Zodra in Nederland de spanning rond onderwerpen als migratie, integratie en de islam oploopt roepen politici en journalisten graag het spookbeeld op van de terugkeer van het fascisme. ‘Sobibor begon in het Vondelpark’ galmde senator Boris Dittrich van D66 tijdens de behandeling in de Eerste Kamer van de migratiewetten van het kabinet-Schoof. Van het gebruik van woorden als ‘remigratie’ in de Tweede Kamer tot verkiezingswinst voor migratie-kritische partijen als PVV en FVD (of zelfs JA21 en BBB): steeds horen we waarschuwingen over de terugkeer van ‘de jaren dertig’. Een korte blik op juist die periode van de geschiedenis leert dat de kans dat fascisten in Nederland de macht gaan grijpen nihil is.

De eeuwige terugkeer van het fascisme

‘De manier waarop Wilders moslims neerzet, lijkt sterk op Goebbels’ hetze tegen Joden’ schreef migratiehistoricus Leo Lucassen in 2025 in een opiniestuk in Trouw. Veel verder is de jaren dertig metafoor niet op te rekken. ChristenUnie leider Mirjam Bikker zou volgens partijgenoot Leen van Dijke ‘meehuilen met de bruine wolven in het bos’, omdat ze een bescheiden koerswijziging nastreefde op het gebied van gezinshereniging.

‘Fascisme begint in de stembus’ waarschuwt Rosan Smits, adjunct-hoofdredacteur van De Correspondent, in een interview met Het Parool. Smits schreef het paniekerige boek Dit is fascisme met de strekking dat het fascisme ‘helemaal’ terug is in Nederland: ‘Wilders volgt al jaren de welbekende strategie van intimidatie, polarisatie en ontmenselijking, om zo de witte Nederlander te mobiliseren tegen een vermeende vijand.’ Smits baseert zich op oud-AIVD medewerker Jelle Postma, frequent te gast in NPO-talkshows, die beweert dat een internationaal netwerk van conservatieve en extreemrechtse groeperingen de democratie ondermijnt – al valt op de zorgvuldigheid van zijn onderzoekswerk het nodige aan te merken.

Commentatoren verklaren de vermeende terugkeer van het fascisme – in zijn populistische vermomming – vaak uit het bestaan van irrationele angsten over immigranten en de islam. Volgens historicus Maarten van Rossem zijn zorgen over immigratie het kiesvolk aangepraat door achtereenvolgens VVD-er Frits Bolkestein, LPF-voorman Pim Fortuyn en PVV-leider Geert Wilders. Waarschuwingen van Wilders en anderen voor de ideologische en demografische invloed van de islam in Nederland vergeleek Van Rossem recent nog met de jaren dertig: ‘Moslimhaat is het nieuwe antisemitisme.’

Hebben deze alarmisten gelijk? In zijn standaardwerk uit 2004, The Anatomy of Fascism, zet de Amerikaanse historicus Robert O. Paxton de buitengewone omstandigheden uiteen waaronder in de jaren twintig en dertig van de 20^ste eeuw Benito Mussolini en Adolf Hitler opkwamen: verlies en vernedering als resultaat van de Eerste Wereldoorlog, massawerkloosheid, een klimaat van straatgeweld en rancune, angst onder de bovenlaag voor een communistische machtsovername en een democratische staat in diepe crisis.

Mussolini, Hitler en Mussert

De beslissende factor bij het aan de macht komen van Mussolini en Hitler was volgens Paxton dat een traditioneel-conservatieve elite (vanuit een mengeling van angst en eigenbelang) een gelegenheidscoalitie met hen aanging. Uiteindelijk stelde de koning van Italië in 1922 Mussolini aan als minister-president en besloot de Duitse rijkspresident Von Hindenburg in 1933 dat Hitler rijkskanselier mocht worden. Eenmaal in die posities gebracht voerden deze leiders snel dwangwetten en noodtoestanden in, waarna ze als dictators regeerden maar tegelijk de economische belangen van de bovenklasse beschermden.

In Nederland riep de Nationaalsocialistische Beweging (NSB) juist veel weerzin op bij de maatschappelijke bovenlaag: NSB-leider Anton Mussert werd ontslagen als rijksambtenaar en de katholieke kerk distantieerde zich er openlijk van. Pas toen Nazi-Duitsland Nederland militair bezette kreeg Mussert van de Duitsers een bijrolletje op het toneel.

In Nederland ontbreken condities voor fascisme

Laten we de omstandigheden die Paxton beschrijft als voedingsbodem voor fascisme eens nalopen. De democratische staat bevindt zich in Nederland, alle onvrede ten spijt, niet in een diepe legitimiteitscrisis. In Nederland bestaat momenteel geen massawerkloosheid of economische ontworteling zoals in de jaren ’30 toen de NSB opkwam. De kans is gering dat Nederland in NAVO- of EU-verband rechtstreeks in oorlog raakt (bijvoorbeeld met Rusland) en die oorlog vervolgens smadelijk verliest.

Er bestaat in Nederland momenteel geen fascistische partij die het legitieme gezag uitdaagt en tegelijk aankondigt, zoals Goebbels ooit deed, verkiezingen alleen te gebruiken om de democratie af te kunnen schaffen. De PVV is een haperend eenmansvehikel rond Wilders. Het FVD is weliswaar grofgebekt en minacht het parlement maar houdt zich onledig met zomerkampen en maaltijdboxen. Nederland kent geen georganiseerd straatgeweld door en tussen politiek georganiseerde groepen. Spanningen rond AZC’s koken soms over maar kleine (extreemrechtse) Defend-groeperingen zijn ongeorganiseerd en niet aan een politieke partij verbonden.

Bestaat er dan geen internationale vloedgolf richting fascisme, met in het westen Donald Trump en Victor Orban, die op Den Haag afkomt? Orban is recent door de Hongaarse kiezer weggestemd – dat was Mussolini niet overkomen. Paxton zelf zei recent tegen de New York Times dat binnen de MAGA-beweging weliswaar trekken van beginnend fascisme waarneembaar zijn maar dat Trumps macht wel gebaseerd is op de stembus en niet op dwang.

