Ik heb het altijd een vaag ding gevonden, die El Nino. Het is een onregelmatige fluctuatie in oceaanstromingen en weerspatronen, vooral in en boven de Stille Oceaan, maar met invloed op het weer duizenden kilometers verderop, onder meer in de VS en het zuiden van Azië. Gemiddeld is er elke vier jaar een El Nino, maar soms zijn er vier El Nino’s in zes jaar, en El Nino kan ook tot wel vijftien jaar lang weg blijven. Waarom? De klimaatwetenschap heeft geen idee.

Soms hapert de lopende band

Als je opzoekt hoe die afwisseling van El Ninjo en de keerzijde van die fluctuatie, La Nina, werkt, krijg je een puur kwalitatief verhaal over hoe diepe oceaanstromingen en stroming aan de oppervlakte door de passaatwind (de heersende wind rond de evenaar) een soort lopende band op gang houden die tropisch warm water van de Amerikaaanse naar de Aziatische kant van de Stille Oceaan transporteert, en koud water diep in de oceaan in tegengestelde richting. Leuk weetje: daarom staat de zeespiegel aan de Aziatische kant een halve meter hoger dan aan de Amerikaanse kant.

Tot zover is het best te volgen, maar dat is de neutrale toestand, tussen El Nino en La Nina in. Om de een of andere reden hapert die lopende band soms, het warme water klotst terug richting Amerika, waardoor het zeeoppervlak met name voor de kust van Peru een paar graden warmer wordt dan normaal. Geen mens of klimaatmodel of AI kan voorspellen wanneer die lopende band zal haperen, en hoe lang dat gaat duren, meestal tussen de acht maanden en anderhalf jaar.

Maar als het optreden van een El Nino onvoorspelbaar is, hoe kan het dan dat de noodklok nu geluid wordt over de komende monster-El Nino? Omdat die al begonnen is: de temperatuur van het zee-oppervlak voor de kust van Peru wordt voortdurend gemeten, en die bereikte in mei een El Nino-waardige hoogte. Het plotten van de temperatuurcurve van deze El Nino in een grafiek met de curves van sterke El Nino’s uit het verleden veroorzaakte grote opwinding onder weerkundigen, met de gebruikelijke cliché’s in de media: ‘zonder precedent’ , ‘onontgonnen terrein’, ‘we houden onze adem in’, enzovoort.

Hieronder staat die grafiek:

bron : https://www.theclimatebrink.com/p/the-strongest-el-nino-ever

14 klimaatmodellen

Dit laat de anomalie zien (de afwijking van wat normaal is tussen El Nino en La Nina in) van de temperatuur van het zeeoppervlak voor de kust van Peru. Het gaat dus om afwijkingen van zo’n 2 à 3 graden Celsius. Is dat veel? Het zeeoppervlak aan de Aziatische kant van de Stille Oceaam heeft doorgaans een temperatuur van rond de 30 graden, terwijl die aan de Amerikaanse kant maar zo’n 20 graden is, 10 graden verschil dus. Een sterke El Nino knabbelt een kwart van dat verschil af. Dat is niet niks, en heeft zeker invloed op het weer, maar het is ook zwaar overdreven om te doen of een sterke El Nino het complete weersysteem in de Stille Oceaan op zijn kop zet.

De doorgetrokken rode lijn zijn de metingen tot en met juni. Vervolgens heeft men daar een batterij van 14 klimaatmodellen op losgelaten, die samen 660 simulatie-runs gedaan hebben. De roze waaier zijn de resultaten van die runs (met aan de onder- en bovenkant de 5 procent meest extreme weggelaten). Merk op, dat de waaier breder is dan de anomalie zelf. De rode stippellijn is de mediaan: precies de helft van de runs is extremer (heter), de andere helft is koeler. De mediaan piekt in december 2026 op + 3,6 graden. Dat is nog nooit voorgekomen, en daar gaat de ophef over.

Die details zijn ook voor een leek belangrijk, want u wilt toch weten of u wakker moet liggen van zo’n prognose, nietwaar?

Een ander extreem klimaatevenement

Het is op zich al merkwaardig, dat je 14 verschillende klimaatmodellen op je computers laat draaien. Waarom weten we na decennia klimaatonderzoek nog steeds niet welk model het beste is voor een bepaald soort prognose? En als ze blijkbaar geen van alle top zijn, waarop baseer je dan je geloof, dat een soort gemiddelde van die 14 modellen beter is dan elk van die modellen afzonderlijk? Het feit dat de resultaten van de simulatie-runs – allemaal op basis van dezelfde metingen – uiteenloopt van ‘ongeëvenaard extreme El Nino’ tot ‘zwakke El Nino’ wekt ook weinig vertrouwen.

Ik heb zo snel geen overzicht kunnen vinden van hoe goed zulke prognoses voor eerdere El Ninjo’s uitpakten. Ik neem aan: tamelijk slecht, want dat is de state-of-the-art van zulke prognoses. Het is nuttig om in dit verband nog eens terug te kijken naar een ander buitencategorie extreem klimaatevenement: het winter zee-ijs rond Antarctica in juli 2023. Groot alarm van klimaatwetenschappers: het ijs was nog nooit zo langzaam aangegroeid, sommige experts suggereerden dat we hier het begin van het onomkeerbare einde van het Antarctische zee-ijs zagen. En zeg nou zelf: hoe kan een anomalie die zo’n duikvlucht neemt zich ooit nog herstellen?

Afijn, precies op dat moment bereikte de anomalie zijn keerpunt, het ijs begon extra snel aan te groeien, en een paar maanden later was van die anomalie niets meer over:

Is de prognose uitgekomen?

Met andere woorden: de Antarctische ijskap lag er weer piekfijn bij voor de aanbrekende zomer. Met de anomalie van de monster-El Nino kan best iets vergelijkbaars gebeuren; ik noteer alvast in m’n agenda dat ik eind december de grafiekjes over elkaar ga leggen om te kijken in hoeverre de prognose is uitgekomen. Ik gok dat de soep zoals gewoonlijk minder heet gegeten wordt dan die wordt opgediend.

Maar stel dat die monster-El Nino wel realiteit wordt. Kijkt de Global South dan aan tegen een vergelijkbare ramp als bij de tot nu toe zwaarste El Nino, die van 1877, die naar verluidt door overstromingen en hongersnood miljoenen doden gekost heeft?

Welnee. Anderhalve eeuw geleden waren mensen aan de goden overgeleverd bij zulke natuurrampen. Een seizoen geen regen betekende een misoogst, dus hongersnood, dus een vrijwel zekere dood. Tegenwoordig hebben we diepe waterputten met dieselpompen, stuwmeren, gekoelde warenhuizen vol voedselvoorraden, irrigatiesystemen, nauwkeurige weersvoorspellingen tot 10 dagen vooruit, en als het toch helemaal fout gaat worden duizenden tonnen aan noodhulp ingevlogen. Hongersnood komt eigenlijk alleen nog maar voor als oorlogswapen van weerzinwekkende regimes. En die hebben echt geen El Nino nodig om hun oorlogsmisdaden te plegen, al zal het vast als schaamlap gebruikt worden.

Weerbaarder

We beseffen veel te weinig hoeveel weerbaarder de mensheid geworden is tegen de grillen van de natuur, door wetenschap, technologie en veel betere communicatie en transport. Het aantal slachtoffers van natuurrampen is daardoor de afgelopen eeuw met ruwweg een factor honderd afgenomen. Dat zal net zo goed gelden voor het verstoorde weer als gevolg van een exceptioneel sterke El Nino.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Zorgt de komende monster-El Nino weer voor miljoenen doden, net als in 1877? verscheen eerst op Wynia's Week.

Omroep MAX besteedde onlangs op Radio 1 uitgebreid aandacht aan de gevoelens van onrechtvaardigheid die dit oproept. Burgers worden voor bestaande en nieuwe huizen al sinds 2013 aangemoedigd om duizenden euro’s in zonnepanelen te investeren, met overheidscampagnes, BTW-vrijstelling en salderingsregeling. De BTW-vrijstelling blijft, maar de salderingsregeling is niet te handhaven. Dat komt deels door het succes van particuliere zonnepanelen, maar zeker ook door de sterke groei van grootschalige installaties op de grond en op bedrijfspanden.

Absurde overdaad kan nergens heen

Sinds 2019 is het landelijk opgestelde vermogen van grootschalige zonne-installaties hoger dan dat van kleinschalige particuliere zonnepanelen. Beide groeien sindsdien pijlsnel met ongeveer 25 procent per jaar. Het totaal opgestelde zonvermogen in Nederland is nu 29,4 gigawattpiek. Daarmee kunnen alle zonnepanelen op zonnige zomerdagen ruim tweemaal zoveel elektriciteit opwekken als het gemiddelde verbruik van 13,6 gigawatt. Dat betekent dat de meeste zonnepanelen op zonnige zomerdagen moeten worden afgeschakeld, omdat de absurde overdaad van hun elektriciteitsproductie nergens heen kan. We kunnen er in eigen land niks mee, en in de landen om ons heen met hetzelfde weer ook niet.

Daarom kost zonnestroom terugleveren tegenwoordig geld, en worden zonnepanelen in het algemeen steeds meer onderbenut en dus per opgewekte kilowattuur duurder.

In de zomerweken van 2025 leverden zonnepanelen in ons land gemiddeld ongeveer 6 gigawatt vermogen. Dat is bijna de helft van het gemiddelde verbruik, maar slechts 20 procent van het totaal opgestelde zonvermogen in Nederland. In de winterweken leverden ze tien maal zo weinig, slechts 2 procent van het totaal opgestelde zonvermogen. Deze gruwelijke onderbenutting wordt ’s zomers veroorzaakt door de overdaad aan zonnepanelen, en ’s winters door de vele korte grijze dagen.

