Maar hoe was de taakverdeling bij de koffiepadhouders gunstig voor de wereldwijde uitstoot van CO2? Chinese technici zijn misschien wel naar Nederland gereisd om de precieze kwaliteitseisen van Brabantia te leren. De Nederlandse ontwerpers zullen naar China zijn gereisd om het productieproces te controleren. En dat reizen ging vast niet op een kameel zoals in de dagen van Marco Polo, dus hoe is dan bespaard op de uitstoot van CO2? Dat kan eigenlijk alleen wanneer nergens zoveel koffiepads worden verkocht als in China.

Zullen we die afwegingen toch maar niet laten micro-managen door regels en dictaten van klimaatambtenaren, maar ook voor de toekomst overlaten aan Brabantia? Dat kan gerust, want de website van dit vierde generatie familiebedrijf uit Aalst laat geen twijfel bestaan over zijn inzet voor een schoner milieu. Geef Brabantia en collega-ondernemers dan ook de vrijheid om mensen, machines en creativiteit steeds zo gunstig mogelijk in te zetten.

Uitdijende ambtenarenstaat

Toch komen er steeds meer rijksambtenaren: 38 procent groei tussen 2018 en 2024. Deze week zagen we een hoofdoorzaak van de uitdijende ambtenarenstaat. Het kabinet wil actie laten zien maar het mag niet veel kosten. VVD-minister Eelco Heinen van Financiën is volgens opinieonderzoek de meest gerespecteerde bewindspersoon want kiezers voelen zich gerust als hij het tekort op de begroting in bedwang houdt. Daarom dwingt hij zijn collega-ministers tot maatregelen die weinig of niets kosten.

Woonminister Elanor Boekholt-O’Sullivan (D66) ordonneerde afgelopen maandag dat voortaan de helft van alle nieuwe huizen prefab uit een fabriek moet komen. De dag daarna had De Telegraaf een volle pagina met commentaar van deskundigen uit de sector: ‘Experts kritisch.’ Ik voorspel dat de hoogste ambtenaar de minister zal uitleggen dat er extra ambtenaren nodig zijn om haar nieuwe beleid ‘in goed overleg met de sector’ vorm te geven. De maatregel kost nu nog niets, en dus is minister Heinen akkoord, maar dure externe experts staan al klaar om de teams van ambtenaren te helpen.

Ook kwam maandag 50 miljoen euro beschikbaar voor subsidie om benzineauto’s in te leveren voor een (tweedehands) elektrische auto’s. In het grote geheel een klein bedrag – 10.000 euro subsidie per auto zou minder dan één op de duizend gezinnen kunnen helpen – maar een grote stap naar nog meer extra ambtenaren. ‘Alleen voor mensen met een laag inkomen die de auto nodig hebben voor hun werk,’ zei de minister. Valt onze pastoor daar ook onder of kan hij de parochie op de fiets bedienen? Mag hybride ook –beter voor het milieu, want niet zo zwaar en minder belastend voor het net? Mag het alleen een goedkope tweedehands zijn, en wat geldt dan als goedkoop? Mag de elektrische auto worden geïmporteerd? Hoe kiezen we de 5000 gelukkigen? Gefundenes Fressen voor de ambtenaren, want die mogen al die beslissingen voorbereiden en aan overlegtafels bespreken met alle belanghebbenden.

En dan opnieuw minister Boekholt-O’Sullivan, die 156 miljoen kreeg van minister Heinen. Lang niet genoeg om huizen van te bouwen (bouwen vereist zware subsidies, omdat de overheid bij elk project een groot aantal onrendabele huurhuizen eist). Gelukkig wél voldoende voor een mobiele compagnie van verse ambtenaren die overal gaan vergaderen om gemeenten te helpen met rijksprocedures die hun oudere collega-ambtenaren hebben opgetuigd.

Zo houden minister Heinen, zijn collega’s en de hoge ambtenaren elkaar gevangen. En het griezelige is dat wanneer de economie vastloopt veel van onze klimaatpessimisten, professoren van de transitie, modieuze economen aan talkshowtafels en linkse politici dat toejuichen, want dan gaat hun gewenste transitie sneller en krimpen de milieubelastende industrie, landbouw, veeteelt en visserij. Dan resteren veganistische ambtenaren die thuis werken en twee dagen per week op de fiets naar hun werk gaan.

Stoppen met ‘netto nul’

Natuurlijk is dat een onrealistisch schrikbeeld, alleen al omdat niet zo duidelijk is of er dan nog genoeg Brabantia’s zijn waar mensen geld verdienen met wat zij maken en aanbieden, daarna belasting betalen en met dat geld de ambtenaren, de AOW, en de uitkeringen en toeslagen financieren. Maar bestaat er nog een toekomst met een bloeiend bedrijfsleven?

Er is geen andere oplossing dan het uit de wet halen van ‘netto nul in 2050’ – een datum die lang geleden is gekozen, toen we nog niet wisten dat de tien grootste landen zich daar geen van allen aan willen verbinden. Dat maakt die ooit roekeloos gedane belofte te zwaar voor een klein land dat wereldwijd moet concurreren. Wees erkentelijk dat Brabantia gewoon doorgaat met milieubewust en duurzaam ondernemen, maar schrap de dwang van ‘netto nul’. Spaar daarmee miljarden en verlaag dan zo veel accijnzen en belastingen op benzine en diesel dat die niet meer duurder zijn dan over de grens. Volg voortaan beter het gemiddelde van de EU en begin dus met 20 cent minder dure benzine en diesel. In de Tweede Kamer zullen de ruim vijftig leden rechts van de VVD daar vóór stemmen. Dan moet alleen de VVD nog om – maar wat is steviger beleid om het begrotingstekort laag te houden dan het temporiseren van ‘netto nul’?

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De wonderbaarlijke vermenigvuldiging van ambtenaren wordt ondragelijk verscheen eerst op Wynia's Week.

De realiteit en het gezonde verstand maken korte metten met die illusie. We kunnen allemaal dagelijks zien dat de Nederlandse en Europese normen en waarden beslist geen gemeengoed zijn in de rest van de wereld. Journalistieke en wetenschappelijke publicaties over bijvoorbeeld illegale houtkap in Amerika en Azië, kindslaven in Afrikaanse kobaltmijnen en gruwelijke milieuvervuiling door nikkelmijnbouw in Oceanië zijn talrijk en aanhoudend. Ze zijn op zijn minst aanleiding om de aan andere werelddelen opgelegde duurzaamheidsregels niet als werkelijke garantie voor duurzaamheid te beschouwen.

Het is veel te makkelijk en vrijblijvend om ons achter die zelfgemaakte regels te verschansen, zonder oog te hebben voor de gruwelijke praktijken in buitenlandse boskap en mijnbouw. De essentie van de verbinding die het kabinet-Jetten nastreeft, is juist om eerst en vooral oog te hebben voor wat er werkelijk gebeurt in de samenleving, en niet zomaar te veronderstellen dat iedereen in de wereld zich keurig conformeert aan onze immer groeiende hoeveelheid duurzaamheids- en milieuregels. De tijd dat Europese landen hun wil aan andere delen van de wereld konden opleggen is allang voorbij.

Papieren werkelijkheid

De jarenlang aanzwellende hoeveelheid vernietigende publicaties over de winning van houtige biomassa voor verbranding in energiecentrales, heeft de EU niet doen besluiten om houtige biomassa niet langer als duurzaam en CO₂-neutraal te beschouwen. In plaats daarvan heeft voormalig Eurocommissaris Frans Timmermans in 2023 strengere regels voor houtige biomassa opgenomen in de nieuwe Europese Renewable Energy Directive RED-3. Het maken van meer strenge regels maakt de boskap- en mijnbouwpraktijken in de wereld echter niet schoner en duurzamer, en het hout en de metalen die we daarvan importeren ook niet. Dat is een papieren werkelijkheid die alleen in Haagse en Brusselse burelen bestaat, maar niet in de bossen en natuurgebieden van tientallen verre landen.

Het hout dat wij verbranden in onze energiecentrales en de metalen waarvan onze windmolens, elektrische auto’s, stroomkabels en batterijen zijn gemaakt, hebben vele duizenden kilometers afgelegd, in ingewikkelde wereldwijde productie- en transportketens die dagelijks kunnen veranderen. Het is een collectieve illusie dat we dat met onze Nederlandse en Europese regels allemaal zouden kunnen beheersen en controleren op duurzaamheid. Het kleine Nederland en Europa kunnen beter andersom te werk gaan: als veel boskap en mijnbouw in de wereld niet duurzaam blijkt moeten wij een energietransitie zo min mogelijk op hout en zeldzame metalen baseren.

Het is bovenal een collectieve hypocrisie om een energietransitie te baseren op materialen die we te vervuilend of te duur vinden om in eigen land te produceren. We hebben enorme hoeveelheden staal en aluminimum nodig om windmolens te bouwen, maar veel politici en activisten willen Tata Steel het land uit hebben. Aluminiumproducent Aldel in Delfzijl ging in 2022 al definitief failliet vanwege te hoge stroomprijzen.

Onze binnenlandse windmolenwieken bevatten tienduizenden tonnen van aardolie gemaakte kunststoffen, maar veel politici en activisten willen de olieraffinage en petrochemie het land uit hebben. Er zitten honderdduizenden tonnen giftige batterijchemicaliën in onze elektrische auto’s, thuisbatterijen en openbare batterijinstallaties, maar veel politici en activisten willen ook de chemische industrie het land uit hebben. Canada heeft gigantische hoeveelheden koper nodig voor het landelijke elektrificatienetwerk, maar wil het enige grote koperraffinage- en recyclingbedrijf in Quebec sluiten vanwege strengere milieuregels.