Geen conservatieve elite meer

Maar al zou een aantal van de bovengenoemde verschijnselen hier deels optreden: Nederland kent geen nationalistisch-conservatieve elite meer. De bestuurlijke klasse in de instituties, de publieke sector en de culturele sector gruwt van alles wat naar conservatief denken neigt. Zouden instituties als de Eerste Kamer, de Raad van State of koning Willem-Alexander, zelfs in extremere omstandigheden, meehelpen een extreemrechtse politicus aan de macht te brengen?

De alarmisten wijzen graag naar de VVD, die door tweemaal samen te werken met Wilders de deur voor het polderfascisme open zou hebben gezet. Maar de VVD is én niet conservatief én niet nationalistisch. Het is vooral een principeloze machtspartij die zich de afgelopen jaren aan bestuursfuncties vastklampte door op terreinen als klimaat, Europa, stikstof, de Spreidingswet en excuses voor de Trans-Atlantische slavernij met D66 mee te bewegen. En men moet mentale gymnastiek bedrijven om in loze kreten van VVD-Kamerleden als Bente Becker (‘keihard aanpakken!’) een potentiële nationaal-conservatieve kracht te ontwaren die zich kan verbinden aan een (nog op het toneel te verschijnen) partij van Nederlandse fascisten.

Antisemitisme

Niet onbelangrijk voor het historisch begrip is dat de opkomst van Hitler vrij weinig te maken had met onvrede over immigratie, maar heel veel met het in Europa eeuwenoude antisemitisme. Aan vijandigheid tegen de Joodse gemeenschap ontbreekt het in onze tijd ook niet, maar die komt (naast benevelde uitspraken van FVD-leider Thierry Baudet) van de extremere stemmen binnen de moslimgemeenschap en van de fanatiekere Palestina-activisten – die hun opinies publiceren in dagbladen als Trouw. De Joodse gemeenschap krijgt in Nederland inmiddels een killere behandeling dan de islamitische. De eerder genoemde Rosan Smits van De Correspondent ziet het desondanks als signaal van opkomend fascisme dat VN-rapporteur Francesca Albanese, die Israël een ‘gemeenschappelijke vijand van de mensheid’ noemde, niet welkom was in de Tweede Kamer.

Op basis van de bovengenoemde feiten kunnen we de meeste waarschuwingen voor de terugkeer van het fascisme terzijde leggen. Vaak komen die neer op labels plakken en spookbeelden oproepen tegen rechtse of immigratie-kritische partijen, bij gebrek aan betere argumenten.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Loos alarm over ‘terugkeer van het fascisme’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Het is gelukkig niet heel moeilijk om de betrokkenen van repliek te dienen. Meestal volstaat het om te informeren naar het verschil tussen neoliberalisme en ‘gewoon’ liberalisme. Er volgt dan zelden een zinnig antwoord. Neoliberalisme is namelijk eerst en vooral een etiket: dat je door anderen – lees: politieke opponenten – kan krijgen opgeplakt.

De propagandistische betekenis van het voorvoegsel ‘neo’ mag daarbij niet over het hoofd worden gezien. In de politiek heeft het een gevaarlijke klank gekregen, niet in de laatste plaats omdat het na de Tweede Wereldoorlog vaak is gebruikt in samenstellingen als ‘neonazi’s’ en ‘neofascisme’. Zeg ‘neo’ en er klinken als vanzelf sirenes en alarmbellen – precies wat opponenten van het liberalisme graag willen.

Overal socialisten

Met een andere politieke stroming – te weten het socialisme – zijn in Nederland eveneens opvallende dingen aan de hand.

Een paar decennia geleden kwam je nog overal socialisten tegen. Zo was in de Tweede Kamer tot 1989 de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP) vertegenwoordigd, de laatste jaren onder leiding van Andrée van Es. De PSP wilde behalve het leger en het Nederlandse NAVO-lidmaatschap ook de mobiele eenheid, de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) en de strafbaarstelling van pedofilie afschaffen. In 1990 ging de PSP op in GroenLinks, een partij waar al heel snel niks meer over pacifisme en socialisme werd vernomen.

Taaie ideologische kost

Met name in kerkelijke kring genoten de Christenen voor het Socialisme in de jaren zeventig en tachtig grote bekendheid. De beweging ontstond in Zuid-Amerika, onder aanhangers van de zogenoemde ‘bevrijdingstheologie’. De in 1974 opgerichte Nederlandse afdeling onderscheidde zich door veel sympathie voor de regimes achter het IJzeren Gordijn en had nauwe banden met vooral de DDR. Niet lang na de ineenstorting van het Oostblok hielden tevens de Christenen voor het Socialisme het in 1994 voor gezien.

Ook in boekenland kon je nog niet zo lang geleden socialisten tegenkomen. Bijvoorbeeld bij de de Socialistische Uitgeverij Amsterdam (SUA) en de Socialistische Uitgeverij Nijmegen (SUN), beide gespecialiseerd in taaie ideologische kost. De SUA hield in 1997 op te bestaan, de SUN hield het – laatstelijk als imprint – vol tot 2012.

En dan was er natuurlijk de onlangs opgedoekte Partij van de Arbeid. Het socialisme was er decennialang gemeengoed. Niet voor niks was de PvdA aangesloten bij de Socialistische Internationale, heette de eigen jeugdclub ‘Jonge Socialisten’ en droeg het orgaan van het wetenschappelijk bureau de titel Socialisme & Democratie.

‘Het socialisme heeft altijd een beweging willen zijn die mensen tot bewustzijn en activiteit brengt. Het beoogt immers anti-kapitalistische machtsvorming binnen de samenleving in al haar geledingen en dit lukt alleen als de mensen ook worden geïnspireerd om zich daadwerkelijk in maatschappelijke organisaties aaneen te sluiten en op te komen voor gelijkheid, vrijheid en solidariteit,’ zo vermeldde het in 1977 vastgestelde beginselprogramma van de PvdA.

En: ‘De afwijzing van de kapitalistische samenleving, de overtuiging, dat door actief optreden een socialistische samenleving tot stand kan worden gebracht, het inzicht dat hiervoor politieke machtsvorming noodzakelijk is en de bereidheid om zich voor de hervorming van de samenleving in te zetten, dat alles brengt inwoners van Nederland ongeacht hun levensbeschouwing of hun sociale positie samen in de PvdA, een democratische en socialistische partij.’