Aardgasgestookte generatoren blijken onontkoombaar

Veel grote zonneparken staan inmiddels niet meer op het zuiden gericht, maar op het oosten en het westen. Daarmee wekken ze ’s morgens en in de namiddag relatief meer elektriciteit op, en wordt de opwekpiek midden op de dag getemperd. Ze wekken per paneel echter wel minder elektriciteit op dan zonnepanelen op het zuiden. Ook dat maakt ze per opgewekte kilowattuur duurder. Ondanks deze inefficiënte overdaad blijft het kabinet zonnepanelen stimuleren, met subsidies en belastingvoordelen. Ondanks de wurgende netcongestie blijft het kabinet tevens warmtepompen en elektrische auto’s stimuleren, met nog meer subsidies en belastingvoordelen.

Het kabinet betaalt dit alles met de belastingopbrengsten van particulieren en bedrijven. Dat is immers de voornaamste bron van geld voor de overheid. Particulieren zien echter hun salderingsregeling verdwijnen, en bedrijven zien hun grootschalige installaties steeds vaker afgeschakeld worden vanwege stroomoverschotten. Intussen gaan netbeheerder Stedin en ook andere bedrijven in Utrecht gasgeneratoren installeren, die met het verbranden van aardgas stroom gaan opwekken in dagen en weken met weinig zon en wind. In Utrecht geldt sinds 1 juli een volledige aansluitstop op het overvolle stroomnet, en bedrijven hebben door deze draconische maatregel geen andere keuze.

Fossiele elektriciteitsopwekking nam fors toe

Het is mij nog niet duidelijk hoe Stedin een en ander juridisch gaat regelen. Nederland kent sinds 2008 een wettelijke scheiding tussen het opwekken en het transporteren van elektriciteit, vergelijkbaar met de scheiding tussen ProRail en de NS. Dat betekent dat netbeheerders zoals Stedin alleen elektriciteit mogen transporteren, maar het zelf niet voor commerciële doeleinden mogen opwekken. Hoe het ook zij, met gasgeneratoren zal de fossiele opwekking van elektriciteit in elk geval toenemen.

Die fossiele opwekking nam vorig jaar sowieso al fors toe, met maar liefst 14 procent. Aardgas, steenkool en olie stegen in 2025 allemaal, steenkool het meest met 25 procent in een jaar tijd. Dit illustreert dat het bijbouwen van steeds maar meer zonnepanelen en windmolens volstrekt zinloos is geworden. Het leidt niet langer tot minder fossiel opgewekte elektriciteit, integendeel. Op Radio 1 kwam bij omroep MAX het hoge woord eruit: ‘We zijn te snel gegaan met de energietransitie, te snel met zonnepanelen en elektrische auto’s. Het elektriciteitsnet kan dit niet aan, omdat het er niet voor is gemaakt. De overheid is veel te laat begonnen met het aanpassen en uitbreiden van dat net’, aldus een geïnterviewde technicus.

Voor waterstof is geen markt

Het werd tijd dat dit luid en duidelijk klinkt op de publieke omroep. Het is zaak dat dit nog veel vaker klinkt, en dat premier Jetten en klimaatminister Van Veldhoven dit ter harte nemen. Ze kunnen in elk geval zien dat elektriciteitsopslag met waterstof geen oplossing zal zijn. De nieuwe waterstoffabriek op het Limburgse Chemelot staat op losse schroeven, omdat de Duitse energiegigant RWE geen afnemers kan vinden. RWE en wij allen weten door schade en schande dat overheden niet kunstmatig markten kunnen creëren en in stand houden met subsidies. Overheden met komende en gaande regeringen kunnen dergelijke subsidies niet eindeloos volhouden, en producenten en afnemers willen niet structureel afhankelijk blijven van die subsidies.

Chemiebedrijven opereren op ongelijk speelveld

Toonaangevende chemiebedrijven op datzelfde Chemelot dreigen kopje onder te gaan, of tegen hun zin naar het buitenland te moeten verhuizen. Directeur Koos van Haasteren van Nederlands grootste chemielocatie geeft aan dat de bedrijven op Chemelot 30 procent meer betalen voor elektriciteit dan hun concurrenten in Duitsland en België. Tien kilometer verderop zouden ze jaarlijks 60 miljoen euro minder kwijt zijn aan elektriciteit. Dat is een zeer ongelijk speelveld, binnen de EU en in de wereldmarkt. Kamer en kabinet moeten beseffen dat chemie de basis is van alle materialen en producten, en daarmee essentieel is voor onze economie, welvaart en strategische onafhankelijkheid. Nederland is net als Duitsland en België heel sterk in chemie, en dat mogen we voor geen goud laten verslappen.

Achterstallige netuitbreiding is hoognodig, maar dat vergt teveel jaren om in deze kabinetsperiode zoden aan de dijk te zetten. De veelgehoorde oproep om de energietransitie te versnellen is daarmee verworden tot een gemakzuchtig salonfähig dogma, dat in de werkelijkheid van vandaag alleen maar averechts werkt. De enige manier om voor 2030 de huidige netcongestie, aansluitstop en wachtlijsten voor netaansluitingen enigszins te temperen is opschorting van alle elektrificatie en alle nieuwe wind- en zonneparken.

Ik houd Rob Jetten aan zijn woorden

Nederland gaat daardoor niet meer fossiele brandstoffen verbruiken, want dat gebeurt nu ook al. Nederland gaat daarmee wel miljarden euro’s besparen, de economie versterken, de leverbetrouwbaarheid van elektriciteit verbeteren en de internationale onafhankelijkheid bevorderen. ‘Het kan wél’, aldus Rob Jetten, ‘aan de slag’. Ik blijf die uitspraken herhalen, net zolang totdat de premier met zijn regeringsploeg deze verkiezingsbeloftes inlost.

Laat dit kabinet de komende drie jaar doen wat aantoonbaar goed is voor burgers, bedrijven, natuur en klimaat. Daar zal met de juiste voorbereiding en invulling vast een Kamermeerderheid voor te vinden zijn, en het kan bij de volgende Kamerverkiezingen zomaar zetelwinst opleveren in plaats van het gebruikelijke zetelverlies.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Temper de netcongestie, de aansluitstop en de wachtlijsten voor netaansluitingen door opschorting van alle elektrificatie en alle nieuwe wind- en zonneparken verscheen eerst op Wynia's Week.

In het Klimaatakkoord uit 2019 is vastgelegd dat Nederland in 2030 ten minste 35 terawattuur (TWh) aan duurzame elektriciteit uit wind- en zonne-energie op land realiseert. Dit plan wordt uitgevoerd met behulp van Regionale Energiestrategieën (RES), verdeeld over zogeheten ‘RES-regio’s’.

Overijssel heeft zich gecommitteerd om 2,3 TWh aan windenergie te realiseren in 2030. Om aan deze doelstelling te voldoen, moeten in de provincie ongeveer negentig windturbines worden bijgebouwd. Nu zijn dat er nog 32.

Provincie en gemeenten moeten in het kader van de RES samen optrekken om te bekijken hoe, waar en hoeveel energieopwekking mogelijk is. Dat was ook in Overijssel het idee, tot de Provinciale Staten in juni 2023 de motie ‘Grip op wind’ aannam.

Machtsgreep van de provincie

In deze motie werd het college van Gedeputeerde Staten opgeroepen meer regie te nemen en richting te geven bij het uitbreiden van windenergie in de provincie. Onder leiding van gedeputeerde Tijs de Bree (PvdA) kregen de Overijsselse gemeenten vervolgens de opdracht om zogenoemde ‘zoekgebieden’ te selecteren waar windturbines zouden kunnen worden gebouwd.

In 2024 werd de nieuwe Omgevingswet van kracht. Deze wet maakte de provincie – en niet langer de gemeente – het bevoegd gezag bij windenergieprojecten tussen de 5 en 100 megawatt (MW), van vergunningverlening tot coördinatie van de ruimtelijke inpassing. ‘We lopen achter met de realisatie van windenergie,’ reageerde De Bree op klachten van gemeenten die een machtsgreep van de provincie vermoedden. ‘Als we onze doelen in 2030 willen halen, dan moeten we nu aan de slag.’ Bovendien zou alles ‘in goed overleg’ met de gemeenten worden geregeld.

In de praktijk verliep dat heel anders.

Acht Overijsselse ‘weigergemeenten’ bleken politieke of praktische bezwaren te hebben tegen zogeheten programmeringsafspraken met de provincie. Zo wilde de gemeente Enschede wachten totdat de nieuwe landelijke milieunormen voor windturbines zijn vastgesteld. Ook de gemeenten die wél meewerkten, deden dat vaak niet zonder reserves.

Eind 2024 besloot de provincie Overijssel voor tegenstribbelende gemeenten eigenhandig maxima voor windenergie en beschikbare zoekgebieden vast te stellen. Ook Enschede kreeg een ‘windopgave’: 80 gigawattuur (GWh) per jaar. Ook bepaalde de provincie dat het hele grondgebied van de gemeente open zou komen te staan voor het indienen van initiatieven voor nieuwe windturbines.

In een bezwaarschrift (mei 2025) protesteerde het college van B en W van Enschede tegen deze gang van zaken. De provincie zou voortijdig en zonder draagvlak handelen en ook nog eens in strijd met eigen afspraken en wetgevende kaders. ‘De provincie is willens en wetens op ramkoers gegaan. Wij kunnen en willen nu niet anders dan stevig optreden tegen deze ingezette koers,’ aldus wethouder Niels van den Berg.

Het bezwaar van de gemeente Enschede werd op 31 maart door de provincie niet-ontvankelijk verklaard. Het college heeft inmiddels beroep ingesteld bij de bestuursrechter.

Hoogste windturbines van Nederland

Het is niet de enige zaak waarbij de provincie haar plannen voor de rechter moet verdedigen. Ook Stichting Twickel, beheerder van het gelijknamige landgoed rond het Twentse stadje Delden, eist in een lopende procedure dat de provincie afziet van de plaatsing van windturbines. De stichting vreest voor aantasting van landschap en natuur, geluidsoverlast, slagschaduwen en mogelijke gezondheidsrisico’s, zo laat rentmeester Egbert-Jaap Mooiweer weten aan Wynia’s Week.

