dat plan erdoor te drukken. Politici hebben er punten mee gescoord, Louise Vet heeft er prijzen mee gewonnen, de subsidiestroom is op gang gekomen en er zijn vaste aanstellingen aan allerlei instituten mee gemoeid – dan is er in onze maatschappij geen weg meer terug.

Erger is nog wat zo’n door The Guardian gefabriceerde hype – met in hun voetspoor uiteraard de Nederlandse ‘kwaliteitsmedia’ – doet met de publieke opinie. Al negen jaar wordt de boodschap erin gehamerd door actiegroepen en de media: ‘Driekwart van de insecten al verdwenen door landbouwgif’. Dat gaat in de hoofden van mensen zitten, bij XR-plaktivisten, cabaretiers, journalisten, politici, tot bij rechters van de Raad van State aan toe.

Is dit nieuws een donderslag bij heldere hemel? Natuurlijk niet. Van het begin af aan waren er tegengeluiden, zoals gewoonlijk afkomstig van (bijna) gepensioneerde experts, want die hoeven niet meer voor hun carrière het heersende narratief te volgen. En natuurlijk werden die woedend verketterd door ecologen die wel zuiver in de leer waren.

Doorsijpelende slogans

Ook op deze plek is eerder bericht over onderzoek dat grote vraagtekens stelde bij het insectenarmageddon. Het punt is, als zo vaak: onafhankelijke informatie is wel beschikbaar, maar die dringt niet door tot het publieke bewustzijn omdat de ‘kwaliteitsmedia’ het negeren of begraven in een kolommetje op pagina 13. De halfweters (of erger) aan de prime time talkshowtafels lezen alleen de koppen op de voorpagina van de Volkskrant, en geloven de op IQ 85 afgestemde teksten van de nieuwslezers van het Journaal.

Onderschat nooit hoe zulke slogans doorsijpelen, ook naar mensen met een veel hoger IQ dan 85 die zich verbeelden dat ze hun mening niet laten bepalen door het publieke dorpsplein. We zijn immers allemaal in meerdere of mindere mate hersenlui.

Oerdegelijke rechters?

Ik heb ooit in een een-op-een conversatie de chef wetenschap bij de VPRO, te goeder trouw neem ik aan, de compleet gelogen talking points van Greenpeace over kernenergie horen napraten. Net zo varen politici, ook woordvoerders klimaat en milieu, grotendeels blind op koppen in de Volkskrant, de one-liners van figuren als George Monbiot en grafieken op internet die ze nog niet half begrijpen. Zo komt het dat vrijwel iedereen die er toe doet in bestuurlijk Nederland, gelooft dat we in een acute klimaatcrisis zitten en dat boeren milieuvernielers zijn.

Maar Nederlandse rechters, dat zijn toch oerdegelijke mensen die zich alleen maar baseren op de wet, jurisprudentie en bewezen wetenschappelijke informatie? Die zijn toch immuun voor zulk woke populisme?

Help uzelf uit de droom over rechters: lees een paar van hun vonnissen in klimaat-, stikstof- en milieuzaken van voor tot achter.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Sterven insecten uit door landbouwgif? Nee, dat is het zoveelste kletsverhaal dat de ecolobby heeft wijsgemaakt aan politici en journalisten verscheen eerst op Wynia's Week.

Tijdens die klimaattop moet de vijfjaarlijkse evaluatie van het Klimaatakkoord van Parijs plaatsvinden. Zonder het tijdig verschijnen van de nieuwste klimaatfeiten en -inzichten in onderzoeksrapport AR-7 zou die vijfjaarlijkse evaluatie niet goed kunnen plaatsvinden.

China, Rusland, Saoedi-Arabië, India, Iran en Kenia stelden in Addis Ababa dat er meer tijd nodig is voor AR-7, en wilden uitstel tot 2029. De Verenigde Staten waren vanzelfsprekend afwezig, omdat Donald Trump bij zijn aantreden als president in 2025 uit het IPCC stapte. IPCC-voorzitter Jim Skea zag zich na vier dagen onderhandelen genoodzaakt om de vergadering te beëindigen zonder de beoogde consensus over onderzoeksrapport AR-7.

Politiek geïnspireerd

Het mislukken van IPCC-65 trok veel aandacht, commentaren en kritieken vanuit de hele wereld. Het is de voorlopige uitkomst van een al drie jaar slepend proces over de tijdlijn van AR-7. Iedereen kan daar iets van vinden, feit is wel dat China, Rusland, Saoedi-Arabië, India, Iran, Kenia en de VS samen met 3,5 miljard inwoners ruim 43 procent van de wereldbevolking vertegenwoordigen. China, Rusland en de VS zijn bovendien drie grootmachten die in belangrijke mate bepalen wat er op het wereldtoneel gebeurt.

Het dreigende uitstel van IPCC-onderzoeksrapport AR-7 is vanzelfsprekend politiek geïnspireerd. De VS, Saoedi-Arabië, Rusland, China en Iran vormen samen met Canada de top-6 van olieproducerende landen in de wereld. Zij produceren met ruim 52 procent meer dan de helft van alle olie, en zitten niet te wachten op een versnelde afbouw van fossiele brandstoffen. Het Europees Parlement zal in de aanloop van de komende klimaattop COP-31naar verwachting aandringen op zo’n versnelde afbouw. COP-31 wordt gehouden van 9 tot 20 november in het Turkse Antalya, en daar zal ongetwijfeld ook het dreigende uitstel van AR-7 aan de orde komen.

Het is van belang om de gang van zaken rond klimaattoppen en IPCC-vergaderingen met enige afstand en objectiviteit te beschouwen, los van ieders mening daarover. Bijna de helft van alle wereldburgers wonen in landen die de hakken in het zand zetten of helemaal niet meedoen. Ruim de helft van alle olie komt uit landen die de energietransitie willen vertragen of stoppen.

De EU wil versnelling van een afbouw van fossiele brandstoffen die mondiaal helemaal niet plaatsvindt. Het wereldwijde verbruik van kolen, olie en gas blijft elk jaar stijgen. De mondiale CO₂-uitstoot is in de afgelopen tien jaar wel minder snel gegroeid dan in de tien jaar daarvoor, maar de jaarlijkse toename in de wereld is nog altijd vijf maal zo groot als de jaarlijkse afname in de EU.

EU: geen invloed op het mondiale klimaat

Als de EU haar 2,43 miljard ton CO₂-uitstoot per jaar in 2035 tot nul zou reduceren, zou de rest van de wereld dat tegen die tijd weer hebben toegevoegd. De EU heeft als klein rijk werelddeel derhalve geen invloed op het mondiale klimaat, en streeft een versnelling na van een energietransitie die niet plaatsvindt. Die onwelkome waarheid is de olifant in de kamer die angstvallig wordt genegeerd door het Europees Parlement en door de Europese Commissie van Ursula von der Leyen en Wopke Hoekstra.

De gang van zaken rond klimaattoppen en IPCC-vergaderingen toont aan dat alles wat het IPCC voor een breder publiek naar buiten brengt politiek is beïnvloed. Dat is ingebouwd in de officiële procedures waarmee die communicatie tot stand komt. Het meest recente volledige onderzoeksrapport AR-6 uit 2023 telde bijna 8000 pagina’s. Een samenvatting daarvan op hoofdlijnen in het zogenaamde Synthesis Report (SYR) telde 113 pagina’s. De samenvatting voor beleidsmakers (SPM) telde 32 pagina’s. Deze samenvattende rapporten SYR en SPM komen tot stand na een politieke regel-voor-regel onderhandeling en goedkeuring van alle aan het IPCC deelnemende landen.

Dat betekent dat duizenden politici van over de hele wereld zeggenschap hebben gehad over wat er in die samenvattende rapporten staat en niet staat. Het wetenschappelijke gehalte van de samenvattende rapporten die door beleidsmakers worden gelezen en gebruikt is daarmee onbepaald, aangezien wetenschappelijke bevindingen en publicaties onverenigbaar zijn met politieke onderhandelingen en compromissen. Dat zegt op zichzelf niets over het realiteitsgehalte van die samenvattende rapporten, maar wel dat ze niet wetenschappelijk zijn.

Allerlei klimaatwetenschappelijke uitkomsten van het 8000 pagina’s tellende volledige rapport kunnen door politici geherformuleerd, afgezwakt, aangedikt, weggelaten of vertraagd worden. Het is opmerkelijk dat duizenden prominente wetenschappers van over de hele wereld zich al decennia lang conformeren aan deze onwetenschappelijke werkwijze.

Vier eeuwen geleden bepaalde de paus dat de Italiaanse sterrenkundige Galileo Galilei niet mocht publiceren dat de aarde om de zon draaide in plaats van andersom. De vraag rijst in hoeverre dergelijke ideologische en politieke invloeden de uitkomsten van de hedendaagse klimaatwetenschap vervormen.