Die strengere milieuregels in Canada vatten de collectieve hypocrisie van de huidige energietransitie in een notendop samen. Het koperbedrijf in Quebec dreigt te verdwijnen, en de Canadezen kunnen dan samen met de Europeanen voortleven in de illusie dat de strengere milieuregels de koperindustrie schoner en gezonder hebben gemaakt. Het omgekeerde is natuurlijk waar, want het koper dat zij en wij nodig hebben voor onze elektrificatie komt straks niet meer mede uit Quebec. Dat komt dan uit andere landen en werelddelen, die minder strenge milieu- en gezondheidsregels hanteren dan wij.

Niet verminderd, maar verplaatst

Mens en milieu gaan er per saldo dus op achteruit. De vervuiling en gezondheidsschade die het koper in onze elektriciteitskabels veroorzaakt is dan niet verminderd, maar verplaatst en daardoor vermeerderd. Uit het oog, uit het hart. Dat geldt ook voor elektrische auto’s. Die lijken in onze stedelijke milieuzones heel schoon, maar dat betekent zeker niet dat ze wereldwijd minder vervuiling en gezondheidsschade veroorzaken dan brandstofauto’s.

Elektrische auto’s besparen binnen onze eigen landsgrenzen wel CO₂, maar dat is deels een verplaatsing van CO₂-uitstoot naar het buitenland. Ze veroorzaken bovendien veel milieuvervuiling in andere landen, door de mijnbouw en productie van batterijchemicaliën. Het is daarom slecht dat het kabinet nu naar aanleiding van de hoge brandstofprijzen extra subsidies voor elektrische auto’s wil geven, ten koste van de staatsschuld en dus van alle belastingbetalers. Bovendien zijn veel lagere inkomens daar nu niet mee geholpen, want die zullen ook met subsidie hun bestaande brandstofauto niet zomaar kunnen inruilen voor een duurdere elektrische auto.

Het Nederlandse elektrificatiebeleid van de afgelopen tien jaar heeft de stroomprijzen tot de hoogste van Europa opgestuwd, en een netcongestie opgeleverd die energiespecialisten al vóór 2015 voorzagen. Momenteel wachten 14.000 bedrijven en instellingen vaak jarenlang op een nieuwe of zwaardere netaansluiting. Netbeheerder Tennet heeft eerdere toezeggingen aan bedrijven voor stroomaansluitingen zelfs ingetrokken. Aanleiding is de dreigende overbelasting van het elektriciteitsstation Vijfhuizen, dat onder andere Haarlem, Schiphol en de Amsterdamse Zuidas van stroom voorziet. Tennet is in de afgelopen jaren door de politiek gedwongen om het net steeds zwaarder te belasten, met het stimuleren en subsidiëren van steeds meer elektrische auto’s, laadpalen, zonnepanelen, warmtepompen en industriële elektrificatie.

Tennet waarschuwt al jaren dat die toenemende netbelasting sneller gaat dan de lopende en geplande netuitbreidingen, mede vanwege vergunningsprocedures, stikstofbeperkingen en arbeidsmarktekorten. Energiespecialist Remco de Boer noemt dit terecht ‘dweilen met de kraan open’. Tot overmaat van ramp dreigt het Australische bedrijf Goodman met een rechtszaak en een miljoenenclaim als ze de toegezegde stroomaansluiting van 70 megawatt voor hun in aanbouw zijnde datacenter niet op tijd krijgen. Dat zou Tennet een dwangsom van 500.000 euro per dag kunnen kosten.

Als een kip zonder kop

Het kabinet en de meeste politieke partijen beweren dat de netuitbreiding achterloopt op de elektrificatie, en willen die tegen beter weten in versnellen. De waarheid is echter andersom: het elektrificatiebeleid loopt als een kip zonder kop vooruit op de netuitbreiding. Die netuitbreiding met meer dan 100.000 kilometer nieuwe bovengrondse en ondergrondse stroomkabels is een zeer groot nationaal infrastructureel werk. Dat vergt meer dan tien jaar, en had voor 2015 al moeten worden ingezet, vóórdat we op grote schaal windmolens, zonnepanelen, elektrische auto’s en warmtepompen gingen subsidiëren. Nu zitten we met al die extra miljoenen variabele opwekkers en verbruikers van elektriciteit, zonder de benodigde infrastructuur om de toegenomen stroompieken te transporteren.

De enige manier om dit probleem niet erger te maken is opschorting van het elektrificatiebeleid, door afbouw van alle subsidies daarvoor. Daarmee verminderen we niet alleen de netcongestie, de jarenlange wachtlijsten en het risico van miljoenenclaims zoals die van Goodman, maar maken we ook miljarden euro’s vrij voor defensie, zorg, onderwijs, infrastructuur, innovatie en het bestrijden van energiearmoede. Voor dat laatste zijn maatregelen zoals een verhoging van de kilometervergoeding met 2 cent, en een extra subsidie voor huisisolatie en elektrische auto’s volstrekt ontoereikend. Het kabinet Jetten moet nu toch echt gaan laten zien dat het wél kan.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank! 

Het bericht Steeds meer regels voor duurzaamheid – en ze lossen geen enkel probleem op verscheen eerst op Wynia's Week.

Ruding is een kenner van begrotingstrucs om meer geld uit te geven zonder de lasten te verhogen. Bijvoorbeeld door garanties te verstrekken. Gewapend met deze garanties kunnen bedrijven, ook staatsbedrijven, vervolgens geld lenen. Het kost ogenschijnlijk niks, maar vergroot wel de risico’s voor de overheid als er iets mis gaat met de bedrijven die de garanties hebben gekregen.

Nergens komt de combinatie garanties en goede bedoelingen zo duidelijk naar voren als bij de drie Nederlandse staatsbedrijven in de energiesector. Voor het grote publiek zijn ze grote onbekenden. De Tweede Kamer besteedt maar mondjesmaat aandacht aan hun bezigheden. Maar ondertussen gaan daar kapitalen om.

Politieke missie

De drie staatsbedrijven zijn investeringsafdelingen geworden van de ministeries van Groene Groei en Klimaat en Economische Zaken. Afdelingen die je niet terugziet in ministeriële organogrammen. Maar wel met een politieke missie: industriepolitiek, aardgaszekerheid en klimaatpolitiek.

Wie zijn ze? Energie Beheer Nederland, kortweg EBN, het staatsbedrijf dat namens de overheid participeert in en geld verdient aan het exploiteren van gasvelden. Gasunie, die het leidingennetwerk voor het transport van aardgas in Nederland aanlegt, onderhoudt en exploiteert.

Als derde Tennet, de landelijk beheerder van het hoogspanningsnet. Via dat net brengen regionale netbeheerders, zoals Enexis en Alliander, stroom bij u thuis en op kantoor. Tennet brengt ook de elektriciteit van windparken op zee aan land en speelt een hoofdrol bij oplossingen voor het overbelaste stroomnet.

Gasunie en EBN werken tevens samen in projecten met een hoog risico en exotische namen als Porthos en Aramis voor het opslaan van CO₂ in lege gasputten.

Best belangrijk, maar niet erg spannend, toch?

EBN moet de komende maanden de ‘extra lege’ (aldus D66-minister Stientje van Veldhoven van Groene Groei en Klimaat) gasvoorraden bijvullen voor de winter 2026/2027 als commerciële partijen dat niet doen. Bij de huidige prijzen doen ze dat waarschijnlijk niet. Vorig jaar kreeg EBN al de beschikking over 1,5 miljard euro om aardgas te kopen, indien nodig. En dat was nodig. Inmiddels heeft het kabinet maar liefst 21,6 miljard euro toegezegd om de klus te klaren.

De Gasunie maakt zijn leidingennet geschikt voor het transport van waterstof. Waterstof is prijzig. Maar het kabinet heeft er hoge verwachtingen van voor de verduurzaming van de industrie. Daarom verstrekt de overheid aanzienlijke subsidies aan de Gasunie voor waterstofprojecten. Alleen… de projecten zijn vertraagd. Dit jaar gaat het om ruim 146 miljoen euro subsidie, tot en met 2031 nog eens ruim 816 miljoen euro.

Garantie Tennet

Tennet wil tot 2029 43 miljard euro investeren in Nederland. Daarom heeft de overheid een zogeheten instellingsgarantie afgegeven voor het staatsbedrijf. Met deze garantie kan Tennet miljarden euro’s lenen bij beleggers. De garantie beloopt maar liefst 60,4 miljard euro (‘het plafond’). Het is de hoogste garantie die de Nederlandse staat heeft afgegeven.

Het blijft niet bij het plafond van 60 miljard euro. ‘Naar verwachting zal het plafond nog verder toenemen de komende jaren, omdat er nog meer wettelijk verplichte investeringen bijkomen’, schreven ambtenaren van het ministerie van Financiën onlangs in een nota aan minister Eelco Heinen (VVD).

Tussen de bedrijven door is Tennet een van de grootste, zo niet dé grootste investeerder geworden in infrastructuur in Nederland, op land en op zee. Vorig jaar 4,9 miljard euro. Krijgt Nederland daarbij altijd waar voor zijn geld? Met zulke projecten van politieke urgentie zal het credo zijn: léveren, niet te lang soebatten over de prijs.

Opvallende ontwikkeling: wie was een van de Nederlandse bedrijven die werknemers uit de Golfregio evacueerde toen de VS en Israël de aanval op Iran openden? Tennet. De werknemers werkten daar aan de bouw van een platform op zee, meldde Het Financieele Dagblad.

Duizelingwekkend

Als het u inmiddels duizelt van de tientallen miljarden euro die de schatkist reserveert ten behoeve van de staatsenergiebedrijven… mij ook. En dan is de opsomming van deze meer dan tachtig miljard niet eens compleet, vrees ik.

Misschien duizelt het de leden van het parlement ook. Want er wordt weinig over gedebatteerd in de vergaderzalen.