In de lift

Daar was geen woord Spaans bij. Maar de PvdA bestaat niet meer en het socialistische vaandel wordt in de Tweede Kamer nog slechts hooggehouden door de SP. Daarbij past echter de kanttekening dat die partij zich pas socialistisch ging noemen nadat in 1972 was gebleken dat van de oorspronkelijke naam KPNml (Kommunistische Partij Nederland marxistisch-leninistisch) weinig werfkracht uitging. Zodoende fungeerde het predicaat socialistisch bij de SP aanvankelijk vooral als vermomming. Pas in 1991 werden de marxistisch-leninistische geloofsartikelen daadwerkelijk overboord gezet.

Ondertussen zit de partij van Jimmy Dijk al jaren in de lift – naar beneden. Dankzij een onwaarschijnlijke reeks verkiezingsnederlagen kelderde het zeteltal van de SP tussen 2006 en 2025 van vijfentwintig naar drie.

Burgerlijk aftreksel

Het socialisme lijkt, resumerend, bijna volledig uit Nederland te zijn verdwenen: sluipenderwijs, not with a bang but a whimper. Natuurlijk, er zijn nog steeds partijen die zich ‘progressief’ noemen, zoals PRO en D66. Maar voor echte socialisten was progressiviteit vroeger niet meer dan een burgerlijk en dus slap aftreksel van het ware rode geloof. Iets voor kritische AVRO-leden en klanten van de Wereldwinkel.

Een fascinerend schouwspel is het wel: bijna nergens nog socialisten, terwijl het liberalisme, voorzien van een gevaarlijk klinkend voorvoegsel, vooral als schrikbeeld lijkt voort te leven. Je zou willen dat er ergens een politicoloog was die de kwestie eens grondig ging uitzoeken.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Waarom horen we in Den Haag niemand meer over het S-woord? verscheen eerst op Wynia's Week.

Op 20 mei 2026 werd Wesley Tack in Rucphen beëdigd als de eerste PVV-wethouder van Nederland, bijna twintig jaar na de oprichting van de partij. DENK legde diezelfde afstand veel sneller af: al bij haar tweede gemeenteraadsverkiezingen, in 2022, leverde de partij meteen drie wethouders, twee in Rotterdam en één in Schiedam.

Dat verschil in tempo is op zichzelf geen bewijs van een dubbele moraal. De PVV wil bepaalde islamitische uitingen en instellingen beperken. DENK wil specifieke etnische en religieuze groepen juist actief faciliteren. Het patroon zit niet in de partijen zelf, maar in de partijen die over hun toelating beslisten. Onder andere de VVD en het CDA hanteerden bij de PVV jarenlang een principiële ideologische toets: het partijprogramma zelf maakte samenwerking onbespreekbaar. Bij DENK geldt kennelijk een andere toets: kunnen de scherpste, eveneens etnisch-religieus geladen voorstellen tijdens de onderhandeling worden weggestreept? Bij de ene partij moet de ideologie eerst deugen. Bij de andere volstaat bestuurlijke bereidheid tot compromis.

Tegen PVV principiële bezwaren, tegen DENK niet

De PVV deed in 2010 voor het eerst mee aan gemeenteraadsverkiezingen, in Almere en Den Haag. In Almere werd zij uit het niets met negen zetels de grootste partij; in Den Haag met 16,79 procent de tweede, achter de PvdA. In geen van beide gemeenten kwam de PVV in het college. In Almere liep de formatie onder meer vast op het door de PVV geëiste hoofddoekverbod voor ambtenaren: andere partijen wilden dat niet aanvaarden, maar de PVV maakte van dit vrijwel onhaalbare punt zelf een breekpunt.

Een Nieuwsuur-onderzoek van april 2018 liet lokale politici de uitsluiting van de PVV met naam en toenaam beargumenteren. PVV-lijsttrekker in Almere, Toon van Dijk: ‘Uit het adviesrapport komt naar voren dat bijna alle partijen de PVV hebben uitgesloten om ideologische redenen.’ Datzelfde artikel ging ook over DENK, destijds zonder wethouder: de reden die DENK kreeg te horen was van een andere orde. Fractievoorzitter Tunahan Kuzu noemde het ontbreken van bestuurservaring een ‘gelegenheidsargument’, geen principieel bezwaar.

Pas in mei 2026 kwam de eerste PVV-wethouder, en niet zonder slag of stoot: CDA-leider Henri Bontenbal noemde de coalitie in Rucphen ‘geen goed idee’ en benadrukte dat de landelijke blokkade tegen CDA-samenwerking met de PVV ‘nog fier overeind’ staat. Kort daarna volgde de Pekelder PVV, de zelfstandige lokale afdeling, in een coalitie met SP en CDA in Pekela.

In Terneuzen, dezelfde gemeente uit het Nieuwsuur-artikel van 2018, werd de PVV in 2026 opnieuw met afstand de grootste partij, en opnieuw buiten het college gehouden: TOP/Gemeentebelangen, CDA, PRO en VVD vormden er samen de coalitie. Voor zover op 18 juli 2026 bekend, levert de PVV, twintig jaar na haar oprichting, in drie kleine gemeenten een wethouder.

DENK werd sneller toegelaten

DENK ging aanzienlijk sneller, en de partijen die haar toelieten zijn deels dezelfde die de PVV buitensloten. In Rotterdam sloten Leefbaar Rotterdam, VVD en D66 in 2022 een coalitieakkoord met DENK, dat de partij meteen twee wethouders opleverde. Buurgemeente Schiedam gaf haar een derde. In juni 2023 verliet de VVD het Haagse college; bij de herformatie, met D66, GroenLinks, PvdA, Partij voor de Dieren en CDA, trad DENK toe en werd fractievoorzitter Nur Icar de eerste DENK-wethouder in de hofstad. Na de verkiezingen van maart 2026 kreeg Den Haag er, sinds afgelopen week, in een nieuwe coalitie van Hart voor Den Haag, VVD, DENK en CDA, een tweede DENK-wethouder bij: Adeel Mahmood, met Mobiliteit, Dienstverlening en Gemeentelijke Organisatie. Icar beheert Werk, Inkomen en Sport.

Een uitgesproken agenda

VVD en CDA laveren daarmee het scherpst tussen de twee normen: beide zitten in 2026 in de Haagse coalitie mét DENK, en beide hielden diezelfde maand in Terneuzen de PVV buiten het college. Geen centraal aangestuurde lijn, lokale afdelingen beslissen zelfstandig, maar wel een breed en terugkerend verschil in politieke reflex.