Die vervorming kan zowel plaatsvinden in het belang van tegenstanders als in het belang van voorstanders van de energietransitie. Het is na de mislukte IPCC-65 in Addis Ababa wel duidelijk waar de grootste olieproducerende landen staan met hun vertragingstactiek. Het is even duidelijk waar de EU staat met haar versnellingsagenda. Beide kampen handelen meer uit politieke dan uit wetenschappelijke overwegingen, en niemand kan een inhoudelijk of moreel gelijk claimen.

Geen onafhankelijke zeggenschap

Je zou kunnen constateren dat elk relevant maatschappelijk thema in belangrijke mate politiek beïnvloed wordt, dus ook klimaat- en energiebeleid. Dat hoeft op zichzelf geen probleem te zijn, zolang we dat ook erkennen. Het wordt pas een probleem als van klimaat- en energiebeleid wordt beweerd dat het wetenschappelijk bepaald is, terwijl het dat niet is.

Wetenschap staat of valt met uitkomsten en publicaties. Het doen van wetenschappelijke experimenten en ontdekkingen is betekenisloos als ze niet wereldkundig worden gemaakt. Wetenschappelijke organisaties staan of vallen dus met de wetenschappelijke kwaliteit van hun publicaties, en met de onafhankelijke zeggenschap daarover. In die zin is het IPCC geen wetenschappelijke organisatie, omdat de vele prominente wetenschappers die ervoor werken geen onafhankelijke zeggenschap hebben over de wijze waarop hun bevindingen worden gecommuniceerd.

Afbrokkelende financiering en draagvlak

Vanaf volgend jaar komt de financiering van het IPCC in gevaar, mede door het uitstappen van de VS en de dreigende vertraging van onderzoeksrapport AR-7. Voorzitter Jim Skea waarschuwde de lidstaten dat het geld in 2028 op kan zijn. Dat zal waarschijnlijk niet zo’n vaart lopen, maar het is wel een belangrijk signaal dat het internationale draagvlak van het IPCC onder druk staat. Dat hoeft niet verkeerd te zijn, want twijfel en kritiek zijn essentieel voor wetenschappelijke onafhankelijkheid en vooruitgang. Politiek conformisme is een recept voor tunnelvisie en stagnatie.

Het IPCC is na 38 jaar van steeds uitdijende vergaderingen, rapporten en klimaattoppen wel toe aan een knuppel in het hoenderhok. Het streven zou niet moeten zijn om vast te houden aan de structuren en werkwijzen, want het fossiele brandstofverbruik en de CO₂-uitstoot in de wereld blijven met de huidige aanpak structureel stijgen. De Verenigde Naties en het IPCC doen er beter aan om de samenstelling en methodiek grondig te herzien, en te zorgen dat de helft van de wereldbevolking die zich nu verzet weer mee gaat werken.

Zo’n broodnodige herziening zou in elk geval het uitbannen van politieke invloed op samenvattende rapporten moeten inhouden. Het zou tevens een expliciete inclusie van twijfels, kritiek en tegenstrijdige feiten over gangbare klimaattheorieën moeten bevatten. Consensus is geen maat voor wetenschappelijk waarheidsgehalte, en mag geen doel zijn van het IPCC. Met consensus en conformisme hadden Galileo Galilei, Isaac Newton, Marie Curie, Albert Einstein en Stephen Hawking ons nooit kunnen brengen waar we nu zijn.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Klimaatwetenschap is nep als politici de uitkomsten mogen verdraaien – en dat gebeurt verscheen eerst op Wynia's Week.

De Klimaatwet biedt een wettelijk kader voor het Nederlandse aandeel in de strijd tegen de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde. Daarvoor moet zoals bekend de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, voornamelijk CO2 en CH4 (methaan), drastisch worden teruggebracht.

De oorspronkelijke wet uit 2019 schreef een bindend reductiedoel voor van 49% in 2030 ten opzichte van de uitstoot in het referentiejaar 1990 en van 95% in 2050. In 2023 zijn die percentages aangescherpt en in lijn gebracht met de in 2021 ingevoerde Europese Klimaatwet: 55% in 2030 en 100% in 2050 (klimaatneutraal). Recent is aan de Europese wet nog een doel voor 2040 toegevoegd van 90%, maar dat is nog niet in de Nederlandse Klimaatwet verwerkt.

Hoogtepunt

Het absolute hoogtepunt van Klimaatdag is een plenair debat in de Tweede Kamer over het gevoerde klimaatbeleid. Voorafgaand aan het debat zal de voor het klimaat verantwoordelijke minister de jaarlijkse Klimaatnota ceremonieel aanbieden aan de voorzitter van de Tweede Kamer in een speciaal voor dat doel ontworpen duurzame klimaatkoffer ─ handgemaakt van oude museumtransportkisten uit Amsterdam en gevoerd met stof van hergebruikt textielgaren uit Enschede.

De inhoud van de Klimaatnota van 2026 is geen verrassing meer want die is al op de dag voor Prinsjesdag gepubliceerd samen met de onderliggende Klimaat en Energieverkenning (KEV2026) van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), de klimaatrekenmeesters van de overheid. Tegelijkertijd verscheen ook een ‘beschouwing’ van de Klimaatnota door de Afdeling advisering van de Raad van State (RvS) waarin de nota wordt getoetst aan de geest en letter van de Klimaatwet.

Het PBL is zeer pessimistisch over de voortgang van het klimaatbeleid. Het doel voor 2030 (de 55%) zal zo goed als zeker worden gemist en de reductie voor 2040 zal niet verder komen dan ruim 60% in plaats van de beoogde 90%. En voor het bereiken van klimaatneutraliteit in 2050 zal er een klein wonder moeten gebeuren. Om zicht te houden op de wettelijke klimaatdoelen adviseert het PBL per direct drastische en ingrijpende versnellingsmaatregelen te nemen. Dat geldt vooral voor de sectoren Industrie en Landbouw waar tot nu toe de uitstoot onvoldoende (Industrie) of vrijwel niet (Landbouw) is gedaald.

Het is niet allemaal kommer en kwel in de PBL-verkenning. Nederland zal weliswaar zijn zelfopgelegde doel van 55% in 2030 missen, maar het door de EU aan Nederland opgelegde reductiedoel voor 2030 zal met vlag en wimpel worden gehaald. De EU heeft als streefdoel in 2030 een reductie van 55% maar dat is een gemiddelde voor alle 27 EU-landen. Voor ieder afzonderlijk land gelden afzonderlijke bindende reductiedoelen voor de sectoren die buiten het Europese Emissie Handelssysteem (ETS) vallen. En in die sectoren scoort Nederland uitzonderlijk goed.

Volgens de Raad van State is de nood hoog

De Raad van State lijkt zeer geschrokken van de PBL-verkenning en is ongemeen fel over de Klimaatnota van het kabinet. In de woorden van staatsraad Marijke Vos – in de jaren ’90 van de vorige eeuw een prominent Groen Links-Kamerlid en penvoerder van de motie tot sluiting van de CO2-vrije kerncentrale in Borssele – toont de nota een gebrek aan urgentie en is er door het kabinet veel tijd verspild, juist in een periode die vraagt om daadkrachtig klimaatbeleid. Denk aan de grote klimaatramp die Europa deze zomer heeft moeten doorstaan waarbij vele duizenden doden zijn gevallen en grote arealen natuurgebied in vlammen zijn opgegaan. Volgens staatsraad Vos geeft het kabinet met zijn uitstelgedrag een ‘slecht signaal af naar de samenleving’.

Wat de RvS vooral steekt is dat het kabinet zo laks en afwachtend heeft gereageerd op het missen van het 55%-reductiedoel. Minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei is zich bewust van de ernst hiervan en heeft al toegezegd voorjaar 2027 met voorstellen te komen voor aanvullend beleid. Maar voor de RvS is dat onacceptabel, die verlangt dat de minister nog dit najaar met concrete voorstellen komt. De nood is immers hoog.

Overdreven dramatisch

De RvS is niet alleen kritisch over de resultaten van het tot nu toe gevoerde beleid, maar heeft ook geen vertrouwen in het voorziene beleid tot 2040 en daarna tot 2050. Dat voorziene beleid is een voortzetting van het bestaande beleid dat gericht is op ‘het optimaliseren van bestaande gedragswijzen en systemen’. Dat beleid is volstrekt onvoldoende voor het behalen van klimaatneutraliteit in 2050 en moet plaats maken voor een ‘transformatiegericht klimaat- en energiebeleid’ met als uitgangspunten een ‘brede welvaart’ en ‘klimaatrechtvaardigheid’.

Is het missen van de 55% werkelijk zo erg als de RvS ons wil laten geloven? Het PBL schat de reductie in 2030 op 50,5% en ja, dat is lager dan de wettelijke 55%. Maar de RvS maakt er wel een heel groot drama van. Met een wat minder legalistische mindset zou je ook kunnen zeggen dat we verrassend dicht bij het beoogde doel zijn gekomen. Het negatieve oordeel van de RvS doet denken aan de ouder die het zijn kind kwalijk neemt niet met louter tienen op zijn eindrapport te zijn thuis gekomen. Of, beter gezegd, de ouder die de leerkracht verwijt dat zijn kind het niet verder heeft geschopt dan gemiddeld een 9,2 (50,5/55×10).