Wel waakzaam is de Algemene Rekenkamer. Vorig jaar analyseerde de begrotingscontroleur hoe het ministerie van Groene Groei en Klimaat de subsidies voor het waterstofproject van Gasunie ernstig had onderschat. Maar ook dat het beter moet met informatie aan het parlement én met de kostenramingen. Er staan namelijk zoveel meer van deze projecten op stapel.

Vijf jaar geleden waarschuwde de Rekenkamer dat ‘de mogelijke gevolgen van de nieuwe taken’ van de staatsbedrijven ‘voor de energiekosten van bedrijven en burgers grotendeels onbekend’ zijn.

Dat geldt nog steeds. Maakt u zich geen illusies. Uiteindelijk betalen burgers en bedrijven deze tientallen miljarden aan overheidssteun door hogere tarieven en heffingen op hun energierekening of hogere belastingen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe drie staatsbedrijven aan klimaatpolitiek doen – buiten beeld, maar met tientallen miljarden euro’s belastinggeld verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Ik heb er reuze zin in’, zei Jetten en daarna maakte hij zes buitenlandse reizen. Dat lukte, want al zijn gesprekspartners waren gewoon in hun hoofdstad aan het werk. Dat is de normale werkplek voor een regeringsleider. Niet voor Jetten, die liever werkt in het regeringsvliegtuig, hoewel hij zijn goeddeels onervaren ministers dan niet kan helpen. Jetten wil vooral succes boeken op het internationale vlak. Op 20 maart liet hij zich daarover interviewen door de Financial Times. Hij kon toen maar twee dingen stellig beweren – en die gingen allebei over de EU.

Vreemde logica

Jetten wil het systeem van ‘Carbon Credits’ onveranderd handhaven. Die worden kunstmatig door de EU steeds duurder gemaakt voor de bedrijven die ze moeten kopen als ze veel CO2 gebruiken. Op 20 maart waren er andersom al negen EU-staten die juist versoepeling wensen van de ‘Carbon Credits’ om zo hun industrie te helpen. Jetten beweert – hij heeft er een heel lange kronkelzin voor nodig – dat versoepeling van de ‘Carbon Credits’ betekent dat het ‘over een paar jaar bijna onmogelijk wordt voor delen van de Europese industrie om nog te overleven’. Misschien kan hij tussen twee reizen door in de Kamer uitleggen wat daar de logica van is, want die is zo precies het omgekeerde van wat de negen EU-staten aanvragen.

Het andere punt waar Jetten op 20 maart heel zeker over was, is het handhaven van alle accijnzen en belastingen die elektriciteit in de EU extra duur maken, want dat is behulpzaam voor het financieren van hernieuwbare energie (lees: dan is minder subsidie nodig voor wind op zee). En als Jetten bij de FT afsluit met ‘We hebben nog een paar weken nodig om echt te begrijpen wat het beste beleid is’, verwijst ‘we’ niet naar zijn eigen regering, maar naar de EU.

Met al dat tijdrovende reizen is het nu al te laat voor Jetten om bij zijn ministers en in de Kamer steun te zoeken voor zoiets als deze hypothetische Kamermotie:

‘De Kamer, constaterend

• dat de tien grootste landen in de wereld, met samen meer dan de helft van de wereldbevolking, zich in de praktijk niet committeren aan ‘netto nul’ in 2050, en daarmee Nederland op grote concurrentie-achterstand zetten voor industrie, landbouw, toerisme en transport;
• dat binnen de EU ook Polen zich niet committeert aan ‘netto nul’ en daardoor goedkoper blijft, wat bijdroeg tot bijna de verdubbeling in tien jaar van de Poolse export van meubels, voeding etc. naar Nederland;
• dat in het Verenigd Koninkrijk twee van de vier grote politieke partijen zich al een jaar geleden hebben uitgesproken tegen ‘netto nul’ in 2050 en dat nu Labour begint te schuiven omdat ook oud-Labourpremier Tony Blair krachtig heeft gewaarschuwd;

vraagt de regering

• om bij wet de datum van 2050 voor ‘netto nul’ te schrappen, omdat een meer circulaire economie en minder CO2-uitstoot goed passen bij onze nationale consensus, maar het willekeurig gekozen jaar 2050 nooit rekening heeft gehouden met het afhaken van zoveel andere landen;

constateert

• dat Nederland dan kan stoppen met acht miljard subsidie voor nieuwe windmolens in de Noordzee en bovendien drie tot later zes miljard per jaar uitspaart op overbodige aanpassingen van het elektriciteitsnet aan wind uit zee en waterstoffabrieken;

ziet uit naar

• voorstellen van de regering om zulke besparingen in te zetten voor substantiële verlaging van de prijs van diesel en benzine voor alle weggebruikers, landbouw en visserij (bij voorbeeld niet langer hogere prijzen dan in België en Duitsland), voor minder belasting op elektriciteit en voor een verlichting van de energienota voor de huishoudens;
• verzoekt de minister van EZ om het CPB een inschatting te laten maken van de gunstige gevolgen voor economische groei en inflatie,

en gaat over tot de orde van de dag.’

Minder accijns en belasting op energie

Het deze week genoemde bedrag van nog niet één miljard om bedrijven en huishoudens te helpen is niet serieus. Nog meer Nederlandse automobilisten gaan nu in Duitsland tanken en dus helemaal geen Nederlandse belasting en accijns betalen. Ook voedsel wordt dit jaar tien procent (of meer) duurder door de Iran-oorlog. Dat maakt het leven nog duurder en zal gezinnen met een laag inkomen het hardst treffen.

Als de regering de kosten van het bedrijfsleven kan drukken door minder accijns en belasting op energie – maar daar is alleen geld voor als ‘netto nul precies in 2050’ uit de wet gaat – gaan de prijzen minder omhoog. Dat is cruciaal voor de Europese Centrale Bank (ECB), die anders de rente moet verhogen (meer werkloosheid!) om de inflatie af te remmen. Nú minder accijns en belasting op energie is ook daarom aangewezen.

Troost

Als Jetten de tijd had genomen om zijn kabinet op één lijn te krijgen voor een temporisering van ‘netto nul’, dan was daar in de Kamer zeker een meerderheid voor en kon hij overleggen over de besteding van de elf miljard die dan vrijvalt. Komt hij niet verder dan die armzalige één miljard hulp aan gezinnen en bedrijven (een paar tientjes per gezin), dan is het te hopen dat toekomstige buitenlandse privéreizen hem troost bieden voor zijn falen als regeringsleider.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Als Jetten minder had gereisd, had hij ‘netto nul-uitstoot van CO2 in 2050’ kunnen schrappen met zeer gunstige gevolgen voor economische groei en inflatie verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik denk van niet. De dekkingsgraden zijn gestegen doordat de rente is gestegen. Daardoor is de contante waarde van de pensioenverplichtingen harder gedaald dan het negatieve beleggingsrendement. Dat is geen bijzondere prestatie.

Stuitende morele arrogantie

Vorig jaar belandde ik in een heftige polemiek in het Financieele Dagblad. Het ABP, de grootste klant van APG, stelde duurzaamheid steeds meer centraal in hun beleggingsbeleid, waardoor rendement automatisch minder prioriteit kreeg. Daar ageerde ik tegen. Er is niets mis met duurzaam beleggen, maar pensioenfondsen beleggen geld van deelnemers die weinig te zeggen hebben over het beleid. Pensioenen worden voor tweederde à driekwart betaald uit behaalde beleggingsrendementen. Voor een financieel onbezorgde oude dag zijn die rendementen cruciaal. Rendement moet daarom altijd de hoogste prioriteit krijgen.

In het kader van ‘verantwoord beleggen’ besloot het ABP om afscheid te nemen van bijna de helft van alle bedrijven waarin werd belegd. Die bedrijven voldeden niet aan de normen die het ABP had opgesteld. Ongetwijfeld is een grote meerderheid van de deelnemers in het ABP wel gewoon klant van veel bedrijven die volgens het pensioenfondsbestuur niet deugen. Maar dat terzijde. Voor mij getuigt dit beleid van een stuitende morele arrogantie.

Daar komt bij dat zulk beleid forse risico’s inhoudt. Een belegger die het universum van bedrijven waarin wordt belegd zo sterk laat afwijken van het totaal aan beleggingsmogelijkheden, de brede index, neemt het risico dat de eigen rendementen ook sterk afwijken van het rendement op de brede index. Dat kan goed, maar ook verkeerd uitpakken. De kans dat het verkeerd uitpakt, is mijns inziens op theoretische gronden groter dan dat het goed uitpakt, maar de ‘duurzamen’ hebben er het volste vertrouwen in dat het goed zal gaan.

Voor APG is zulk beleid in 2025 behoorlijk desastreus geweest. Er wordt voor zo’n 128 miljard euro passief in aandelen belegd. Dat leverde een rendement op van 5,6% Wat hier als benchmark wordt gehanteerd, meldt het jaarverslag niet. De breedste, gebruikelijke maatstaf, de MSCI World in euro, leverde een rendement op van 6,8%. Maar dat terzijde.

Een erg slecht resultaat

Naast de passieve beleggingen wordt met circa 60 miljard euro actief in aandelen belegd, waarvan zo’n 33 miljard in ‘ontwikkelde markten’, de rest in opkomende markten. Met zulke ‘actieve beleggingen’ zegt APG te pogen een ‘sterke outperformance’ te behalen ten behoeve van de pensioenen van de leden. Maar het kan niet anders dan dat de inrichting van die portefeuille vooral door duurzaamheidsoverwegingen wordt gedreven. Hoe dit ook zij, de aldus actief beheerde portefeuille in aandelen in ontwikkelde markten leverde vorig jaar een rendement op van -1,6%. Dat lijkt mij dus 7,2% minder dan de passieve aandelenportefeuille, maar APG rapporteert dat het rendement ‘slechts’ 6,86% achterbleef bij de benchmark.