Het verkiezingsprogramma van DENK Den Haag (2026-2030) bevat een uitgesproken identiteitspolitieke, etnisch-culturele en religieus gerichte beleidsagenda: ‘we voeren diversiteitsquota in bij de gemeente’, ‘cultuursensitieve woonvormen […] voor onder meer Chinese, Turkse, Marokkaanse en Hindoestaanse inwoners’, ‘een rentevrije, halal-proof starterslening’, gereserveerde ruimte voor ‘een islamitisch cultureel centrum’ in Leidschenveen-Ypenburg en het voortzetten van ‘de Islamitische begraafplaats in Ypenburg’. Niet als vraag maar als vaststaand gegeven: ‘institutioneel racisme [is] nog steeds keiharde werkelijkheid.’

Een verkiezingsprogramma is geen college-akkoord, en het coalitieakkoord ‘Voor Den Haag, met Den Haag (2026-2030)’ laat zien dat de coalitiepartners hier wel degelijk hebben gefilterd. De diversiteitsquota, de halal-proof starterslening, het islamitisch cultureel centrum en de term ‘institutioneel racisme’ komen niet voor, en ook de vijfjarige uitsluiting van discriminerende bedrijven is niet overgenomen. Wat wel overeind blijft: de islamitische begraafplaats in Ypenburg, nu met de ambitie van een bredere asuitstrooiplek voor de Hindoestaanse gemeenschap, wat het akkoord op dit punt juist multireligieuzer maakt dan DENKs eigen programma. Ook de cultuursensitieve woonvormen keren terug, zonder de specifiek genoemde etnische groepen, en de beveiliging van moskeeën, kerken, synagogen en tempels staat er opnieuw in, religie-neutraal geformuleerd.

Niet beperkt tot één stad

Dat relativeert een deel van de zorg: Den Haag voert niet DENKs volledige programma uit. De vraag was niet of ieder programmapunt beleid wordt, maar of DENKs toetreding vooraf werd getoetst op de identiteitspolitieke inhoud van haar programma, zoals bij de PVV wél gebeurt. Achteraf de scherpste randen wegnemen door coalitiepartners is iets anders dan een principiële toets vooraf. Van dat laatste is, ook nu, niets gebleken.

Dit is geen eigenaardigheid van één stad. Rotterdam kent vrijwel hetzelfde voorstel voor een rentevrije lening ‘volgens halalprincipes’. Amsterdam gaat verder: een quotum met deadline 2030, geen handhaving van het niqabverbod en een verbod op het verbranden of schenden van heilige geschriften, waaronder de Koran, als vorm van demonstratie, een voorstel dat haaks staat op de grondwettelijk beschermde vrijheid van meningsuiting. Het landelijke programma van 2025 bevat dezelfde bouwstenen: diversiteitsquota en een halalhypotheek ‘voor iedereen’.

Politieke belasting Wilders geen afdoende verklaring

Niet alles is religie-specifiek geformuleerd: de samenwerking met ‘moskeeën, kerken en tempels’ en de beveiliging van gebedshuizen staan multireligieus in de tekst. Maar de meest concreet uitgewerkte voorstellen, het islamitisch cultureel centrum, de islamitische begraafplaats, de halal-proof lening, betreffen vooral islamitische voorzieningen en sluiten sterk aan bij een deel van DENKs electorale achterban.

Eén verschil tussen de twee partijen is wel hard: Wilders draagt een politieke belasting die voor geen van de hier besproken DENK-bestuurders geldt. Hij is persoonlijk strafrechtelijk veroordeeld: de rechtbank Den Haag oordeelde in december 2016 dat zijn uitspraak over ‘minder Marokkanen’ (maart 2014) groepsbelediging was, het gerechtshof bevestigde dat in 2020, de Hoge Raad definitief op 6 juli 2021, zonder straf. Dat is een juridisch feit. Het verklaart niet de uitsluiting van vóór 2016, en evenmin waarom DENKs eigen etnisch-religieuze voorstellen zonder vergelijkbare toets bleven.

Dat DENK zelf niet vrij is van dit soort dynamiek, bleek in februari 2018. Nadat de Tweede Kamer de Armeense genocide erkende, de drie tegenstemmers allen van DENK, publiceerde de aan de Turkse regering gelieerde krant Sabah namen van Kamerleden die voor hadden gestemd en schreef dat zij Turkije hadden ‘verraden’. Fractievoorzitter Tunahan Kuzu noemde de erkenning een ‘stunt’ en zei dat Nederlands-Turkse politici niet langer konden verbergen aan welke kant zij stonden.

Zeg eerlijk wat je normen zijn

Kritiek op de PVV geldt in brede politieke en journalistieke kring als vanzelfsprekend en respectabel. Kritiek op DENKs groepsgerichte voorstellen brengt sneller het risico mee dat de criticus zelf van racisme, uitsluiting of islamofobie wordt beschuldigd.

De gevestigde partijen kunnen dit verschil alleen verdedigen door hun norm eerlijk te formuleren. Vinden zij het problematisch wanneer de overheid burgers op grond van afkomst of religie verschillend behandelt, bevoordeelt of beperkt? Dan hadden ook DENKs quota, religieus specifieke financiële producten en gereserveerde islamitische voorzieningen aanleiding moeten zijn voor een principiële toets. Vinden zij alleen maatregelen problematisch die minderheden beperken, maar niet maatregelen die bepaalde groepen bevoordelen of faciliteren? Zeg dat dan. Dan zijn afkomst en religie kennelijk niet principieel onaanvaardbaar als uitgangspunt van beleid, zolang dat beleid de politiek gewenste kant op werkt.

Meetlat geldt niet voor DENK

In de praktijk lijkt die laatste norm te gelden. Bij de PVV wordt het programma vóór de onderhandelingen gebruikt om de deur gesloten te houden. Bij DENK dienen de onderhandelingen juist om de onwelgevallige punten weg te strepen. De PVV moet eerst bewijzen dat haar ideologie aanvaardbaar is. DENK hoeft vooral te bewijzen dat zij bestuurlijk bruikbaar is. Dat is een politieke voorkeursbehandeling.

Er lag al die tijd een meetlat klaar. De traditionele partijen besloten alleen dat hij voor DENK niet geldt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht PVV en DENK worden ongelijk behandeld. De PVV moet eerst bewijzen ze ideologisch deugt, DENK alleen maar dat ze praktisch bruikbaar is. verscheen eerst op Wynia's Week.