Ondertussen sloot in januari 2025 de inschrijving voor de in Enschede te plaatsen windturbines. De gemeente kreeg van de provincie te horen dat alle aanvragen zijn gedaan door energieleverancier Pure Energie. Het gaat om aanvragen voor Windpark Aamsveen, Windpark N18 en Windproject Windmolenweg. Saillant detail: bij het Aamsveen, een grensoverschrijdend en beschermd hoogveengebied, wil Pure Energie de vier hoogste windturbines van Nederland bouwen: met een tiphoogte – het bovenste puntje als een wiek rechtovereind staat – van liefst 280 meter. Ter vergelijking: de Euromast in Rotterdam is 185 meter hoog.

Keiharde provinciale regie

De in het kader van de RES beloofde soepele samenwerking tussen inwoners, gemeenten en provincies, heeft in Overijssel plaatsgemaakt voor keiharde, provinciale regie met een top-down karakter. Gemeenten die niet meewerken, verliezen hun invloed op locatie en omvang van de windenergieprojecten. Bezwaren van inwoners of het uitblijven van landelijke windturbinenormen doen er niet toe. Voor de provincie lijkt het doel – 2,3 TWh aan windenergie in 2030 – alle middelen te heiligen. Wat dat doet met het draagvlak voor de energietransitie, laat zich raden.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Energietransitie in de praktijk: hoe Twente de hoogste windturbines van Nederland door de strot krijgt geduwd verscheen eerst op Wynia's Week.

Stikstofminister Christianne van der Wal met haar stikstofkaart en ‘woest aantrekkelijke’ uitkoopregeling verdween met het kabinet-Rutte IV van het toneel. Het kabinet-Schoof mocht met landbouwminister Femke Wiersma even vergeefse hoop wekken dat er echt iets ging veranderen en viel toen ook uit elkaar. Nu zitten we met het kabinet-Jetten en landbouwminister Jaimi van Essen, die gewoon weer een plan heeft met een stikstofkaart en het uitbenen van de landbouwsector.

Wat blijft is de obsessie met stikstof in het natuurbeschermingsbeleid, de dictatuur van stikstofrekenprogramma Aerius en de wurggreep van de Raad van State op de politiek. Die wurggreep is de afgelopen drie jaar alleen maar strakker aangezet, wat een belangrijke reden is voor deze update.

Frisse tegenzin

Daartoe moest ik me dus met frisse tegenzin zetten aan iets wat ik mezelf eigenlijk had beloofd nooit meer te doen: het lezen van vonnissen van de Raad van State. Ik heb meer in het algemeen een weerzin tegen juridische teksten die me bijna fysiek onwel maakt. Zoals sommige mensen meteen niet lekker worden zodra ze in een rijdende auto een boek gaan lezen, word ik niet goed van het lezen van juridisch proza.

Noem het voor mijn part een jeugdtrauma: als student natuurkunde hielp ik soms m’n toenmalige vriendin, eerstejaars rechten, met haar opdrachten civiel recht. Dat ging toen nog op een mechanische typmachine. Terwijl het later en later op de avond werd, zat ik, terwijl zij dicteerde, pagina’s geestdodende meuk uit te typen: artikel 6, lid 4 stelt dat… maar volgens Pitlo (1971) Duinenmars-arrest, artikel 9, lid 4 sub c voorziet tussenvonnis van de Hoge Raad 340187A2 niet in… Oh shit, dat moet zijn 3400187A2, waar is de typex? Het moet wel echte liefde geweest zijn, dat ik dat er voor over had.

De Nederlandse stikstofregelgeving met alles wat daar aan vastzit heb ik meer dan eens een gekkenhuis genoemd, en met de twee vonnissen van de Raad van State waar het vandaag over gaat, betreden we echt de Gesloten Afdeling van dat gekkenhuis. We waren al in een omgeving waar de patiënten geloven in het waansysteem dat elke gram stikstofdepositie boven de Kritische Depositiewaarde (KDW) schadelijk is voor de natuur in een Natura2000-gebied, en dat het rekenprogramma Aerius de bijdrage van een individueel bedrijf aan die stikstofdepositie tot op 0,07 gram (0,005 mol) nauwkeurig kan berekenen (wat allebei in de rationale buitenwereld bewezen niet waar is).

Maar in december 2024 meende de Raad van State dit waansysteem nog een slag te moeten verergeren door intern salderen in de voortoets te verbieden, en voor intern salderen in de passende beoordeling de eis van additionaliteit te stellen. Ik neem aan dat dit voor u onbegrijpelijk jargon is, maar wanhoop niet, we leggen dit uit aan de hand van een concreet voorbeeld.

(Het tweede vonnis, in januari 2026, verbreedt slechts de reikwijdte van het eerste vonnis. Dat ging alleen over concrete projecten, zoals de nieuwbouw van een stal. In het tweede vonnis kondigde de Raad van State af, dat dit alles ook geldt voor complete gemeentelijke bestemmingsplannen, bijvoorbeeld een nieuwe woonwijk).

Stel, er is een boer, Jan de Boer, die op een paar kilometer van de rand van de Veluwe al decennia twee stallen heeft met tachtig koeien. Volgens Aerius veroorzaakt dat, zeg, drie gram stikstofdepositie (per hectare per jaar) op een klein deel van de Veluwe, een Natura2000-gebied waar de KDW flink wordt overschreden. Hij heeft daarvoor een vergunning en doet niets illegaals.

Snelle procedure

Nu is De Boer van goede wil, en wil graag bijdragen aan het verminderen van het stikstofprobleem als dat modernisering van zijn bedrijf niet in de weg zit. Zijn plan is om uit te breiden naar honderd koeien, maar door die te huisvesten in technisch geavanceerde stallen die de stikstofuitstoot drastisch verminderen, veroorzaakt hij na de renovatie nog maar twee gram depositie. Dit alles opnieuw met de zegen van Aerius. De overschrijding van de KDW op de Veluwe neemt hierdoor af, De Boer kan – op eigen kosten – uitbreiden, het kost de Staat niets, wat kan daar tegen zijn?

Tot december 2024 kon je inderdaad op deze manier intern salderen: hetzelfde bedrijf dat eerst drie gram stikstofdepositie veroorzaakte, veroorzaakt na de renovatie op dezelfde plek nog maar twee gram, 3-2 = 1, de situatie verbetert, dus De Boer hoeft geen nieuwe vergunning aan te vragen. Dit was een vrij snelle procedure zonder uitgebreide rapportage en gedoe bij de rechter, de zogeheten voortoets.

Je kon er dus op wachten tot Johan Vollenbroek en andere milieuobstructieclubs dit gingen aanvechten, en voilà, ze kregen gehoor: in december 2024 zegt de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State: ‘De Afdeling ziet reden om het kader te wijzigen.’ Waarop zij iets doen wat neerkomt op een eigenmachtige wetswijziging: ze verbieden intern salderen in de voortoets.

In concreto: zodra De Boer zijn oude stallen sloopt, verliest hij de vergunning die drie gram depositie op de Veluwe toestond. Vervolgens bouwt De Boer op dezelfde plek nieuwe stallen die twee gram depositie veroorzaken, maar het systeem leidt aan verplicht geheugenverlies, en de KDW op de Veluwe wordt al overschreden, dus geldt de beruchte ondergrens van 0,07 gram (0,005 mol). Twee gram is meer dan 0,07 gram, dus moet een nieuwe vergunning worden aangevraagd, waar een passende beoordeling van het nieuwe project bij hoort.

De onschuldig klinkende term ‘passende beoordeling’ is een schrikbeeld voor ondernemers. De passende beoordeling voor het Tracébesluit ViA15 (de verbreding en doortrekking van de A15 bij Arnhem) duurde acht jaar en advocaten en consultancybureaus als Royal Haskoning hebben er miljoenen aan verdiend. Dat is een extreem voorbeeld, maar zelfs de passende beoordeling van een paar nieuwe stallen kan tienduizenden euro’s en vele maanden kosten, dus allicht zegt De Boer: als het zo moet, dan blijf ik wel gewoon drie gram stikstof deponeren vanuit mijn oude stallen.

Dit is nu juist het soort innovatie waar het stikstofplan van Van Essen zwaar op inzet om niet over te hoeven gaan tot boeren hun vergunning afpakken of ze gedwongen uitkopen. Maar over deze juridische tankgracht tegen innovatie rept het plan met geen woord.

De eis van additionaliteit

Maar stel nu dat De Boer diep in de buidel tast, de sprong waagt en een nieuwe vergunning aanvraagt. Vraag niet naar de logica, maar van de Raad van State mag intern salderen nog wel als dit gebeurt bij een passende beoordeling. Ok, dus dan mogen we wel het rekensommetje 3 -2 =1 maken, concluderen dat de situatie verbetert, zodat deze vergunning geen probleem kan zijn?

Nee, dat is veel te simpel (leren jullie leken het dan nooit?).

Die één gram stikstofwinst moet van de Raad van State namelijk voldoen aan de eis van additionaliteit. Dit houdt in, dat deze één gram stikstofwinst aantoonbaar bovenop al eerder geplande maatregelen moet komen om het desbetreffende Natura2000-gebied – hier dus de Veluwe – in ‘een goede staat van instandhouding’ te brengen.

Gesloten Afdeling

Stel, de provincie Gelderland had al een prachtig plan met een heel pakket aan maatregelen om de staat van de natuur op de Veluwe te verbeteren, waaronder ook afspraken met allerlei bedrijven en instanties voor stikstofreductie.