Op korte termijn kunnen tijdelijke en toevallige factoren de rendementen beïnvloeden. Daarom moet je eigenlijk naar de wat langere termijn kijken. Over de laatste vijf jaar boekte de actieve portefeuille van aandelen uit ontwikkelde markten een rendement dat jaarlijks gemiddeld 2,4% achterbleef bij de benchmark. Dat is echt een erg slecht resultaat.

De cijfers liegen niet

Ik beweer heus niet dat de beleggers van APG er niets van kunnen en alleen maar verkeerde beslissingen nemen. Evenmin beweer ik dat tegenvallende resultaten volledig aan duurzaam beleggen kunnen worden toegeschreven. APG verschaft onvoldoende informatie om dat te kwantificeren, maar dat duurzaam beleggen vorig jaar en ook in de afgelopen vijf jaar het rendement heeft geschaad lijkt helder.

De cijfers liegen echter niet. Het totaal van de actief beheerde portefeuilles boekte vorig jaar niet de beoogde ‘sterke outperformance’, maar een rendement dat liefst 3,0% achterbleef bij de benchmark. Over de laatste vijf jaar was de gemiddelde underperformance zelfs 3,5% per jaar. Daardoor bleef het rendement op de totale beleggingsportefeuille ook achter bij de benchmark. In 2025 was dat maar liefst 2,1% en over de laatste vijf jaar gemiddeld 0,7%.

Op niets gebaseerd vertrouwen

De gevolgen voor de pensioenen van de deelnemers moet je niet onderschatten. Als je over de hele periode waarin een pensioen wordt opgebouwd jaarlijks 0,7% minder rendement haalt, zoals bij APG de laatste vijf jaar, dan valt het pensioen een kleine 20% lager uit. Als het rendement jaarlijks 2,1% bij de benchmark achterblijft, zoals bij APG in 2025, dan blijft van je pensioen nog maar net de helft over van wat het had kunnen zijn.

APG schrijft in het jaarverslag: ‘Toch hebben we er alle vertrouwen in dat onze actieve aanpak op termijn weer boven de benchmarks kan uitstijgen.’ Waar dat vertrouwen op is gebaseerd wordt niet toegelicht. Ik deel dat vertrouwen bepaald niet. Sterker nog, dat vertrouwen is bij APG zelf ook niet helemaal rotsvast. Het jaarverslag zegt ook dat men ‘een aantal strategieën opnieuw tegen het licht zal houden’. Hoera, rendement zal een hogere prioriteit krijgen. De vraag is of dat gaat lukken. Ik houd mijn hart vast.

Het hoofdstuk over de beleggingsrendementen beslaat in het jaarverslag dertien pagina’s en als je daar de prietpraat van aftrekt slechts vijf. De duurzaamheidsrapportage beslaat 57 pagina’s, terwijl ook in andere hoofdstukken aandacht wordt besteed aan duurzaamheid. Wie zoekt naar een simpel antwoord op de vraag wat de wereld nou is opgeschoten met het duurzaamheidsbeleid van APG en wat dat de eigenaren van het geld precies heeft gekost komt bedrogen uit. Die informatie ontbreekt.

Waarom de wetgever of de toezichthouder zulke informatie niet eist, is onbegrijpelijk. Nog onbegrijpelijker is dat APG die informatie ook niet uit eigen beweging verschaft. Van bedrijven waarin wordt belegd, wordt in het kader van ESG-beleid maximale transparantie over de bedrijfsvoering geëist, maar zelf doet men er niet aan. Duurzaamheid en de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel lijken welkome onderwerpen om de aandacht in het jaarverslag van de beleggingsrendementen af te leiden.

Activisme

Het duurzaamheidsdenken lijkt inmiddels zo ingebakken te zitten in het DNA, de cultuur en de dagelijkse praktijk bij APG dat het een focus op het behalen van tenminste marktconforme rendementen danig in de weg zit. Feitelijk is APG verworden tot een activistische duurzaamheids-NGO die het beheer van de pensioenen van bijna vijf miljoen mensen als een enigszins irritante nevenactiviteit beschouwt.

Activisten hebben meer invloed op het beleggingsbeleid dan de deelnemers aan de pensioenfondsen die de eigenaren van het geld zijn. Door weinig transparantie te verschaffen blijft het onder de deelnemers van de pensioenfondsen rustig. Het zal niet meevallen om de koers van zo’n groot schip te verleggen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht APG is verworden tot een activistische duurzaamheids-NGO die het beheer van de pensioenen van vijf miljoen mensen als een enigszins irritante nevenactiviteit beschouwt verscheen eerst op Wynia's Week.

Kathryn Porter laat zien dat het streven naar CO₂-neutraliteit in 2050 niet alleen onhaalbaar is, maar ook meer schade voor mens en milieu veroorzaakt dan het tegengaat. Zij geeft aan dat er niet eens een gedegen analyse bestaat van de voor- en nadelen van de huidige energietransitie, en van alternatief beleid voor aanpassing aan in plaats van preventie van klimaatverandering. De stelling dat klimaatverandering slecht is en dat we dat moeten en kunnen tegenhouden wordt door links en rechts kritiekloos als dogma aanvaard. De wereldwijde natuurschade die het volgen van dit dogma veroorzaakt wordt systematisch genegeerd, ook in Nederland.

Collectieve hallucinatie

Porter illustreert deze collectieve hallucinatie met de Canadese ambities inzake windenergie en elektrificatie. Het op één na grootste land ter wereld wil het nationale energiesysteem baseren op veel meer windenergie en een trans-Canadees elektriciteitsnet. Daarvoor zijn enorme hoeveelheden koper nodig. Tegelijkertijd wordt Canada’s enige grote koperraffinage- en -recyclingbedrijf in Quebec bedreigd door sluiting vanwege strengere milieuregels. Het Canadese energiebeleid vereist dus grote hoeveelheden koper die te vervuilend zijn om in eigen land te produceren.

Het gezonde verstand vertelt ons dat Canada beter een energiebeleid kan gaan voeren waar minder koper voor nodig is. Dat gebeurt echter niet, net zomin als in Europa en Nederland. Regeringen van links tot rechts blijven het huidige beleid van toenemende elektrificatie met variabele wind- en zonnestroom dogmatisch volgen. De ontstellende milieuvervuiling en ontbossing en het menselijk leed die geïmporteerd koper, lithium, kobalt, nikkel en een dozijn andere transitiemetalen elders in de wereld veroorzaken zijn kennelijk geen probleem, concludeert Porter. ‘Uit het oog, uit het hart.’ Zij sabelt deze kortzichtige politiek neer door te benadrukken dat vervuilde bodem en water in andere landen slechter zijn voor mens en milieu dan CO₂-uitstoot in eigen land. Regeringen verzuimen om duurzaamheid holistisch te benaderen, aldus Porter.

Dit alles komt niet van een roepende langs de zijlijn. Dit komt van een afgestudeerde natuurkundige en energiespecialist met een prominente positie in het centrum van de Engelse politiek. Het is des te opmerkelijker dat dit de actualiteit in het Verenigd Koninkrijk is, een hoogontwikkeld West-Europees land dat niet gebonden is aan Brusselse boetes en bureaucratie. Het kabinet-Starmer volhardt geheel vrijwillig en eigenhandig in een energietransitie die natuur, burgers en bedrijven ernstig schaadt zonder aantoonbaar voordeel voor klimaat en milieu.

De feiten en argumenten die Porter aanhaalt zijn inhoudelijk door iedereen te verifiëren. Energietransitieminister Ed Miliband zal nooit kunnen beweren dat hij de desastreuze gevolgen van zijn energiebeleid niet had kunnen voorzien. Hij wordt daar in het hier en nu deskundig en van nabij voor gewaarschuwd. Het zou wijs zijn als hij die waarschuwing omarmt, en serieuze gesprekken gaat voeren met Kathryn Porter en andere kritische energiespecialisten in politiek en samenleving.

Zuid-Korea bouwt binnen tien jaar grote kerncentrale voor 5 miljard euro

Sterke leiders omringen zich met critici, zwakke leiders omringen zich met jaknikkers. Dat geldt evenzeer voor onze Nederlandse bewindslieden. Premier Rob Jetten en energieminister Stientje van Veldhoven doen er verstandig aan om onderbouwde kritiek op hun falende energie- en klimaatbeleid te verwelkomen, met als doel om het effectiever en goedkoper te maken. Zij kunnen kennis nemen van de wereldwijde negatieve gevolgen en extreem hoge kosten van de huidige energietransitie. Zij kunnen net als Miliband nooit zeggen dat ze dat niet wisten.

Onze bewindslieden en volksvertegenwoordigers zouden in Zuid-Korea kunnen vernemen hoe je binnen tien jaar een veilige moderne kerncentrale van 1400 megawatt bouwt voor 5 miljard euro. Zo’n centrale heet APR1400, en is drie keer zo groot als kerncentrale Borssele. Zuid-Korea heeft dit in de afgelopen tien jaar meerdere malen gerealiseerd, in eigen land en in de Verenigde Arabische Emiraten. Die kerncentrales veroorzaken honderden malen minder schade aan mens en milieu dan windmolens, zonnepanelen, waterstoffabrieken en kopermijnen.

Twee parallelle energiewaarheden

Ze veroorzaken ook honderden malen minder CO₂-uitstoot in de hele keten van realisatie en exploitatie, mede omdat kerncentrales zoals die in het Zeeuwse Borssele en het Belgische Doel meer dan vijftig jaar meegaan. De APR1400 is gebaseerd op de bewezen technologie van Borssele en Doel, met de nieuwste inzichten in veiligheid en efficiëntie. Het lang blijven gebruiken van bestaande spullen is het meest duurzame dat we kunnen doen. In dat verband komen windmolens met slechts 20-25 jaar levensduur er slecht van af. Dit zijn simpele basisprincipes waar onze machthebbers niet van lijken te leren.

