Daarom in deze spannende dagen voor Prinsjesdag eerst even vier natuurfeiten rechtzetten:

1. Nederland heeft de EU-afspraak voor reductie van ammoniak (‘stikstof’, uitstoot van de landbouw) gehaald. Nederland is nu al 20 procent onder het EU-doel voor 2029.
2. Idem voor stikstofdioxide (NO₂) en stikstoftrioxide (NO₃): 45 procent onder het afgesproken EU-doel voor 2029.
3. Het doel van 30 procent beschermde natuur geldt voor de hele EU, niet voor iedere afzonderlijke lidstaat. ‘Alle lidstaten moeten bijdragen, in de mate van hun mogelijkheden’. Als Nederland, Denemarken en de Duitse deelstaten Bremen en Hamburg voor dit sympathieke doel partneren met de Scandinavische landen, is het dus niet nodig om met dwang Nederlandse boerderijen op te heffen. In Finland is immers al 86 procent van de oppervlakte natuurgebied; in Zweden zelfs nog meer.
4. ‘Al bij de vaststelling van de Vogelrichtlijn heeft de wetgever duidelijk gemaakt dat deze niet tot doel heeft elke afzonderlijke vogel onvoorwaardelijk te beschermen’ (Europees Hof van Justitie, 2020).

Eén broedende zwaluw

Deze vier feiten zijn slecht bekend (of worden ontkend) bij onze duizenden milieuambtenaren. Die willen nog steeds boerdenland met dwang omzetten in natuurgebied om de ’30 procent natuur’ te halen. En zes jaar na de EU-verduidelijking over de vogels leggen zij toch het werk aan de Norgerbrug bij Assen voor maanden stil vanwege één broedende zwaluw.

En een nieuwe uitdaging komt: de EU heeft ‘biodiversiteit’ aangewezen als het belangrijkste nieuwe doel. Toenmalig minister Christianne van der Wal (VVD) vroeg bureau Berenschot in 2024 om advies. Precies omdat er nu zo veel ambitieuze doelen tegelijk zijn waarschuwden de adviseurs: een route waarbij het Rijk dwingt is kansloos en draagt niet bij aan het vertrouwen in de overheid.

In plaats daarvan suggereerde Berenschot om provincies, waterschappen en ook afzonderlijke natuurgebieden het recht te geven om per gebied eigen regels vast te stellen, ook als die afwijken van de landelijke normen uit de Omgevingswet. Dat kan nu al met artikel 4.6 van die wet, waarin het gaat over maatwerkregels. Per natuurgebied een plan uitvoeren op basis van lokaal onderzoek naar wat nodig is om het alles wat leeft naar de zin te maken. Hebben de vogels rust en kunnen ze genoeg eten vinden? Zijn er voldoende waterplanten om de kwaliteit van het water te beschermen? Enzovoort.

Maar zo mag het niet van PRO en van D66. Die willen niet dat natuurbeschermers per natuurgebied onderzoeken of waterplanten genoeg fosfor absorberen; die willen liever een landelijke strenge wet voor fosfor zodat het door hen gewenste aantal veeboeren failliet gaat. Die willen ook niet dat we per natuurgebied goed kijken of er wel genoeg voedsel is voor alle soorten vogels, en dan zo nodig hier en daar wat dierlijke mest uitzaaien om de insectenpopulatie te bevorderen. Nee, PRO en D66 handhaven liever een onmogelijke landelijke wet tegen ammoniak waardoor straks in sommige provincies 40 tot 50 procent van de koeien weg moet.

Zo’n nachtmerrie mag geen realiteit worden. En dat hoeft ook niet. Juriste Juliane Kokott, hoogleraar aan de Universiteit van Sankt Gallen (Zwitserland) en advocaat-generaal van het Europese Hof van Justitie zei het al:

‘Het is duidelijk dat een lidstaat als Nederland niet onderworpen kan zijn aan een onvoorwaardelijke verplichting om zijn landbouw plotseling op grote schaal in te perken en ook fors in te grijpen in andere economische ontwikkelingen teneinde de belasting van Natura 2000-gebieden met stikstof tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen. Dwingende redenen van groot openbaar belang dienen naar behoren in aanmerking te worden genomen. Deze redenen bestaan enerzijds uit het algemene maatschappelijke belang bij economische ontwikkeling en anderzijds, met name wanneer reeds goedgekeurde activiteiten mogen worden voortgezet, uit het rechtsstatelijke doel, de grondrechten van de betrokken ondernemingen te eerbiedigen’.

Grote schande

Kokott waarschuwt tegen respectloos optreden tegen medeburgers op het platteland en in de vissersdorpen. De PRO/D66-milieuambtenaren moeten zich dat aantrekken, want zij, en niet de EU, veroorzaken de nachtmerrie.

Al in 2018 voorspelde Kokott dat rechtszaken over stikstof op basis van artikel 6, lid 3, van de Habitatrichtlijn voor verdriet zouden zorgen. Met dat artikel wint Johan Vollenbroek te vaak zijn processen. Daarom adviseerde zij toen al dat ‘Nederland volgens artikel 6, lid 4, tweede alinea, de Commissie had moeten raadplegen’. (Let wel: artikel 6, lid 3, stipuleert ‘er mag geen twijfel blijven bestaan over mogelijke achteruitgang van natuur’; artikel 6, lid 4, biedt ruimte voor compenserende maatregelen, eventueel ook in andere natuurgebieden.)

De grote schande van onze PRO/D66-ambtenaren is dat zij nu al acht jaar lang dat advies niet willen opvolgen. De laatste keer dat Nederland gebruik maakte van artikel 6, lid 4, was in 2016 voor de Blankenburgtunnel. Toen verloren prompt de milieulobby’s. Daarna heeft Nederland nooit meer dat winnende artikel ingeroepen, hoewel dat bijvoorbeeld ook het probleem van de veerboot naar Ameland zou oplossen. Waarom niet? Andere landen doen het regelmatig om groen licht te krijgen van het Europese Hof van Justitie (of direct al van de Europese Commissie).

Harde beschuldiging

Ik denk dat veel PRO/D66-ambtenaren de harde lijn van Milieudefensie en Johan Vollenbroek eigenlijk wel mooi vinden en dat ze daarom nooit een beroep doen op artikel 6, lid 4, hoewel het juist voor dergelijke gevallen is bedoeld. Een harde beschuldiging, maar wat is een betere verklaring?

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Misschien vinden al die linkse milieuambtenaren het stiekem wel mooi dat Johan Vollenbroek steeds extremer beleid afdwingt verscheen eerst op Wynia's Week.

Te midden van die licht ontvlambare politieke kwesties trekken de regeringspartijen D66, VVD en CDA niet minder dan 1,3 miljard euro uit voor project Aramis. Dat is het zogenoemde vlaggenschip van de ondergrondse CO₂-opslag (CCS, Carbon Capture and Storage). Die ontzagwekkende hoeveelheid geld blijkt nodig omdat de energiegiganten Shell en TotalEnergies als beoogde investeerders het risico te groot vonden. Het kabinet wil dat risico nu overnemen, op kosten van alle belastingbetalende burgers en bedrijven.

In het kader van de Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) gaat er al 2,1 miljard euro subsidie naar het CCS-project Porthos. Dat zou oorspronkelijk in 2024 operationeel worden, maar toen is de aanleg pas gestart. Ik schreef in februari nog dat Porthos later dit jaar alsnog zou moeten beginnen met het opslaan van CO₂ onder de Noordzee, maar dit is inmiddels met alweer een jaar vertraagd tot de tweede helft van 2027. De kosten lopen intussen op, net als bij het ruim acht keer zo grote Aramis-project. Dat kampt nu al met één tot twee jaar vertraging, nog voordat er een paal in de grond is gegaan.

Er zijn wereldwijd 77 CCS-projecten operationeel, waarvan er niet een goed functioneert. Het grootste project Gorgon in Australië realiseert sinds de start in 2019 slechts ongeveer een derde van de beoogde CO₂-opslagcapaciteit.

Onverantwoorde geldsmijterij

Het is onverantwoord dat het minderheidskabinet nog eens 1,3 miljard euro kostbaar belastinggeld wil verkwisten aan onvolwassen en onbewezen CCS-technologie. Dat geld kan dan niet naar zorg, sociale zekerheid of defensie. Het gaat in plaats daarvan naar een eindige lineaire methode om tijdelijk een paar procent van onze CO₂-uitstoot onder de grond te stoppen. CCS vergt peperdure infrastructuur waarin ervaren kapitaalkrachtige energiereuzen niet willen investeren. Het heeft alles weg van vuil onder het tapijt vegen en beweren dat je hebt schoongemaakt.

De Tweede Kamer doet er verstandig aan om de voorgenomen megasubsidies voor Aramis weg te stemmen, en daarmee 1,3 miljard euro vrij te maken om de hete hangijzers in de miljoenennota op te lossen. De financiële krapte zal de komende jaren niet afnemen, getuige de aangekondigde massaontslagen bij Volkswagen in Duitsland. Het schrappen van 50.000 extra banen bovenop de eerdere 50.000 is exemplarisch voor de verzwakkende industrie van ons en onze oosterburen. Het suïcidale EU-beleid naar een volledige elektrisch wagenpark draait de Europese auto-industrie langzaam maar zeker de nek om, en versterkt tegelijkertijd de Chinese concurrentie.

Zelfs Volkswagen blijkt niet bestand tegen dit zelfbeschadigende beleid, waarin elke strategische overweging ten aanzien van concurrentievoordeel, gebalanceerde handel en wederzijdse afhankelijkheid ontbreekt. Het druist regelrecht in tegen het in 2024 gepubliceerde rapport van voormalig ECB-president Mario Draghi, dat juist pleitte voor versterking van de eigen Europese industrie en concurrentiekracht. Brussel en Den Haag gaan echter door met verzwakken, zonder oog voor de veranderende economische en geopolitieke realiteit. We werden in het vorige decennium al afhankelijk van Chinese zonnepanelen en batterijen, en dat gaan we met de afkalving van Volkswagen en andere Europese automakers ook worden voor Chinese auto’s.

Het energieverbruik in China is mede daardoor met 37 procent gegroeid in de afgelopen tien jaar. Het steenkoolverbruik steeg met 18 procent, en het totale fossiele verbruik met 29 procent. Het fossiele aandeel in de totale mix daalde weliswaar van 93 naar 88 procent, maar dat komt alleen doordat het door Europa aangewakkerde totale energieverbruik sneller groeide (met 37 procent) dan het fossiele verbruik (met 29 procent).

Dat is illustratief voor de hele mondiale energietransitie. Fossiele brandstoffen en CO₂-uitstoot blijven daardoor elk jaar gestaag doorgroeien. Er wordt op basis van de lichte daling van het fossiele aandeel wel beweerd dat de wereld en China aan het vergroenen zijn, maar het tegendeel is waar. China verbruikt elk jaar 2 procent meer steenkool, 4 procent meer olie en 9 procent meer gas. Het land stoot als gevolg daarvan elk jaar 4 procent meer CO₂ uit.

Ondermijnende subsidies

China stoot inmiddels vijf maal zoveel CO₂ uit als de hele EU. Het feit dat ons kleine werelddeel in de afgelopen tien jaar met 2 procent per jaar is gedaald valt dus in het niet bij de jaarlijkse 4 procent stijging van China. De zogenaamde Europese CO₂-reductie is in werkelijkheid een verplaatsing en vermeerdering van industriële productie en CO₂-uitstoot naar China en andere overzeese landen. Industrieën en energiebedrijven onttrekken zich daar grotendeels aan onze CO₂-boekhouding, klimaatwetten en milieuregels.

De Europese en Nederlandse miljardensubsidies voor elektrische auto’s en zonnepanelen dragen derhalve niet bij aan vermindering van de mondiale CO₂-uitstoot en milieuvervuiling, integendeel. Ze ondermijnen bovendien onze industrieën, en daarmee onze belastinginkomsten en rijksbegroting.

Ondergrondse CO₂-opslag in Nederland doet dat eveneens, met 2,1 miljard euro SDE++ subsidie voor Porthos en nog eens 1,3 miljard euro voor Aramis. Dit is opgeteld 3,4 miljard euro risicovol geld waar energiemultinationals zich niet aan wagen, waarin vertragingen en kostenoverschrijdingen zich opstapelen, en waarvan niemand weet of het ooit iets gaat opleveren.