Alle uitdagingen waar het kabinet-Jetten zich tot nog toe door gemodderd heeft, zijn nog kinderspel met de opgave waar het nu voor staat: het opstellen van een nieuwe begroting. VVD, CDA en D66 moeten het niet alleen onderling eens worden over belangrijke keuzes, maar ook eindelijk eens een list verzinnen om als minderheidskabinet meerderheden in Tweede en Eerste Kamer te vormen.

Dit minderheidskabinet, vandaag 124 dagen aan de macht, had een moeizame, zo niet valse start. De verhoudingen met de linkse oppositie en de zogeheten ‘sociale partners’ (vakbonden en werkgeversorganisaties) kwamen direct op scherp te staan. De voorgenomen verhoging van de AOW-leeftijd, de bezuinigingen op de sociale zekerheid (6,5 miljard), en het moeizame debat rond Sjoerd Sjoerdsma’s begroting voor ontwikkelingssamenwerking tekenden het moeizame begin van de nieuwe regering.

De plannen met betrekking tot de AOW-leeftijd werden schielijk ingetrokken om de bonden aan tafel te krijgen, maar deze week staakte de NS nog om álle bezuinigingen van tafel te krijgen. Sjoerdsma heeft zijn begroting weten te redden met een ‘kasschuif’-truc, maar de gelijktijdige deal met de VVD over een wetsvoorstel tegen de verheerlijking van terroristisch geweld, heeft de verhouding tussen dit kabinet en de linkse oppositie natuurlijk geen goed gedaan.

Gisteren presenteerde het kabinet een pakket aan stikstofplannen. Wat de inhoud en verdere uitwerking van dit pakket ook zal zijn, nu al is duidelijk dat die plannen vergaande consequenties voor boerenbedrijven in de omgeving van natuurgebieden zullen hebben. PRO (voorheen GL-PvdA) kan de coalitie in de Tweede Kamer aan een meerderheid voor deze plannen helpen, maar in de Eerste Kamer is meer nodig dan alleen de steun van PRO. En nu al tekent zich een hete zomer van boerenprotesten af.

Alle plannen kunnen binnen de coalitie alleen na moeizame debatten tot stand komen. De VVD staat nu eenmaal (iets) anders in de wedstrijd dan CDA en D66. De VVD is wel overtuigd van de noodzaak van bezuinigingen op de sociale zekerheid en heeft over het algemeen oog voor de belangen van ondernemers.

Onderschatting bij Jetten

En als die plannen al tot stand komen, is het een titanenklus om er in het parlement meerderheden voor te vinden. Jetten heeft dit onderschat. Bij het aantreden van zijn kabinet werd nog gedacht dat de ministersploeg met een beroep op een nieuwe cultuur van denken in termen van het algemeen belang, met wisselende meerderheden haar plannen kon realiseren. Bij onderwerp X over rechts, bij onderwerp Y over links.

Maar dat was buiten de werkelijkheid gerekend. Een deal met rechts is voor links reden om een andere deal af te wijzen of de prijs die voor steun moet worden betaald, te verhogen. En vice versa. Denk aan de steun van de VVD voor de begroting van Sjoerdsma, in ruil voor het opnieuw indienen van het wetsvoorstel tegen terrorismeverheerlijking. En wil PRO de stikstofplannen steunen als de bezuinigingen op de sociale zekerheid daarnaast gewoon doorgaan?

De oplossing is dan natuurlijk om met een vaste gedoogpartner te gaan werken, die bereid is om de regering en haar begroting te steunen in ruil voor enkele afspraken op voor die partij belangrijke dossiers. Deze optie is eigenlijk al in de formatie afgewezen: de VVD blokkeerde een akkoord met PRO, D66 wilde niets weten van vaste gedoogsteun van JA21.

Steun van rechts

De onzekerheid waar dit kabinet mee worstelt, kwam duidelijk aan de oppervlakte in het recente debat over de vermeende normalisering van extreemrechts gedachtegoed in samenleving en politiek. Het debat was aangevraagd door Jesse Klaver, in een opzichtige poging niet alleen Forum voor Democratie maar ook de PVV en de groep-Markuszower in een cordon solitaire te isoleren en het kabinet daarmee tot een onvoorwaardelijke keuze voor samenwerking met links te dwingen. Maar die keuze maakte Jetten niet: samenwerking met bijvoorbeeld Markuszower werd niet onverbiddelijk uitgesloten.

Al die politieke kwesties en de moeizame discussies van de afgelopen honderd dagen zijn nog maar een luchtig voorspel op de uitdaging voor deze hete zomer: het opstellen van een begroting. Voordat minister Heinen van Financiën zijn koffertje met de Miljoenennota naar de Tweede Kamer kan brengen, moeten er of de nodige interne discussies worden gevoerd.

En de belangrijkste discussie betreft natuurlijk de vraag: meer geld lenen, belastingverhoging voor de rijken of juist bezuinigen? De VVD wil natuurlijk ‘hervormen’ en de staatsschuld niet verder laten oplopen, de anderen zullen ruimte zien bij het feit dat de staatsschuld op dit moment ‘slechts’ 44 procent van het bbp bedraagt, terwijl die van de EU 60 procent mag zijn. Bij de al bestaande heikele kwesties zijn de box3-problematiek gekomen en de miljarden aan investeringen die nodig zijn om onze wegen en bruggen te onderhouden.

Voor Defensie zijn investeringen nodig die voorheen ondenkbaar waren. Al die miljarden worden voor een deel betaald met een nieuwe ‘vrijheidsbelasting’ (5 miljard) en met bezuinigingen in de sociale zekerheid, kortingen op het eigen risico in de zorg en een hogere inkomstenbelasting. De kans is zo goed als nihil dat deze plannen het in de huidige Tweede Kamer gaan halen.

En dan hebben we het nog niets eens over de maatschappelijke protesten die de plannen van dit kabinet oproepen. Een uitweg zou het sluiten van brede, meerjarige akkoorden zijn, maar de oude Haagse logica (de tegenstelling tussen coalitie en oppositie) heeft natuurlijk nog geen plaats gemaakt voor een nieuwe politieke cultuur waarin kabinet én oppositiepartijen over hun eigen schaduw heen springen.

Het kan niet goed gaan, deze zomer. Het scenario dat zich aftekent is ruziën en voortmodderen, waarbij de val van dit mislukte experiment met een minderheidskabinet slechts uit vrees voor verkiezingen wordt voorkomen.