Het is alsof er twee parallelle energiewaarheden zijn ontstaan, die van de natuurwetenschappelijke inhoud en die van het politieke dogma. De wereld van de inhoud bonst op de deur van het politieke dogma, maar vindt geen gehoor. Het dogma houdt vol dat klimaatverandering slecht is en bestreden moet en kan worden met windmolens, zonnepanelen en elektrificatie. Twijfels over de invloed van antropogene CO₂-uitstoot en kritiek op de aanpak om die te reduceren worden niet binnengelaten, zelfs niet van gespecialiseerde parlementaire adviseurs zoals Kathryn Porter en Nobelprijswinnaars zoals John Clauser.

Parallelle waarheden kunnen een tijd lang voortbestaan zonder elkaar te kruisen, maar botsen uiteindelijk altijd. In het verleden heeft dat tot talloze excuses van ministers en staatshoofden geleid, voor fouten die niet zijzelf maar hun voorgangers hebben gemaakt. Vandaag de dag maken onze Nederlandse en Europese machthebbers fouten die ze niet hoeven te maken, als ze met moed en wijsheid hun klimaatdogma’s ter discussie stellen en aandachtig gaan luisteren naar natuurwetenschappelijk onderbouwde argumenten over energie. Als ze dat niet doen, voorzie ik ergens in de komende vijf tot tien jaar parlementaire enquêtes over de huidige energietransitie die de hele westerse wereld op zijn grondvesten zullen doen schudden.

Energie is als eerste levensbehoefte voor mens en maatschappij geen zaak van politieke dogma’s, net zomin als gezond voedsel en schoon drinkwater. Iedereen heeft het elke dag nodig, betrouwbaar en betaalbaar. Dat zou ononderhandelbaar moeten zijn, maar in tegenstelling tot voedsel en water gooit de huidige energietransitie de betaalbaarheid en betrouwbaarheid van energie te grabbel. Veel burgers en bedrijven kampen met torenhoge brandstofprijzen, oplopende gasrekeningen, toenemende netcongestie en jarenlange wachtlijsten. Het kabinet moet echt stoppen met natuurvernietigende klimaatmaatregelen zoals windmolens en houtverbranding.

Stop met windmolens en houtverbranding

Het kabinet moet in plaats daarvan gaan doorpakken met energieopties die het milieu veel minder schaden, en maatschappelijk en economisch aanzienlijke voordelen bieden: Nieuwe kerncentrales die in 2035 operationeel worden, gasboringen in de Noordzee die onze energieonafhankelijkheid bevorderen, een verlengde levensduur van bestaande kolencentrales die onze energie betrouwbaar en betaalbaar houdt, en een maximum snelheid van 100 kilometer per uur met strenge handhaving overal en altijd. ‘Het kan wel’, zegt premier Jetten. Dit is het moment om te midden van een geopolitieke energiecrisis te laten zien dat hij dat echt meent.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Bescherm mens en milieu met nieuwe kerncentrales, bestaande kolencentrales, gas van de Noordzee en een maximum snelheid van 100 km per uur verscheen eerst op Wynia's Week.

Rechters hebben klimaatbeleid tot een juridische plicht gemaakt. Daarmee is een nieuwe norm ontstaan: de staat moet burgers beschermen tegen voorzienbare risico’s. Maar wie die norm serieus neemt, kan haar niet beperken tot klimaat alleen. In een wereld waarin energiezekerheid en betaalbaarheid onder druk staan, blijkt dat bescherming selectief wordt toegepast — en dat is juridisch niet houdbaar.

Bescherming is geen politieke keuze meer

Met de uitspraak in KlimaSeniorinnen v. Switzerland en de recente Bonaire-zaak is een norm vastgelegd die de verhouding tussen staat en burger fundamenteel verandert. De staat moet burgers beschermen tegen voorzienbare risico’s die hun gezondheid en leefomgeving aantasten. Klimaatverandering valt daaronder. Dat is nu recht.

Maar wat hier werkelijk is neergezet, is geen klimaatdoel, maar een principe: bescherming is geen politieke keuze meer, maar een juridische verplichting.

Wat daarbij opvalt, is dat de overheid die verplichting niet consequent invult. In de communicatie over energiebeleid wordt vooral de gewenste uitkomst benadrukt, terwijl kosten, systeemrisico’s en onzekerheden structureel onderbelicht blijven. Bescherming veronderstelt echter een volledig beeld van risico’s — niet een selectieve weergave daarvan.

Die verplichting geldt in een wereld die niet alleen verandert door klimaat, maar ook instabieler wordt. Geopolitieke spanningen, verstoringen van energieroutes en afhankelijkheid van import maken duidelijk dat leveringszekerheid geen vanzelfsprekendheid is.

Daarmee ontstaat een tweede categorie voorzienbare risico’s: energie-onzekerheid. Die onzekerheid wordt in het publieke debat vaak gereduceerd tot een tijdelijk of beheersbaar probleem, terwijl de onderliggende risico’s structureel van aard zijn en toenemen naarmate systemen complexer en afhankelijker worden.

Energie is geen gewone markt. Het is een basisvoorwaarde voor het functioneren van de samenleving. Zonder energie geen economie, geen zorg, geen dagelijks leven. Daarmee raakt energievoorziening direct aan de bestaanszekerheid van burgers — en dus aan de beschermingsplicht van de staat.

Een onomkeerbare keuze

Juist daar ontstaat een fundamenteel probleem. Niet alleen omdat fysieke capaciteit verdwijnt, maar ook omdat de afweging waarop dit beleid rust zelden integraal wordt gemaakt. Kosten, leveringszekerheid en robuustheid van het systeem worden onvoldoende in samenhang beoordeeld.

De Nederlandse overheid is niet alleen bezig met het afbouwen van fossiele energie, maar ook met het structureel onbruikbaar maken van bestaande gasbronnen. Gasvelden worden gesloten, infrastructuur ontmanteld en — nog ingrijpender — putten worden volgestort. Daarmee verdwijnt niet alleen productiecapaciteit, maar wordt ook een potentiële noodvoorziening definitief uitgesloten.

Dat is meer dan een beleidskeuze. Het is een onomkeerbare handeling.

In een instabiele wereld, waarin geopolitieke verstoringen plotseling kunnen optreden, is het beschikken over strategische reserves geen luxe, maar een essentieel onderdeel van bescherming. Door die optie definitief uit te sluiten, wordt het vermogen om in crisissituaties te handelen bewust beperkt. Dat roept een fundamentele vraag op: kan een staat die zichzelf deze mogelijkheid ontneemt, nog voldoen aan zijn beschermingsplicht?

Groningen: bescherming is geen nulsom

De situatie in Groningen maakt die afweging complex, maar niet vrijblijvend. Bescherming van inwoners tegen schade en risico’s is terecht en noodzakelijk. Maar bescherming is geen nulsom. Het kan niet zo zijn dat het beschermen van een beperkte groep leidt tot het structureel verzwakken van de bescherming van de gehele bevolking.

Een rechtsstaat weegt belangen – maar verliest daarbij het geheel niet uit het oog. Wanneer het beleid ertoe leidt dat 18 miljoen Nederlanders kwetsbaarder worden voor energie-onzekerheid, dan kan die afweging niet zonder meer als evenwichtig worden beschouwd.

Minder energie, hogere kosten

Die spanning wordt versterkt door een tweede ontwikkeling. Niet alleen neemt de fysieke beschikbaarheid van energie af, ook de financiële toegankelijkheid staat onder druk. Energie die beschikbaar is, wordt zwaar belast. Voor veel huishoudens vormt belasting een substantieel deel van de energierekening.

Daarmee ontstaat een situatie waarin de staat enerzijds risico’s zegt te willen beperken, maar anderzijds zelf bijdraagt aan een toename van financiële kwetsbaarheid — zonder dat die spanning expliciet wordt erkend. Daarmee ontstaat een dubbele kwetsbaarheid: minder zekerheid én minder betaalbaarheid.

Als energie een basisvoorziening is — en dat is zij — dan raakt structurele onbetaalbaarheid direct aan bestaanszekerheid. En daarmee aan de kern van wat de staat moet beschermen.

Bescherming kan niet worden uitgesteld

Tegenover deze ontwikkeling stelt de overheid dat de energietransitie uiteindelijk zal leiden tot meer onafhankelijkheid en veiligheid. Maar dat is een belofte op lange termijn. Bovendien is die belofte gebaseerd op aannames over toekomstige systeemprestaties die in de praktijk nog niet op grote schaal zijn bewezen. De risico’s waartegen bescherming vereist is, manifesteren zich nu.

Die realiteit wordt inmiddels ook zichtbaar in de praktijk. Netbeheerders waarschuwen dat uitbreiding van het elektriciteitsnet vastloopt in procedures, terwijl bedrijven en consumenten steeds vaker geen toegang krijgen tot een aansluiting. Tegelijkertijd maken hoge netwerkkosten en belastingen de overstap naar elektriciteit financieel onaantrekkelijk.

Daarmee ontstaat een paradoxaal beleid: de staat stimuleert elektrificatie, maar maakt die in de praktijk moeilijk uitvoerbaar en kostbaar. Bescherming wordt niet alleen vooruitgeschoven, maar in sommige gevallen actief ondergraven. De beschermingsplicht van de staat kan niet worden uitgesteld tot het moment waarop beleid mogelijk effect heeft.

De ervaring in Groningen heeft laten zien wat er gebeurt wanneer bescherming tekortschiet. Dat onderstreept dat energiebeleid niet alleen een systeemvraag is, maar ook een rechtsstatelijke vraag.
De Haagse rechtbank heeft Nederland bevolen Bonaire te beschermen tegen klimaatverandering. Opmerkelijk is dat juist in deze zaak wordt gewezen op het recht op gelijke bescherming. Klimaatorganisaties benadrukken dat het recht op een veilige toekomst niet afhankelijk mag zijn van de plek waar je woont binnen Nederland. Die redenering is op zichzelf consistent — maar zij legt tegelijkertijd een bredere verplichting bloot. Als bescherming niet plaatsgebonden mag zijn, kan zij ook niet beperkt blijven tot één type risico.