De vergunningverlener – de gemeente waarin het bedrijf van de boer ligt – heeft dan een zogeheten vergewisplicht: die moet in alle beschikbare openbare bronnen checken of die één gram reductie van De Boer niet in het stikstofreductiepakket van de provincie voorkomt. Staat ergens in de kleine lettertjes van dat pakket dat, behalve op veel andere kleine reducties, ook op die één gram van De Boer gerekend was, dan is die één gram niet additioneel, dus mag hij niet intern salderen, dus krijgt hij geen vergunning, dus wordt die één gram reductie niet gerealiseerd. Hier zijn we tenslotte op de Gesloten Afdeling aangekomen bij de kamer met zelfmutilanten in dwangbuis.

Het wordt nog gekker: niet alleen bepaalde de Raad van State eind 2023 met hun vonnis dat intern salderen in de voortoets voortaan niet meer mag, maar ook dat dit geldt met terugwerkende kracht tot 2020. Dus iedereen die tussen 2020 en eind 2023 een project heeft kunnen doen dankzij intern salderen, moet alsnog aan de passende beoordeling om een vergunning aan te vragen.

Herhaling van het PAS-drama

Dit is een herhaling van het drama met de PAS-melders: ook die hadden zich keurig aan de toen geldende wet gehouden, maar met hun PAS-uitspraak in 2019 verklaarde de Raad van State duizenden boeren die tussen 2014 en 2019 van deze systematiek gebruik maakten achteraf tot illegale sjoemelaar en een potentiële prooi voor Johan Vollenbroek.

Zoals wel vaker vraag je je af: wat bezielt de Raad van State, tenzij het ze er alleen maar om te doen is om de veeteelt te decimeren? En waarom pikken we als land dat de Raad van State zich een dergelijk mandaat toe-eigent?

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Wat bezielt de malle Raad van State in het stikstofdrama? Of willen ze alleen maar veehouders van hun erf jagen? verscheen eerst op Wynia's Week.

We kunnen daarbij leren van een land als Spanje. Daar hebben veel steden klimaatschuilplaatsen, publieke gebouwen met airconditioning waar inwoners en toeristen op het heetst van de dag terecht kunnen voor verkoeling. Steden kennen in het algemeen de grootste hittestress, vanwege het zogenaamde stedelijke hitte-eiland effect. Beton, steen en asfalt houden veel warmte vast, waardoor het in Nederlandse steden twee tot zeven graden warmer kan zijn dan in de landelijke omgeving. Dat effect is ’s nachts het grootst.

Op de website van het RIVM ontbreekt helaas een duiding van de 480 extra sterfgevallen in de laatste week van juni. Hoe verhoudt dat aantal zich tot het gemiddelde aantal sterfgevallen in zomer- en winterweken? Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) geeft het antwoord, en het zou goed zijn als het RIVM die context ook vermeldt. In de afgelopen drie jaar stierven in ons land in de zomermaanden gemiddeld 3100 mensen per week. In de laatste week van de vorige maand waren dat er 3585. De circa 480 extra sterfgevallen betekenden dus een oversterfte van 15 procent als gevolg van de hitte.

Kou is veel dodelijker

In de afgelopen winter stierven ongeveer 4000 mensen per week, negen weken aaneen in de maanden januari en februari. Elke winter overlijden er in Nederland veel meer mensen dan ’s zomers, maar in de winters van 2024, 2025 en 2026 was het aantal sterfgevallen nog veel hoger dan in de drie winters daarvoor. Deze duiding is van belang omdat we zelden of nooit iets vernemen over sterfgevallen als gevolg van koude. Dat aantal is in Nederland factoren hoger dan het aantal warmtegerelateerde doden. Wereldwijd is het zelfs tien maal zo hoog.

Dat is niet verwonderlijk, want de mens is net als de mensapen van nature een tropendier dat buiten de tropen niet kan overleven zonder kleding en verwarming. Dit benadrukt het belang van betaalbare en betrouwbare energie als eerste levensbehoefte in onze gematigde streken, net als voedsel en schoon drinkwater. Elke weergerelateerde dode is er één teveel, maar bij berichten daarover is het essentieel om het hele verhaal te vertellen en te duiden. Geselecteerde feiten en cijfers zonder context geven een verkeerd beeld van de werkelijkheid.

Dat geldt ook voor feiten en cijfers over het weer zelf. Wij beleven deze zomer in Nederland uitzonderlijk warme weken, maar in Zuid-Amerika worden nu kouderecords gebroken. De winter in Chili, Argentinië en Brazilië is momenteel zeer koud, maar daar horen we niets over. Dit zeg ik niet om klimaatverandering te ontkennen of te bagatelliseren, maar om het belang van evenwichtige berichtgeving in een volledige context te benadrukken. Halve waarheden wakkeren achterdocht en cynisme aan, en ondermijnen het vertrouwen in de politiek en journalistiek.

Op de website van het KNMI staat daarover het volgende: ‘Weerextremen zijn er altijd geweest. Verspreid over de hele aarde is altijd wel ergens een extreem te vinden. Extremen krijgen de laatste jaren meer aandacht in de media. Hierdoor kan een vertekend beeld ontstaan van de klimaatverandering. De nieuwswaarde van extreem weer neemt toe. De maatschappij wordt kwetsbaarder en weerextremen leiden steeds vaker tot rampen of grote schade. Veel extreme gebeurtenissen zijn (nog) te zeldzaam om direct met het broeikaseffect in verband te brengen.’

Grote verantwoordelijkheid

Deze terechte waarschuwing geldt nog sterker als de warmte-extremen meer aandacht krijgen dan de koude-extremen. Het feit dat iets vaker in het nieuws is betekent op zichzelf niet dat het ook vaker voorkomt. Journalisten en politici hebben daarom een grote verantwoordelijkheid bij het genuanceerd informeren van de bevolking over weerextremen en klimaatverandering. Die informatie mag geen vertekend beeld schetsen, de publieke opinie manipuleren of angst zaaien.

Een deel van de Nederlandse bevolking lijdt inmiddels wel aan klimaatangst of klimaatstress, met name jongeren. Experts wijzen erop dat milde angst mensen kan aanzetten tot duurzamer gedrag, maar dat teveel klimaatangst kan leiden tot ontkenning of apathie.

Politieke en journalistieke berichtgeving zou er alleen al daarom op gericht moeten zijn om klimaatangst te temperen. Dat leidt tot een beter welbevinden en constructiever gedrag van burgers, een primaire taak van de ons dienende overheden. Een evenwichtige berichtgeving over warmte- en kouderecords helpt daarbij.

Het benoemen van zowel de voordelen als de nadelen van klimaatverandering en energietransitie helpt eveneens. De berichtgeving daarover is echter nogal eenzijdig. We horen te weinig over de voordelen van klimaatverandering en de nadelen van hernieuwbare energiebronnen. Politieke en journalistieke berichtgeving daarover klinkt te vaak als een reclameboodschap voor windmolens, zonnepanelen en biomassa. Dat wakkert polarisatie aan in het publieke debat, en blijkt slecht te zijn voor het draagvlak van de energietransitie.

De meeste mensen nemen reclameboodschappen met een flinke korrel zout, omdat ze beseffen dat de nadelen van het aangeprezen product worden verzwegen. In een commerciële reclameboodschap mag dat, maar in serieuze berichtgeving van gevestigde media en democratisch gekozen overheden is dat laakbaar en contraproductief.

Politici en journalisten zouden alarmerende termen zoals ‘extreem weer’ en ‘klimaatcrisis’ zoveel mogelijk moeten vermijden. Die termen vallen nu te pas en te onpas, terwijl het KNMI juist aangeeft dat weerextremen van alle tijden en plaatsen zijn en (nog) niet kunnen worden toegeschreven aan klimaatverandering en broeikaseffect.

De woorden ‘extreem’ en ‘crisis’ blijken onderhevig aan inflatie, en verliezen daarmee hun zeggingskracht. Ook dat is slecht voor het draagvlak van de energietransitie. Dat afbrokkelende draagvlak wordt wel laatdunkend afgedaan als een ‘ruk naar rechts’, maar is veel meer het gevolg van teveel superlatieven en te weinig resultaten.

De feiten onder ogen zien

De energieprijzen lopen op, de subsidies en fiscale voordelen voor elektrische auto’s lopen af, de salderingsregeling voor particuliere zonnepanelen verdwijnt, de duizenden landwindmolens veroorzaken gezondheidsproblemen, de netcongestie neemt toe, de jarenlange wachtlijst voor stroomaansluitingen groeit en de leverbetrouwbaarheid van elektriciteit neemt af. Intussen blijven de Nederlandse winters en zomers warmer worden, en blijft de CO₂-concentratie in de atmosfeer stijgen. De klimaatdoelen van Parijs raken steeds verder uit zicht, dus het klimaatbeleid faalt.

Kamer en kabinet moet dit onder ogen gaan zien, niet over vijf jaar maar nu. Als de parlementaire enquête over het coronabeleid van vijf jaar geleden achter de rug is, wordt het tijd voor een parlementaire enquête over de effectiviteit van de energietransitie en de doelmatigheid van de miljarden belastingeuro’s die daar jaarlijks aan worden besteed.

Die kostbare miljarden kunnen immers maar één keer worden uitgegeven, en dus niet ten goede komen aan zorg, onderwijs, innovatie, defensie, veiligheid, rechtszekerheid, dijkonderhoud, zoetwaterhuishouding, wegenbouw, openbaar vervoer en armoedebestrijding. Dat is maatschappelijk niet langer houdbaar.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Er overlijden veel meer mensen aan kou dan aan hitte, maar dat mogen we kennelijk niet weten verscheen eerst op Wynia's Week.

Kiezer wil in meerderheid minder asielzoekers

Voor het pro-asiel kamp zit de wereld helder in elkaar: de asiel-instroom is laag of dalende en er is – door ondoordachte bezuinigingen op de asielketen uit het verleden – alleen sprake van een ‘opvangcrisis’.

Het recent verschenen Nationaal Kiezers Onderzoek 2025 tekende echter op dat veel kiezers al decennia minder asielmigratie willen en in dat standpunt de laatste jaren zelfs verharden. Het verklaart mede waarom partijen rechts van de VVD bij de laatste verkiezingen meer dan 45 zetels haalden en in recente peilingen al rond de 60 zetels staan.