Wynia’s Week is er altijd, koud of warm. Steunt u onze vrije journalistiek? Hartelijk dank!

Het bericht Haalt Jetten Prinsjesdag? verscheen eerst op Wynia's Week.

In een korte serie inventariseerde Calvin Schukkink voor Wynia’s Week de reeks van pressiegroepen die de massale migratie naar Nederland gaande houden. De eerste vier afleveringen leest u hier, hier, hier en hier. In dit afrondende artikel: de lobbycratie achter de voortgaande immigratie is overal en is diepgeworteld in de Nederlandse politiek. Hoezo ‘grip op migratie’?

Eind februari van dit jaar schreef de koepelorganisatie Universiteiten van Nederland (UNL) samen met de Economic Boards (hierover straks meer) en de CEO’s van een aantal grote bedrijven – zoals Ahold Delhaize, Bol.com, Just Eat Takeaway, Marktplaats, Booking.com en Picnic – een brief aan het zojuist aangetreden kabinet-Jetten.

De opstellers verklaarden dat Nederland verwikkeld is in een ‘slag om talent’ en dat er ‘divers en internationaal talent’ nodig is om die slag te winnen. Volgens de briefschrijvers moet het bedrijfsleven daar ‘ruim baan’ voor krijgen en moet ook het ‘internationale karakter’ van het hoger onderwijs behouden blijven. Universiteiten zouden meer autonomie en regie moeten krijgen over de instroom van buitenlandse studenten.

Het is niet zomaar dat deze bedrijven en organisaties vragen om ander of beter beleid. In het geval van de UNL, de Economic Boards en enkele andere partijen is sprake van een zeer nauw en stevig netwerk dat voortdurend de politiek weet te beïnvloeden.

Te beginnen bij de rol voor de Universiteiten van Nederland (UNL) – de koepelorganisatie dus van alle Nederlandse universiteiten. Sinds juni 2024 is Caspar van den Berg voorzitter van de UNL. Van den Berg heeft zijn voorzitterschap enige tijd gecombineerd met zijn Eerste Kamerlidmaatschap voor de VVD.

Van den Berg heeft in het verleden vaker namens alle universiteiten gepleit voor meer ‘internationaal talent’. Niet alleen de werving ervan: hij ondersteunt ook het behouden van deze ‘internationals’ voor de arbeidsmarkt. Het is niet onwaarschijnlijk dat hij een kort lijntje heeft naar de huidige onderwijsminister Rianne Letschert van D66. Letschert was rector magnificus – men noemde haar de ‘rector of diversity’ – van de Universiteit Maastricht. In die rol pleitte ze al voortdurend voor internationalisering, verengelsing en het ‘diverser’ worden van de universiteit.

Economic Boards van Nederland

Van den Berg was een van de grote pleitbezorgers van de ‘nationale talentstrategie’ die nu in Den Haag wordt uitgerold. Dat is een samenhangende visie om binnenlands en internationaal talent aan te trekken, te ontwikkelen en te behouden. Daarvoor pleitte hij samen met de Economic Boards van Nederland – 19 regionale netwerken van grote bedrijven, kennisinstellingen en politiek bestuurders die met elkaar overleg voeren over hoe de regio ‘beter’ gemaakt kan worden.

Neem de Economic Board van Utrecht: die bestaat onder meer uit burgemeester Sharon Dijksma (Pro), wethouder van Utrecht Susanne Schilderman (D66), wethouder van Amersfoort Willem-Jan Stegeman (D66), directeuren van de Universiteit Utrecht, Hogeschool Utrecht en Nyenrode, gedeputeerde André van Schie (VVD), KNMI-hoofddirecteur Maarten van Aalst en Rabobank-bestuurslid Janine Vos.

Beroepslobbyist

Van den Berg werkt vooral nauw samen met de voorzitter van de Economic Boards Nederland Michiel Dijkman. Dijkman heeft een rijk cv: zo heeft Dijkman ruim 7 jaar lang gewerkt bij de Europese tak van Samsung. Later was hij lid van de raad van bestuur bij Nuffic, de Nederlandse organisatie voor internationalisering in het onderwijs. En tot heden is hij ook lijsttrekker voor het CDA in Zuid-Holland, bestuurslid van Media Campus NL (de mediaorganisatie die bestaat uit NPO, RTL, Ster, Beeld & Geluid), voorzitter van de ledenraad van Rabobank in Rotterdam, afgevaardigde voor het ‘Healthy Cities Network’ van de WHO én afgevaardigde van de Davos Baukultur Alliance van het WEF van Klaus Schwab. Dijkman weet wel het een en ander van lobbyen.

De grote bedrijvenlobby van VNO-NCW heeft ook een groot aandeel in het ijveren voor arbeidsmigranten. Voormalig voorzitter Ingrid Thijssen stond bekend als de ‘meest invloedrijke lobbyist van Nederland’. In 2022 deed ze nog de uitspraak dat ‘er geen tomaat op je bord ligt zonder arbeidsmigranten’. Ze heeft ook hard geijverd voor het behoud van de omstreden 30-procentregeling voor expats.

‘Young Global Leader’ als voorzitter VNO-NCW

Sinds 1 mei 2026 is Coen van Oostrom de voorzitter van VNO-NCW. Hij is al sinds 2011 betrokken bij het globalistische WEF: hij was begonnen als ‘Young Global Leader Alumni’ en is nu lid van de stuurgroep van ‘Net Zero Carbon Cities’.

Ook zit Van Oostrom in de raad van de European Council on Foreign Relations (ECFR), een internationale denktank die tot doel heeft om ‘een veilige ontmoetingsplaats te bieden waar beleidsmakers, activisten en opinieleiders ideeën kunnen uitwisselen’. Vanuit Nederland zitten ook Sigrid Kaag (D66), Kati Piri (Pro), Lilianne Ploumen (Pro) en Karien van Gennip (CDA) in de ECFR. Allemaal politici uit de pro-globalisatie en pro-immigratiehoek.

Rol voor LTO Nederland

De agrarische sector – waar relatief veel (goedkope) buitenlandse werknemers actief zijn – heeft eveneens een aandeel in het pleidooi voor meer arbeidsmigranten. Met name voor LTO (Land- en Tuinbouworganisatie Nederland) is een grote rol weggelegd. In een ouder interview met de ABU zei voormalig LTO-voorzitter en oud-CDA’er Sjaak van der Tak nog dat ‘arbeidsmigratie een noodzaak is en blijft om onze economie draaiende en onze welvaart op peil te houden’.