EU-commissaris Wopke Hoekstra voor Klimaat, Net-Zero en Groene Groei ziet kennelijk in dat we met het klimaatbeleid op het verkeerde spoor zitten. Hij wil dat industrieën EU-gelden voor verduurzaming in Europese bedrijven investeren, en niet in vestigingen en bedrijven buiten Europa. Hij wil verder dat er naast het tegengaan van klimaatverandering (mitigatie) meer aandacht komt voor aanpassing aan klimaatverandering (adaptatie). Onze warmere zomers en winters nopen tot meer aanpassing aan droogte en overvloedige regenval, aldus Hoekstra.

Dat is een welkom signaal vanuit Brussel, maar Nederland en de EU moeten niet de fout maken door extra adaptatiemaatregelen te nemen naast de bestaande mitigatiemaatregelen. Dat zou met een krappe begroting en een schaarse arbeidsmarkt een strategische fout zijn. De extra adaptatiemaatregelen waartoe Hoekstra terecht oproept moeten in plaats van mitigatiemaatregelen komen. Een goede strategie kenmerkt zich door duidelijke keuzes tussen wat we wel en wat we niet doen. Alles tegelijk willen is dwaas.

Dom en kortzichtig

Mitigatiemaatregelen die plaats maken voor meer adaptatiemaatregelen moeten geselecteerd worden op basis van aangetoonde ondoelmatigheid van CO₂-reductie en schadelijkheid voor de Europese economie. Dan komen elektrische auto’s en elektrificatie in het algemeen direct in aanmerking voor afbouw, evenals ondergrondse CO₂-opslag.

Dat zal pijnlijk zijn, maar de EU en Nederland kunnen beter ten halve keren dan ten hele dwalen. Het uitstellen van een pijnlijke maar noodzakelijke rationalisering van falend klimaatbeleid leidt in de toekomst alleen maar tot meer pijn voor burgers, ondernemers en politici. Dat zou net zo dom en kortzichtig zijn als het uitstellen van een tandartsbezoek bij opkomende kiespijn.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Miljarden euro’s verkwisten aan het wegstoppen van CO2 onder de Noordzee, kan dat geld niet beter naar zorg of sociale zekerheid? verscheen eerst op Wynia's Week.

Er waart een spook door de Haagse ministeries: het spook van de papieren werkelijkheid. Wie de blauwdruk van de recente visserijsanering legt op de slepende en slopende stikstof- en mestcrises, die het gehele land parten spelen, ziet dezelfde patronen. Beleidsmakers, gevangen in een dwingende juridische en bureaucratische dynamiek, sturen blind op abstracte Brusselse richtlijnen. Hoogwaardige productieketens in agrarische sectoren worden met miljarden aan belastinggeld gesaneerd. Het laat de overheid verbaasd achter als blijkt dat de fysieke realiteit zich niet laat dwingen in een Excelsheet. Zie hier het failliet van de Nederlandse transitiepolitiek.

De windillusie op de Noordzee

De rechtvaardiging voor de kaalslag in de visserijhavens klonk destijds nobel: de Noordzee moest de basis en motor worden van groene energietransitie en natuurherstel. De traditionele visserij moest er wijken voor gigantische windparken. Met € 155 miljoen uit het Europese Brexit Adjustment Reserve (BAR) werd de Nederlandse kottervloot effectief gedecimeerd. Protest van de complete visserijsector klonk aan dovemansoren.

In Wynia’s Week klonken vroegtijdig al waarschuwingen voor deze kaalslag. Zo legde de analyse Ook de visserij moet wijken voor wind-op-zee feilloos bloot hoe de gewenste windparken van toenmalig minister Rob Jetten (Klimaat en Energie) werden geprojecteerd op de ondiepe, vitale delen van de Noordzee. Uitgerekend dat waren de kraamkamers voor leven in zee en de gronden waar de kotters traditioneel hun platvis haalden. De overheid wist dat ze met haar plannen de visserijsector definitief zou verdringen, maar zette ze desondanks onverstoorbaar door.

Nu de visserijhavens van Urk tot Den Helder zijn leeggestroomd, spat de windillusie hardhandig uiteen. Door exploderende kosten voor staal en koper, gestegen rentes en een structureel overvol stroomnet (netcongestie) is het verdienmodel voor offshore windenergie volledig ingestort. Grote tenders, zoals voor het windgebied Nederwiek 1-A, trokken onlangs nul biedingen van commerciële partijen. Het subsidieloze sprookje is voorgoed voorbij.

Om de energietransitie kunstmatig enigszins te reanimeren, moet de overheid nu over de brug komen met de subsidieregeling TOMOZ en miljardenbudgetten. Bijvoorbeeld met bijna € 8 miljard voor de windgebieden IJmuiden Ver Gamma. Terwijl de economische en historische waarde van een eeuwenoude visserijketen definitief is vernietigd, bloedt de schatkist om haperende windparken overeind te houden. Wat overblijft zijn lege, streng beveiligde spookgebieden op zee. De visser mag er niet in, de energieproducent bouwt er niet.

Ecologische hypocrisie op open zee

Wat deze transitiepolitiek extra pijnlijk maakt, is dat de beloofde ecologische winst een papieren fabel blijkt te zijn. Al in 2019 werd in het artikel De Noordzee wordt bedreigd door windmolens aangetoond dat de grootschalige bouw van windturbines op zee verre van klimaatneutraal en verre van ecologisch onschuldig is. De gigantische impact op maritieme ecosystemen (dynamisch leven in alle zoute wateren op aarde) en de verborgen CO2-uitstoot bij de productie van de turbines werden door Den Haag bewust weggemoffeld.

In plaats van natuurherstel bracht de overheid industriële complexen naar de zee. Zoals beschreven in de analyse Rob Jetten offert de natuur van de Noordzee op voor het klimaat koos het kabinet destijds voor een gigantische schaalvergroting van 500 naar 1700 windturbines. Het mariene leven (= alle leven in zee) werd opgeofferd aan klimaatdoelen, terwijl de visserij met de vinger werd nagewezen en gesaneerd.

De landbouw als volgende dominosteen

Hetzelfde scenario herhaalt zich nu een-op-een op het land. Met een beroep op de Europese Habitatrichtlijn en de Nitraatrichtlijn (het verlies van de mestderogatie) heeft de overheid haar pijlen gericht op de landbouw. Ook hier regeert de vernietigingsdrang: er is maar liefst € 6,2 miljard gereserveerd voor de opkoop van de veestapel en nog eens € 7,4 miljard voor de afwaardering van landbouwgrond. In totaal dus € 13,6 miljard om gezonde en renderende agrarische bedrijven te sluiten.

Net als bij de windparken op zee zal de ‘reanimatiefase’ (= de chronologische stappen naar herstart van wat is verdwenen) onbetaalbaar blijken. Om het land juridisch van het stikstofslot te krijgen, klotsen er nog eens miljarden euro’s aan transitie- en innovatiebudgetten tegen de plinten. De overheid saneert de meest efficiënte landbouwsector ter wereld weg om aan een papieren model (Aerius) te voldoen. De economische kaalslag in toeleveringsketens, slachterijen en exportpositie neemt ze kennelijk op de koop toe.

Wat deze transitiepolitiek ronduit hypocriet maakt, is dat de Nederlandse consumptie er geen millimeter door verandert. Sinds de sanering van onze kotters eet de Nederlander geen gram minder vis. De lokaal gevangen Noordzeevis is simpelweg vervangen door geïmporteerde kweekvis uit Azië en Noorwegen (zalm).

Als het aan Den Haag ligt gaat hetzelfde gebeuren met ons vlees, onze zuivel en onze groenten. Als de Nederlandse boer verdwijnt, vullen buitenlandse producenten het gat dat achterblijft. De CO2- en stikstofuitstoot verdwijnt weliswaar uit de Nederlandse statistieken -waarmee Den Haag in Brussel goede sier kan maken -, maar de mondiale ecologische voetafdruk wordt ironisch genoeg groter. Tel uit de winst voor het klimaat. Immers, we importeren dan straks voedsel uit landen waar de milieu- en dierenwelzijnseisen vele malen lager liggen dan de strenge standaarden waaraan onze boeren en vissers zich moesten houden.

Het vrijwillig opgeven van voedselsoevereiniteit

De grootste strategische blinde vlek in het hele dossier is de voedselsoevereiniteit. In een geopolitiek instabiele wereld is het vermogen om de eigen bevolking te voeden een cruciale veiligheidspilaar. De Nederlandse overheid geeft er blijk van onze voedselproductie niet te zien als een strategisch belang, maar als een ruimtelijk probleem. En handelt daarnaar. Voedsel moet wijken voor windmolens, zonneparken en distributiecentra.

De minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), Jaimi van Essen (D66), probeert nu weliswaar met een nieuwe visie (‘Voedsel uit Zee’) en innovatiegeld het tij te keren, maar voor de honderden al gesaneerde ondernemers komt dit goedmakertje simpelweg te laat. De kennis en infrastructuur die eenmaal zijn gesloopt, komen nooit meer terug.

De visserij- en de landbouwcrisis zijn twee kanten van dezelfde medaille. Ze tonen een overheid die regeert bij de gratie van spreadsheet en angst voor de rechter, in plaats van in Brussel te knokken voor ons nationale belang.

De miljarden die al zijn uitgegeven om vissers te saneren en die nog volgen om boeren eenzelfde behandeling te laten ondergaan, worden nu gevolgd door miljarden aan subsidies voor onrendabele windparken. De miljarden die klaarliggen om de boerenstand te decimeren, zullen onvermijdelijk worden gevolgd door miljardensteun aan een dure en kwetsbare voedselimportketen.

Wie weigert te leren van de lege, stille visserijhavens, kijkt straks onherroepelijk aan tegen een leeg en zielloos platteland. Den Haag moet haar wensdenken en papieren modellen loslaten en terugkeren naar realiteitsbesef. 

IJsland kan leren van onze fouten

IJsland zei zondag 30 augustus per referendum ‘nee’ tegen toetreding tot de EU. Hoewel het land al deel uitmaakt van de Europese Economische Ruimte (EER). Wat betekent dat het toegang heeft tot de interne EU-markt en zich verplicht aan het leeuwendeel van de EU-wetgeving. Milieuwetgeving valt daar in principe ook onder, maar de Europese Habitat- en Vogelrichtlijn niet. IJsland wilde bij het sluiten van het EER-akkoord de volledige controle houden over het beheer van zijn eigen natuurlijke hulpbronnen. Vooral inzake de visserij en walvisjacht. De Europese Habitatrichtlijn – waarmee Nederland zoveel heeft te stellen – zou ook grote gevolgen hebben voor de IJslandse visserijsector en landbouw. Met de weigering tot toetreding tot de EU, maar wel onderdeel uitmakend van de EER, blijft IJsland de vruchten plukken van de interne markt met een minimale inlevering van de soevereiniteit. 

Zo onttrekt IJsland zich aan de dynamiek die lidmaatschap van de EU met zich meebrengt, en die de wil van de kiezer opoffert voor onderdanigheid aan Brussel.

Mocht IJsland ooit overwegen toch tot de EU toe te treden, dan doet het er verstandig aan goed notie te nemen van de fouten die Nederland maakt bij de omgang met de EU-wet- en regelgeving. Nederland is er al twee keer in verstrikt geraakt. Precies op die gebieden die IJsland nu buiten zijn deur houdt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nederland offert zijn voedselvoorziening op aan een falende transitiepolitiek verscheen eerst op Wynia's Week.

Aansluitstop en verdubbelde gasprijs

Met dat laatste gaat het de afgelopen vijf jaar hollend achteruit. Netbeheerder Tennet kondigde in 2021 voor het eerst een aansluitstop op het elektriciteitsnet af voor bedrijven en grootschalige wind- en zonneprojecten. Vandaag de dag staan ruim 15.000 wind- en zonneprojecten op een jarenlange wachtlijst om elektriciteit aan het net te kunnen gaan leveren. Nieuwe woonwijken moeten tot drie jaar wachten op een netaansluiting, en bedrijven tot wel tien jaar.

Tegelijkertijd verdubbelde de gasprijs voor consumenten in de afgelopen vijf jaar, en waarschuwt de Autoriteit Consument & Markt (ACM) dat huishoudens in de toekomst vier maal zoveel vaste netkosten gaan betalen voor een aardgasaansluiting.