In de kritiek van de RvS op het beleid na 2030 klinken de ideologisch opvattingen door van de groep universitaire wetenschappers (de ‘Expertisekring Klimaat’) die de RvS heeft bijgestaan bij de analyse van het klimaatbeleid. Voor alle duidelijkheid: de betreffende wetenschappers komen uit vakgebieden zoals bestuurskunde, psychologie, recht en economie en houden zich in hun ivoren torens in Groningen, Eindhoven, Utrecht en Tilburg vanuit hun vakgebieden bezig met klimaatverandering. Zij komen dus niet uit de ‘harde’ klimaatwetenschap waar de natuurwetenschappelijke basis van klimaatverandering centraal staat.

Voor deze ‘zachte’ klimaatwetenschappers is de oplossing van de ‘klimaatcrisis’ klip en klaar: alles wat CO2 en CH4 uitstoot moet de wereld uit om te beginnen uit Nederland, en wel voor 2050. Dat kan alleen maar worden bereikt door fundamentele veranderingen van ons sociaal-economisch systeem. Vandaar het pleidooi voor een ‘transformatiegericht klimaat- en energiebeleid’. Dat klinkt heel gewichtig maar komt in de praktijk neer op een koude sanering van grote delen van de landbouw en de industrie.

Dogmatische klimaatactiegroep

Al met al heeft de ‘beschouwing’ van de RvS meer weg van een politiek pamflet dan van een nuchtere analyse en een daarop gebaseerd oordeel. Nederland verzaakt zijn klimaatdoelen en dat moet zo snel mogelijk worden hersteld. Dat daar misschien wel goede redenen voor zijn aan te voeren is voor de RvS niet relevant. De RvS laat zich kennen als een dogmatische klimaatactiegroep, zich beroepend op de klimaatdreiging en de letter van de wet, in dit geval de harde reductiepercentages die voor de RvS heilig zijn. Dat die harde percentages politiek/ideologisch zijn gemotiveerd, wetenschappelijk ondeugdelijk zijn onderbouwd en in werkelijkheid zo zacht zijn als boter, zal de RvS een zorg zijn. Afspraak is afspraak en de wet is de wet.

De 55% in 2030, de 90% in 2040 en de 100% in 2050 zijn gebaseerd op de veronderstelling dat de gemiddelde opwarming van de aarde sinds het begin van het industriële tijdperk te beperken zou zijn tot anderhalve graad Celsius en dat alle landen in de wereld daar unisono aan zouden meewerken door de uitstoot van broeikasgassen te verminderen naar netto-nul in 2050. Beide veronderstellingen zijn in de praktijk onjuist gebleken: met nog ruim 20 jaar te gaan schuurt de gemiddelde temperatuur van de aarde inmiddels tegen de anderhalve graad aan en de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen stijgt nog steeds. En daarmee is de basis van het klimaatbeleid in Nederland en in Europa op losse schroeven komen te staan. Maar dat is kennelijk nog niet doorgedrongen tot de burelen van de RvS. Of wordt daar simpelweg ontkend, dat kan natuurlijk ook.

We kunnen voorlopig niet zonder fossiele energie

Met de kennis van nu kunnen we concluderen dat de ‘anderhalve graad’ en de bijbehorende netto-nul-in-2050 te lichtvaardig zijn gekozen. Bij die keuze stond voorop ‘de wereld te redden’ (dixit Diederik Samsom) door zo snel mogelijk de boosdoener (fossiele energie) onschadelijk te maken en speelde praktische uitvoerbaarheid een ondergeschikte rol. Echter, in de echte wereld is het tempo waarmee fossiele energie kan worden teruggebracht begrensd en dat heeft alles te maken met het belang van energie en de huidige dominantie van fossiele energie.

Energie houdt de moderne wereld draaiende. Omdat de wereldbevolking en de wereldwelvaart toenemen zal er ook steeds meer energie nodig zijn. In de mondiale energiebehoefte wordt op dit moment nog voor 80% voorzien door fossiele brandstoffen. Je kunt daarom niet straffeloos fossiele energie minderen zonder daarvoor gelijkwaardige fossiel-vrije alternatieven aan te bieden. Die alternatieven zijn er wel (wind- en zonne-energie, kernenergie, waterkracht, geothermie etc.) maar die kunnen nog niet voldoende leveren. Dat wordt wel steeds beter maar heeft tijd nodig. Voorlopig blijven we afhankelijk van fossiele energie, leuk of niet. Het tempo van de uitfasering van fossiele energie en dus van de CO2-uitstoot hangt dus af van hoe snel alternatieven beschikbaar kunnen komen. Daar wringt de schoen.

Onderstaande grafiek illustreert het dilemma in een notendop. Het laat de jaarlijkse CO2-uitstoot zien als gevolg van de verbranding van fossiele brandstoffen en van industriële processen voor twee uitstootscenario’s: de door Nederland en Europa gewenste Netto-nul-in-2050 (in geel) en een meer realistische Netto-nul-in-2080 waarin fossiele energie geleidelijk aan wordt vervangen door fossiel-vrije energie. Het jaar 2080 is een voorbeeld, het kan ook eerder of later zijn afhankelijk van het tempo waarin fossiel-vrije energiebronnen beschikbaar komen. Zie ook hier voor meer details.

De CO2-uitstoot staat op de verticale as en is gegeven in Gigaton/jaar. De tijd op de horizontale as is gegeven in kalenderjaren vanaf het referentiejaar 1990 tot het einde van deze eeuw. De zwarte, blauwe en oranje lijn tonen de historische uitstoot van achtereenvolgens de wereld, de EU en Nederland vanaf het referentiejaar tot en met 2024 (bron: Our World in Data). De gestreepte zwarte lijn is een voortzetting van het laatste stukje van de ononderbroken zwarte lijn en geeft de uitstoot weer bij ongewijzigd beleid vanaf 2024.

Netto-nul-in-2080 is geloofwaardiger

De gele Netto-nul-in-2050-lijn doet wat wordt gewenst, een snelle daling van de uitstoot vanaf 2024 naar nul in 2050. Maar het aanzien van het totale uitstootprofiel (de zwarte en gele lijn) vanaf 1990 voorspelt weinig goeds. Het vertoont een scherpe discontinuïteit in 2024 die alleen kan voorkomen als gevolg van een grote en wereldwijde calamiteit. De geforceerde plotselinge daling in de uitstoot is een gevolg van een geforceerde plotselinge daling van de fossiele energie en wordt gedreven door de wettelijk vastgelegde uitstootdoelen. Die daling van de fossiele energie leidt onherroepelijk tot energietekorten die onmogelijk kunnen worden opgevangen door alternatieve fossiel-vrije energiebronnen.

Het uitstootprofiel voor de Netto-nul-in-2080 ziet er een stuk geloofwaardiger uit. De uitstoot stijgt in het begin licht omdat de totale energievraag toeneemt en die kan nog niet voor de volle honderd procent worden gedekt door fossiel-vrije energie. Het daardoor ontstane gat wordt daarom noodzakelijkerwijs gevuld door fossiele energie. Door de sterke groei van fossiel-vrije energie is dat rond 2040 niet meer nodig en zal de fossiele energie en dus de CO2-uitstoot fors gaan dalen naar uiteindelijk netto-nul in 2080.

De boodschap van de grafiek is duidelijk: daling van emissies wordt gedreven door het beschikbaar komen van fossiel-vrije energie en niet door het geforceerd reduceren van fossiele energie. En dat is precies waarom sturen op reductiedoelen, het fundament van het Nederlandse en Europese klimaatbeleid, niet werkt.

Wat de grafiek ook illustreert is de rol die Nederland en Europa kunnen spelen bij het tegengaan van de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde. Voor Nederland is die verwaarloosbaar, voor Europa zeer ondergeschikt. Dat wil niet zeggen dat Nederland en Europa niets hoeven te doen. Natuurlijk niet, maar ze moeten wel hun plaats weten en niet al te hoog van de toren blazen. Voorop lopen met weinig realistische en onhaalbare klimaatdoelen mag dan warme gevoelens opwekken, het zal geen of weinig effect hebben op het klimaat maar wel de economie fors benadelen. En we moeten al helemaal niet de illusie wekken dat we door een ambitieus Europees klimaatbeleid klimaatrampen zoals van deze zomer kunnen voorkomen. Maar dit terzijde.

Klimaatdoelen zijn achterhaald

Waar zal het in het grote Klimaatdebat straks op Klimaatdag over gaan? Zonder enige twijfel over het missen van de klimaatdoelen en wat daaraan gedaan moet worden. Voor de linkse oppositie aangevoerd door het nieuwbakken PRO komt de ‘beschouwing’ van de Raad van State als een geschenk uit de hemel. Als een onafhankelijk Hoog College van Staat bijgestaan door eminente academische wetenschappers zo’n vernietigend oordeel velt over het gevoerde en toekomstige klimaatbeleid, dan is dat beleid grondig mis en is een drastische koerswijziging geboden.