Ondanks een numerieke meerderheid krijgt het ‘anti-asiel’ kamp qua beleidsuitkomsten voorlopig niet wat het wil, met meer boosheid tot gevolg. Van een gelijk speelveld voor opvattingen rond thema’s als asiel, met een neutrale overheid als scheidsrechter erboven, is niet echt sprake. Het ‘pro-asiel’ kamp is daarvoor te stevig geworteld in overheidsorganisaties, publieke instellingen en de non-profitsector. De huidige minderheidscoalitie én overheidsinstellingen gieten hun beleid en hun communicatie bovendien graag in termen van diversiteit, vergroening en solidariteit. De kortzittende coalitie Schoof-1 heeft daar weinig aan veranderd.

Utopische beloften

Het helpt daarbij niet dat Jetten-1, een voortzetting van Rutte-3 en 4, Nederlanders vraagt de asielinstroom als ‘dure morele plicht’ te accepteren, in ruil voor wat diffuus geformuleerde voordelen in de verre toekomst (‘arbeidskrachten’, ‘bejaardenverzorgers voor later’). De Nederlandse burger moet van Jetten-1 ook al pijn lijden om de planeet te redden, blijmoedig de hoge kosten van de ‘energietransitie’ dragen en liefst afzien van gebruik van de wasmachine op courante tijden. De agrarische sector krijgt het verzoek in te krimpen zodat Nederland binnenkort een ideale ‘staat van de natuur’ zal kennen. Het is een politiek van oncontroleerbare utopische beloften.

De regering én de instituties manen hun burgers bovendien tot gehoorzaamheid vanachter een verdedigingslinie van wetten en normen: ‘We hebben de democratisch tot stand gekomen Spreidingswet!’ roept CDA-minister Bart van den Brink, in de media bijgevallen door ongekozen bestuurders als Commissaris der Koning in Zuid-Holland Wouter Kolff van de VVD. Op dezelfde gebiedende toon hoort de burger ook regelmatig een beroep op ‘het Internationaal Recht’, ‘de Klimaatwet’, ‘de Habitat-richtlijn’ en ‘de NAVO-norm van 5 procent’.

Ontkoppeling wereldbeelden

De emotionele tegenstelling gaat uiteraard om meer dan de precieze instroom-aantallen in Ter Apel. Asiel symboliseert de ontkoppeling tussen het wereldbeeld van de politiek-bestuurlijke bovenlaag (en hun trouwe electorale aanhang) en de belevingswereld van een groter deel van het electoraat over migratie, klimaat en de Nederlandse identiteit (met als grootste pijnpunt de invloed van de islam). De toenemende emotionele verwijdering kan leiden tot een vertrouwensbreuk tussen bestuur en autoriteiten en een deel van de bevolking. Niet voor niets waarschuwde korpschef Janny Knol na rellen in Loosdrecht dat de politie de politieke problemen in Den Haag rond asiel niet kan oplossen.

Demonstraties

Duiders, columnisten én politici spraken schande van de demonstraties tegen de noodopvang van asielzoekers in Loosdrecht. Geweldsuitbarstingen geven daar zeker aanleiding toe. Tegelijk wordt vaak ook het puur deelnemen aan demonstraties verdacht gemaakt. ‘De demonstranten komen niet eens uit die gemeente!’ klinkt het dan verontwaardigd. Nergens in de wet staat die verplichting.

Ook overheidsdiensten als de NCTV én extremisme-experts als oud-AIVD’er Jelle Postma (die de stichting Justice for Prosperity aanvoert die zegt ‘ondermijnende dreigingen’ te signaleren) problematiseren de weerstand tegen AZC’s of immigratie. Postma sprak omineus over ‘olie op het vuur gooien’ door ‘mensen met een voorbeeldfunctie in de politiek of media’. Er begint ook een heuse opinie- en woordpolitie te ontstaan rond het gebruik van termen als ‘remigratie’. Onduidelijk blijft welke wettelijke basis overheidsdiensten hebben om het woordgebruik van politici en burgers te problematiseren.

Media

De media gaan moeiteloos mee in de verdeling in emotiekampen. Hoofdredacteur van de Volkskrant Pieter Klok beweerde dat zijn collega-hoofdredacteur Kamran Ullah van De Telegraaf in de asieldiscussie alleen ‘emotie-feiten’ zou erkennen. In hun wekelijkse podcast bestempelen Klok en Volkskrant-columnist Sheila Sitalsing argumenten tegen de Spreidingswet, tegen immigratie of tegen stikstof- en klimaatbeleid routinematig als ‘desinformatie’.

Favoriete doelwitten van journalisten uit het pro-asiel kamp zijn opiniemakers van De Telegraaf Wierd Duk en Marianne Zwagerman, die goed beluisterde eigen podcasts maken. Als opiniemakers staan ze zelf ook gekleurd in de wedstrijd maar ze vervullen wél een belangrijke antenne-functie voor de maatschappelijke onvrede in het anti-asiel kamp. Desondanks maken radicaliseringsexperts als Cas Mudde of Leonie de Jonge en NPO-programma’s als Medialogica deze opiniemakers juist verdacht als vermeende aanjagers van polarisatie.

Strijd om beloning emoties

De emotionele gevoelstemperatuur stijgt verder door toenemende ‘Palestijnisering’ in het pro-asiel kamp, waarbij activisten allerlei kwesties (van Dodenherdenking tot onrust rond voetbalwedstrijden van Marokko) zien door de lens van kolonialisme en westerse schuld. Burgemeesters als Femke Halsema en Sharon Dijksma gingen – onder druk van hun radicale achterban – al over tot theatrale ‘Nakba’-herdenkingen.

Tussen beide kampen ontstaat langzamerhand een vorm van ‘emotionele klassenstrijd’: wiens grieven krijgen erkenning, aan wiens culturele gevoeligheden conformeren gezagsdragers zich, wiens emoties krijgen een beloning vanuit Den Haag (‘de woede over Gaza’) of ontvangen juist hoon aan de talkshowtafel (‘behoud van de Nederlandse cultuur’)?

Uiteindelijk gaat de emotionele strijd om de onderliggende vraag: van wie is Nederland? Is het van de gevestigde politiek, de ongekozen bestuurslagen en de daarmee synchroon lopende media? Of van de relatief grote groep kiezers die via verkiezingen een scherpe koerswijziging wil kunnen afdwingen, allereerst op asielgebied?

‘Desnoods met geweld’

Het Nationaal Kiezers Onderzoek meldde ook dat de ideologische afkeer tussen kiezersgroepen toeneemt, dat een kwart van de kiezers een sterke afkeer van de Haagse politiek heeft en dat binnen die groep ontevreden kiezers al 18 procent meent dat de democratie zo slecht functioneert ‘dat die omvergeworpen mag worden, desnoods met geweld’. Veel kiezers maken zich inmiddels zorgen over mogelijke conflicten tussen mensen met een Nederlandse achtergrond en mensen met een migratieachtergrond.

Overheidsinstellingen doen weinig om alle emoties te dempen en de situatie te stabiliseren, prekerige TV-spotjes tegen polarisatie daargelaten. De emotionele tegenstelling is er vooral ook één tussen een deel van de kiezers aan de ene kant en de regering Jetten-1, ongekozen bestuurders en moraliserende instituties en non-profit organisaties aan de andere kant. Geen ongevaarlijke situatie.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Is Nederland van de gevestigde politiek en de ongekozen bestuurders of van de grote groep kiezers die een scherpe koerswijziging wil inzake migratie, klimaat en de Nederlandse identiteit? verscheen eerst op Wynia's Week.

Die noodkreet stond te lezen in een open brief van 12 juni j.l. van een twaalftal klimaatadviesdiensten van overheden in EU-lidstaten aan de vertegenwoordigers van de belangrijkste EU-instituties in Brussel: de Europese Commissie, de Europese Raad, de Raad van de Europese Unie en het Europese Parlement. Zie hier.

Wat is het ETS, hoe werkt het en wat is er aan de hand?

Het ETS is een vernuftig systeem van belastingheffing dat de ongewenste uitstoot van CO2 – de hoofdoorzaak van de ‘gevaarlijke’ opwarming van de aarde – belast volgens het principe ‘de-vervuiler-betaalt’ en er tegelijkertijd voor zorgt dat die ongewenste uitstoot mettertijd afneemt. De EU geeft daartoe CO2-emissiecertificaten uit die een CO2-uitstotend bedrijf in de EU, de ‘vervuiler’, nodig heeft om CO2 te mogen uitstoten op het grondgebied van de EU. Een deel van de benodigde certificaten wordt door de EU gratis verstrekt, een ander deel moet door de ‘vervuiler‘ worden aangekocht op een speciaal voor dit doel gecreëerde markt.

Het gratis deel wordt gaandeweg afgebouwd met als gevolg dat de beschikbare emissiecertificaten schaarser en dus duurder worden. De uitstoot van CO2 gaat aan CO2-uitstotende bedrijven dus steeds meer geld kosten. Dat is precies de bedoeling want dat geeft die bedrijven een economische prikkel om alternatieve productieprocessen met minder of geen CO2-uitstoot in te voeren. Aan het eind van de rit gloort een klimaatneutraal Europa dat van energie wordt voorzien door louter CO2-vrije energiebronnen.

Het huidige ETS dateert van 2005 en geldt voor bedrijven in de energiesector, de zware industrie en de lucht- en scheepvaart. Het is in de loop der tijd gestroomlijnd en aangepast aan strengere klimaatdoelen.