Van klimaatplicht naar energieplicht

De rechtspraak heeft een norm neergezet die verder reikt dan klimaat alleen. Die norm blijft echter selectief toegepast. Want als de staat verplicht is om burgers te beschermen tegen klimaatverandering, dan is zij ook verplicht om hen te beschermen tegen energie-onzekerheid en energie-onbetaalbaarheid.

Bescherming is geen instrument dat selectief kan worden ingezet. Zij is ondeelbaar.

Een staat die gasvelden sluit, energie onbetaalbaar maakt en binnen het Koninkrijk geen gelijke bescherming biedt, kan zich niet blijven beroepen op zijn beschermingsplicht — want wie bescherming selectief toepast, ondergraaft haar fundament.

*Henk C. Jonkhoff is ondernemer.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Als de staat burgers moet beschermen tegen klimaatverandering, dan ook tegen energie-onzekerheid en energie-onbetaalbaarheid verscheen eerst op Wynia's Week.

Het vigerende Europese (en Nederlandse) energiebeleid wordt evenwel gekenmerkt door een spanning tussen politieke ambities en de praktische realiteit van het energiesysteem. De doelstellingen zijn helder en ambitieus: Europa wil versneld overstappen op hernieuwbare energie, fossiele brandstoffen uitfaseren en tegelijkertijd energieonafhankelijker worden. In beleidsdocumenten en politieke verklaringen klinkt het alsof deze transitie niet alleen noodzakelijk, maar ook onvermijdelijk is.

Toch ontstaat er steeds vaker een kloof tussen deze politieke ambitie en de economische en technische realiteit waarin het energiesysteem moet functioneren. Terwijl overheden grote investeringen aankondigen en nieuwe klimaatdoelen formuleren, laten de ontwikkelingen in het Midden-Oosten zien dat Europa nog altijd sterk afhankelijk blijft van fossiele energiebronnen. De energietransitie bevindt zich daardoor in een spanningsveld tussen ideologie en werkelijkheid.

Hogere versnelling

Nationale regeringen en Europese instellingen zetten massaal in op elektrificatie en op grootschalige investeringen in hernieuwbare energiebronnen zoals zon en wind. De Nederlandse regering besloot bijvoorbeeld om bijna acht miljard euro vrij te maken voor nieuwe windparken op zee. Dat besluit is opvallend, omdat er eerder nog grote vraagtekens werden gezet bij de financiële haalbaarheid van dergelijke projecten. In verschillende Europese landen mislukten aanbestedingen voor offshore windparken, omdat energiebedrijven zonder overheidsgaranties of subsidies geen rendabele businesscase zagen.

Op Europees niveau zijn de bedragen nog vele malen groter. De Europese Commissie stelt dat er tot 2030 jaarlijks ongeveer 660 miljard euro nodig is om de energietransitie te realiseren. In het decennium daarna zou dat bedrag zelfs kunnen oplopen tot bijna 700 miljard euro per jaar. Publiek geld moet daarbij fungeren als hefboom om enorme hoeveelheden privaat kapitaal aan te trekken. Europese instellingen, zoals de Europese Investeringsbank, spelen daarin een sleutelrol door financiële constructies op te zetten die risico’s voor investeerders beperken.

De boodschap vanuit Brussel is eenduidig: deze investeringen zijn noodzakelijk om Europa energieonafhankelijker te maken en om de klimaatdoelen te halen. De energietransitie wordt gepresenteerd als dé oplossing voor de huidige energiecrisis. Klimaatbeleid fungeert daarbij als moreel en politiek kader om nog meer publiek en privaat kapitaal te mobiliseren.

Op papier klinkt dat als een logisch en consistent verhaal. Maar wie voorbij het narratief kijkt, ziet een realiteit die veel complexer – en soms ronduit tegenstrijdig – is.

Kwetsbaar energiesysteem

Terwijl Europa zich politiek committeert aan het afbouwen van fossiele energie – en met name aan het beëindigen van de afhankelijkheid van Russische energie – laten de feiten een ander beeld zien. Zo meldde Reuters recent dat de aanvoer van Russisch aardgas via de TurkStream-pijpleiding naar Europa in maart met ongeveer 22 procent was gestegen ten opzichte van dezelfde maand een jaar eerder.

Ook plannen om een permanent importverbod op Russisch aardgas in Europese wetgeving vast te leggen, werden recent uitgesteld vanwege ‘geopolitieke ontwikkelingen’. Met andere woorden: ondanks alle politieke ambities blijkt Europa in de praktijk nog steeds afhankelijk van fossiele energiebronnen die het juist zegt te willen afbouwen.

De recente verstoringen op de energiemarkt door de oorlog in Iran hebben bovendien blootgelegd hoe kwetsbaar het Europese energiesysteem nog altijd is. Wanneer aanvoerroutes voor olie en gas onder druk komen te staan, stijgen prijzen vrijwel onmiddellijk en ontstaat onzekerheid over leveringszekerheid.

In reactie daarop grijpen verschillende Europese landen terug naar oplossingen die haaks staan op de klimaatambities. Italië en Duitsland hebben opnieuw kolencentrales ingezet om elektriciteitstekorten op te vangen en gas te besparen. Ook in Nederland wordt inmiddels openlijk gesproken over het langer openhouden van kolencentrales, simpelweg omdat ze nodig zijn voor de stabiliteit van het elektriciteitsnet.

Dit soort maatregelen onderstreept een ongemakkelijke waarheid: ondanks alle investeringen in hernieuwbare energie draait het Europese energiesysteem nog steeds grotendeels op fossiele brandstoffen.

Technische grenzen

Dat is geen ideologische stelling, maar een technisch en economisch gegeven. Hernieuwbare energiebronnen zoals zon en wind hebben namelijk fundamentele beperkingen. Ze zijn afhankelijk van weersomstandigheden, leveren dus geen constante energieproductie en vereisen daarom grootschalige opslagcapaciteit of back-upsystemen om het elektriciteitsnet stabiel te houden.

Die opslagtechnologie – bijvoorbeeld in de vorm van grootschalige batterijen of waterstof – bestaat op papier, maar is in de praktijk voorlopig niet aanwezig. Het is zelfs twijfelachtig of deze vormen van opslag er ooit (op grote schaal) komen. Batterijen leveren maar een (zeer) beperkte capaciteit en die is ook nog van korte duur. De productie van waterstof kent vele problemen. Zo is een rendabele productie eigenlijk alleen maar mogelijk met kernenergie, maar met maar één operationele centrale – in Borssele – doet Nederland daar nauwelijks aan. Daarnaast stellen wind- en zonneparken enorme eisen aan netcapaciteit. In veel Europese landen, met Nederland voorop, is netcongestie inmiddels een serieus probleem geworden.

Tegelijkertijd stimuleert de overheid juist ontwikkelingen die de elektriciteitsvraag verder vergroten. Elektrische auto’s, warmtepompen en elektrische verwarmingssystemen worden actief gepromoot via subsidies en fiscale voordelen. Dat leidt tot een groeiende vraag naar stabiele en betrouwbare stroomvoorziening.

Het resultaat is een paradox: terwijl de energieproductie steeds afhankelijker wordt van variabele bronnen zoals zon en wind, groeit tegelijkertijd de behoefte aan een stabiele elektriciteitsvoorziening.

De crisis als rechtvaardiging

In plaats van deze spanningen te gebruiken om het bestaande beleid kritisch te evalueren, gebeurt in de praktijk vaak het tegenovergestelde. De energiecrisis wordt juist aangegrepen als argument om het huidige beleid verder te intensiveren. Meer investeringen, meer subsidies en meer financiële garanties voor investeerders. Vooral door GroenLinks-PvdA wordt dit gepromoot en door oud-PvdA-leider Diederik Samsom, voorzitter van de raad van commissarissen van de Gasunie, in de praktijk al ingezet. Met als gevolg dat de gasvoorraad inmiddels is teruggebracht tot minder dan 5 procent.

Het Europese plan om honderden miljarden euro’s per jaar te mobiliseren is het duidelijkste voorbeeld. Publiek geld wordt ingezet om risico’s te socialiseren en investeringen in technologieën te stimuleren die zonder die steun niet rendabel zijn. Zoals offshore wind. Nog niet zo lang geleden leken verschillende projecten stil te vallen omdat ontwikkelaars zich terugtrokken. Zonder subsidies, prijsafspraken of overheidsgaranties bleken de projecten financieel te riskant.

Met andere woorden: de energietransitie blijkt in veel gevallen alleen economisch haalbaar wanneer de overheid een groot deel van de risico’s overneemt.

Rekening voor burgers en bedrijven

Die risico’s verdwijnen echter niet; ze verschuiven. Uiteindelijk belanden de kosten van deze grootschalige herstructurering van het energiesysteem bij burgers en bedrijven. Dat kan via hogere belastingen, stijgende energietarieven of indirect via inflatie.

Tegelijkertijd blijft de belofte van lagere energiekosten en grotere energie-onafhankelijkheid vooralsnog uit. Integendeel: de energierekeningen zijn de afgelopen jaren juist sterk gestegen en de afhankelijkheid van internationale energiemarkten blijft groot.

Geen ideologisch project

Energievoorziening is uiteindelijk geen ideologisch project, maar een praktisch systeem dat onder alle omstandigheden moet functioneren. Het moet betrouwbaar zijn, betaalbaar blijven en schaalbaar zijn voor een moderne industriële economie.