Dit is de werkelijke energiecrisis die zich sinds 2021 voltrekt. Allerlei buitenlandse wereldleiders krijgen hier de schuld van, maar de kabinetten Rutte-3, Rutte-4 en Schoof hebben deze crisis temidden van groeiende geopolitieke spanningen eigenhandig veroorzaakt. Het kabinet-Jetten gaat zo te zien als vierde regering in vijf jaar door op deze rampzalige koers, zonder de toegezegde verbinding met de binnenlandse problemen en de buitenlandse realiteit. Over twee weken weten we meer over de Miljoenennota, maar ik vrees dat die geen rationalisering van het klimaat- en energiebeleid zal bevatten.

Vertraag klimaatmaatregelen

Integendeel. Klimaatminister Stientje van Veldhoven kondigde onlangs de zoveelste versnelling van de energietransitie aan, omdat anders de wettelijk vastgelegde klimaatdoelen van 2030 niet gehaald zouden worden. Dat horen we ook al vijf jaar, en de minister kan kennelijk niets anders bedenken dan kritiekloos nog meer belastingmiljarden in falende klimaatmaatregelen pompen. Het kabinet zou er beter aan doen om de drie grootste klimaatmaatregelen juist te vertragen, omdat die tot aan 2035 niet of nauwelijks CO₂ zullen besparen:

• Verdere elektrificatie van automobiliteit, verwarming en industrie is contraproductief, vanwege toenemende netcongestie, jarenlange wachtlijsten en afnemende leverbetrouwbaarheid van elektriciteit.
• Meer wind- en zonneparken aanleggen is zinloos zolang er 15.000 bestaande projecten jarenlang moeten wachten om aan het net te kunnen gaan leveren, en zolang we steeds vaker kampen met overschotten van wind- en zonnestroom.
• Doorgaan met gesubsidieerde houtkap en -verbranding onder het mom van CO₂-neutrale biomassa verhoogt in plaats van verlaagt de werkelijke CO₂-uitstoot in de komende 25 jaar, en veroorzaakt bovendien ontbossing en verlies van biodiversiteit.

De regeringspartijen zouden dit najaar een zorgvuldige analyse moeten maken van de kosten en baten van deze drie grote klimaatmaatregelen, en daar open en eerlijk een Kamerbreed debat over moeten aanwakkeren. Transparantie op basis van onweerlegbare welkome en onwelkome feiten is wellicht de enige en zeker de beste manier om onder de bevolking en in het parlement een meerderheid te creëren voor doelmatiger klimaat- en energiebeleid. Zeker als daarmee structureel miljarden euro’s kunnen worden vrijgemaakt voor de belangrijke maatschappelijke thema’s van vandaag.

Onderbenutting van aardgas en overbelasting van stroom

We hebben in de afgelopen 75 jaar met noeste infrastructurele arbeid twee hoogwaardige fijnmazige energienetwerken aangelegd, met ondergrondse haarvaten waarop tot 2021 elk huis en elk bedrijf in Nederland voor een redelijk bedrag vlot kon worden aangesloten. Die twee netwerken hebben brede welvaart en economische groei in binnen- en buitenland gebracht. Aardgas en elektriciteit heten van oudsher niet voor niets nutsvoorzieningen, publieke basisvoorzieningen voor het algemeen nut van alle burgers en ondernemers. In de afgelopen vijf jaar is dat begrip echter in hoog tempo uitgehold. Het einde van die uitholling is nog niet in zicht.

Het bestaande aardgasnetwerk wordt in toenemende mate onderbenut, en het bestaande stroomnetwerk wordt in toenemende mate overbelast. De kans op stroomstoringen neemt toe, nieuwe netaansluitingen moeten steeds langer wachten, en meer huishoudens gaan gebukt onder energiearmoede. De netwerkkosten voor zowel aardgas als elektriciteit rijzen de pan uit vanwege de irrationele combinatie van beleidsmatige onderbenutting enerzijds en overbelasting anderzijds. Dat is onverstandig, inefficiënt en onnodig duur voor overheden, bedrijven en burgers.

Een fijnmazig landelijk energienetwerk kun je niet in 25 jaar op- of afbouwen. Aanpassingen vergen decennia, en de regering zou de kostbare bestaande en goedwerkende nutsvoorzieningen steeds optimaal moeten blijven benutten om de kosten ervan zo laag mogelijk te houden. De huidige onderbenutting van het gasnetwerk is volkomen onnodig en ineffectief, net als de overbelasting van het stroomnetwerk.

Ons nationale elektriciteitsverbruik is al twintig jaar hetzelfde, ondanks toenemende aantallen warmtepompen en elektrische auto’s. Dat komt deels door een vlucht van bedrijven in een verslechterend industrieel klimaat. Mede daardoor is ons totale energieverbruik in de afgelopen vijf jaar met 13 procent gedaald. Dat lijkt mooi maar dat is het niet, omdat inzakkende industriële bedrijvigheid een belangrijke oorzaak is.

Rampzalige vlucht van essentiële industrieën

De materialen en producten van die industriële bedrijvigheid (staal, aluminium, cement, kunststoffen, meststoffen, voedingswaren, machines, elektronica, textiel, medicijnen) hebben we onverminderd nodig, en we worden daarvoor afhankelijker van import. De buitenlandse productie en logistiek van die import gebeurt zeker niet met minder vervuiling en CO₂-uitstoot dan in eigen land. Natuur en klimaat worden er dus niet beter van. Dat is echter wat sommige politieke partijen kennelijk bedoelen met de ‘nieuwe economie’: Iedereen in Nederland in een kantoor, met zo min mogelijk industriële en agrarische bedrijvigheid binnen de eigen landsgrenzen.  

Kantoorwerk is zeker nuttig en nodig, maar we kunnen in onze prominente buurlanden Duitsland en het Verenigd Koninkrijk met eigen ogen zien dat een overdosis daarvan geen duurzaam florerende economie oplevert. Onze grote wester- en oosterburen laten ons met het verzwakken van hun industrieën tegen wil en dank zien hoe het niet moet. Ook daarmee maakt het kabinet-Jetten echter geen verbinding. De minderheidscoalitie blijkt als het om klimaat en energie gaat vooral bezig met zichzelf, en met het zoeken naar politieke verbinding binnen de Haagse stolp.

Verminderde meeropbrengsten

Kamer en kabinet lijken daarbij te vergeten dat de verbinding met de mensen en bedrijven in binnen- en buitenland veel belangrijker is dan met de medepolitici op het Binnenhof. Dat geldt in elk geval voor het ontsporende klimaat- en energiebeleid, getuige de recente Pavlov-reactie van minister Van Veldhoven om de energietransitie voor de zoveelste keer te versnellen. De wereldwijde CO₂-uitstoot blijft intussen al decennia lang gestaag doorgroeien met meer dan een procent per jaar. Toenemende netcongestie, stroomtekorten en energiearmoede bedreigen onze welvaart en economie. Desondanks blijft onze regering tegen de klippen op doordrammen met ondoelmatige elektrificatie, windmolens, zonneparken en biomassa.

We besteden al meer dan tien jaar miljarden euro’s aan deze grote klimaatmaatregelen, waarvan iedereen inmiddels kan zien dat ze – conform de wet van verminderde meeropbrengst – steeds minder effect sorteren. Het enige dat de verantwoordelijke minister daarop kan bedenken is om nog meer miljarden uit te geven, met steeds minder CO₂-besparing per uitgegeven euro. Er is helaas weinig meer over van de spreekwoordelijke Nederlandse zuinigheid en nuchterheid, met een gezonde hang naar waarde voor je goeie geld. Geen enkele burger en ondernemer blijft bakken met geld uitgeven aan iets dat al jarenlang steeds minder resultaat oplevert.

Er is ondanks alle belastingmiljarden geen energietransitie

Onze regering blijft dat helaas wel doen. Niemand wordt vandaag beter beschermd tegen de risico’s van klimaatverandering dan tien jaar geleden, integendeel. We luiden elk jaar meer noodklokken over extreem weer, hete zomers en zeespiegelstijging. Politici en journalisten blijven proberen ons daarmee bang te maken, en blijven hameren op meer zinloze windmolens en zonnepanelen die steeds vaker moeten worden afgeschakeld vanwege stroomoverschotten en netcongestie. Ze bereiken er voor de bevolking en de democratie die ze dienen niets meer mee.

Ons landelijke energieverbruik blijft intussen voor ruim 80 procent uit fossiele brandstoffen en houtstook komen, ondanks de snelle daling van het verbruik in de afgelopen vijf jaar. Het is een compleet mysterie waarom Kamer en kabinet belastingbetalende burgers en bedrijven zo in de kou laten zitten met het blindelings voortzetten van het huidige klimaatbeleid. Het is een even groot mysterie waarom de verantwoordelijke politici zoveel moeite hebben om in nog altijd één van de rijkste landen ter wereld consensus te bereiken over een rijksbegroting, waarin met gerationaliseerd klimaat- en energiebeleid miljarden euro’s ruimte kan zitten.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Stop de onderbenutting van het aardgasnetwerk en de overbelasting van het stroomnetwerk verscheen eerst op Wynia's Week.

De bedoeling is om elke discussie over zo’n vonnis buiten de orde te verklaren. Wie kan er met goed fatsoen tegen het handhaven van onze wetten zijn, in de democratische rechtstaat Nederland? Hele volksstammen en veel te veel politici trappen hier in.

Raad van State stelt Nederlandse regelgeving buiten werking

Wat in feite gebeurt: keer op keer vernietigt de Raad van State vergunningen die keurig in overeenstemming met onze wetgeving zijn afgegeven, verwerpt de regelgeving op dat punt, en zet er haar eigen regels voor in de plaats. Zo is Nederland aan het beruchte vogelpoepje gekomen, de ridicule 0,005 mol (0,07 gram) stikstof als ondergrens voor de vergunningsplicht.

De Raad van State doet dat onder het aanroepen van het onwetenschappelijke voorzorgsbeginsel en hun interpretatie van de EU Habitatrichtlijn.

In Nederland mogen rechters wetten niet toetsen aan de Nederlandse Grondwet, maar ze beroepen zich aan de lopende band – ook bij migratie bijvoorbeeld – op internationale verdragen en EU-richtlijnen om Nederlandse regelgeving buiten werking te stellen. We hebben dat gezien in het PAS-vonnis uit 2019, waarmee de hele stikstofcrisis begon, waarna de Raad van State de stikstoffuik alleen maar verder dichttrok met hun verwerping van de Bouw- en Sloopvrijstelling in 2023 en het verbod op intern salderen (in de voortoets) in 2024, dat in 2026 nog bredere werking kreeg.

De Raad van State ontleent dat mandaat aan het feit dat EU-recht boven Nederlands recht gaat. Dat we die autonomie als land ooit hebben weggeven aan Europa, en in zekere zin zelfs aan de Verenigde Naties, is een veel breder probleem dan alleen de stikstofwaanzin waar we nu in zitten. Maar nu kijken we alleen in detail hoe dat werkt met het intern salderen, dat de Raad in december 2024 heeft verboden (althans in de voortoets van een project).

Intern salderen houdt in, dat je de stikstofuitstoot van bijvoorbeeld een nieuwe stal met koeien mag wegstrepen tegen de stikstofuitstoot van de oude stal waar je al een vergunning voor had. Als de nieuwe stal minder uitstoot dan de oude, is het netto effect op de natuur positief en hoefde je geen nieuwe vergunning aan te vragen. Dit wegstrepen was onderdeel van een vrij simpele, eerste beoordeling van de milieu-effecten van een project, de zogeheten voortoets.

Waarom mag intern salderen niet meer?

Als een project om wat voor reden dan ook niet door de voortoets komt, kan het pas een vergunning krijgen na een ‘passende beoordeling’, een langdurige procedure waarin allerlei milieuadviesbureaus peperdure rituele dansen gaan doen om aan te tonen dat het project toch geen kwaad kan.

Waarom mag van de Raad van State intern salderen in de voortoets niet meer? Omdat een Ierse milieuclub in 2023 in verzet ging tegen een beslissing van een Ierse rechter om, na slechts een voortoets, een waterzuiveringsinstallatie van een nieuwe woonwijk toe te laten bij een natuurgebied.

Als een nationale rechter twijfelt over de interpretatie van de EU Habitatrichtlijn, waaronder zulke kwesties vallen, stelt zo’n rechter ‘prejudiciële vragen’ aan het Europese Hof van Justitie in Luxemburg.

Byzantijnse omslachtigheid

Dus de Ierse rechter vroeg hier: mag je volgens de Habitatrichtlijn (artikel 6, lid 3) in de voortoets meerekenen, dat het rioolwater van die woonwijk gezuiverd wordt voordat het geloosd wordt in een rivier in dat natuurgebied, zodat het ‘op voorhand’ uitgesloten is dat dit kwaad kan?