Een drastische koerswijziging is inderdaad gewenst maar niet de wijziging die de RvS aanbeveelt en louter tot doel heeft de huidige wettelijke klimaatdoelen te honoreren. Die doelen zijn inmiddels ook door de tijd ingehaald. Het najagen van die obsolete doelen maakt het alleen maar van kwaad tot erger. Wat in de eerste plaats nodig is, is een herijking van het totale klimaatbeleid met minder wensdenken en meer aandacht voor uitvoerbaarheid.

Mocht de Kamer tot een herijking besluiten dan zal Klimaatdag 2026 de geschiedenis ingaan als een keerpunt in het Nederlandse en Europese klimaatbeleid.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Gebruik Klimaatdag 2026 om het klimaatbeleid te herijken: minder wensdenken en meer aandacht voor uitvoerbaarheid verscheen eerst op Wynia's Week.

Het was een zeldzaam moment van brede agrarische consensus. Op dinsdag 13 oktober 2026 presenteerde de Landbouw Alliantie – waarin onder meer Agractie, de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV) en de Dutch Dairymen Board (DDB) zich hebben verenigd – een kant-en-klaar alternatief stikstofplan in Nieuwspoort te Den Haag. Met een nuchtere, feitelijke insteek lieten de boeren zien dat er wel degelijk een uitgang bestaat uit de stikstoffuik die het land al jaren verlamt.

Maar nog voordat de inkt van het rapport droog was, werd het plan door het ministerie politiek afgeserveerd. Dat is geen toeval. De politieke ruimte om te kiezen voor een werkbaar alternatief wordt in de kiem gesmoord door de constante dreiging van een industriële juridische machine.

Asymmetrische oorlogvoering

Die machine luistert naar de naam Mobilisation for the Environment (MOB), aangevoerd door Johan Vollenbroek. MOB heeft op dit moment procedures en intrekkingsverzoeken lopen tegen ruim 130 individuele gezinsbedrijven in het buitengebied. De gemiddelde burger leeft in de veronderstelling dat dit een modern epos is van David tegen Goliath; een activist die op zolderkamers met behulp van achteraf toegekende dwangsommen de staat dwingt tot natuurbehoud.

In werkelijkheid is het een asymmetrische oorlogsvoering die louter kan draaien op een constante financiële infrastructuur. Het voeren van 130 gelijktijdige, slepende procedures tegen boeren vereist gigantische financiering vooraf. Griffierechten, milieutechnische rapporten en de uurlonen van gespecialiseerde advocaten moeten immers direct worden afgetikt, jaren voordat een rechter eventueel een symbolische, forfaitaire onkostenvergoeding toewijst.

Het missende puzzelstuk van deze voorfinanciering is onlangs blootgelegd door onderzoeksjournaliste Geesje Rotgers in het vakblad Staf. Omdat de Nationale Postcode Loterij en de VriendenLoterij (beide onderdeel van de Postcode Lottery Group / Novamedia) zich publicitair niet direct kunnen branden aan het gericht aanvechten van agrarische vergunningen, is er een gelaagde filter gecreëerd.

Het geldspoor via de ‘broer-constructie’

De loterijen, die wettelijk verplicht zijn een deel van hun omzet aan goede doelen te schenken, sluizen miljoenen door naar Stichting DOEN. Deze stichting fungeert als het ideologische distributievehikel en ondersteunt op haar beurt weer de initiatieven van Frans Vollenbroek – de broer van Johan.

In mei 2023 richtte Frans Vollenbroek de Stichting Advocaat van de Aarde op. Waar Johan Vollenbroek met MOB in de jaarverslagen de exacte herkomst van donaties onvermeld laat, is Advocaat van de Aarde transparanter. Uit haar financiële verslagen blijkt dat de stichting fungeert als een effectief financieel loket: ze zamelt geld in bij grote filantropische fondsen en sluist dit vervolgens door naar MOB.

In 2025 besteedde Advocaat van de Aarde €371.709 aan projecten, waarvan bijna €260.000 rechtstreeks naar de posten ‘Waterkwaliteit Waddenzee’ en ‘Bestendiging’ van MOB vloeide. Daarnaast werd ruim €66.000 uitgegeven aan een speciaal intake-team dat de juridische procedures voor de milieugroep voorbereidt.

Opmerkelijke financiers

Naast Stichting DOEN duiken er meer opmerkelijke financiers op in dit netwerk rond de gebroeders Vollenbroek:

• Stichting Allemansrecht: Deze stichting is één-op-één gekoppeld aan OSR Juridische Opleidingen, marktleider in het trainen van jaarlijks meer dan 4.500 juristen en advocaten. De winst en dividenden van dit opleidingsinstituut vloeien naar Stichting Allemansrecht, die het geld vervolgens inzet om Advocaat van de Aarde te laten professionaliseren en de procedures tegen boeren te spekken.
• Quote 500-filantropen: Grote particuliere vermogens dragen bij via de Fred Foundation (van miljonair Fred Matser) en de Limelight Foundation (van Adyen-medeoprichter John Caspers)

De dubbelrol van de Stichting Democratie en Media

De onthullingen gaan echter nog een stap verder en raken het hart van de Nederlandse journalistiek. Uit de jaarverslagen blijkt dat ook Stichting Democratie en Media (SDM) de proceskas van de Vollenbroeks spekt met een donatie van €50.000

Hier wringt de democratische schoen op constitutionele wijze. SDM is namelijk een belangrijke minderheidsaandeelhouder van DPG Media. Via een speciaal prioriteitsaandeel bewaakt SDM de onafhankelijkheid en de ideologische identiteit van grote kranten als de Volkskrant, Trouw en het Algemeen Dagblad. Het levert een opmerkelijke dubbelrol op: de kranten die dagelijks opiniërend schrijven over de ‘onvermijdelijkheid’ van het stikstofslot, worden gecontroleerd door een stichting die de activistische slotenmaker financiert.

Het alternatief van de Landbouw Alliantie

Het bestaan van deze kapitaalkrachtige infrastructuur verklaart waarom constructieve politieke uitwegen stelselmatig worden geblokkeerd. Dat is spijtig, want het deze week gepresenteerde rapport van de Landbouw Alliantie, getiteld De oplossing voor het Nederlandse stikstofbeleid, biedt een juridisch en wetenschappelijk onderbouwde uitgang die naadloos aansluit bij de Europese regelgeving.

Het plan van de boerenorganisaties rust op twee concrete pijlers om de vergunningverlening direct vlot te trekken:

1. Invoering van een reële drempelwaarde: De alliantie pleit voor een stikstofdrempelwaarde van 21 mol per hectare per jaar bij vergunningsaanvragen. Hierbij baseren zij zich rechtstreeks op het Duitse model.
2. Significantiestroken: Als alternatief stelt de alliantie ‘significantiestroken’ voor van 250 meter direct rondom stikstofgevoelige habitats. Alleen bedrijven die binnen deze zone uitbreiden of de drempelwaarde overschrijden, hebben een uitgebreide natuurvergunning nodig.

Waarom is dit Europees houdbaar? De Europese Habitatrichtlijn eist dat lidstaten verslechtering van beschermde natuur voorkomen, maar schrijft géén specifieke rekenmodellen of extreme ondergrenzen voor. Nederland hanteert momenteel een uiterst rigide rekenkundige ondergrens van 0,005 mol — een waarde die niet eens feitelijk meetbaar is, maar louter virtueel bestaat in de computerprogramma’s van het RIVM.

Duitsland bewijst dat de Europese Commissie akkoord gaat met een drempel van 21 mol, mits de feitelijke staat van de natuur lokaal goed wordt gemonitord. De Landbouw Alliantie wil de theoretische modelberekeningen dan ook vervangen door feitelijke natuurdoelanalyses en ecologische waarnemingen in de gebieden zelf. Er wordt niet bespaard op natuurbeheer, maar er wordt gericht ingegrepen waar dat aantoonbaar nodig is.

Lobbycratie in optima forma

Dit dossier is de ultieme casestudy van de Nederlandse lobbycratie, een thema dat in Wynia’s Week al eerder is blootgelegd rondom het asieldossier. Het patroon is identiek: niet-gekozen netwerken van ngo’s, private stichtingen en loterijgiganten creëren buiten het parlement om een politieke ’tegenmacht’ via de rechtszaal.

Zodra de sector met een constructieve en Europees legitieme uitweg komt, staat de door de Postcodeloterij mede gefinancierde juridische armada klaar om de uitgang te barricaderen. Een alternatief stikstofbeleid is zeker mogelijk, maar dan zal de politiek eerst de financiële infrastructuur van deze schaduwdemocratie onder ogen moeten zien.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Postcodeloterij-miljoenenmachine achter de stikstofblokkade: Hoe de schaduwdemocratie een uitweg probeert te barricaderen verscheen eerst op Wynia's Week.