De laatste grote aanpassing is van 2021 toen het in lijn werd gebracht met de ambitieuze klimaatdoelen van de Europese Green Deal: een overkoepelend doel om de wereldwijde opwarming te beperken tot anderhalve graad Celsius vergeleken met de pre-industriële periode en het daarvan afgeleide doel de CO2-uitstoot te verlagen naar netto-nul in 2050 met als tussendoel een reductie van de uitstoot van 55% ten opzichte van de uitstoot in 1990. De uitgifte van gratis emissierechten wordt vanaf nu tot 2034 afgebouwd, ruim op tijd om de netto-uitstoot van nul in 2050 veilig te stellen.

EU opgezadeld met torenhoge energiekosten

Als onderdeel van de Green Deal zal de EU in de nabije toekomst een tweede ETS (ETS2) invoeren voor bedrijven in de lichte industrie, het wegvervoer en de gebouwde omgeving. De voorbereiding van ETS2 is in Brussel in volle gang. Het was aanvankelijk de bedoeling ETS2 al in 2026 te laten ingaan maar die datum is door de veranderde politieke toestand in de wereld voorlopig opgeschoven naar 2028.

Het pluspunt van het ETS is dat het een gelijk speelveld biedt voor alle CO2-uitstotende bedrijven binnen de EU. De grote makke van het ETS is dat het alleen geldt voor bedrijven in de EU-lidstaten en met de EU geassocieerde landen. Het was ooit de hoop dat het ETS wereldwijd zou worden nagevolgd maar die hoop is ijdel gebleken.

Met als direct gevolg dat de EU nu is opgezadeld met torenhoge energiekosten – CO2-vrije energie is nu eenmaal duurder dan fossiele energie – waardoor bedrijven in de EU die exporteren naar niet-EU landen te maken hebben met alsmaar stijgende kosten en daardoor ernstig in hun concurrentiepositie worden geschaad. Als daar niets aan wordt gedaan zal dat onherroepelijk leiden tot verplaatsing van bedrijven naar niet-EU landen of in het ergste geval tot sluiting van die bedrijven. De Nederlandse Rijnmond regio kan er al over meepraten.

Handen af van het ETS

Nu de nadelen van het Europese ETS met de dag meer zichtbaar en voelbaar worden is de roep om een drastische hervorming of zelfs afschaffing van het ETS niet van de lucht. De grote industrielanden met Italië voorop maken geen geheim van hun aversie tegen het ETS. Maar ook de lobby van CO2-uitstotende industrie in de EU laat zich niet onbetuigd en dringt aan op een verregaande versoepeling van de ETS-regels. De Europese Commissie heeft de kritiek ter harte genomen en zal op vrijdag 17 juli de ETS-hervormingsplannen bekend maken.

Terug naar de open brief. De brief roept de Europese leiders op geen gehoor te geven aan de roep tot versoepeling van het ETS. Het huidige ETS functioneert naar behoren en heeft er mede toe geleid dat de EU op koers ligt om het klimaatdoel van 55% reductie van broeikasgassen in 2030 te halen. Mocht de versoepeling doorgaan dan zal de netto-nul uitstoot in 2050 worden gemist en zal de EU haar geloofwaardigheid in het internationale klimaatdebat verliezen. En daarmee ook haar zelfgekozen leiderschap in de wereldwijde strijd tegen de opwarming van de aarde. Met, dat spreekt, noodlottige gevolgen voor het wereldwijde klimaat en de mensheid. Kortom, handen af van het ETS, niet versagen en doorgaan met de strijd.

De open brief is een initiatief van de door de toenmalige klimaatminister Jetten in 2023 ingestelde Nederlandse Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR). Dat juist de Nederlandse WKR de rol van hoeder van het Europese klimaatbeleid op zich heeft genomen is niet zo verwonderlijk. De leden van de WKR zijn bevlogen aanhangers van de Europese Green Deal en zijn bij voorbaat gekant tegen iedere vorm van versoepeling die de Green Deal zou kunnen afzwakken. Per slot van rekening heeft het Europese parlement niet voor niets in 2019 de klimaatnoodtoestand in Europa uitgeroepen en die is nog steeds van kracht.

Voor het karretje van Jetten en Van Veldhoven

Wat wel verwonderlijk is, is dat de open brief lijkt te zijn opgesteld in nauw overleg met minister-president Rob Jetten en de minister van Groene Groei Stientje van Veldhoven. Dat viel de dag na de publicatie van de brief op te maken uit een opiniestuk in het Financiële Dagblad van de hand van de vice-voorzitter van de WKR en een WKR-adviseur met de kop ‘Door versoepeling van regels rond emissiehandel dreigt het ETS zijn slagkracht te verliezen’. Het stuk sluit af met de stellige verzekering dat minister-president Jetten en minister van Veldhoven in Europa pal zullen staan om de dreigende versoepeling van het ETS te voorkomen.

Heeft de regering-Jetten het voortouw in Europa genomen om de aanstaande hervormingsvoorstellen van de Europese Commissie ongezien te bestrijden? En heeft de WKR zich voor het karretje van het duo Jetten en Van Veldhoven laten spannen? Het heeft er alle schijn van.

Wereldvreemde en onhaalbare doelen

Dat het ETS zal worden versoepeld staat buiten kijf, de vraag is alleen hoever die versoepelingen zullen gaan. Zeer waarschijnlijk zal het tijdpad van de gratis uitstootrechten worden verlengd en komt er flankerend beleid (subsidies) om de door het ETS getroffen bedrijven tegemoet te komen. De versoepeling van het ETS zal op korte termijn wellicht enige verlichting geven maar de onderliggende oorzaak wordt daarmee niet aangepakt. Versoepeling is niet meer dan ‘Kurieren am Symptom’, een aspirientje als remedie voor een zware longontsteking.

Die onderliggende oorzaak is het volstrekt wereldvreemde en onhaalbare overkoepelende opwarmingsdoel (de ‘anderhalve graad’) dat de EU zichzelf met de Green Deal heeft opgelegd en het daarvan afgeleide uitstootdoel (de netto-nul in 2050). En die wereldvreemde en onhaalbare doelen vertalen zich rechtstreeks in wereldvreemde en onhaalbare ETS-regels. Zolang de klimaatdoelen in stand blijven is het dweilen met de kraan open.

De rest van de wereld volgde niet

Het overkoepelende klimaatdoel is gebaseerd op een uit 2018 daterend speciaal rapport (SR15) van het IPCC, het wetenschappelijk klimaatpanel van de VN, toen de wereldwijde opwarming nog ruim onder de ‘anderhalve graad’ lag. Volgens dat rapport zou het in theorie mogelijk moeten zijn de wereldwijde opwarming te beperken tot ‘anderhalve graad’ mits de sinds 1850 stijgende, wereldwijde CO2-uitstoot in 2020 abrupt zou overgaan in een daling naar een netto-nul uitstoot in het midden van de eeuw.

De architecten van de Green Deal hebben die conclusie zonder mitsen en maren overgenomen in de naïeve veronderstelling dat zo’n drastische verlaging van de CO2-uitstoot door de rest van de wereld wel zou worden nagevolgd (‘leading by example’). De opwarming door CO2 is een wereldwijd fenomeen en een beperking van de wereldwijde opwarming kan alleen maar slagen als de CO2-uitstoot wereldwijd wordt verlaagd. De veronderstelling dat de rest van de wereld de EU zou volgen is intussen gelogenstraft.

De wereldwijde CO2-uitstoot is na 2018 blijven doorstijgen met als gevolg dat de wereldwijde opwarming op dit moment al tegen de ‘anderhalve graad’ aanschurkt. Desondanks houdt de EU nog steeds hardnekkig vast aan een maximale opwarming van ‘anderhalve graad’ en de daarvan afgeleide netto-nul uitstoot in 2050. Alsof de EU met een CO2-uitstoot van nog geen 7% van de totale wereldwijde uitstoot in haar eentje de wereldwijde opwarming zou kunnen keren.

Het is hoog tijd dat de EU-leiders en EU-lidstaten de klimatologische en geopolitieke werkelijkheid onder ogen zien en het Europese klimaatbeleid op een meer realistischer leest gaan schoeien. In plaats van de illusoire ‘anderhalve graad’ zou de EU zich moeten richten op ‘ruim onder de twee graden’, de meer realistische opwarmingsgrens uit het Akkoord van Parijs. In dat geval zal de netto-nul uitstoot vallen in 2075 in plaats van 2050.

Politiek activisme

Bij de herziening van de Green Deal zal ook nog eens kritisch gekeken moeten worden naar de bijdrage van het broeikasgas methaan aan de opwarming. In de huidige Green Deal wordt methaan omgezet in een equivalente hoeveelheid CO2 en vervolgens op één hoop gegooid met het broeikasgas CO2. Dat is wetenschappelijk onjuist en geeft een vertekend beeld van het effect van methaan met grote praktische gevolgen voor de agrarische sector. Dat moet en kan beter.

Tot slot, met deze open brief aan de EU heeft de Nederlandse WKR overduidelijk een grens overschreden. De WKR is ingesteld om de Nederlandse regering en het Nederlandse parlement te voorzien van wetenschappelijke adviezen over het klimaatbeleid en dient zich verre te houden van politiek activisme onder de vlag van wetenschap. Dat is in een parlementaire democratie eenvoudigweg een kwestie van politieke en bestuurlijke hygiëne.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Met zijn noodkreet tegen de versoepeling van het ETS maakt de Nederlandse Wetenschappelijke Klimaatraad zich schuldig aan politiek activisme onder de vlag van wetenschap verscheen eerst op Wynia's Week.

Zodra er ook maar een paar seconden iets verkeerd gaat in het complexe landelijke systeem van elektriciteitscentrales, windmolens, zonneparken, transformatorsystemen, schakelstations en hoogspanningskabels kan de stroom in steden, dorpen en regio’s uitvallen. Elektriciteit is vanwege die complexiteit de minst betrouwbare van al onze energiedragers.

Het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg weet dit gelukkig, en heeft daarom zware noodstroomaggregaten op diesel teneinde doden in de operatiekamers en Intensive Care te voorkomen. De netbeheerders waarschuwen al jaren voor afnemende leverbetrouwbaarheid van elektriciteit. De bewuste uitschakeling in Tilburg markeert een nieuw dieptepunt in de huidige energietransitie.