Het antwoord van het Europese Hof is van een byzantijnse omslachtigheid waar elk normaal mens migraine van krijgt, en om volstrekt onduidelijke redenen introduceren ze een onderscheid tussen twee soorten schadebeperkende maatregelen: maatregelen die standaard aanwezig zijn in zo’n project en maatregelen die zijn aangebracht specifiek met de intentie om het schadelijke effect op dat ene natuurgebied in kwestie te verminderen. Standaard maatregelen – het rioolwater van elke woonwijk gaat naar een waterzuiveringsinstallatie – mogen wel meetellen in de voortoets, maar extra maatregelen niet, die moeten een passende beoordeling krijgen.

Hoe de Raad van State hier uit afleidt dat we in Nederland stikstof helemaal niet meer intern mogen salderen in de voortoets is me een raadsel, maar dat laat ik me graag door een echte jurist uitleggen.

Nieuw recht

Maar dit is hoe zulke dingen gaan: een nationale rechter creëert nieuw recht op basis van een antwoord van het Europese Hof op prejudiciële vragen. Over zo’n kwestie wordt dus geen rechtszaak gevoerd bij het Hof, de tegenpartij wordt niet gehoord, advocaten kunnen geen argumenten inbrengen, het is niet meer dan de vrijzwevende mening van die club rechters in Luxemburg.

Maar de consequenties kunnen enorm zijn. Ook de Raad van State heeft in 2019 prejudiciële vragen gesteld over de interpretatie van artikel 6, lid 3 in verband met het PAS-systeem om stikstofvergunningen te verlenen, en zag in de antwoorden reden genoeg om het PAS te verwerpen en het land in deze stikstofcrisis te storten.

Toetsing is al gebeurd

De oplossing voor deze juridische wildgroei is even radicaal als simpel: het moet de rechter in de Grondwet verboden worden om Nederlandse wet- en regelgeving te toetsen aan EU-richtlijnen en internationale verdragen. Rechters moeten concrete gevallen beoordelen op grond van de relevante Nederlandse wetten en regels, punt.

Dan mag de Raad van State dus geen prejudiciële vragen meer stellen aan het Europese Hof van Justitie om aan Nederlandse regelgeving te gaan morrelen of die zelfs geheel buiten werking te stellen. Nederlandse wetgeving moet in principe aan die EU-richtlijnen en internationale verdragen voldoen, zeker. Maar die toetsing is al dubbel en dwars gebeurd voor een wetsvoorstel wet wordt. Elk wetsvoorstel moet langs de afdeling Advisering van de Raad van State voor het naar de Tweede Kamer gaat. Die debatteren dan over deze wet, waarbij dat advies wordt meegenomen. Als de Tweede Kamer instemt, gaat het nog naar de Eerste Kamer. Die toetst opnieuw of alles formeel klopt. Dat is nota bene het bestaansrecht van de Eerste Kamer. Dan pas wordt een wetsvoorstel een wet, en daarmee moet de kous voor de Nederlandse rechter af zijn.

Is Nederland daarmee immuun geworden voor Europees recht, dat in principe boven het Nederlands recht gaat zolang we EU-lid zijn? Welnee. Burgers en bedrijven kunnen nu naar het Europese Hof van Justitie stappen als ze denken dat ze in Nederland geen eerlijke kans kregen om hun recht te halen, en dat blijft zo na deze wijziging van de Grondwet. Als de Raad van State het PAS en de Bouw- en Sloopvrijstelling en het intern salderen in stand hadden gelaten, omdat ze met hun tengels van de Nederlandse wet af moeten blijven, dan had serieprocedeerder Johan Vollenbroek naar het Europese Hof van Justitie moeten stappen.

Logische volgorde

Hoe dan ook, als de Nederlandse rechter zich voortaan gewoon aan het Nederlandse recht moet houden, brengt dat tenminste enig gezond verstand terug in de rechtspleging. Een procespartij die dan van mening is, dat de Nederlandse wet strijdig is met het Europese recht, stapt naar het Europese Hof en dan mogen die wat vinden van de Nederlandse wet (dat duurt jaren, wat ook mooi meegenomen is). Dat is de logische volgorde, niet andersom: dat Nederlandse rechters al bij voorbaat Nederlandse regelgeving saboteren omdat ze aannemen dat het Europese Hof, als zo’n zaak er ooit komt, die Nederlandse regelgeving zal afkeuren.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Les van de stikstofcrisis: Hoog tijd dat Nederlandse rechters zich weer aan de Nederlandse wet houden verscheen eerst op Wynia's Week.

In de anderhalf jaar dat Femke Wiersma voor BBB minister van Landbouw (en dus van stikstof) was, was het haar eerste missie, zo zegt ze, om de veel strengere Nederlandse stikstofnormen meer op de Duitse of de Deense te laten lijken en af te stappen van modelwerkelijkheden en in plaats daarvan ‘de werkelijke staat van de natuur’ tot uitgangspunt te maken. Ze betreurt het nog steeds dat de PVV het kabinet-Schoof binnen een jaar heeft laten vallen, omdat er met die partij in het kabinet een beter stikstofbeleid mogelijk was geweest, als het kabinet er langer had kunnen zitten.

De almachtige Raad van State

Wiersma en Jaspers verbazen zich samen over de rol die rechters, maar in het bijzonder de Raad van State – zowel bestuursrechter als kabinetsadviseur – in het stikstofbeleid toebedacht hebben gekregen. Wiersma brengt in herinnering dat het kabinet-Schoof waar ze zelf deel van uitmaakte als voorwaarde vooraf stelde dat de Raad van State het er mee eens (want ‘juridisch houdbaar’) moest zijn. Jaspers kan er niet over uit dat politici hun beleid zozeer door adviseurs en juristen laten bepalen.

Of Wiersma nog toekomst ziet voor haar partij, de BBB, vraagt Jaspers. Wiersma: ‘Ik denk dat die vanzelf weer komt. Wij bouwen verder, maar het is waar: mensen houden niet van gedoe.’ Maar ze denkt dat BBB terugkomt: ‘Want wij zijn de partij van de regio én van het gezond verstand. We gaan moedig voorwaarts.’

Deze video van WWTV is er ook als podcast.

Arnout Jaspers is natuurkundige, wetenschapsjournalist en columnist van Wynia’s Week en schrijver van bestsellers: ‘De Stikstoffuik’, ‘De Klimaatoptimist’, ‘Weg Met Ons’ en nu dus ‘De Stikstoffuik 2.0’

Wynia’s Week is er 156 keer per jaar, vaak met video’s en podcasts. Alles van Wynia’s Week is vrij toegankelijk. Dat wordt mogelijk gemaakt door de duizenden donateurs. Doet u al mee? Hartelijk dank!

Het bericht ‘De Hollandse obsessie met stikstof is het probleem. Die obsessie bestaat nergens anders’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Daar zullen zij met instemming van het VN Klimaatbureau een nieuw wereldwijd klimaatdoel lanceren: een elektrificatie van minimaal 35% in 2035 (‘35 by 35’). Dat wil zeggen dat in de komende 9 jaar het aandeel van elektrische energie in het totale wereldwijde eindenergieverbruik zal moeten stijgen van de huidige 20% naar minstens 35%, een toename van maar liefst 75%.

EU voert de troepen aan

Ook de Europese Commissie heeft zich met volle overtuiging achter het ambitieuze elektrificatiestreven van de COP31 co-voorzitters opgesteld. Voorzitter Ursula von der Leyen heeft al vol trots aangekondigd dat Europa het eerste ‘electro-powered’ continent in de wereld zal worden. Ook aan het tweede front zal de EU de troepen gaan aanvoeren.

Von der Leyen deed haar opmerkelijke uitspraak bij de recente presentatie van het EU ‘Electrification Action Plan’ waarin de Europese Commissie haar elektrificatie-strategie voor de komende decennia uit de doeken doet, inclusief kwantitatieve elektrificatiedoelen. Als het aan de Commissie ligt moet de elektrificatie in de EU worden verhoogd van de huidige 23% naar 32% in 2030 en naar 46% in 2040. In 2035 zou dat uitkomen op bijna 38%, ruim boven de voorgestelde 35% van de COP31 co-voorzitters en geheel passend bij de leiderschapsambities van Von der Leyen.

Over het waarom van de ’35 by 35’ gaf co-voorzitter Murat Kurum, de Turkse minister van Milieu, Verstedelijking en Klimaatverandering, in een recent interview met de online klimaatkrant Carbon Brief desgevraagd een even verhelderend als gênant antwoord. Wat blijkt? Voor de 35% in 2035 is gekozen om de ‘anderhalve graad uit het Akkoord van Parijs overeind te houden’.

Voor alle duidelijkheid, het in 2015 gesloten en door vrijwel alle landen ondertekende Akkoord van Parijs bepaalt dat de opwarming van de aarde vergeleken met de pre-industriële periode beperkt moet blijven tot ruim onder de ‘twee graden’ Celsius en, als het even kan, tot ‘anderhalve graad’. De ondergrens van ‘anderhalve graad’ ligt aan de basis van het radicale klimaatdoel om de netto CO2-uitstoot uiterlijk in 2050 terug te brengen naar nul.

Volstrekt kansloos

Zou de Turkse klimaatminister werkelijk niet weten dat de ‘anderhalve graad’ inmiddels een gepasseerd station is en al jaren geleden door de gevestigde klimaatwetenschap is afgeschreven? En heeft hij ook gemist dat de secretaris-generaal van de VN, de Portugese sociaal-democraat Antonio Guterres, vorig jaar november aan de vooravond van de vorige VN klimaatconferentie in Brazilië de ‘anderhalve graad’ met pijn in het hart officieel heeft doodverklaard?

Het heeft er alle schijn van dat de co-voorzitters van de COP31 de ‘anderhalve graad’ langs de omweg van elektrificatie weer tot leven willen wekken en daarin van harte worden gesteund door de Europese Commissie. Maar die vlieger gaat niet op. Het voorgestelde wereldwijde elektrificatiedoel van ’35 by 35’ is volstrekt kansloos. Michael Liebreich, de gezaghebbende Britse energieanalist en initiatiefnemer van de ‘elektrificatieladder’ – een hiërarchisch overzicht van elektrificatietoepassingen – heeft daar direct na de aankondiging van de ’35 by 35’ al op gewezen (‘mathematisch onbereikbaar’).

Elektrificatie

Dat de ’35 by 35’ bij voorbaat kansloos zou zijn, is niet direct duidelijk want op het eerste gezicht lijkt een elektrificatie van 35% in 2035 (of 46% in 2040) niet buitensporig ambitieus. Per slot van rekening is 35% nog ver verwijderd van 100%. Maar dat is gezichtsbedrog en heeft te maken met de definitie van de graad van elektrificatie en het feit dat elektrische energie efficiënter is dan fossiele energie.

De graad van elektrificatie, kortweg elektrificatie, wordt gedefinieerd als het quotiënt van het eindverbruik van elektrische energie (de teller) en het totale eindenergieverbruik (de noemer), gewoonlijk uitgedrukt als percentage. Het totale eindenergieverbruik omvat alle energie (elektrische energie, fossiele energie, aardwarmte etc.) die aan de voordeur, bedrijfspoort en benzinepomp wordt aangeboden en afgeleverd.

De sector die verreweg het makkelijkst valt te elektrificeren is het wegvervoer. Op dit moment is het wereldwijde wegvervoer nagenoeg geheel aangewezen op fossiele brandstoffen en goed voor tussen de 15 en 18% van de wereldwijde CO2-uitstoot. In de EU ligt dat percentage hoger, op ruim 22%. De potentiële klimaatwinst van elektrificatie is dan ook groot. Elektrische voertuigen zijn zo goed als uitontwikkeld en klaar voor grootschalige invoering. Als de ’35 by 35’ ergens zou kunnen slagen dan is het wel in het wegvervoer.

Wat betekent nu een elektrificatie van 35% in 2035 voor het tempo van de vervanging van fossiele voertuigen door elektrische voertuigen? Het antwoord op die vraag is cruciaal want dat bepaalt de uitvoerbaarheid van het ’35 by 35’-doel.

Elektrificatie en het aantal elektrische voertuigen

Het verband tussen elektrificatie en aantal elektrische voertuigen is te zien in onderstaande grafiek (met dank aan Michael Liebreich). Op de verticale as staat de elektrificatie in het wegvervoer (het percentage elektrisch energieverbruik van het totale energieverbruik in het wegvervoer) op een schaal van nul (alles fossiel) tot 100% (alles elektrisch). Op de horizontale as staat het aantal elektrische voertuigen als percentage van het totaal aantal elektrische en fossiele voertuigen eveneens op een schaal van 0 tot 100%.