Er zijn welswaar ook afdelingen klimaat’wetenschap’ die gekidnapt zijn door de heersende ideologie – zoals het Potsdam-Institut für Klimafolgenforschung en in Nederland het Copernicus-instituut – maar wat betreft klimaat ligt het probleem toch vooral bij de media en de milieulobby. Die zetten met hun selectieve aandacht en framing alles op alles om politiek, burger en jeugd een klimaatangstobsessie aan te smeren, met veel succes helaas.

Ineenstorting ijskap

Die angst moet periodiek aangejaagd worden met doemscenario’s over ‘kantelpunten’ in het klimaat waardoor we er allemaal op korte termijn aan gaan – tenzij we de torenhoge energiebelastingen en de verplichte warmtepomp van het kabinet-Jetten omarmen, natuurlijk, want dan blijft de mondiale opwarming onder de veilige 1,5 graad.

Voor een goed begrip van het volgende moeten we nu een heel stuk op herhaling. Eén zo´n kantelpunt is de ineenstorting van de West-Antarctische ijskap door MISI en MICI. Dit zijn afkortingen voor twee in 2016 door klimaatonderzoekers David Pollard en Rob DeConto bedachte instabiliteiten in afkalvende dikke ijslagen. Hoewel dit slechts hypothetische mechanismes waren, geen voorspellingen – ook volgens die onderzoekers zelf – leidde dat meteen tot grote koppen in de krant en werd deze MISI/MICI-ineenstorting prompt als scenario verwerkt in alle prognoses van Deltares en het KNMI. Resultaat: een meter extra zeespiegelstijging aan de Nederlandse kust in 2100 en nog een paar meter in 2300.

Het MISI-deel van die hypothetische ineenstorting (Marine Ice Sheet Instability) berust op het feit dat een groot deel van de West-Antarctische ijskap onder de zeespiegel op de rotsbodem rust. Naarmate de grens van de afsmelting door de opwarming oprukt, perst zich oceaanwater onder dat grondijs, waardoor dat grondijs ineens gaat drijven, wat de afkalving dramatisch zou versnellen.

In een column uit 2024 is tot in detail besproken hoe het verder ging met die MISI: dat gaat onder alle plausible CO2-uitstootscenario’s niet gebeuren. M’n geloof dat er nog echte klimaatwetenschap bestaat, is onder meer gebaseerd op het feit dat Pollard en De Conto, met aan boordneming van kritiek van andere klimaatwetenschappers zoals Valentina Barletta, zelf met een verbeterd ijskapmodel kwamen dat dit veel genuanceerdere beeld geeft.

Hype wordt nieuwe normaal

Heeft dat geleid tot het bijstellen van de desbetreffende rampscenario’s van Deltares en hoe de media over de ineenstorting van de Antarctische ijskap berichten? Uiteraard niet, dat duurt nog vijf à tien jaar, net zoals het tien jaar duurde voordat het IPCC het onrealistische, extreme CO2-uitstootscenario RCP 8.5 eindelijk afschafte, terwijl het KNMI daar nog altijd aan vasthoudt.

Dat is het patroon hoe media en politiek met milieu- en klimaatwetenschap omgaan: wat als theoretische, worst case-prognose een hype wordt, is een half jaar later het nieuwe normaal waar het beleid ‘dus’ op gebaseerd moet zijn.

Ook MICI ten grave gedragen

Maar het verhaal van de MISI/MICI-ineenstorting is nog niet af, want hoe zit het met die andere instabiliteit, de MICI (Marine Ice Cliff Instability)? Het idee daarachter is, dat een verticale ijsklip van meer dan 90 meter hoog instabiel is, en puur door z’n eigen gewicht in kan storten. Als door dat afkalven een nog dikker stuk van de ijskap de buitenrand wordt, zal ook dat stuk instabiel worden en afkalven, zodat het afkalven op hol slaat. Pollard en De Conto veronderstelden dat dit overal aan de rand van de West-Antarctische ijskap kon gaan gebeuren als door klimaatopwarming het afsmelten dikkere gedeeltes van de ijskap bereikte.

Ook MICI is deze week zo ongeveer ten grave gedragen door drie Amerikaanse onderzoekers die in vakblad Science hun gedetailleerde satellietwaarnemingen van maar liefst 15.000 van die ijsklippen aan de randen van Antarctica en Groenland publiceerden. Een klein percentage van die klippen is nu al hoger dan 90 meter, maar ze vonden daar geen enkel bewijs voor MICI-achtige, versnelde afkalving. Ook dat blijkt weer zo’n scenario van op hol slaan dat slechts in een zeer simplistisch model optreedt, niet in de realiteit.

Profijtelijk rampverhaal

De heuglijke boodschap is: ook dit kantelpunt in het klimaatsysteem bestaat niet. De ijskappen van Antarctica en Groenland zijn stukken stabieler dan klimaatwetenschappers een paar jaar geleden nog vreesden, alle extreme scenario’s met meer dan een meter zeespiegelstijging in 2100 kunnen de prullenbak in.

In dit geval heeft de klimaatwetenschap gewoon gedaan wat die moest doen: er was een alarmerende hypothese, die is nader onderzocht, het bleek allemaal wel los te lopen, en ook dat is keurig gepubliceerd. Helaas zal de instabiele West-Antarctische ijskap die overmorgen in z’n geheel in zee dreigt te schuiven nog heel lang voortleven in de talking points van Greenpeace en andere klimaatagitators. Zo’n rampverhaal is te profijtelijk om kapot te laten checken.

Insectenarmageddon

Graag had ik hier meteen het laatste nieuws over nog zo’n episch rampverhaal met u gedeeld: het insectenarmageddon. Door de gifspuiterij in de landbouw zouden insecten massaal aan het uitsterven zijn, waardoor er straks geen bijen en andere natuurlijke bestuivers van onze voedselgewassen meer zijn en we allemaal van honger omkomen. Daar sloeg The Guardian in 2017 groot alarm over, en het geldt sindsdien als een onomstotelijke waarheid voor de ecolobby.

Maar dat nieuws houdt u van me tegoed voor volgende week, want daarop rust nog een embargo (wetenschapsjournalisten mogen nieuws uit wetenschappelijke bladen een week voor publicatie al inzien, mits ze plechtig beloven er voor die datum niets over te zeggen. We koesteren ons privilege).

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Antarctische ijskap gaat niet instorten maar dat zult u pas over vijf jaar in de krant lezen verscheen eerst op Wynia's Week.

Die plicht geldt dan voor nieuwe woningen en bij vervanging van een cv-ketel. Bestaande cv-ketels mogen blijven functioneren. Er zouden vrijstellingen komen voor onder andere monumentale panden, appartementen en woningen die binnen afzienbare tijd op een warmtenet worden aangesloten.

Peperduur zwalkbeleid

Het kabinet Rutte-4 wilde in 2022 al een warmtepompplicht invoeren vanaf 2026, maar dat plan werd door het kabinet-Schoof geschrapt. Nu komt het kabinet-Jetten er weer mee op de proppen. David Smeulders, hoogleraar energietechnologie aan de Technische Universiteit Eindhoven, geeft aan dat dit zwalkbeleid van opeenvolgende Nederlandse regeringen de geloofwaardigheid en betrouwbaarheid van de overheid ondermijnt. Je kunt het als bewindspersoon niet eens zijn met je voorganger, maar je bent er wel verantwoordelijk voor en dient er dus rekening mee te houden.

Dergelijk zwalkbeleid is contraproductief, want het brengt mensen in verwarring en onzekerheid. Smeulders voorziet dat veel burgers en bedrijven laconiek de schouders zullen ophalen als de deadline in 2029 nadert. Hij noemt de hernieuwde plicht een heel erg dom plan, en niet alleen omdat het de tweede politieke ommezwaai in een paar jaar is. Warmtepompen verhogen het elektriciteitsverbruik, de netbelasting en de kans op stroomuitval. Netbeheerder Enexis moet nu al zo’n 100.000 nieuwbouwwoningen op een wachtlijst voor netaansluiting zetten die tot meerdere jaren kan oplopen.

Een verplichte warmtepomp jaagt burgers op vele duizenden euro’s extra kosten. Een hybride warmtepomp die samenwerkt met een gasketel kost rond de 5000 euro, en een volledige elektrische warmtepomp 10.000 tot 30.000 euro. Een warmtepomp verdubbelt al gauw het stroomverbruik van een gemiddeld huishouden. Als dat zo’n geweldig idee zou zijn zouden burgers er zelf wel massaal voor kiezen, aldus David Smeulders.

Smeulders veroorzaakte in 2019 commotie door te publiceren dat warmtepompen geen aardgas en geen CO₂ besparen, omdat de extra stroom die ze verbruiken hoofdzakelijk met aardgascentrales wordt opgewekt. Professor Machiel Mulder van de Rijksuniversiteit Groningen kwam toen tot dezelfde conclusie.