In hetzelfde interview pleitte Van der Tak er zelfs voor dat tegen de wil van de gemeenteraad in moet worden gezorgd voor huisvesting voor arbeidsmigranten: ‘Toen ik burgemeester van Westland was, hadden we als College van B&W zeventien mogelijke huisvestingslocaties voorgesteld. Die werden allemaal afgewezen door de gemeenteraad. In dat soort gevallen moet de provincie zijn verantwoordelijkheid nemen om in te grijpen. Want ook arbeidsmigranten […] hebben recht op goede huisvesting.’

Spin in het web: Van Gool

Centraal in de ‘huisvesting voor arbeidsmigranten’-lobby staat overigens de invloedrijke arbeidsmigratie-ondernemer Frank van Gool over wie Wynia’s Week al eerdere enkele malen berichtte, zoals hier. Van Gool was of is niet alleen groot in het binnenhalen van buitenlandse arbeid, maar inmiddels ook in het onderbrengen van die buitenlandse werknemers. Hij heeft nauwe banden met politiek en media.

Zo is Van Gool als lid (dan wel voorzitter) van de Raad van Toezicht ook weer betrokken bij de een jaar geleden opgerichte ‘anti-populistische’ beweging ‘Voor Ons Nederland’ van VVD-prominent Klaas Dijkhoff en enkele (andere) ex-campagnevoerders van de VVD, aangevuld met politici van andere partijen, onder wie Van Gools medewerker Gert-Jan Segers, die als leider van de ChristenUnie nog gekant was tegen arbeidsmigratie.

In het Comité van Aanbeveling van de beweging van Dijkhoff en Van Gool zit ook Lodewijk Asscher, die als PvdA-minister van Sociale Zaken juist nog – zij het vergeefs – ijverde voor de inperking van arbeidsmigratie.

Pikant: acht jaar geleden nam de Tweede Kamer de breed gesteunde motie-Dijkhoff van de toenmalige VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff aan, waarin de regering om onderzoek naar de bevolkingsgroei en immigratie werd gevraagd. Die motie legde de basis voor de staatscommissie-Van Zwol, die ruim twee jaar geleden pleitte voor ‘grip op migratie’.

Twee jaar na de motie kondigde Dijkhoff aan uit de politiek te stappen. Nadat hij dat begin 2021 daadwerkelijk deed kreeg hij meteen functies in de onderneming van Frank van Gool en nam zijn nieuwe lobby- en campagnebureau opdrachten aan van Van Gool, onder meer bij het bewerken van gemeenten om onderdak voor arbeidsmigranten mogelijk te maken.

Veel van de hiervoor genoemde organisaties zijn in verschillende mate betrokken bij de succesvolle lobby voor verdere ‘internationalisering’ van Nederland. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het debat rondom de voor expats zeer aantrekkelijke 30-procentregeling. Expats hoeven over 30 procent van hun inkomen geen belasting te betalen. Op een gemiddeld jaarsalaris scheelt dat enkele duizenden euro’s aan belasting.

Met name op de woningmarkt levert dat expats een groot voordeel op. Makelaarsvereniging NVM rapporteerde in 2025 dat internationals, mede vanwege de expatregeling, ‘met hetzelfde bruto inkomen een hogere hypotheek kunnen krijgen dan niet-internationals’.

Versobering expatregeling teruggedraaid

Pieter Omtzigt, toen nog een van de populairste Kamerleden, pleitte voor het stevig afbouwen van de expatregeling. Hij stelde de bekende 30-20-10-regeling voor, die in 2023 in de Tweede Kamer werd aangenomen. De politieke plannen voor het versoberen van de expatregeling kregen echter veel kritiek vanuit de grote bedrijven. Toenmalig ASML-topman Peter Wennink dreigde met het verhuizen van zijn bedrijf. Toenmalig VNO-NCW-voorzitter Ingrid Thijssen noemde de 30-procentregeling ‘onmisbaar’ voor de kenniseconomie.

In 2024 draaide kabinet-Schoof, dat nota bene juist het mandaat van de kiezer kreeg om de migratiestromen en vergaande verengelsing te beperken, de versobering terug. De onbelaste vergoeding voor expats zal wel vanaf 2027 naar 27 procent dalen.

Lobby tegen de taaltoets

Een ander succesverhaal is dat van de Wet Internationalisering in Balans (WIB) van oud-Onderwijsminister Robbert Dijkgraaf. Deze wet was in het leven geroepen om de internationalisering in toom te houden vanwege de aanhoudende woningnood, verengelsing van opleidingen en de druk op toegankelijkheid voor Nederlandse studenten.

Onder de WIB zou de minister meer mogelijkheden krijgen om anderstalige trajecten te begrenzen en internationale studentenstromen te reguleren. Daarnaast moesten universiteiten met de nieuwe wet aantonen waarom een bepaalde opleiding Engelstalig is, en niet Nederlands – de zogeheten Toets Anderstalig Onderwijs (TAO).

Hier moesten de VNO-NCW en de koepelorganisatie Universiteiten van Nederland (UNL) niets van hebben. In een reactie op het wetsvoorstel van de WIB adviseerde de VNO-NCW om de Nederlandse taaleis te schrappen. De UNL reageerde met ‘zorgen’ over de uitvoering van de TAO en het ‘verlies van de voordelen van internationalisering’.

Ook acht provincies riepen kabinet-Schoof op om de WIB ‘af te zwakken’. Ze vrezen dat het vertrek van buitenlandse studenten het hele onderwijsaanbod in de provincie kan ‘verschralen’ omdat opleidingen niet rendabel zouden zijn met louter binnenlandse instroom.

Tweede Kamer haalt de taaltoets van tafel

Enkele universiteiten lieten door het SEO onderzoeken wat de economische gevolgen zouden zijn van de WIB. De conclusie: de economische impact van minder internationale studenten in de Randstad zou een bbp-verlies betekenen van 3,9 tot 4,8 miljard euro.