Voor de berekening zijn we uitgegaan van een voertuigenpark bestaande uit twee soorten: volledig elektrisch en volledig fossiel. De energie-efficiëntie van een elektrisch voertuig hebben we gesteld op 90% en dat van een een fossiel voertuig op 20%. Verder hebben we aangenomen dat de omvang van het wegtransport vanaf nu tot 2050 gelijk blijft.

Elektrificatie loopt altijd achter

Elektrificatie is geen simpele rechte lijn die loopt van 0 (alles fossiel) naar 100% (alles elektrisch) maar een kromme lijn die daaronder ligt. De kromming wordt bepaald door het verschil in energie-efficiency tussen fossiele en elektrische voertuigen. Bij gelijke efficiency zouden we een rechte lijn krijgen, de gestippelde lijn in bovenstaande grafiek. In dat geval neemt de teller in de definitie van de elektrificatie recht evenredig toe met het aantal elektrische voertuigen en blijft de noemer gelijk omdat het totale eindenergieverbruik hetzelfde blijft.

Bij vervanging van fossiele voertuigen door energie-efficiëntere elektrische voertuigen neemt het totale eindenergieverbruik af. De teller neemt nog steeds recht evenredig toe maar de noemer neemt nu recht evenredig af. Het quotiënt van twee lineaire functies is een niet-lineaire functie, de kromme blauwe lijn in bovenstaande grafiek. Met het gevolg dat elektrificatie altijd achterloopt bij het aantal elektrische voertuigen. Bijvoorbeeld, voor het aangenomen verschil in energie-efficiency van een factor 4,5 is de elektrificatie van een voertuigenpark dat voor de helft bestaat uit elektrische voertuigen slechts 18%.

Mathematisch onbereikbaar

De grafiek laat zien dat voor de elektrificatie van 35% in 2035 ruim 70% van het voertuigenpark moet zijn geëlektrificeerd (het oranje balletje). Op dit moment maken volledig elektrische voertuigen 3,5% uit van het wereldwijde voertuigenpark. Dat betekent dat het aantal elektrische voertuigen over een periode van 9 jaar moet toenemen met 67,3 (70,8 – 3,5) procentpunten en dus het aantal fossiele voertuigen navenant moet afnemen. Dat komt overeen met een jaarlijkse lineaire afname van fossiele voertuigen van 7,5 (67,3/9) procentpunten.

Stel dat, om wat voor reden dan ook, er op een bepaald moment een totale ban op de productie van nieuwe fossiele voertuigen wordt ingevoerd. Dan duurt het op zijn minst 20 jaar voordat alle bestaande fossiele voertuigen door natuurlijke afvloeiing van de weg zijn verdwenen en vervangen door elektrische voertuigen. Uitgaande van 3,5% elektrische voertuigen in het wagenpark bij het begin van de ban, komt die natuurlijke afvloeiing neer op een lineaire afname van 4,8 procentpunten per jaar (100 – 3,5)/20. Dat is aanzienlijk lager dan de voor elektrificatie vereiste afvloeiing van 7,5 procentpunten per jaar. Een totale ban is dus bij lange na niet voldoende om het ’35 by 35’-doel te halen, met recht ‘mathematisch onbereikbaar’.

Ruimteverwarming

De norm van een 35% elektrificatie in 2035 komt dus neer op niet alleen een onmiddellijk ingaande ban op de wereldwijde productie van fossiele voertuigen, maar daar bovenop ook nog eens een wereldwijde, verplichte jaarlijkse vervanging van een aanzienlijk deel van de nog rijdende fossiele voertuigen door elektrische voertuigen. Zoiets kun je achter een bureau in een ivoren toren bedenken maar maakt in de echte wereld geen schijn van kans. Zelfs niet in het klimaatkoplopende continent Europa met zijn omvangrijke automobielsector.

Eenzelfde verhaal geldt voor de elektrificatie van ruimteverwarming door middel van elektrische warmtepompen. Wereldwijd is de ruimteverwarming voor 88% fossiel en verantwoordelijk voor rond de 10% van de wereldwijde CO2-uitstoot. In Europa is de ruimteverwarming rond de 80 tot 85% fossiel en ligt het aandeel van ruimteverwarming in de CO2-uitstoot in de buurt van 13%. Ook hier is het potentieel voor elektrificatie groot.

Weinig realistisch

Ruimteverwarming met behulp van warmtepompen is door de bank genomen 4 maal zo energie-efficiënt als met traditionele fossiele verwarmingsinstallaties. Uitgaande van de ’35 by 35’-norm moeten in 2035 elektrische warmtepompen voorzien in ruim 68% van de totale wereldbehoefte aan ruimteverwarming. Het aandeel elektrische warmtepompen in de totale ruimteverwarming zal dus moeten toenemen met 6,2 procentpunten per jaar (68-12)/9. Ook hier komt dat neer op een per direct ingaand verbod op de wereldwijde verkoop van alle fossiele verwarmingsinstallaties en een jaarlijkse verplichte vervanging van een deel van de fossiele verwarmingsinstallaties. Evenmin een weinig realistische maatregel.

De conclusie is onontkoombaar: een wereldwijde elektrificatie van 35% in 2035 is te hoog gegrepen, zelfs in de sectoren die er zich het best voor lenen (wegvervoer en ruimteverwarming). De ’35 by 35’ is een interessant gedachte-experiment maar heeft verder geen enkele realiteitswaarde.

Om alle misverstand te voorkomen: een verschuiving van de focus in het klimaatbeleid van mitigatie naar elektrificatie die de COP31 co-voorzitters voorstaan is op zichzelf geen slecht idee. Beide staan voor hetzelfde doel: het op termijn terugdringen van de CO2-uitstoot. Het verschil zit hem in het perspectief: ‘top down’ of ‘bottom up’.

Minder ideologie

Mitigatie is een ‘top down’-benadering die uitgaat van mooi klinkende en ambitieuze doelen in een verre toekomst (bijvoorbeeld de ‘anderhalve graad’ en de daarvan afgeleide netto-nul uitstoot in 2050) die vervolgens naar het hier en nu moeten worden vertaald. Elektrificatie is meer een ‘bottom up’-aanpak die uitgaat van concrete en praktisch realiseerbare maatregelen in het hier en nu en die direct uitgerold kunnen worden. De voorwaarde is dan wel dat de elektrificatiedoelen niet ondergeschikt worden gemaakt aan wereldvreemde en onhaalbare mitigatiedoelen.

En dat is nou precies waar het aan schort bij de recente elektrificatie-voorstellen van de COP31 co-voorzitters en van de Europese Commissie. Maar daar valt met een beetje goede politieke wil alles aan te doen: wat minder ideologie en wat meer pragmatisme.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Waarom het elektrificatiedoel van 35 procent in 2030 onhaalbaar is verscheen eerst op Wynia's Week.

‘Na het enorme succes van De Stikstoffuik in het voorjaar van 2023 heb ik serieus gedacht dat dit het soort boek was dat zichzelf overbodig kan maken. Kort daarop viel het kabinet-Rutte IV, primair over migratie, maar de stagnatie op het onderwerp stikstof speelde mee.

‘Het heeft er even op geleken dat de politiek deze kritiek op het heersende stikstofnarratief, die insloeg als een bom, breed tot zich door laten zou laten dringen. Politici hebben in de Tweede Kamer met het boek staan zwaaien naar stikstofminister Christianne van der Wal. Uiteraard zouden GroenLinks, PvdA en D66 niet voor rede vatbaar zijn, maar CDA en VVD hadden in die demissionaire periode een groot verschil kunnen maken. Ze hadden met BBB en andere partijen een meerderheid kunnen smeden om het beleid radicaal om te gooien. Dan waren we uit de stikstoffuik ontsnapt en had het boek kunnen worden bijgezet in het archief. Daar is niets van terecht gekomen, dus helaas heeft De Stikstoffuik nog niets van zijn urgentie verloren.’

Maar het kabinet-Schoof wilde toch wel het roer omgooien op stikstof?

‘De BBB-bewindslieden hebben dat geprobeerd, maar door alle obstructie, ook van partijen binnen de eigen coalitie, is er toen weinig tot niets bereikt. CDA en VVD hebben zich zowel in het kabinet-Schoof als nu in het kabinet-Jetten qua stikstof opgesteld als de handtas van D66. Het stikstofbeleid is in wezen al drie kabinetten lang D66-beleid. Met het plan van Van Essen breekt voor Nederland de volgende Groundhog Day aan: opnieuw worden aan de landbouw onmogelijke eisen gesteld die moeten leiden tot een drastische krimp van de sector. En waarvoor: om een stel snippers stikstofovergevoelige wensnatuur van Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer in stand te houden. Die dragen trouwens niets bij aan de biodiversiteit van Europa als geheel.

‘De ruggengraatloze middenpartijen CDA en VVD schijnen nog altijd niet te beseffen welke enorme maatschappelijke en economische schade dit aanricht. Die geloven – of ze doen alsof – in het sprookje van D66 en PRO dat je de landbouw een nieuw, ‘biologisch’ verdienmodel kan opdringen met lagere productie en hogere productiekosten, omdat de burger graag 20 procent meer betaalt voor voedsel van eigen grond. Wat kan daar nou mis mee gaan, als die Nederlandse waar in het schap van de supermarkt naast goedkope import uit onze EU-buurlanden ligt?’

We gaan het zo meteen over De Stikstoffuik 2.0 hebben, maar eerst: hoe kijk je terug op die periode na de eerste publicatie?

‘Het is maar weinig wetenschapsjournalisten gegeven om zo’n hype te veroorzaken. Sterker nog, ik denk dat dit in Nederland nooit eerder gebeurd is. Vlak na m’n eerste tv-optreden, bij WNL op Zondag, begonnen de bestellingen voor het boek binnen te stromen bij uitgeverij Blauwburgwal, en die moest in de weken daarna alle zeilen bijzetten om de honderden bestellingen per dag te verwerken. De Stikstoffuik schoot naar de toppositie op de Nederlandse bestsellerslijst en bleef daar weken staan, een unicum voor zo’n non-fictieboek.

‘Daaruit bleek hoe enorm de behoefte was aan een kritisch, maar wetenschappelijk onderbouwd verhaal over de zogenaamde “stikstofcrisis”, een verhaal dat je in de gevestigde media (NOS, NRC, Volkskrant, Trouw, Follow the Money, enz.) nooit te lezen kreeg. De journalistiek ligt op milieu en klimaat namelijk al decennia in de ideologische houdgreep van groen en links.

‘Toen die media door het succes van De Stikstoffuik niet meer om het boek heen konden, was hun reactie voorspelbaar: ze produceerden lange stukken waarin critici alle ruimte kregen om het boek neer te sabelen en de auteur verdacht te maken, terwijl mij niets gevraagd werd. Niet één van deze media die tekeergingen tegen het boek hebben me om een interview gevraagd of aan wederhoor gedaan. Een ingezonden stuk waarin ik in ging op de kritiek in de Volkskrant, werd door hun opinieredactie geweigerd. Sommige “betere boekhandels” verbanden het boek uit hun schappen en weigerden zelfs het voor klanten te bestellen.

‘Ik was door m’n ervaringen met klimaatjournalistiek en het staatsconformisme in de coronaperiode al niet erg onder de indruk van de mogelijkheid tot een open debat over zulke controversiële kwesties, maar ik had de ideologische verkramping van de reguliere, zogenaamd gezaghebbende media nog onderschat. Het is een vrij schokkend brevet van onvermogen voor de Nederlandse “kwaliteitsjournalistiek”.

‘En dan ben je ineens een bekende Nederlander, althans voor even, met alle gebruikelijke bijverschijnselen: vreemden die voor je deur staan omdat ze met je over stikstof willen praten. Uitgenodigd worden door ‘dansleraar’ Willem Engel voor zijn wappiecongres omdat die denkt dat je dan ook wel op zijn complottrein zult springen. Van alle haat en onzinnige verdachtmakingen op X en facebook lig ik geen seconde wakker – zodra ik in Thailand, waar ik tegenwoordig woon, mijn laptop dichtklap, zijn dat maar pixels op een scherm. Serieus te nemen bedreigingen zijn er ook niet geweest.