Warmtepompen draaien nog steeds vooral op gas- en kolenstroom

We hebben inmiddels veel meer windmolens en zonnepanelen, maar die zijn weer- en seizoenafhankelijk en werken deels anticyclisch. Met name zonnepanelen doen weinig wanneer warmtepompen juist de meeste stroom verbruiken, ’s avonds en ’s winters. Afgelopen januari wekten wind en zon maar een derde van ons stroomverbruik op, ondanks dat het bovengemiddeld zonnig was.

Warmtepompen draaiden dus nog steeds grotendeels op gas- en kolenstroom, met name tijdens dagen en nachten met weinig wind. Afgelopen zomer konden zonnepanelen daarentegen regelmatig twee maal zoveel stroom opwekken als heel Nederland verbruikt, maar hoefden warmtepompen juist weinig te doen.

Wereldvreemd

Het getuigt van arrogantie en cynisme dat het kabinet de warmtepomp toch weer verplicht wil stellen. De netcongestie neemt toe, de wachtlijsten voor nieuwe aansluitingen groeien, en elektriciteit is in de afgelopen negen maanden 20 procent duurder geworden. De geopolitieke spanningen lopen op, en burgers, bedrijven en overheden kampen met financiële onzekerheden en oplopende rentetarieven. Het in deze context aankondigen van een hernieuwde warmtepompplicht is wereldvreemd beleid dat niet in verbinding staat met de samenleving.

Tactische en psychologische blunder van formaat

Die verbinding heeft de nieuwe regering bij haar aantreden wel beloofd. Er zou geluisterd worden naar de zorgen en noden van burgers en ondernemers. We horen inmiddels dagelijks over netcongestie en oplopende energieprijzen, over jarenlange wachtlijsten en financiële onzekerheden. Minister Boekholt-O’Sullivan en premier Jetten blijken hier echter blind en doof voor, door met een warmtepompplicht te komen die deze wijdverbreide zorgen en noden alleen maar erger maakt. Mensen kunnen hier zoals Smeulders voorziet laconiek van worden, of anders wel cynisch, opstandig, kwaad of wantrouwig.

Het is een tactische en psychologische blunder van formaat om dergelijke negatieve emoties als minderheidskabinet in deze tijden van moeizame begrotingsonderhandelingen en internationale spanningen uit te lokken. Burgers en bedrijven snakken naar wat stabiliteit, voorspelbaarheid, kostenbeheersing en een tijdige netaansluiting, niet naar zwalkbeleid met een hernieuwde warmtepompplicht, duizenden euro’s extra uitgaven en steeds langer wordende wachtlijsten voor een netaansluiting.

Irrationeel elektrificatiebeleid

Honderden industrieën die bijvoorbeeld papier, steen en glas maken kunnen niet verduurzamen door te elektrificeren, omdat er te weinig stroom op het net is. Ze bungelen onderaan de wachtlijsten voor een netaansluiting, omdat scholen, ziekenhuizen en duurzamere bedrijven voorrang krijgen. Die scholen en ziekenhuizen zijn nog wel te begrijpen, maar die duurzamere bedrijven niet. Het kabinet zou juist voorrang moeten geven aan de minder duurzame energie-intensieve industrieën. Daar is immers de meeste CO₂-reductie te behalen.

Als CO₂-reductie het doel is van elektrificatie van de industrie, dan is het volstrekt irrationeel om kleinere CO₂-uitstoters voorrang op het net te geven ten opzichte van grotere CO₂-uitstoters. Elektrificatie van de industrie of van wat dan ook leidt overigens niet tot significante CO₂-reductie, want de benodigde extra stroom kan tot na 2035 alleen met meer betrouwbare en regelbare gas-, kolen- of biomassacentrales worden opgewekt. Elektrificatie leidt de komende vijftien jaar voornamelijk tot meer milieuvervuiling van batterijchemicaliën, uitputting van zeldzame metalen zoals lithium, kobalt, nikkel en koper, natuurvernietiging door intensieve mijnbouw, maatschappij-ontwrichtende netcongestie, oplopende stroomprijzen, afkalvende concurrentiekracht en verhoogde kans op stroomuitval.

Dit minderheidskabinet zou alles moeten doen om het nationale elektriciteitsverbruik en de stroompieken op het net te beteugelen. In plaats daarvan wil de regering deze problemen verder opslingeren, met een autoritaire verplichting voor woningbouwers, verhuurders en huizenbezitters om miljoenen warmtepompen te installeren waarvan we nu al weten dat daar de komende tien jaar te weinig stroom voor is.

Het wordt bovendien een ingewikkelde brij van regels en controles, met allerlei uitzonderingen en vrijstellingen voor monumentale panden, appartementen, warmtenetaansluitingen en mogelijk ook mensen met een smalle beurs of bijzondere omstandigheden.

Vertrouwen is wederkerig

Het is dwaas om dit te willen doordrukken, en het blijft gissen in hoeverre de minister is gezwicht voor een lobby vanuit de verwarmingsbranche. De Vereniging Eigen Huis verzet zich terecht tegen een warmtepompplicht, en pleit voor eigen keuze met goede voorlichting en zo nodig financiële ondersteuning.

Als warmtepompen werkelijk energie, CO₂ en geld besparen hoeven mensen niet verplicht te worden. Dan kan de regering er zoals David Smeulders opmerkt op vertrouwen dat mensen die keuze zelf wel maken. Vertrouwen is een wederkerig iets, en als de overheid wat meer vertrouwen in mensen toont zullen die mensen ook weer wat meer vertrouwen in de overheid krijgen. Toenemende regeldruk en dwang gaan daarbij niet helpen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Een verplichte warmtepomp jaagt burgers op vele duizenden euro’s extra kosten en bespaart geen CO2 verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat geldt voor schakels in verre landen, maar ook voor schakels in eigen land. Zodra het transport van elektriciteit in ons bovengrondse en ondergrondse net de stroompieken niet meer kan verwerken, leidt dat tot toenemende netcongestie, meer stroomuitval, langere wachtlijsten en hogere prijzen.

Onvermijdelijke natuurwet

Verschillende vormen van energie gaan door verschillende ketens. Elke keten begint met een energiebron, zoals aardolie, uranium, hout, wind, zon of stromend water. De energie die rechtstreeks uit zo’n bron komt is nooit direct bruikbaar voor ons. We hebben altijd een energie-omzetter nodig om vanuit de bron een bruikbare energiedrager te creëren.

Zonlicht bijvoorbeeld is mooi, maar pas als we het met een zonnepaneel omzetten in elektriciteit als bruikbare energiedrager kunnen we er onze huizen mee verwarmen en verlichten. Windenergie zetten we met windmolens om in elektriciteit, en aardolie zetten we met raffinage om in benzine en diesel als bruikbare energiedragers.

Zo’n bruikbare energiedrager moet vervolgens over honderden of duizenden kilometers getransporteerd en eventueel opgeslagen worden. Pas aan het eind van die lange complexe keten wordt het beschikbaar voor onze energieverbruikers, zoals lampen, auto’s en verwarmingssystemen. Al onze energiemodaliteiten vergen vanaf de bron een lange complexe keten van energie-omzetters, energiedragers, energietransporteurs, energieopslagmedia en uiteindelijk energieverbruikers.

In al die ketens treden aanzienlijke energieverliezen op, dat is een onvermijdelijke natuurwet. Die verliezen variëren per keten, maar behelzen altijd meer dan de helft van de oorspronkelijke energie uit de bron.

Een zonnepaneel bijvoorbeeld zet maar 10 procent van de zonne-energie om in elektriciteit. Bij stroomtransport gaat 5 tot 10 procent van de elektrische energie verloren, evenals bij het op- en ontladen van batterijen. De warmte die bij al die processen ontstaat is energie die af gaat van de getransporteerde en opgeslagen elektriciteit.

Een verbrandingsmotor zet maar een derde van de energie van benzine om in motorvermogen. Ook hier gaat de rest verloren als nutteloze warmte. Warmteverliezen bij energieomzetting, -transport en -opslag zijn een natuurkundig gegeven. Na decennia van optimalisatie kunnen daar met nieuwe technologie nog maar marginaal in verbeteren.

Verschillende energieketens hebben in verschillende schakels kleine of grote verliezen. De elektriciteitsketen is met name inefficiënt in opwekking, transport en opslag. Elektriciteit is daarentegen wel weer efficiënt bij de eindverbruiker. Bij fossiele brandstoffen is het andersom, Die zijn efficiënt om te zetten in bruikbare energiedragers, en ook efficiënt te transporteren en op te slaan. We kunnen bijvoorbeeld een hele wintervoorraad van aardgas voor heel Nederland opslaan in tanks, vrijwel zonder energieverlies.

Van elektriciteit daarentegen kunnen we nog geen landelijke dagvoorraad opslaan. Het kleine beetje dat we wel kunnen opslaan gaat met aanzienlijke verliezen gepaard, zeker als we dat met waterstof als energiedrager doen.