Elektriciteit is de minst betrouwbare van alle energiedragers

Die energietransitie zet geheel onterecht in op steeds meer elektrificatie van ons energieverbruik. Dat energieverbruik komt nu nog voor ongeveer 25 procent uit elektriciteit, maar het zou volgens de ons dienende bestuurders in Den Haag en Brussel naar meer dan 50 procent moeten gaan. De kostbare schaarse elektriciteit die we dagelijks tegen hoge kosten opwekken en transporteren zou echter met name voor kleinverbruikers moeten zijn die alleen op elektriciteit kunnen werken – onze lampen, stofzuigers, koelkasten, wasmachines en computers.

Die dure complexe elektriciteit zou zo min mogelijk naar gesubsidieerde grootverbruikers zoals warmtepompen en elektrische auto’s moeten gaan. Zo’n grootverbruiker kan in zijn eentje al meer elektriciteit verbruiken dan de rest van een huishouden bij elkaar. Ze veroorzaken bovendien grotere pieken en dalen op het net als ze aan- en uitschakelen.

Het huidige elektriciteitsnet is helemaal niet ingericht op zoveel meer stroomverbruik met grotere pieken en dalen. Dat weten we al meer dan tien jaar, maar de waarschuwingen van energiedeskundigen zijn door VVD, PvdA, D66, CDA, PVV, BBB, NSC en ChristenUnie in vijf achtereenvolgende kabinetten systematisch genegeerd. Al deze regeringspartijen van links tot rechts hebben niet willen inzien dat elektriciteit een eerste levensbehoefte is voor alles en iedereen. Zij hebben willens en wetens de leverbetrouwbaarheid en betaalbaarheid van die eerste levensbehoefte te grabbel gegooid.

Al deze partijen hebben ingezet op ongebreidelde groei van variabele wind- en zonnestroom, vervroegde sluiting van stabiele kolencentrales, onwil tegen nieuwe kerncentrales en miljardensubsidies voor elektrische auto’s en warmtepompen. Het kabinet-Jetten gaat hier als een struisvogel met de kop in het zand mee door, alsof er geen netcongestie en jarenlange wachtlijsten voor tienduizenden stroomaansluitingen bestaan. De bewuste stroomuitschakeling in Tilburg bleek gelukkig nog ingegeven door een meetfout, maar Enexis waarschuwt net als Tennet in de Monitor Voorzieningszekerheid dat we in de toekomst vaker met stroomuitval te maken zullen krijgen.

De netbeheerders waarschuwen ook voor structurele tekorten aan opwekcapaciteit vanaf 2028, gedurende dagen en weken dat er weinig wind en zon is. Hopelijk kunnen we tegen die tijd nog elektriciteit uit Duitse bruinkoolcentrales of Franse kerncentrales importeren. Onze eigen steenkoolcentrales moeten volgens de wet uiterlijk in 2030 sluiten, en na tien jaar van onwil tegen kerncentrales duurt het nog zeker tien jaar voordat we eindelijk nieuwe hebben gebouwd. Kamer en kabinet zitten erbij en kijken ernaar, zonder de door premier Jetten beloofde verbinding met de realiteit in de samenleving.

Toenemende afhankelijkheid en afnemende betrouwbaarheid

Het minderheidskabinet gaat onverdroten door met een energietransitie die alleen maar is gericht op wettelijk afgedwongen CO₂-reductie. Leveringszekerheid van elektriciteit dreigt daarmee iets van vroeger te worden, terwijl de afhankelijkheid ervan juist toeneemt. Dat is een destructieve combinatie. Onze nu nog in vooruitgang gelovende kinderen en kleinkinderen zullen daar de wrange vruchten van plukken, met stilstaande warmtepompen in hun verplicht aardgasloze huizen en oplaadrestricties voor hun verplicht elektrische auto.

De elektriciteit in Tilburg en omgeving komt voor een belangrijk deel uit de Amercentrale aan de Biesbosch. Deze voormalige kolencentrale is sinds 1 januari 2025 volledig overgestapt op gesubsidieerde houtverbranding, en hoeft daarom niet dicht in 2030. Het is inmiddels een betrekkelijk kleine centrale, die elke dag ongeveer 5000 gekapte en versnipperde bomen verbrandt. De veel grotere Eemscentrale in Groningen verstookt naast steenkool een vergelijkbare hoeveelheid gekapte en versnipperde bomen.

We verbranden gesubsidieerd 15.000 bomen per dag

Dat geldt collectief ook voor nog eens 200 kleinere energiecentrales overal in het land. Nederland verbrandt aldus zo’n 15.000 bomen per dag. Die hemeltergende praktijk wordt verhullend ‘duurzame CO₂-neutrale biomassa’ genoemd, maar het zijn elke dag gewoon 15.000 levend gekapte en versnipperde bomen. De verbranding daarvan stoot per opgewekte kilowattuur meer CO₂ uit de schoorsteen dan de verbranding van steenkool.

Voor die 15.000 bomen wordt elke dag zo’n 25 hectare bosareaal kaalgekapt. Als dat duurzaam verbouwd zou worden vergt dat ongeveer 400.000 hectare cultuurbos. Dat is meer dan het totale Nederlandse bosareaal. Nederland importeert daarom over duizenden kilometers op zeer grote schaal gekapte bomen in enorme zeeschepen, onder meer uit Litouwen.

Ik ga daar deze zomer heen, om de gesubsidieerde boskap voor onze energiecentrales vast te leggen in woord en beeld. Ik ga daar spreken met lokale bosbeheerders, juristen en andere deskundigen in het nu nog bosrijke Litouwen. Nederland is al eeuwenlang een van de meest ontboste landen van Europa, en de Baltische staten dreigen door ons onverantwoordelijke biomassa- en elektrificatiebeleid dezelfde kant op te gaan.

Regering en parlement moeten en kunnen hier een eind aan maken. Alle subsidies voor houtige biomassa moeten zo snel mogelijk worden afgebouwd. Het kolenverbod vanaf 2030 moet worden opgeschort. Het aardgasverbod voor huishoudens moet verdwijnen. Alle subsidies voor elektrische auto’s en warmtepompen moeten stoppen, evenals alle subsidies voor nog meer windmolens en zonnepanelen. De huidige klimaatwetten moeten van tafel, en nieuwe kerncentrales moeten over tien jaar operationeel zijn. Dat lijkt allemaal revolutionair, maar ik voorzie dat het in de komende jaren onvermijdelijk zal blijken. Daarom moet het kabinet-Jetten dat nu met visie en lef gaan doen.

Daarmee bespaart de staat structureel tientallen miljarden belastingeuro’s. Het verbetert de leverbetrouwbaarheid van elektriciteit, tempert de oplopende energiekosten en is heilzaam voor de natuur in Nederland en Litouwen zonder dat onze CO₂-uitstoot toeneemt.

‘Het kan wèl, aan de slag’, zeggen de premier en het regeerakkoord. Dat motto moet nu in de praktijk worden gebracht. Niet over een paar jaar, want dan is het te laat. Dan zakken we als rijk landje langzaam maar zeker in het door Tennet voorspelde moeras van stroomstoringen en netcongestie. Dan worden Litouwen, Letland en Estland verdergaand ontbost door de door alle Nederlandse belastingbetalers opgehoeste miljardensubsidies.

Maarten van Andel schrijft iedere donderdag in Wynia’s Week over klimaatbeleid en energietransitie en is ook auteur van boeken over die onderwerpen voor Uitgeverij Blauwburgwal. Hij is een veel gevraagde autoriteit op dit gebied.

Wynia’s Week is er 156 keer per jaar, met verrassende, verhelderende en onthullende artikelen, columns en video’s. Dat alles is voor iedereen vrij toegankelijk en wordt mogelijk gemaakt door de duizenden donateurs. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht De Tilburgse stroomuitschakeling markeert een nieuw dieptepunt in de Nederlandse energietransitie verscheen eerst op Wynia's Week.

De klassiek-liberale (rechter-)vleugel van de VVD houdt de moed erin, al valt dat niet altijd mee als coalitiepartij in Jetten-1, regerend met D66 en CDA. ‘Jetten wil liever met Jesse Klaver en het CDA is eigenlijk ook een linkse partij. Dat is niet meer het CDA van Balkenende.’ Dat zegt REINIER GEERLIGS, voorzitter van Klassiek Liberaal, een actiegroep die met de VVD terug wil naar het voorbeeld van Frits Bolkestein, in gesprek met SYP WYNIA.

De VVD’ers van Klassiek Liberaal weten zich gesteund door veel VVD-leden, VVD-sympathisanten en (voormalige) VVD-kiezers, maar ondervinden bij de leiding van de VVD concurrentie van het vaak meer links-liberale partijkader met een hang naar D66.

Geerligs en zijn collega’s van Klassiek Liberaal zijn al vier jaar bezig om de VVD in meer realistische richting te buigen als het gaat om zulke zaken als stikstof en asiel. Pijnlijk is, dat het uitgerekend VVD-bewindslieden waren die de basis legden voor het stikstofbeleid van de afgelopen jaren (Christianne van der Wal) en de Spreidingswet (van Eric van der Burg) waarmee gemeenten worden gedwongen asielzoekers op te nemen.

‘Christianne van der Wal heeft het gewoon niet goed gedaan,’ zegt Geerligs onomwonden. ‘Dat we zo nodig stikstofkoploper wilden zijn is ons als Nederland fataal geworden.’ Ook met de nieuwe stikstofbrief van het kabinet is Geerligs niet tevreden, onder meer omdat het kabinet er niet voor kiest om met directe ingang de Nederlandse stikstofnormen op te trekken naar een niveau (‘1 mol’) dat meer lijkt op het Duitse. Dat acht hij ook van levensbelang voor de VVD tegen de achtergrond van de Statenverkiezingen (en daarmee de Eerste Kamerverkiezingen) van volgend voorjaar.