Wanneer politieke besluitvorming zich vooral laat leiden door wensdenken en morele doelstellingen, zonder voldoende rekening te houden met technische beperkingen en economische realiteit, ontstaat een gevaarlijke kloof tussen beleid en werkelijkheid.

De geschiedenis leert dat een dergelijke kloof uiteindelijk niet kan blijven bestaan. Politieke narratieven kunnen de realiteit tijdelijk maskeren, maar niet permanent veranderen. Uiteindelijk is het niet de politiek die bepaalt wat waar is, maar de werkelijkheid die zich onvermijdelijk aandient.

Juist daarom is een open en realistisch debat over energiebeleid vandaag belangrijker dan ooit. Een debat dat hopelijk ook in de Tweede Kamer wordt voortgezet en vervolgens leidt tot het veiligstellen van de energielevering. Het versnellen van de energietransitie is geen oplossing, maar onrealistisch wensdenken.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Ideologische praatjes en wensdenken zijn funest voor onze energierekening én voor de energiezekerheid verscheen eerst op Wynia's Week.

Waarheid is niet hetzelfde als een opsomming van feiten, in elk geval niet in de huidige energietransitie. Dit zijn bijvoorbeeld twee feiten over windenergie, uit de officiële publicaties over kalenderjaar 2024 van het Centraal voor de Statistiek (CBS) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL):

• De capaciteit van Nederlandse windmolens was 11,7 duizend megawatt.
• De hoeveelheid verbruikte windenergie was 115,7 petajoule.

Minder dan een derde

Deze feiten kloppen ongetwijfeld, maar vertellen ze ons ook de waarheid over windenergie? De meeste mensen zullen de gebruikte terminologie, cijfers en samenhang niet goed kunnen duiden. Daarom heb ik bij deze feiten de terminologie consistent gemaakt en wat relevante cijfers toegevoegd:

• Het landelijke elektriciteitsverbruik van gemiddeld 13,6 gigawatt kan bij veel wind bijna volledig worden opgewekt door het opgestelde windvermogen van 11,7 gigawattpiek.
• Het verbruikte windvermogen was gemiddeld in het hele jaar 3,7 gigawatt, dat is minder dan een derde van de opgestelde 11,7 gigawattpiek.

We gaan verder met twee officiële feiten van 2024 over zonne-energie:

• Het opgestelde vermogen van zonnepanelen steeg naar 28,6 gigawattpiek.
• De hoeveelheid verbruikte zonne-energie was 77,7 petajoule.

Met wat aanvullende cijfers en consistente terminologie kunnen we uit deze feiten relevante informatie halen, net als hierboven bij windenergie:

• Het opgestelde zonvermogen van 28,6 gigawattpiek kan op zonnige zomerdagen ruim twee keer zoveel elektriciteit opwekken als het gemiddelde verbruik van 13,6 gigawatt.
• Het verbruikte zonvermogen was gemiddeld in het hele jaar 2,5 gigawatt, dat is minder dan een tiende van het opgestelde vermogen van 28,6 gigawattpiek.

Wachten op netaansluiting

Hieruit blijkt dat windmolens en zonnepanelen gemiddeld in het jaar maar een klein deel van hun piekvermogen opwekken. Tevens blijkt dat ze op zomerdagen met veel zon en wind drie maal zoveel elektriciteit kunnen opwekken als we verbruiken. Die stroomoverschotten kunnen nergens heen, en bovendien kunnen gas-, kolen-, biomassa- en kerncentrales niet op uur- en dagbasis worden op- en afgeschakeld. Die blijven elk uur van de dag en nacht met al hun personeel, expertise, logistiek en onderhoud stabiele regelbare elektriciteit opwekken voor als het weer omslaat, de avond valt en de wind gaat liggen.

Windmolens en zonnepanelen moeten daarom bij veel zon en wind massaal worden stilgezet en afgekoppeld. Het is geen wonder dat er 15.000 zonne- en windenergieprojecten op een netaansluiting staan te wachten, want we hebben er nu al veel te veel.

Laat ik in dat verband nog drie feiten toevoegen, die met enig zoek- en rekenwerk zijn af te leiden uit gegevens die de overheid op verschillende plekken vermeldt:

• Het nationale elektriciteitsverbruik schommelt al twintig jaar rond 120 miljard kilowattuur per jaar. Meer dan de helft daarvan wordt opgewekt door verbranding van biomassa, steenkool en aardgas.
• In 2024 vertegenwoordigde elektriciteit 23,7 procent van ons totale energieverbruik. Meer dan driekwart van al onze energie kwam rechtstreeks uit brandstoffen zoals aardgas, biomassa, diesel en benzine.
• In de afgelopen kalme koude winter leverden zon en wind minder dan 10 procent van ons totale energieverbruik.

Dit alles geeft al een wat beter beeld van de energietransitie, maar het is nog lang niet de hele waarheid. Daartoe moeten we nog veel meer feiten en getallen uit verschillende overheidsbronnen als puzzelstukjes bij elkaar zoeken. Tijdens zo’n zoektocht blijkt dat niet alles te vinden is, en dat sommige overheidsdiensten dat ook aangeven in hun eigen analyses. Kennelijk kennen vele diensten stukjes van de waarheid, maar heeft niemand een compleet en representatief overzicht met consistente terminologie en eenduidige landelijke cijfers.

Gruwelijke onderbenutting

We kunnen in elk geval concluderen dat wind en met name zon ’s winters veel te weinig doen, en ’s zomers drie keer zoveel elektriciteit kunnen opwekken als dat we nodig hebben. Windmolens en zonnepanelen staan dus zowel ’s zomers als ’s winters grotendeels werkeloos, afwisselend omdat er veel te veel of veel te weinig wind en zon is. Deze gruwelijke onderbenutting wordt erger naarmate we meer windmolens en zonnepanelen installeren.

Dit fenomeen kennen we als de wet van de verminderde meeropbrengst. Het leidt ertoe dat de energieopbrengst en CO₂-besparing van elke extra windmolen en elk extra zonnepaneel afnemen, en de kosten per opgewekt kilowattuur toenemen. Dit vertaalt zich onder meer in stijgende stroomprijzen en terugleverkosten voor consumenten met zonnepanelen op hun dak. Ook de maatschappelijke en milieutechnische nadelen van zonnepanelen en windmolens nemen toe naarmate we er meer installeren, zoals netcongestie, ruimtebeslag, horizonvervuiling, slagschaduwen, lawaai, trillingen, gezondheidsschade, dierenleed en vogelsterfte.

Deze doodlopende straat waarin de energietransitie steeds moeizamer vooruit komt is een waarheid die niet officieel wordt gecommuniceerd, maar wel met de nodige moeite kan worden afgeleid uit overheidsfeiten.

Die feiten zien er op het eerste gezicht uit als geselecteerde vakantiefoto’s waarop het nooit regent en iedereen lacht, maar bij nadere analyse onthullen ze wel degelijk grote problemen. De feiten ogen nochtans als een commerciële reclamespot waarin de nadelen van het aangeprezen product niet worden genoemd. Bij reclame mag dat, zolang duidelijk is dat het om reclame gaat.

Onwaarachtige communicatie

Het is echter geen taak van de overheid om sluikreclame te maken voor haar eigen energiebeleid, zonder vermelding van nadelen zoals verminderde meeropbrengsten en oplopende kosten. Het is op de lange duur een cynische en onwaarachtige strategie om die nadelen niet open en eerlijk te communiceren, want energiespecialisten leggen ze toch wel bloot. Dat gebeurt vroeger of later met álle pogingen om de waarheid te verhullen, zoals bij de toeslagenaffaire en het Groningse aardbevingsschandaal.

Het werkt in toenemende mate averechts om serieuze criticasters van de huidige energietransitie te negeren of weg te zetten als klimaatontkenners. De nieuwe regering heeft een uitgelezen kans om hier haar voordeel mee te doen, door in het hier en nu de mooie en minder mooie waarheid over energie open en bloot te vertellen. De media hebben als hoeders van de democratie een even grote kans om de mooie en minder mooie waarheid over energie te vertellen en te laten vertellen.

Een omvangrijk en zeer duur beleidsterrein zonder tegenslagen, vertragingen en twijfels bestaat niet, net zomin als een grote vakantie zonder pech, ergernissen en slecht weer. Ik ben alleen al daarom uiterst kritisch op de officiële energiefeiten, omdat ze te mooi zijn om waar te zijn. Die feiten zijn geselecteerd, net als in een populaire vakantieblog of commerciële reclamespot. Dat baart mij grote zorgen, want onze volksvertegenwoordigers en bewindslieden worden niet gekozen en betaald om zichzelf en hun beleid aan te prijzen zonder de hele waarheid te vertellen.

In 2025 werkten op voltijdbasis 947 communicatiemedewerkers bij de rijksoverheid. In 2020 waren dat er nog 784. Die toename van ruim 20 procent in vijf jaar leidt niet tot betere communicatie over de energietransitie, integendeel. De pogingen om de lelijke waarheid te verhullen met mooie feiten worden steeds krampachtiger en doorzichtiger. Steeds meer mensen worden daar achterdochtig van of prikken er gewoon doorheen. Dat is overduidelijk geen houdbare communicatiestrategie.

Halve waarheden

Wat is waarheid? Die vraag kan wellicht niemand helemaal beantwoorden, maar de waarheid over energie bevat in elk geval een representatieve en wetenschappelijk onderbouwde weergave van de voor- en nadelen van elke energieoptie. Die waarheid bevat ook een overzicht van de integrale kosten en opbrengsten van elke energieoptie, en van het feit dat de kosten oplopen en de opbrengsten dalen naarmate we meer windmolens en zonnepanelen installeren. Als de nadelen van de huidige energietransitie ontbreken, weten we dat we op zijn best de halve waarheid zien.