Eenzijdige focus op hernieuwbaarheid

Eindverbruikers van fossiele energie, zoals verbrandingsmotoren en cv-ketels, zijn op hun beurt veel minder efficiënt dan elektrische alternatieven. Het heeft in een energietransitie geen zin om uitsluitend te kijken naar de hernieuwbaarheid van een energiebron of de efficiëntie van een eindverbruiker. Alleen een analyse van de totale keten met alle tussenliggende schakels kan een goed inzicht geven in de efficiëntie, de integrale kosten en ook de duurzaamheid van een energiemodaliteit.

De energietransitie richt zich onterecht geheel op de hernieuwbaarheid van de bron. Die eenzijdige focus is de belangrijkste oorzaak van het hardnekkige falen van de energietransitie. De CO₂-uitstoot in Nederland neemt al drie jaar niet af, en steeg vorig jaar zelfs licht. Wereldwijd gaat het nog slechter, daar blijft de CO₂-uitstoot elk jaar stijgen.

Het is inmiddels volstrekt onwaarachtig en ongeloofwaardig om voor de zoveelste keer te roepen om een versnelling. Het heeft geen zin om een aanpak te versnellen die structureel niet werkt. Het is onverantwoordelijk om daar miljarden euro’s publiek geld tegenaan te blijven smijten. We draaien overduidelijk aan de verkeerde knoppen, en dat komt met name door de veel te eenzijdige focus op hernieuwbaarheid van energiebronnen.

Bij een integrale analyse van de diverse energieketens blijkt bovendien dat hernieuwbaarheid iets heel anders is dan duurzaamheid. Zonlicht is wel hernieuwbaar, maar als we in de lange complexe keten van omzetting, transport, opslag en eindverbruik van elektriciteit in hoog tempo zeldzame metalen zoals lithium, kobalt, nikkel en koper uitputten is dat niet duurzaam. Bomen blijven zichzelf wel hernieuwen, maar als we ze sneller kappen dan dat ze bijgroeien is dat niet duurzaam.

Wind is hernieuwbaar, maar als we land en zee vol zetten met brommende zwiepende windmolens is dat niet duurzaam. Als zo’n windmolen vervolgens het extreem sterke broeikasgas SF₆ gaat lekken, en door wiekslijtage een kilo microplastics per jaar in de natuur kan dumpen, is dat niet duurzaam.

Integrale ketenanalyses tonen aan dat alle energiemodaliteiten in verschillende schakels verschillende voor- en nadelen hebben. Er bestaan geen energievormen met alleen maar voordelen of alleen maar nadelen. In een effectieve energietransitie zouden we al die verschillende voor- en nadelen in elke keten zorgvuldige tegen elkaar moeten afwegen. Op die manier zouden we toe kunnen werken naar een optimale mix van alle opties, in termen van hernieuwbaarheid, duurzaamheid, efficiëntie en betaalbaarheid.

Integrale afweging ontbreekt

In de falende energietransitie vindt die zorgvuldige afweging over hele energieketens niet plaats. De focus ligt geheel op de eerste schakel, de hernieuwbaarheid van de bron. De duurzaamheidsproblemen verderop in de keten krijgen nauwelijks aandacht: Ontbossing door biomassa, stikstof-, fijnstof- en CO₂-uitstoot van houtverbranding, zwaar vervuilende mijnbouw van lithium, kobalt, nikkel en koper, milieu- en gezondheidsschade door windmolengeluid, en niet-herbruikbare afvalbergen van zonnepanelen, windmolenwieken en batterijen.

Fossiele brandstoffen veroorzaken soortgelijke duurzaamheidsproblemen in de keten, en die krijgen ook terecht veel aandacht: milieuvervuiling, stikstof, fijnstof, CO₂-uitstoot, bronuitputting enzovoorts. Het is echter onterecht dat diezelfde problemen bij hernieuwbare energiebronnen nauwelijks aandacht krijgen. Die onbalans belemmert de zorgvuldige afweging van alle voor- en nadelen van energieketens, die zo cruciaal is voor een effectieve energietransitie. Zolang we dat niet in balans brengen is en blijft de energietransitie gedoemd om te mislukken.

Oerwoud aan miljardensubsidies

Kabinet, coalitie en oppositie handelen penny-wise en pound-foolish door in voortdurende strijd met elkaar en met vakbonden en werkgevers te bekvechten over miljoenen euro’s voor tientallen maatschappelijke vraagstukken, terwijl er structureel miljarden euro’s verspild worden aan een energietransitie die zelfs in het rijke hoogontwikkelde Nederland al drie jaar niet tot CO₂-daling leidt.

Daar hebben we tijdens de jaarlijkse Verantwoordingsdag nog weinig over gehoord. Het is daarom hoog tijd dat het kabinet op de komende derde woensdag in mei wel tekst en uitleg gaat geven over de gebleken ondoelmatigheid van een oerwoud aan miljardensubsidies voor biomassa, elektrische auto’s, warmtepompen, zonnepanelen, windmolens, waterstoffabrieken en ondergrondse CO₂-opslag.

Een kloppende boekhouding is daarbij een noodzakelijke maar niet voldoende voorwaarde. De rechtmatigheid van overheidsuitgaven is een essentiële randvoorwaarde maar geen aanvaardbare legitimering van klimaatbeleid. De doelmatigheid van kilo’s CO₂-reductie per belastingeuro moet op tafel komen en gefileerd worden. Anders blijven we als blinde paarden achter allerlei energiemaatregelen aan galopperen zonder te beseffen dat ze niet werken.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Tijd voor groene transparantie: de doelmatigheid van kilo’s CO2-reductie per belastingeuro moet op tafel komen verscheen eerst op Wynia's Week.

Diverse deelnemers hadden zich reeds gemeld. ‘Gevestigde’ wetenschappers, zoals Wim de Vries en Han van Dobben, maar ook een onafhankelijke stikstofonderzoeker als Wouter de Heij. Verder: Henk Rampen (ecoloog en oud regiohoofd van Natuurmonumenten), Willemijn Smal (Ecologische Autoriteit), Martin Warmerdam (stichting Samenleving, Landbouw en Natuur) en Henk Jan Zwart (boswachter).

Geen eenzijdige focus

De Vries, Van Dobben en De Heij zijn mede-auteurs van het in maart verschenen WUR-rapport De Nederlandse stikstofcrisis: Van verwarring naar verbinding. Door D66-minister Jaimi van Essen werd het tot dusverre grotendeels genegeerd.

Doel van het symposium: wetenschappers met verschillende inzichten bij elkaar te brengen om te kijken: waar zijn we het over eens, waar verschillen we van mening en waar zitten nog onduidelijkheden. Gemene deler: we moeten af van de eenzijdige focus op stikstof.

Als een donderslag bij heldere hemel liet het KIVI op 1 oktober aan de deelnemers weten dat het symposium was geannuleerd. Gebleken was namelijk dat KIVI-leden bezwaren hadden tegen de bijeenkomst. Een van de bezwaarmakers was Sjoukje Heimovaara, bestuursvoorzitter van de WUR, die naar eigen zeggen op persoonlijke titel en als KIVI-lid haar bedenkingen ventileerde. Ook zou ze niet op annulering van het symposium hebben aangedrongen.

Dat moge zo zijn, maar haar functie zal ongetwijfeld hebben meegewogen. Ook is algemeen bekend dat Heimovaara anders in de stikstofwedstrijd zit dan haar voorgangster Louise Fresco. De organisatoren proberen het symposium op een latere datum en andere locatie alsnog door te laten gaan.

Keuze voor links

Waar het kabinet-Jetten in het stikstofdossier onverbloemd voor links heeft gekozen, zitten de provincies die het natuurbeleid moeten uitvoeren ondertussen met de brokken. Het ontbreken van een eenduidige nationale visie in combinatie met de procedeermacht van MOB-aanvoerder Johan Vollenbroek zorgt provinciaal voor grote problemen.

Noord-Brabant besloot deze zomer al de vergunning van vijf pluimveehouders in te trekken. Na grote protesten is die beslissing uitgesteld maar zeker nog niet van tafel.

In Gelderland hebben MOB en Vereniging Leefmilieu 52 verzoeken ingediend om de natuurvergunning van boerenbedrijven in te trekken. Volgens de provincie zijn al die verzoeken afgewezen met een beroep op haar eigen natuurbeleid. Van zeventien verzoeken loopt nog een beroepsprocedure.

Duivels dilemma

Met de hete adem van MOB in de nek hebben Provinciale Staten van Gelderland op 26 september een provinciaal plan met stikstofreductiegebieden van vijfhonderd meter buiten een aantal natuurgebieden goedgekeurd. Dit plan is minder vergaand dan het nationale stikstofplan van Van Essen, maar als dat straks wet wordt, zal dat prevaleren.

Dit provinciale plan verdeelde BBB, de grootste partij in de Staten, tot op het bot. De Gelderse BBB-fractievoorzitter Rik Loeters sprak van een duivels dilemma. Uiteindelijk stemden zeven BBB’ers tegen en vijf vóór het plan van de eigen gedeputeerde Ans Mol. Om het plan toch over de streep te krijgen, sloten de overige coalitiepartijen VVD, CDA, CU en SGP een akkoord met de linkse oppositie.