‘Pijnlijk vond ik wel alle mensen die mij belden omdat ze persoonlijk geraakt werden door deze stikstofwaanzin: veelal boeren die in de clinch lagen met de provincie of anderszins vreesden voor hun bedrijf. Die hoopten dat ik ze nuttige adviezen of zelfs hulp bij rechtszaken kon geven, maar als journalist kun je niet meer doen dan stukken of een boek schrijven, en dat had ik al gedaan. Daarna is het toch echt aan de politiek, en aan rechters, advocaten en bestuurders.’

En daarom is er nu De Stikstoffuik 2.0. Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen beide versies?

‘Alles wat in de originele versie stond, staat ook in versie 2.0, maar waar nodig met geactualiseerde gegevens. Het is de basiskennis die je nodig hebt om zelf mee te kunnen denken en praten over stikstof in Nederland. Aan die basis is in wezen niets veranderd, noch aan het feit dat het Nederlandse stikstofbeleid op essentiële onderdelen niet wetenschappelijk onderbouwd is. Het wordt dan ook nog steeds nergens in Europa nagevolgd.

‘Maar in de drie jaar daarna is er politiek en juridisch op het gebied van stikstof van alles gebeurd. Er kwamen nieuwe rapporten uit van TNO, onafhankelijke denktanks en van bevlogen individuen die deze waanzin niet langer aan konden zien. Het is veelzeggend dat dit vaak gepensioneerde ecologen zijn: wie nog een carrière aan de universiteit of bij de overheid ambieert, moet zich niet tegen het heersende stikstofnarratief aan bemoeien. Binnenskamers zijn zulke zaken bespreekbaar, maar naar buiten toe moet het front gesloten blijven.

‘Dat zet ik in versie 2.0 allemaal in context, en geef er duiding aan. Daarom is het boek anderhalf maal zo dik geworden. De politiek heeft de afgelopen drie jaar vooral machteloos gesparteld in de stikstoffuik. Veel belangrijker is, dat rechters – dat wil zeggen: de Raad van State en de rechtbank in Den Haag – de ene na de andere uitspraak gedaan hebben die de stikstoffuik alleen maar strakker hebben aangetrokken.

‘Waar het op neerkomt, is dat rechters milieuclubs als Greenpeace en MOB van Johan Vollenbroek alle gelegenheid hebben gegeven om hun agenda door te drukken. Het is onbegrijpelijk hoe de politiek zich hier zonder slag of stoot aan onderwerpt, onder aanheffen van de mantra dat nieuw beleid ‘juridisch houdbaar’ moet zijn. Politici durven op stikstof, milieu en klimaat bijna niks meer te doen uit angst dat de rechter weer njet zegt, waarna Groundhog Day opnieuw begint.’

Welk voortschrijdend inzicht heb je zelf ontleend aan de reacties en kritiek op de eerste versie van De Stikstoffuik?

‘Ten eerste dat het boek inhoudelijk staat als een huis. Daar was ik bij publicatie uiteraard redelijk zeker van, maar als een legertje ideologisch gedreven tegenstanders allemaal tevergeefs proberen het onderuit te halen is dat een vrij straffe vorm van peer-review.

‘Wel ben ik met wijsheid achteraf steeds kritischer geworden op de Nederlandse rechter. In versie 1.0 vond ik de PAS-uitspraak van de Raad van State in 2019, waar alle ellende mee begon, nog te rechtvaardigen, omdat het PAS een systeem was om stikstofrechten uit te geven met een hypotheek op de toekomst. Ik noemde het PAS daarom ‘sjoemelsoftware’. Die term gebruik ik nu niet meer. Ik denk nu dat de Raad van State toen al het gezond verstand en het belang van Nederland had moeten laten prevaleren.

‘Daarna zijn rechters op dit onderwerp steeds meer farizeeërs geworden, die onder het aanroepen van het voorzorgsbeginsel, de Europese Habitatrichtlijn en andere internationale verdragen het belang van Nederland compleet uit het oog verliezen. Politici zouden eens ruggengraat moeten tonen door zich uit te spreken tegen dit activisme van de Raad van State en de rechtbank in Den Haag (die de Urgenda en Greenpeace zaken doet). Dat is een enorm taboe, weet ik, van een vonnis mag je als politicus zogenaamd niks vinden, maar dat taboe moet overboord. Uiteindelijk is een vonnis ook maar een mening.’

Heb je een radicalere overtuiging gekregen als het gaat om stikstof?

‘Ja, dat we frontaal de confrontatie met de Europese Commissie aan moeten gaan en tientallen Natura2000-gebieden hun status moeten ontnemen. Daar is geen legale procedure voor, maar er zijn legio voorbeelden van Europese regels die in Brussel soepel worden aangepast of genegeerd zodra een lidstaat echt dwars gaat liggen.

‘We hebben als Nederland een enorme fout gemaakt door rond de eeuwwisseling een stuk of honderd stikstofovergevoelige snippers natuur die Natura2000-status te geven. Het gaat nu vaak over piekbelasters: de 500 of 3000 boerenbedrijven die door hun stikstofdepositie het meest schadelijk zouden zijn voor die gebiedjes. Ik draai de zaak om: die snippers wensnatuur zijn ecologische piekbelasters, want ze veroorzaken een enorme maatschappelijke schade die in geen verhouding staat tot hun natuurwaarde. Een lapje “herstellend hoogveen” zo groot als een tennisbaan kan 25 kilometer in de omtrek bedrijven failliet laten gaan en alle culturele of sportieve evenementen onmogelijk maken. Terwijl veel mensen nog steeds geloven dat dit stikstofbeleid nodig is om de Veluwe of de Waddenzee van de ondergang te redden.

‘Je kunt plannen maken totdat je 1 mol weegt om de pijn van de stikstofwaanzin anders te verdelen of te verzachten, maar de kern van de zaak blijft dat die snippers wensnatuur in een dichtbevolkt, geïndustrialiseerd en hoogproductief landbouwland nauwelijks te handhaven zijn. Daarom moeten we van die ecologische piekbelasters af.’

Arnout Jaspers’ nieuwe boek De Stikstoffuik 2.0. De giftige coalitie van politici, rechters en eco-drammers (176 pagina’s, € 21,50) is in iedere (online) boekhandel te koop – en uiteraard ook bij Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Arnout Jaspers over zijn nieuwe boek De Stikstoffuik 2.0: ‘Stop met het heilig verklaren van willekeurige stukjes wensnatuur’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Gelukkig komt de EU in beweging. Ik schreef onlangs al dat de Europese Commissie alle lidstaten vroeg om vóór 10 augustus te komen met ideeën voor een beter evenwicht tussen economische, sociale en natuur-doelen. Die 10 augustus is gepasseerd, maar lidstaat Nederland heeft geen enkele suggestie gedaan. Onze PRO/D66-ambtenaren zijn kennelijk wel comfortabel met hun enorme macht.

Tweede signaal

Gelukkig kwam dit jaar nog een belangrijk tweede signaal dat Europa het anders en beter wil doen. Het Europese Hof van Justitie wordt minder extreem. Het gaat dan om drie thema’s die zo vaak conflicten hebben veroorzaakt tussen mens, economie en natuur:

1. Europa verbood tot nog toe het opzettelijk jagen en neerschieten van vogels. Maar is die term ‘opzettelijk’ ook van toepassing wanneer een boom wordt gekapt om een heel andere reden die niets met jacht heeft te maken?
2. Mag er een redelijke balans komen tussen vrijheid van mensen en natuur? We accepteren toch ook het houden van huiskatten hoewel een kat wel eens een vogel vangt?
3. Als een snelweg of een nieuwe woonwijk natuur aantast – kan het anders? – mag er dan goedkeuring komen wanneer vogels, planten en dieren op een andere locatie ter compensatie méér ruimte krijgen?

Daarover heeft het Europese Hof op 26 februari een bevrijdende uitspraak gedaan. Gangmaker bij het Europese Hof was ook in deze zaak de Duitse juriste Juliane Kokott, hoogleraar aan de Universiteit van Sankt Gallen (Zwitserland) en een van de twaalf officiële advocaten-generaal die voor de EU optreden bij het Europese Hof.

Haar eerste grote milieuzaak uit 2020 ging over een Zweedse onderneming die een bos beheerde. Het Zweedse gerechtshof had het kappen van bomen verboden vanwege risico voor vogels. Kokott zag het als eerste bij het hof anders: het doel van de kap was niet het opzettelijk verstoren van de vogels, maar het gezond houden van een natuurgebied. Het hof sprak zich toen nog niet uit over wat ‘opzettelijk’ inhoudt, maar Kokott ging door.

Even tussendoor: deze zomer is dit onderwerp tragisch actueel geworden dankzij de vele aangestoken bosbranden. Brandgevaar neemt toe wanneer omgevallen bomen moeten blijven liggen en onderhoud aan brandgangen wordt gezien als aantasting van de natuur.

Kokott deed vorig jaar een tweede poging in een zaak uit Estland. Toen zei ze onder meer: ‘De verbodsbepalingen van de EU-vogelrichtlijn gelden voor alle Europese vogels, dus ook soorten die bijna overal worden aangetroffen. Dan kan moeilijk worden beweerd dat de mogelijke aantasting van deze soorten veel voorkomende vogels door moderne samenlevingen niet wordt aanvaard. Het is juist algemeen bekend dat deze soorten vogels aanzienlijk worden aangetast door de meest uiteenlopende menselijke activiteiten, zoals bouw en wegverkeer. Denk ook aan de verliezen veroorzaakt door huiskatten en landbouw.’

Ruimte voor evenwicht

Daarna kwam Kokott met een bijdrage in een zaak van een Oostenrijkse milieugroep die de aanleg van een snelweg wilde blokkeren. Driemaal bleek scheepsrecht: op 26 februari 2026 ging het Europese Hof in veel opzichten met haar mee. Juristen zullen nog lang deze belangrijke uitspraak analyseren – zie nu al bijvoorbeeld deze bijdrage van Alice Whittaker – maar ook een niet-jurist kan zien dat er met deze uitspraak meer ruimte is gekomen voor een beter evenwicht tussen mensen, economie en natuur.

Onze duizenden milieuambtenaren bij rijk en provincies moeten dus op herscholing. Superbelangrijk is ook dat compensatie elders voor een mogelijke beschadiging aan de natuur mogelijk gaat worden binnen artikel 6:3 van de Europese Habitatrichtlijn. Het lijkt nu ook niet meer nodig om voor een enkele vleermuis of ransuil noodmaatregelen te nemen. En de Europese Commissie heeft toegezegd om zelf aan het werk te gaan met nieuwe voorstellen van lidstaten voor een beter evenwicht van doelen op economisch, sociaal en natuurgebied (gelukkig is Nederland met de weigering om mee te denken een uitzondering).

Kortzichtig en gevaarlijk

In plaats van urgente herscholing graven de Nederlandse milieuambtenaren zich dieper in. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) kwam in april met het rapport Werken aan transformatie. Een handelingsrepertoire in ontwikkeling bij het Rijk voor opgaven in de leefomgeving. Vijftien keer staat daarin het woord ‘weerstand’, want dat is de term die het PBL graag gebruikt voor iedereen die nog afwijkt van de milieuambtenaren. Een griezelige uitdrukking die doet denken aan de leninistische variant van het marxisme. De voorhoede, zo leert Lenin, is niet geïnteresseerd in samenwerken en consensus, maar in het overwinnen van weerstand.

Het is kortzichtig en gevaarlijk van het PBL om alle geluiden van buiten te zien als vijandige weerstand. Waarom niet de universiteiten van Luik en Augsburg gevolgd en professor Kokott respectvol een Wagenings eredoctoraat aangeboden, en daarbij en passant vertrouwelijk haar advies gevraagd over de deze maand actueel lopende procedure om een nieuwe Nederlandse advocaat-generaal voor te dragen? De eigenmachtige Nederlandse milieuambtenaren hebben op het terrein van natuurbeleid een veel te grote broek aangetrokken en zouden van Kokott veel kunnen leren.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht De EU wordt eindelijk verstandiger over natuur en milieu, maar het kortzichtige Nederland graaft zich steeds dieper in verscheen eerst op Wynia's Week.

Het Greentech Festival in Berlijn bekroonde uitvinder Jeremiah Thoronka voor zijn groene-energieapparatuur in Sierra Leone. Noch hij, noch de jury van het festival beantwoordde daarbij enige vragen. Hoewel de jongeman al eerder bij UNESCO en in het Vaticaan zijn opwachting had gemaakt, weet niemand in de wetenschappelijke wereld iets af van wat zijn baanbrekende innovatie wordt genoemd. Als deze slimme jongeman niet al bestond, had een romanschrijver hem kunnen bedenken.