Erg zeker is Geerligs niet van de goede afloop met het kabinet-Jetten. ‘Ook met asiel moeten we nog maar zien of het wat wordt. Ook omdat er bij asiel net als bij stikstof weer allerlei rechtszaken kunnen worden gevoerd, waarmee beter beleid kapot kan worden gemaakt. En we hebben over de ellende van de Spreidingswet niet voor niets steeds gezegd: doe het niet.

‘De VVD had op zijn minst wisselgeld moeten eisen in de vorm van een strenger instroombeleid.’ Geerligs denkt overigens dat CDA-asielminister Bart van den Brink zijn hand overspeelt met zijn aanhoudende dreigementen in de richting van weigerachtige gemeenten. ‘Die gaat daar problemen mee krijgen. Het kan zijn dat de Spreidingswet uit elkaar klapt, zelfs zonder dat het gepaard gaat met een kabinetscrisis.’

Flirten met Jesse

Het minderheidskabinet lijkt tot leedwezen van Klassiek Liberaal steun te zoeken bij de linkse fusiepartij PRO. Geerligs: ‘Wij willen juist samenwerken met normaal rechts, zoals JA21, BBB en Mona Keijzer. De PVV is onbetrouwbaar gebleken en Forum vind ik een enge partij. Maar het land is in meerderheid wel rechts. Er is veel terrein te boeken bij normaal rechts.’

Op D66 heeft hij het niet. ‘Kabinetten vallen niet op inhoud, maar op gebrek aan onderling vertrouwen. Bij D66 lopen er een aantal rond die niet te vertrouwen zijn.’ Hij noemt D66-minister Sjoerd Sjoerdsma. ‘En op kernenergie lijkt er nu een kleine doorbraak te zijn, maar CDA en D66 doen weer moeilijk dit en moeilijk dat. Maar we hadden toch een afspraak gemaakt? En de gasputten van Groningen dichtdraaien, ja dat kan. Maar we hebben toch een strategische voorraad nodig? Je hoeft er toch geen beton in te gooien?’

Wynia’s Week TV (WWTV) is er ook als podcast. Wynia’s Week is er 156 keer per jaar, vaak met een nieuwe video/podcast. Alle 5000 artikelen en 200 video’s zijn gratis toegankelijk, mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht Reinier Geerligs van Klassiek Liberaal: ‘De VVD moet eisen dat de strenge Nederlandse stikstofnorm meteen wordt versoepeld’ verscheen eerst op Wynia's Week.

De ploeg is zorgvuldig in balans gebracht: vijf vrouwen, vijf mannen, verdeeld over PRO, D66, VVD, CDA en Volt. Maar juist op de dag dat PRO Miriam Harika voordraagt voor Werk, Inkomen en Armoedebestrijding, bericht het AD over een langdurig onveilige werkcultuur binnen haar directie Toezicht en Handhaving, en raadt de gemeentelijke ombudsman de benoeming dringend af.

Rotterdam verzakt op drie fronten

Een college wordt eerst uitgebalanceerd op sekse en afkomst, en geschiktheid komt pas als het plaatje al af is. Wie afkomst boven geschiktheid laat wegen, kiest voor ongelukken. En een bestuur dat een integriteitswaarschuwing wegwuift om het plaatje kloppend te houden, kan zich daarna zelf niet op integriteit beroepen. Rotterdam heeft een bestuur dat beeldvorming belangrijker vindt dan gezag, net als bij Jetten: een gelikte socialmedia-aanwezigheid boven het oplossen van de problemen.

Want wat je ziet, is een stad die opnieuw begint te lijken op de stad waarvan men dacht verlost te zijn. Niet door gebrek aan energie, maar door een bestuur dat, links én rechts, al jaren weigert te doen wat nodig is. Rotterdam verzakt op drie fronten tegelijk: de veiligheid op straat, de haven als criminele draaischijf, en de economische ankers van de stad.

Het aantal aanslagen met explosieven blijft krankzinnig hoog, en Rotterdam is er een brandpunt: van 151 explosies in 2024 naar 168 in 2025. Rond het Centraal Station, in de Agniesebuurt, het Oude Westen en het Museumpark keert de overlast van verslaafden terug. Perron Nul is niet terug, maar het angstbeeld doemt weer op.

De haven, een grote cocaïnepoort van Europa, besteedt het vuile werk uit aan kinderen. In 2025 werden tachtig uithalers aangehouden, achttien minderjarig, de jongste dertien. Dat het er minder waren dan in 2024 zegt iets over betere beveiliging, niet over het verdwijnen van het probleem: worden volwassenen te riskant, dan ronsel je jongeren. De drugseconomie verdwijnt niet omdat een wethouder een programma presenteert.

Economisch verval

Het verval is ook economisch. Rotterdam verliest zijn ankers. Unilever hief in 2020 zijn Rotterdamse hoofdkantoorstatus op en werd volledig Brits. Verzekeraar ASR trok zijn verzekeringsactiviteiten al eerder naar Utrecht, en de Delftse Poort verloor zijn status als monolithisch hoofdkwartier van Nationale-Nederlanden. In de haven sluiten chemische fabrieken: LyondellBasell en Tronox kondigden in 2025 kort na elkaar sluiting aan, geveld door hoge Europese productiekosten en Chinese concurrentie. Zo verdwijnt niet alleen werk, maar ook industriële capaciteit die je niet zomaar terugkrijgt.

Dat is de kern van het Rotterdamse falen: de stad weet wat er misgaat, maar het bestuur trekt zelden de consequentie.

Links én rechts verwaarloosden de stad

Het nieuwe college presenteert een akkoord met de klinkende titel Vaart maken. PRO, D66, VVD, CDA en Volt hebben elkaar vooral gevonden om anderen buiten de deur te houden. Leefbaar niet, Denk niet. Het resultaat is een koersloos legobouwwerk: links aan rechts geklikt, groen aan groei. En de gewone Rotterdammer betaalt: betaald parkeren rukt op, de afvalstoffenheffing gaat omhoog, het gratis openbaar vervoer voor ouderen sneuvelt.

Maar wie alleen naar links wijst, maakt het zich te makkelijk; wie alleen naar rechts wijst ook. Fortuyn had gelijk over de verwaarloosde stad, maar zijn erfgenamen van Leefbaar forceerden in twintig jaar evenmin een keerpunt. Links bagatelliseerde de problemen, rechts exploiteerde ze. Geen van beide heeft Rotterdam teruggewonnen op verloedering en ondermijning.

Moraliteit gaat voor uitvoerbaarheid

Toch kiest ook dit college weer voor verheffing, programma’s en preventie. Onderwijs en armoedebestrijding zijn nodig, maar geen vervanging voor orde. Neem het NPRZ, het programma om Rotterdam Zuid vooruit te helpen, de heilige koe van bestuurlijk Rotterdam: na meer dan tien jaar blijft de ongemakkelijke vraag onbeantwoord wat dankzij het programma is verbeterd en wat ook zonder was gebeurd. De cijfers zijn monitoring, geen effectmeting. De echte resultaten zijn bedroevend. En toch gaat men ermee door.

Ook het asielbeleid past in het patroon. Rotterdam biedt opvang aan 500 asielzoekers, heeft een opgave rond 2000 statushouders en wil de spreidingswet loyaal uitvoeren. Zoals zo vaak gaat de moraliteit voor de uitvoerbaarheid. Maar wijken hebben geen onbeperkte draagkracht.

Verval is geen noodlot

Wie denkt dat dit overdreven is, moet eens over de grens kijken. Antwerpen, Marseille, Londen en Zweden laten varianten van hetzelfde patroon zien: drugsgeweld dat woonwijken binnendringt, steeds jongere daders en bendes die de provincie in trekken. Overal dezelfde les: wie de onderwereld laat wortelen, krijgt haar er alleen tegen hoge kosten weer uit.

Toch is verval geen noodlot. New York gold rond 1990 als verloren en halveerde het geweld in tien jaar, niet met één wondermiddel maar met dagelijkse cijfers, afgerekende commandanten en hard optreden tegen kleine verloedering. Dat vraagt een partijoverstijgende agenda voor tien jaar met harde doelen: minder explosies, minder schooluitval, minder uithalers.

Herstel bovendien het economische fundament, met een vestigingsklimaat dat werkgevers naar de stad haalt in plaats van ze te verjagen. Sturen op uitkomst, niet op het aantal overleggen of autovrije straten.

En de haven bewijst dat gericht ingrijpen werkt. De Vertrouwensketen, het beveiligde vrijgavesysteem van de haven, verving de fraudegevoelige pincode door digitale vrijgave; volgens de betrokken partijen zakte de pincodefraude in twee jaar naar vrijwel nul. Dus minder bewustwordingscampagnes, meer systeemreparatie: haal de zwakke schakel uit het systeem. Pak ronselaars harder aan dan de kinderen die ze gebruiken, en behandel wie explosieven plaatst of wapens draagt als een gevaar voor de stad.

Nieuwe wethouders, oude reflexen

Daarom keert dit college het verval niet. De wethouders zijn geen slechte mensen. Ze geloven opnieuw dat goede bedoelingen, sociale programma’s en nette coalitietaal vanzelf resultaat worden. Rechts deed het met stoere taal zonder doorbraak, links met verheffing zonder gezag, het midden met vage managementtaal die de kool en de geit spaart.

Rotterdam wisselt elke vier jaar van bestuur, maar zelden van reflex. Ondertussen blijven de explosies en de uithalers, verlaat de industrie de haven en vertrekken bedrijven uit de stad. Zolang het bestuur niet durft te stoppen met wat niet werkt, krijgt Rotterdam wat het al jaren krijgt: nieuwe wethouders, oude reflexen en een stad die wijk voor wijk verder verz(w)akt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Rotterdam moet verval stoppen met een partijoverstijgende agenda met harde doelen: minder explosies, minder schooluitval, minder uithalers. verscheen eerst op Wynia's Week.