Op 1 juli botste de BBB-fractie in Drenthe met de eigen gedeputeerde Henk Emmens over diens stikstofplannen, met name waar – in strijd met de coalitieafspraken – gedwongen onteigening niet werd uitgesloten. PvdA, VVD, CDA én gedeputeerde Henk Emmens als eenling gingen daarna zonder steun van BBB door als minderheidscoalitie.

Ook in Groningen (gedwongen onteigening Lucaswolde) en Overijssel (verschillende redenen) waren er binnen BBB-gelederen conflicten over de koers die in de media breed werden uitvergroot.

In Noord-Brabant zit BBB niet in de coalitie, maar in de andere provincies botst het anti-onteigenings- en anti-stikstofstandpunt van de partij met de bestuurlijke realiteit in het provinciehuis. Waar BBB-gedeputeerden compromissen willen sluiten, komen meer principiële fractieleden daartegen in opstand.

Het lijkt niet onaannemelijk dat de partij daarvoor een prijs gaat betalen bij de volgende Provinciale Statenverkiezingen op 17 maart 2027.

Onzekerheid blijft

Intussen zal minister Van Essen ongehinderd verdergaan met zijn stikstofplan, tevens een paradepaardje van D66. Hij liet de Kamer weten dat er in het hele land 217 intrekkingsverzoeken van vergunningen lopen en dat daarom zijn stikstofmaatregelen ‘als de wiedeweerga’ in spoedwetgeving moeten worden vastgelegd. Het is te hopen dat CDA en VVD tijdig tot inzicht komen dat de door de minister gekozen koers een heilloze weg is.

De natuur schiet er niets mee op en de onzekerheid over vergunningverlening blijft. Waar het veld de oplossingen aanreikt, zou de politiek moeten volgen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe de baas van de Wageningse universiteit een handje hielp bij het cancellen van een symposium over stikstof verscheen eerst op Wynia's Week.

Gaat het in heel Europa op die manier? Natuurlijk niet. Bij het zoeken naar oplossingen is Nederland met opzet beperkter dan alle omringende landen. In België, Frankrijk, Duitsland en Oostenrijk geeft de overheid aan aannemers ook informatie over mogelijkheden voor ‘compensatie’ bij het storen van vogels of bij lokaal beschadigde natuur. Nederland is de uitzondering. De term ‘compensatie’ ontbreekt volledig in de voorlichtingsbrochure van de overheid.

In Nederland mag het alleen gaan over uitstel of afstel. Geen woord over mogelijkheden om op hetzelfde terrein of ergens anders compensatie te bieden. Aannemers missen zo elke verwijzing naar snellere, betere en kosteneffectieve oplossingen die respect voor de natuur combineren met respect voor mensen die willen bouwen, boeren en wonen.

Van levensbelang

Een van ons (planoloog Thomas van der Zande) probeerde in een artikel uit 2020 om die fout in de Nederlandse voorlichting te corrigeren. In het Tijdschrift voor Milieu wees hij samen met twee co-auteurs op artikel 6 lid 4 van de Habitatrichtlijn (Hrl) van de EU dat de ruimte beschrijft voor compenserende maatregelen. Problemen met stikstof, vogels en vleermuizen kunnen langs de route van art. 6 lid 4 een oplossing krijgen.

Wel of geen uitstel vanwege een vogel of vleermuis is van levensbelang voor aannemers. Een half jaar uitstel is ½ x 6% = 3% extra kosten vanwege renteverlies. Als de overheid betaalbare huur eist voor twee op de drie woningen, moeten aannemers extra kosten neerslaan op de toegestane koopwoningen en die komen dan vijf tot tien procent duurder in de verkoop.

Herstelwerk aan bruggen en viaducten wordt ook duurder wanneer milieuambtenaren zes maanden uitstel eisen omdat zij geen andere oplossing zien dan wachten tot het de vogel belieft om te vertrekken. Bovendien nog al het tijdverlies en de kosten van gebruikers die moeten omrijden. Zo gaat het in een land overvloeiend van vogels, vleermuizen en milieuambtenaren.

In paragraaf 46 legt de advocaat-generaal van het Europese Hof van Justitie uit dat een compenserende maatregel heel iets anders is dan een verzachtende. Voor de juridische fijnproevers: ‘Een compenserende maatregel staat qualitate qua los van hetgeen hij beoogt te compenseren, terwijl een mitigerende maatregel noodzakelijkerwijze is verbonden aan hetgeen erdoor moet worden gemitigeerd’. Toegepast op onze broedende vogel: ‘verzachten’ kan alleen door de vogel uiteindelijk nog steeds te storen maar pas wanneer het broedseizoen is afgelopen; ‘compenseren’ kan ook door te checken of elders genoeg ruimte is voor broedende vogels. Het artikel van Van der Zande geeft nadere uitwerking.

Raad van State benut ruimte bewust niet

Een mogelijke verklaring voor de omissie in de Nederlandse voorlichting is dat de juristen bij onze Nederlandse Raad van State in 2014 zo schrokken van de uitspraak van het Europese Hof over het zogenaamde salderen bij stikstofproblemen dat ze daarna alleen nog werkten aan almaar strengere uitspraken over stikstof. De juristen misten dat het Europese Hof in diezelfde uitspraak nadrukkelijk ruimte bood om binnen of buiten een natuurgebied compensatie te zoeken. Dat blijkt ook uit het feit dat na 2014 een groot aantal projecten in andere landen via ‘compensatie’ van effecten op natuur, vogels of dieren wel doorgang kon vinden. Dat moeten de juristen toch ook hebben gezien.

En dat hebben ze waarschijnlijk ook wel. Want ook in Nederland zijn voorbeelden van toepassing van artikel 6.4 Hrl bekend. Het ging dan om (grote) infrastructuurprojecten, maar ook substantiële gemeentelijke woningbouwopgaven kunnen er onder vallen. En die hebben wel de Raad van State overleefd.

Geldt ook voor de agrarische sector

In tijden van woningnood is het onbegrijpelijk dat deze mogelijkheid op zijn minst niet nader, en breder onderzocht wordt. Breder, want is onze agrarische sector niet ook een Dwingende Reden van Openbaar Belang? Volgens prof Juliane Kokott, advocaat-generaal van het Europese Hof van Justitie wel: ‘het is duidelijk dat een lidstaat als Nederland niet onderworpen kan zijn aan een onvoorwaardelijke verplichting om zijn landbouw plotseling op grote schaal in te perken en ook fors in te grijpen in andere economische ontwikkelingen teneinde de belasting van Natura 2000-gebieden met stikstof tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen. Dwingende redenen van groot openbaar belang dienen naar behoren in aanmerking te worden genomen. Deze redenen bestaan enerzijds uit het algemene maatschappelijke belang bij economische ontwikkeling en anderzijds, met name wanneer reeds goedgekeurde activiteiten mogen worden voortgezet, uit het rechtsstatelijke doel, de grondrechten van de betrokken ondernemingen te eerbiedigen’.

Dus: waar nodig nieuwe natuur maken om de agrarische sector overeind te houden? Ja, dat is inderdaad waarvoor gepleit zou moeten worden, en laat boeren dan zelf met plannen komen.

Voorlichting over oplossingen door compensatie in plaats van ‘verzachting’ (mitigatie) en creatief invullen van die mogelijkheden (vooral ook door provincies en gemeenten, die vaak het instrument niet eens kennen), is dringend geboden. Aannemers dragen hoge kosten door onvoorspelbare stagnatie vanwege vogels en vleermuizen. Ontwikkelaars worden onzeker: is een vergunning over een jaar nog wel bruikbaar? Boeren zijn wanhopig wegens het ontbreken van toekomstperspectief.

Alleen in Nederland

Neem bijvoorbeeld de Nieuwkoopse Plassen, dicht bij waar één van ons woont (Bomhoff). Daar is één procent van het totale oppervlak (een type trilveen) ietwat beschadigd door ammoniak (‘stikstof’). Compensatie voor dat specifieke natuurtype kunnen we zoeken op een andere plek in hetzelfde natuurgebied of daarbuiten. Die ruimte is er volgens de Europese regels, maar ze wordt in Nederland niet benut.

‘Stikstof’ is de enige toegestane diagnose; ‘verzachting’ in de vorm van minder ammoniak is dan het enige toegestane medicijn. Daarom moeten boeren weg, zelfs op kilometers afstand van dat ene plekje niet-zo-goede natuur. Hulp, concreet gericht op dat enkele natuurtype, in de Nieuwkoopse Plassen of elders, is niet toegestaan, want dat valt onder ‘compensatie’. En dat is weggelaten – alleen in Nederland.

Met medewerking van planoloog Thomas van der Zande.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Europese regels bieden ruimte aan boeren en bouwers voor compensatie bij problemen met stikstof en dieren. Alleen Nederland benut die ruimte niet. verscheen eerst op Wynia's Week.