Gekleed in een zwart-wit gestreepte tuniek betrad Jeremiah Thoronka (23) op 14 juni 2023 het podium op Berlijns voormalige luchthaven Tegel, tijdens het daar gehouden Greentech Festival. Als uitvinder van een revolutionaire energiecentrale kwam hij zijn prijs in ontvangst nemen, een gouden kubus met zijn naam erop.

Dat was niet de eerste keer dat hij gelauwerd werd. De jongeman uit Sierra Leone had toen al diverse onderscheidingen op zijn naam staan, waaronder de 100.000 dollar van de Global Students Award. Ook had hij op het podium gestaan bij de Climate Overshoot Commission en bij de UNESCO, en in mei 2022 was hij in Rome op bezoek geweest bij paus Franciscus.

‘Deze prijs getuigt van de kracht van collectieve actie en toewijding aan duurzaamheid en klimaatbescherming,’ schreef Thoronka later op Facebook. ‘Deze reis is nog lang niet voorbij.’

‘Gratis elektriciteit’

In het persbericht van het Greentech Festival over de prijsuitreiking werd de beslissing om Thoronka de Green Award toe te kennen als volgt toegelicht: ‘Jeremiah was 17 toen hij een speciaal apparaat uitvond dat de trillingen van voetgangers en verkeer op drukke straten opvangt en omzet in elektriciteit. Met slechts twee centrales levert zijn startup, Optim Energy, nu in gemeenschappen in zijn thuisland Sierra Leone gratis elektriciteit aan verschillende scholen en huishoudens.’

Op de website van ‘The Index Project’, waar een video over Thoronka te zien is, vinden we iets gedetailleerdere informatie: ‘With just two devices, this start-up solution provided free electricity to 150 households comprising around 1500 citizens, as well as 15 schools where more than 9000 students attend.’ In de video vertelt Thoronka over zijn achtergrond in een arm gezin, hij bespreekt het energietekort in Sierra Leone en doet uitspraken als: ‘Toegang tot energie is een mensenrecht.’ Met geen woord rept hij over details inzake zijn twee energiecentrales.

Hier doemen de vragen en problemen op, niet eens zozeer met betrekking tot Thoronka zelf, maar vooral ten aanzien van de organisatoren van het festival in Berlijn, met name de juryleden. En daarnaast vragen over alle mensen die de man uit Sierra Leone in een paar jaar tijd beroemd hebben gemaakt.

Want bij het toestel dat op de Greentech-website wordt omschreven als een ‘speciaal apparaat dat trillingen opvangt en omzet in elektriciteit’ gaat het om een piëzo-elektrische constructie. Piëzo-elektriciteit, ook wel bekend als het piëzo-elektrische effect, is al meer dan 140 jaar bekend. In 1880 ontdekten de broers Jacques en Pierre Curie dat bepaalde kristallen elektrische ladingen genereren wanneer ze worden samengedrukt.

Technische toepassingen van het piëzo-elektrische effect bestaan al tientallen jaren. Om redenen die straks aan bod komen, worden ze echter niet gebruikt voor het opwekken van elektriciteit voor huishoudens.

De eerdergenoemde website, die gewag maakt van Thoronka’s bedrijf Optim Energy, bevestigt expliciet dat de twee installaties in Sierra Leone kleine piëzo-elektrische energiecentrales zijn. Allereerst roept dit de vraag op wat die nieuwe uitvinding eigenlijk precies inhoudt waarvoor Thoronka de Berlijnse prijs en andere onderscheidingen heeft ontvangen. Maar dat is niet het enige wat onduidelijk blijft. Noch deze website, noch de website van het Greentech Festival laat ook maar iets los over de exacte locatie van de twee installaties, of over hun elektrisch vermogen. Er is geen foto, geen verklarende grafiek of enige andere technische informatie.

Geen technische uitleg

Bij nader onderzoek naar uitvinder Thoronka en Optim Energy doet zich een opmerkelijk fenomeen voor: hoewel er talloze foto’s en informatie te vinden zijn over zijn optredens over de hele wereld, is bijna al dit materiaal afkomstig van de pr-afdelingen van de organisaties die hem hadden uitgenodigd – UNESCO, het Clean Growth Leadership Network, het Greentech Festival – of anders komt het van Thoronka’s eigen Facebookpagina. Volgens de website van de Global Teachers Prize is Thoronka een United Nations Academic Impact Millennium Fellow en tevens een van de ‘Top 100 Young African Conservation Leaders’ van het WWF. Maar hijzelf, noch zijn innovatie worden genoemd in wetenschappelijke publicaties. Belangrijker nog – hierover later meer – is dat hij onbekend lijkt te zijn binnen de groep wetenschappers die al jaren onderzoek doet naar piëzo-elektriciteit.

Wie is Jeremiah Thoronka? Laten we het, voordat we die vraag beantwoorden, eerst even hebben over het Greentech Festival, de locatie waar Thoronka’s optreden in Duitsland in juni 2023 plaatsvond. Hier begint ook ons onderzoek naar deze in de professionele wereld onbekende uitvinder.

Het Greentech Festival, of kortweg GTF, omschrijft zichzelf als ‘Europa’s grootste duurzaamheidsfestival’. Het is een initiatief uit 2018 van Formule 1-coureur Nico Rosberg, Marco Voigt, oprichter van koeriersbedrijf Pin AG, en ondernemer en consultant Sven Krüger. Het staatsbedrijf Deutsche Bahn sloot zich later aan als aandeelhouder. GTF beschrijft zichzelf als een ‘platform voor bedrijfsleven, politiek en maatschappij’. Het Duitse ministerie van Economische Zaken en Energie, dat het festival via zijn website promoot, omschrijft het evenement als ‘een mix van een conferentie, een tentoonstelling en diverse attracties die groene en duurzame ontwikkelingen tastbaar en beleefbaar maken’.

De Duitse minister Robert Habeck hield dat jaar een toespraak op het festival en Jennifer Morgan, destijds Greenpeace-medewerker, maar daarna staatssecretaris bij Buitenlandse Zaken, was aanwezig om een prijs uit te reiken. Organisator Greentech Show streeft ernaar de jaarlijkse bijeenkomst van ondernemers, politici en ngo’s als internationaal merk te vestigen. Spin-off evenementen van GTF vinden nu ook plaats in Singapore en Los Angeles. GTF richt zich niet op grote aantallen bezoekers: voor een all-inclusive pas voor drie dagen betaal je 1.664,81 euro, terwijl een tweedaagse pas nog steeds 474,81 euro kost. Specifieke informatie verkrijgen over prijswinnaar Jeremiah Thoronka bleek echter iets lastiger dan je zou verwachten bij zo’n prestigieus politiek en economisch evenement.

Bij het persbericht, waarin, zoals hierboven vermeld, Thoronka als uitvinder wordt genoemd, zetten we al vraagtekens toen bleek dat werd verwezen naar een technologie die al decennia in gebruik is. Het feit dat onderzoek geen technische data over de twee systemen in Sierra Leone opleverde, wakkerde onze nieuwsgierigheid alleen maar verder aan.

Maar het gaat vooral om een technisch probleem: als Thoronka’s beweringen ook maar enigszins kloppen – dat hij met twee van zulke systemen vijftienhonderd mensen en vijftien scholen van elektriciteit zou kunnen voorzien – dan zou hij een ontdekking hebben gedaan die het hele vakgebied van de piëzo-elektriciteit volledig op zijn kop zet. Dit roept op zijn beurt de vraag op waarom geen enkele expert en geen enkel wetenschappelijk artikel zich hierover heeft uitgelaten.

Geen antwoord op vragen

Voor persvragen aan de GTF zijn twee adressen beschikbaar. Op een e-mail naar een woordvoerder kwam een automatisch antwoord terug: ze was op het festival en slechts beperkt bereikbaar. Maar ook het bureau Krug Media bekommert zich om nieuwsgierige journalisten. Christian Krug, voormalig hoofdredacteur van het tijdschrift Stern en nu werkzaam in de pr, belooft vragen zo snel mogelijk te beantwoorden. Maar er kwam alleen een e-mailtje van een medewerkster, met daarin een link naar de website ‘The Index Project’. De medewerkster denkt dat de werking van Thoronka’s apparaat daar ‘duidelijk beschreven’ staat.

Dit kan alleen maar betekenen dat ze de website nog niet goed heeft bekeken. Anders had ze wel gemerkt dat de video daarin over Thoronka het piëzo-elektrische effect alleen in algemene termen beschrijft, net als Wikipedia en relevante leerboeken. Maar de video geeft, zoals gezegd, absoluut geen informatie over de locatie, de grootte of de prestaties van de twee centrales.

We stuurden ook vragen naar Thoronka zelf. Omdat er geen website is voor zijn vermeende bedrijf, Optim Energy, en er geen andere contactgegevens van de bereisde jongeman te vinden waren, stuurden we de vragen via Facebook. Om een lang verhaal kort te maken: de uitvinder heeft niet gereageerd.

We hebben ook een aantal vragen gesteld aan WWF-manager en jurylid Sebastian Tripp. Ten eerste citeert het GTF diens expliciete loftuitingen aan het adres van Thoronka. Ten tweede is er in zekere zin een verband tussen die twee, doordat Thoronka, zoals gezegd, een van de honderd belangrijkste ambassadeurs van het WWF in Afrika is. We wilden van Tripp weten of hij de elektrische installaties in Sierra Leone zelf had gezien (of dat andere juryleden die hadden geïnspecteerd); en anders of de 23-jarige genomineerde technische documentatie had ingediend. Tripp beantwoordde de vraag zelf niet, maar verwees deze door naar Nils Hollmichel, hoofd onderzoek en politiek van het festival. Hollmichel schrijft:

‘In de categorie Jongeren van de GREEN AWARDS zijn we specifiek op zoek naar jongeren die bijdragen aan milieubescherming, zowel door hun eerdere prestaties als door hun potentieel. Het is voor ons bijzonder belangrijk dat de persoon in kwestie een rolmodel kan zijn en jongeren kan inspireren om zich te verdiepen in milieutechnologieën en milieubescherming. We hebben Jeremiahs bedrijf niet persoonlijk bezocht. Tijdens onze juryzitting met 55 leden werd Jeremiah via een videogesprek geïnterviewd over zowel nieuwe als bestaande projecten.’

Onze vraag of de jury specifiek om technische gegevens over de systemen van Thoronka heeft gevraagd en of zij iemand met expertise op dit gebied hebben geraadpleegd om te beoordelen of een vermeende levering van piëzo-elektriciteit aan 1500 huishoudens en 9000 leerlingen überhaupt mogelijk was, blijft onbeantwoord.

Lage opbrengst en heel duur

En dit brengt ons bij het eerdergenoemde technische probleem. Er bestaan geen piëzo-elektrische centrales voor de stroomvoorziening van huizen en scholen, en dat is niet zonder reden. De compressie van kristallen genereert namelijk slechts op zeer kleine schaal elektrische ladingen. De ‘energieopwekking’ waar elektrotechnici het daarbij over hebben, bedraagt doorgaans slechts een paar milliwatt.

Daarom heeft piëzo-elektriciteit een interessant, maar relatief beperkt toepassingsgebied, met name in drukmeting en -detectie. Bij zulke metingen dient de opgewekte lading als signaal dat kan worden omgezet in een meetwaarde. Zo is bijvoorbeeld in inkjetprinters de spuitmonddrukregeling gebaseerd op piëzo-elektriciteit, net als de injectietechnologie in sommige verbrandingsmotoren.

Veel mensen kennen deze technologie waarschijnlijk van piëzo-elektrische aanstekers, die een kleine elektrische impuls afgeven wanneer ze worden ingedrukt. In de geneeskunde genereren kleine piëzo-elektrische elementen in het lichaam via beweging de stroom voor pacemakers – in feite laden ze de batterij van de pacemaker op met de eigen energie van de patiënt. Piëzo-elektriciteit wordt vaak daar gebruikt waar geen grote hoeveelheden energie hoeven te worden opgewekt – in de regeltechniek en in zelfvoorzienende kleine systemen.

Duurste kilowatturen ter wereld

Naast deze toepassingen zijn er ook een aantal speelse: bijvoorbeeld hardloopschoenen met een klein piëzo-elektrisch element aan de achterkant van de zool dat bij elke stap een ledlampje laat oplichten. Ook die vereisen echter meestal een kleine batterij ter versterking.