Het omgekeerde geldt evenzeer. Partijen en politici die alleen maar nadelen van bijvoorbeeld kernenergie en kolencentrales opsommen, houden op zijn minst de helft van de waarheid achter. Dergelijke eenzijdige standpunten zijn net zo ongeloofwaardig als halleluja-verhalen over windmolens, zonnepanelen, biomassa, CO₂-opslag, batterijen, waterstof, warmtepompen, elektrische auto’s en vakanties met alleen maar rozengeur en maneschijn. Ze wakkeren bovendien de polarisatie in de samenleving aan, door alles zwart of wit te maken in plaats van vijftig tinten grijs.

Timing en dosering

Een dergelijke simplificatie zet veel burgers aan om simpelweg ergens voor of tegen te zijn, zonder de nuances te kunnen of willen zien. Ik ben voor de goede orde niet voor of tegen windmolens en zonnepanelen. Ik heb zelf zonnepanelen op mijn dak. Ze hebben net als alle andere energiemodaliteiten nadelen en voordelen. Ze reduceren CO₂ en luchtvervuiling, en ze zijn een nuttige zij het kleine toevoeging in de totale mix van fossiele energie en kerncentrales. We hebben er alleen wel meer dan genoeg. Bijbouwen heeft inmiddels meer nadelen dan voordelen.

Het gaat niet om goed of fout, het gaat om timing en dosering. Die nuance ontbreekt node in de huidige energietransitie.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De pogingen van de overheid om de lelijke waarheid over de energietransitie te verhullen worden steeds doorzichtiger verscheen eerst op Wynia's Week.

Dat waarborgen gebeurt nu hoofdzakelijk met aardgascentrales. De gasprijzen rijzen echter voor de tweede keer in vier jaar de pan uit, en onze gasvoorraad is in maart naar 5,2 procent geslonken – het laagste niveau in de hele EU. Op het moment dat we minder gas zouden hebben, willen we een andere brandstof hebben, aldus Bontenbal. Hij voert terecht aan dat kolencentrales nodig kunnen zijn ‘als we niet tijdig andere elektriciteitsproductie klaar hebben staan’.

Windmolens en zonnepanelen staan nooit klaar

De CDA-leider raakt hier ongewild een zeer gevoelig punt in een energietransitie die in werkelijkheid een energieadditie is. Windmolens en zonnepanelen staan nooit ‘klaar’, ook niet als we de aantallen in de komende tien jaar zouden verdubbelen. Daarvoor zijn ze veel te weer- en seizoenafhankelijk. In de afgelopen kalme koude winter leverden zon en wind maar een paar procent van ons energieverbruik, en dat was in de landen om ons heen niet anders. Het overgrote deel van onze energie kwam uit aardgas, steenkool, bruinkool, biomassa, diesel en benzine. Ook elektrische auto’s en warmtepompen draaiden hoofdzakelijk op fossiel opgewekte elektriciteit, simpelweg omdat er vrijwel niets anders was.

We hebben allemaal kunnen zien dat windmolens en zonnepanelen gedurende de vele grijze windstille winterweken vaak stil stonden. Tegelijkertijd staan er zo’n tienduizend nieuwe wind- en zonneprojecten jarenlang te wachten op een netaansluiting. Die krijgen ze voorlopig niet, omdat wind en zon ’s zomers nu al veel teveel kunnen opwekken. Dat is intrinsiek aan variabele wind- en zonne-energie, ’s winters veel te weinig en ’s zomers veel teveel. Dat lossen we niet op door onze elektrische auto’s voor 4 uur ’s middags of na 9 uur ’s avonds op te laden. We kunnen de hoeveelheid actieve windmolens en zonnepanelen helemaal niet verdubbelen in de komende tien jaar, want ze kunnen het elektriciteitsnet niet op.

We zouden ze overigens ook in de verste verte niet snel genoeg kunnen installeren. We hebben momenteel op land en zee ongeveer 4000 windmolens en 100 miljoen zonnepanelen. Als we zo’n aantal in tien jaar zouden willen bijbouwen betekent dat per week 10 windmolens en 200.000 zonnepanelen – rekening houdend met het vervangen van vele honderden bestaande windmolens die aan het einde van hun levensduur zijn. We kunnen evenmin snel genoeg de benodigde 20 miljard kilowattuur opslagcapaciteit voor al die variabele elektriciteit bijbouwen, in de vorm van batterijpakketten en groene waterstoffabrieken.

De markten voor windmolens en zonnepanelen stagneren bovendien, en voor zonnepanelen en batterijen zijn we in elk geval sterk afhankelijk van China. Bontenbal heeft dus een goed zij het zeer gevoelig punt met het langer openhouden van kolencentrales. Daar kunnen mensen van allerlei politieke overtuigingen tegen protesteren, maar die protesten zullen als sneeuw voor de zon verdwijnen zodra hun huizen koud blijven en hun auto’s niet meer rijden. Het hemd is nader dan de rok, en kolenstook is nog altijd beter dan kou lijden en stilstaan.

Biomassa en CO2-opslag zijn absurde schijnoplossingen

Bontenbal probeert de gevoeligheid van zijn plausibele voorstel helaas af te zwakken door aan te geven dat kolencentrales ook biomassa kunnen stoken, en dat nu al deels doen. Dat is waar, maar hij zegt er niet bij dat het kappen en verbranden van levende bomen uit verre landen slechter is voor de natuur dan het verbranden van steenkool. Houtstook stoot per opgewekte kilowattuur 10 tot 20 procent meer CO₂ uit dan kolenstook, en vernietigt bovendien natuurlijke biodiverse bossen in andere landen. Ik blijf dit tot vervelens toe herhalen zolang politici en gevestigde media daar niet open en eerlijk over communiceren, en zolang de Europese belastingbetaler er jaarlijks ruim 22 miljard euro ‘groene subsidies’ voor moet ophoesten.

Bontenbal noemt bij die biomassa helaas ook het afvangen en ondergronds opslaan van CO₂. Ten eerste heeft CO₂-opslag niets met biomassa te maken, want dat kan evengoed met een bestaande kolencentrale. Ten tweede is het afvangen en opslaan van CO₂ een peperdure en riskante druppel op een gloeiende plaat. De technologie van ‘Carbon Capture and Storage’ (CCS) werkt na meer dan tien jaar nog nergens ter wereld goed, en in Nederland zouden we er hooguit 1 tot 2 procent van onze uitstoot mee kunnen opslaan. Ook dit blijf ik tot vervelens toe herhalen, omdat CCS net als biomassa een van de meest absurde schijnoplossingen voor CO₂-reductie is.

Natuurkundige Bontenbal begrijpt het beter dan anderen

De vorige energiecrisis in 2022 werd door Rusland veroorzaakt. De huidige energiecrisis wordt door de Verenigde Staten en Israël veroorzaakt. Dat leert ons dat we als klein land en klein werelddeel weinig invloed hebben op de geopolitieke grillen van oost en west. Het kabinet-Jetten heeft in die geopolitieke werkelijkheid nadrukkelijk de verantwoordelijkheid om een langjarige energiestrategie te ontwikkelen en implementeren, met structurele maatregelen voor beschikbaarheid en betaalbaarheid van elektriciteit en brandstoffen.

Coalitiegenoot Bontenbal roept hier in een bijzin toe op, maar het is feitelijk de kern van zijn betoog om de sluiting van kolencentrales te heroverwegen. Het langer openhouden van bestaande kolencentrales is een evidente en goedkope manier om de beschikbaarheid en betaalbaarheid van energie in de komende tien jaar te waarborgen. Dat kan fundamenteel niet met steeds meer windmolens en zonnepanelen. De fractievoorzitter van het CDA begrijpt dit als afgestudeerde natuurkundige als geen ander.

Dat impliceert dat de noodzakelijke langjarige energiestrategie van het kleine Nederland niet ondergeschikt mag zijn aan het huidige klimaatbeleid en de huidige klimaatwetten. Anders zouden we in de bizarre situatie kunnen belanden dat bestaande goed werkende kolencentrales wettelijk dicht moeten, terwijl we met name ’s winters massaal kou lijden en stilstaan vanwege een gebrek aan aardgas, benzine, diesel, windenergie en zonnestroom.

Het sluiten van een kolencentrale vergt jarenlange voorbereiding en afbouw van operatie en personeel. Als dat eenmaal gebeurd is kan het in principe niet meer worden teruggedraaid. Het gigantische gebouw is ontruimd, de installaties zijn afgekoeld, de deskundige operators en ingenieurs hebben andere banen en de logistieke keten is verdwenen. Een besluit om ze al dan niet langer open te houden moet derhalve op korte termijn worden genomen. Een struisvogelpolitiek van vooruitschuiven zou desastreus zijn, want dan is deze of een volgende regering te laat.

Klimaatwetten bedreigen bestaanszekerheid

De beschikbaarheid en betaalbaarheid van energie als eerste levensbehoefte voor mens en maatschappij moeten te allen tijde strategische prioriteit hebben boven CO₂-reductie. Zo zal het politiek en democratisch ook werken als er niet meer genoeg elektriciteit is voor onze warmtepompen, elektrische auto’s, datacenters, treinen, bedrijven, ziekenhuizen en zorgcentra.

Een paar kille grijze winterweken zonder betrouwbare elektriciteit zullen volstaan om vriend en vijand duidelijk te maken waar dit werkelijk over gaat. Dan zullen de huidige onzindelijke klimaatwetten plotseling een bedreiging voor onze bestaanszekerheid blijken, en linksom of rechtsom worden opgeschort. Bontenbal neemt een voorschot op dit tot voor kort ondenkbare scenario, dat in een maand tijd ineens niet meer zo ondenkbaar is.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee?Hartelijk dank! 

Het bericht Een paar kille grijze winterweken zonder betrouwbare elektriciteit en iedereen begrijpt dat Henri Bontenbal gelijk heeft: Hou de kolencentrales langer open! verscheen eerst op Wynia's Week.