Een vrij grote piëzo-elektrische installatie is te zien in Bird Street in Londen. Die bestaat uit een veld van ongeveer 20 vierkante meter, opgebouwd uit tegels die doorbuigen onder het gewicht van voetgangers en zo elektrische ladingen opwekken. De opgewekte elektriciteit wordt gebruikt om kunstmatige vogelgeluiden af te spelen, een kleine reeks ledlampjes te laten oplichten op basis van de voetgangerfrequentie en bewegingsgegevens te verzamelen. De installatie zou niet eens één huishouden van stroom kunnen voorzien, zelfs niet een enkele televisie of koelkast.

Installaties zoals die in Bird Street zijn bedoeld om voorbijgangers langer op een bepaalde plek te houden; ze zijn er voor de lol. Volgens Pavegen, de fabrikant van de piëzo-tegels, zou zo’n installatie, als die in Londen over de hele lengte van Oxford Street geplaatst werd, 3,2 kilowattuur per dag opwekken.

Het bedrijf laat de kosten wijselijk onvermeld. Het zouden namelijk de duurste kilowatturen ter wereld zijn – een uitzonderlijk kostbare oplossing. Aan de hand van de berekeningen van Pavegen kunnen we voor de grap wel schatten hoe groot een piëzo-systeem zou moeten zijn om elektriciteit te leveren aan 1.500 mensen en 15 scholen met 9.000 leerlingen. Zelfs bij een heel bescheiden hoeveelheid per persoon zouden er miljoenen uitgegeven moeten worden.

Wat zeggen de deskundigen?

Hoe beoordelen deskundigen de bewering dat twee piëzo-systemen ergens in Sierra Leone duizenden mensen van elektriciteit voorzien?

‘Zeer onwaarschijnlijk’, zegt Michael Beckmann, hoogleraar Energieprocestechniek aan de Technische Universiteit Dresden, in reactie op onze vraag. ‘De energieopbrengst van deze apparaten is erg laag. Ik ken ze vooral van drukmetingen.’ Theoretisch zou het natuurlijk mogelijk zijn om huishoudens van stroom te voorzien met zeer grote systemen. ‘Maar de inspanning zou niet in verhouding staan tot het resultaat – vooral omdat piëzo-elementen na verloop van tijd slijten.’

We legden de kwestie ook voor aan professor Rüdiger Ballas, vice-decaan van de Wilhelm Büchner Hogeschool in Darmstadt. Ballas is een van de specialisten op het gebied van piëzo-toepassingen.

‘Piëzo-elektriciteit vindt zijn toepassing in kleine systemen waar slechts kleine hoeveelheden energie nodig zijn,’ zegt Ballas. Systemen die de trillingen van voetgangers en voertuigen gebruiken om honderdvijftig huishoudens met vijftienhonderd mensen en vijftien scholen van stroom te voorzien? ‘Dat beschouw ik als utopisch. Ik zie er in de praktijk absoluut geen mogelijkheden toe,’ concludeert de wetenschapper. Het gaat namelijk niet alleen om het simpelweg aftappen van kleine elektrische ladingen. Die zou je eerst ook heel ingewikkeld moeten zien op te slaan, om daarna een constante stroom te genereren, want zonder constante stroom kan geen enkel elektrisch apparaat werken. ‘En dat,’ zegt Ballas, ‘kan niemand zich op zo’n grote schaal veroorloven.’ Zelfs kleine, industrieel geproduceerde piëzo-plaatjes van slechts enkele centimeters lang en breed kosten al honderden dollars.

Om op basis hiervan zinvolle energievoorzieningssystemen te bouwen, zegt de professor, ‘had hij de prestaties van het materiaal onvoorstelbaar moeten verbeteren. Maar dan zou hij ook bekend zijn in de piëzo-community.’ De naam Jeremiah Thoronka zegt hem echter niets. Al met al concludeert de wetenschapper dat de man, om te bereiken wat hij zegt te hebben bereikt, ‘wel een tovenaar moet zijn’.

Blijkbaar heeft niemand in de jury van Greentech zich afgevraagd waarom iemand in het arme Sierra Leone zou vertrouwen op een methode voor elektriciteitsvoorziening die zeer hoge technische kosten combineert met een minimale energieopbrengst. Het betrouwbaar leveren van elektriciteit aan honderden huishoudens en duizenden studenten met behulp van piëzo-elektriciteit zou ongeveer net zo efficiënt en verstandig zijn als proberen granietblokken te vormen met een nagelvijl. Dit roept ook vragen op over het bedrijfsmodel van Thoronka’s vermeende startup, Optim Energy. Volgens het Greentech Festival geeft hij de elektriciteit gratis weg aan de gelukkige ontvangers.

Hoe het begon

Hoe is Jeremiah Thoronka überhaupt op het internationale podium terechtgekomen? Zijn grote doorbraak kwam op 10 november 2021, toen hij de Global Students Prize van 100.000 dollar won – voor dezelfde piëzo-systemen die in 2023 ook een prijs wonnen op het festival in Duitsland. Thoronka studeerde destijds aan de Durham University in Engeland.

De Australische acteur Hugh Jackman, die hem als winnaar aankondigde, sprak zoals gebruikelijk bij dergelijke gelegenheden een paar woorden – een enigszins vaag, enthousiast compliment zonder in detail te treden: ‘Je hebt een enorm verschil gemaakt voor je gemeenschap en ver daarbuiten.’ Verschillende Britse media berichtten vervolgens over de winnaar. Maar slechts één prominent mediabericht uit de periode vóór de eerste prijsuitreiking vermeldt Thoronka en zijn opmerkelijke systemen in Sierra Leone: een artikel van de Brits-Nederlandse freelance journalist Isabelle Gerretsen voor de BBC op 27 juli 2021: ‘How pedestrians are lighting homes in Sierra Leone.’

Uit de tekst blijkt niet of Gerretsen Thoronka in Sierra Leone heeft ontmoet, en of ze de installaties daadwerkelijk heeft gezien. Haar tekst geeft er geen beschrijving van, en er zit ook geen foto van de installatie bij. Het artikel is geïllustreerd met een foto van een avondstraatbeeld dat zich ergens in West-Afrika zou kunnen afspelen. Op een vraag van ons over haar bronnen kwam geen antwoord. Gezien haar formulering lijkt het onwaarschijnlijk dat ze de twee kleine energiecentrales daadwerkelijk heeft bezocht. Zo stelt ze bijvoorbeeld dat de piëzo-elementen zich ‘onder het asfalt’ bevinden. Maar daar zouden ze de kinetische energie onmogelijk kunnen absorberen.

Optim Energy ran a successful pilot programme in Thoronka’s local area, Kuntoluh,’ schrijft Gerretsen. ‘Using two devices, the start-up was able to provide power free-of-charge to 150 households, made up of 1,500 people, and 15 schools, with over 9,000 students. The community was incredibly receptive to Thoronka’s solution and were happy to switch their dirty power supply for a cleaner, more efficient option.’

Haar link leidt hier naar de pagina van de Commonwealth Youth Award: volgens informatie op die pagina won Thoronka de regionale prijs voor Afrika voor zijn energieproductie ‘met een betaalbare en schone innovatieve methode’, die niet verder wordt toegelicht. Het blijft onduidelijk waarom Gerretsen de verleden tijd heeft gekozen voor haar tekst. Zou het kunnen dat de regionale Commonwealth-prijs en dit BBC-rapport de oorsprong vormen van het hele Jeremiah Thoronka-fenomeen?

Nog een Afrikaans wonderkind

De klimaat- en duurzaamheidssector wordt al langere tijd bekritiseerd door journalisten en activisten omdat die de sector te wit en westers vinden. Een onbaatzuchtige jonge producent van schone energie uit West-Afrika – dit verhaal over de zwarte prins uit groene sferen doet het zo goed, dat velen het liever niet dood willen checken. Dat zegt vooral iets over het milieu dat zo’n uitvinder onvoorwaardelijk accepteert.

Het verlangen naar zo’n figuur bleek ook in 2022 uit een in Duitsland inmiddels legendarische journaaluitzending over een Zimbabwaanse techwonderkind dat zogenaamd een televisie had uitgevonden die zelf energie opwekte. Deze uitvinding liep al bij voorbaat stuk op schoolboekenkennis van de natuurkunde. Dat geldt niet voor de energiecentrales van Thoronka, want die zouden zeker realiseerbaar zijn als iemand bereid was exorbitante bedragen neer te tellen voor een energieopbrengst die met alle andere technologieën voor een fractie van die kosten kan worden behaald.

Niets van geleerd

In elk geval lijken onze vragen aan het Greentech Festival niet te hebben geleid tot pogingen van managers of juryleden in Berlijn om achteraf bewijs te vinden voor het bestaan van Thoronka’s piëzo-energiecentrales. De organisatie vraagt zich ook nog altijd niet af waarom het bedrijf Optim Energy niet eens een eigen website heeft, ondanks Thoronka’s bewering dat het bedrijf tegen 2030 ‘honderdduizend mensen’ in Sierra Leone wil bereiken – wat ‘bereiken’ in deze context ook moge betekenen. Een waarnemer op afstand zou zich ook kunnen afvragen hoe Thoronka erin slaagt een startup te runnen naast zijn onvermoeibare optredens in het razendsnelle, om zichzelf rondwervelende, wereldwijde duurzaamheid-en-klimaatcircus. Maar misschien heet het product van zijn eenmansbedrijf gewoon: Jeremiah Thoronka. In dat geval is hij inderdaad briljant. En slimmer dan tientallen kleine en grote spelers in de groene energiesector bij elkaar.

Nog een hoax

Onder de prijswinnaars van het Greentech Festival bevond zich ook Johan Rockström, mededirecteur van het Potsdam Institute for Climate Impact Research, die in Berlijn werd geëerd voor zijn levenswerk. Hij ontving de prijs uit handen van staatssecretaris Jennifer Lee Morgan.

Rockström verwierf in 2019 bekendheid bij een breder publiek toen hij in een interview met de Tagesspiegel beweerde: ‘Elke biefstuk bevat 70 liter ruwe olie.’ Het feit dat met deze vermeende energiekosten van bijna 30 euro, elke supermarkt verlies zou lijden op de verkoop van biefstuk, bleef aanvankelijk onopgemerkt door de redactie. Evenmin herkende die in eerste instantie Rockströms kleurrijke reeks andere onjuiste beweringen over vleesconsumptie in Duitsland. Toen een journalist zijn bizarre cijfers nader onderzocht, trok hij zijn woorden in.

In datzelfde jaar citeerde The Guardian Rockströms uitspraak dat het met een wereldwijde temperatuurstijging van 4 graden ‘moeilijk voor te stellen was hoe we een miljard mensen, of zelfs de helft daarvan, zouden kunnen voeden’.

Deze uitspraak, waarin Rockström de klimaatgerelateerde dood van miljarden mensen voorspelde, diende voor veel radicale klimaatactivisten, zoals die van Extinction Rebellion, als wetenschappelijk bewijs voor een wereldwijde noodsituatie. Toen auteur Michael Shellenberger (‘Apocalypse, Never’) Rockström vroeg hoe hij tot deze bewering was gekomen, antwoordde die dat het kennelijk een misverstand bij The Guardian was: hij had het niet over een miljard gehad, maar over ‘acht miljard, of misschien maar de helft daarvan’. Pas door Shellenbergers vraag merkte hij dat hij verkeerd geciteerd was. In zijn boek wijst Shellenberger erop dat er absoluut geen bewijs is voor de dreigende klimaatgerelateerde hongersnood van vier miljard mensen.

Rockströms wilde beweringen hebben blijkbaar de oeuvreprijs niet in de weg gestaan. Hij opereert niet op hetzelfde niveau als Thoronka, maar het is wel vergelijkbaar. Beide figuren spelen een belangrijke rol in de arena van wereldredders, waar de geld- en aandachtseconomie op elkaar botsen. Het systeem heeft ze allebei nodig om te blijven functioneren. Wat het absoluut niet nodig heeft, integendeel zelfs, is een elektrotechnisch ingenieur in de jury.

Om met Jeremiah Thoronka te spreken: de reis is nog lang niet voorbij.

*Alexander Wendt is freelance auteur. Dit artikel is eerder verschenen op het Duitse nieuwsblog Tichy’s Einblick.

Vertaling en bewerking: Willy Hemelrijk.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht ‘Gratis groene energie voor Afrika’: hoe een nep-uitvinder uit Sierra Leone de wereld veroverde, zonder dat iemand iets durfde te checken verscheen eerst op Wynia's Week.