Met die gegevens gingen de universiteiten en de media aan de haal. ‘Miljardenverlies samenleving bij inperking internationale studenten,’ klinkt een nieuwsbericht van de Universiteit Utrecht en Universiteit Leiden. BNR kopte: ‘Daling buitenlandse studenten kost Nederland miljarden, waarschuwen universiteiten’. Het leidde tot nieuwe debatten in de Tweede Kamer. In mei 2025 nam de Tweede Kamer een motie aan om de TAO voor bestaande opleidingen uit de WIB te halen.

Beleid ten gunste van verdere ‘internationalisering’

De Nederlandse bevolking laat voortdurend weten alle vormen van migratie te willen beperken. Daartegenover staat een machtige lobby die baat heeft bij internationale studenten en arbeiders. Niet alleen de uitzendorganisaties, maar ook de Nederlandse universiteiten, Economic Boards en werkgeversorganisatie VNO-NCW weten met succes beleid te realiseren dat juist gericht is op verdere ‘internationalisering’ van Nederland.

Samengevoegd met de eveneens succesvolle lobby’s voor asiel, studiemigratie en gezinsmigratie staat dat haaks op de wens van kiezers en van de staatscommissie Van Zwol en op wat er door de regering en de volksvertegenwoordiging met de mond wordt beleden.

Maar de lobbycratie blijkt sterker dan de democratie: van grip op migratie is in Nederland geen enkele sprake. Wat de Nederlanders willen lijkt uiteindelijk nauwelijks een rol te spelen. Sectorale en particuliere belangen wegen zwaarder.

Wynia’s Week kijkt verder als anderen aarzelen. Steunt u deze onafhankelijke journalistiek? Hartelijk dank!

Het bericht De immigratielobby is sterker dan de kiezers: er wordt niets nagelaten om Nederland ‘internationaler’ te maken verscheen eerst op Wynia's Week.

Links lid van de Kamercommissie: ‘Kunt u nu eindelijk eerlijk toegeven dat president Trump de verkiezing van 2020 heeft verloren.’

Rubio: ‘Ik ben hier vandaag voor gesprek over het buitenlands beleid van de president. Wat u ter sprake brengt valt niet onder mijn verantwoordelijkheid.’

Links lid: ‘Maar heeft Trump verloren in 2020, ja of nee?’

Rubio: ‘Ik doe hier niet aan ja of nee. Doe “ja of nee” maar bij spelletjes op de televisie. Ben ik hier in het circus? Zijn de clowns aan het woord? Hebt u niets in te brengen over buitenlands beleid?’

Links lid staat op en loopt uit de vergadering.

Rubio: ‘Bedankt voor uw bijdrage!’

Zo krijgt president Trump volgend jaar de keuze tussen ten minste twee krachtige en getalenteerde politici, zijn vicepresident J. D. Vance of Foreign Secretary Rubio als zijn gewenste opvolger. Bij links zijn de twee kandidaten die nu het best scoren in de peilingen Gavin Newsom en Alexandria Ocasio-Cortez (AOC). Newsom is de gouverneur van Californië die ondernemers en miljonairs in recordtempo wegjaagt met hoge belastingen en duurklimaatbeleid. AOC is aanvoerder van de communistische vleugel van de Democratische Partij.

Natuurlijk heeft die partij ook gerespecteerde (om eens een geliefde term van Trump te gebruiken) senatoren en gouverneurs, maar die durven nu nog geen afstand te nemen van AOC en haar extreem-linkse medestanders. En ook hebben de Democraten nog niet de lessen durven trekken van de gewelddadige anarchie in Amerikaanse binnensteden ten tijde van ‘Black Lives Matter’. Daarom is het niet vreemd dat een deel van de Democratische achterban vaart zonder kompas.

Twintig procent van de Democraten koestert volgens opinieonderzoek zelfs de walgelijke hoop dat een volgende moordenaar die het heeft gemunt op president Trump wél raak schiet. Best mogelijk dat Trumps Republikeinen in november verliezen door onvrede over de inflatie, maar voor de volgende presidentsverkiezingen in november 2028 moet nog veel veranderen willen de Democraten steun verdienen en krijgen.

President Trump moet oorlogen winnen en probeert dat op zijn manier door steeds te spreken over ‘deals’. Op weg naar de volgende ‘deal’ kan hij moeilijk een doorwrochte toespraak houden die regelrecht geschikt is voor opname in een bundel van ‘Great speeches in history’. Welsprekendheid komt van Vance en Rubio, speciaal ook over het verval van West-Europa. Die twee steken in het publieke debat met kop en schouders uit boven hun politieke tegenstanders.

Waarom lukt rechts in Nederland weinig?

Waarom lukt dat ‘rechts’ in Nederland dan niet? Toch lijkt het dat de kiezers in Nederland even dringend weg willen van extreemlinks als in Amerika, want in ons Nederlands opinieonderzoek staan de partijen rechts van de VVD nu al op 61 van de 150 zetels.

Toch blijven Rob Jetten en zijn ministers nog overeind, en dat is niet omdat zij krachtig regeren. De enige sterke politica op links is burgemeester Femke Halsema van Amsterdam, die vol inzet op antisemitisme. Zij weet dat haar partij in Amsterdam de stemmen nodig heeft van alle antisemieten, inclusief de antisemitische moslims, en doet alles wat nodig is om antisemitisme te kweken en vast te houden. Landelijke linkse politici willen haar niet afvallen en gaan mee.

Kort nog meer over antisemitisme omdat het voor het eerst sinds 1940 weer zo belangrijk is in de politiek. Vrijheid van meningsuiting is een groot goed, maar bij voorbeeld roepen ‘From the river to the sea’ is geen bijdrage aan de meningsvorming maar puur antisemitisme. De leus werd immers bedacht door de Egyptische terrorist Yasser Arafat en betekent: ‘Verdrink alle Joden in de Middellandse Zee’.

De New York Times is volop tegen Trump maar verlaagt zich niet door te schrijven over ‘genocide’. Bij ons is dat dagelijks gif bij de NOS en in kranten; bizar en dat niet omdat het Israëlische leger geen fouten maakt – maar omdat het altijd hetzelfde land is dat van genocide wordt beschuldigd. Vaak gaat dat samen met sympathie voor de vijanden van Israël hoewel die slechter zijn dan de Nazi’s (Hitler probeerde zijn misdaden deels verborgen te houden van zijn landgenoten; Hamas is er trots op en belooft herhaling).

Antisemitisme is in Nederland nog veel meer verspreid dan in de VS waar het vooral woekerde aan de universiteiten. En dan zijn er alle economische en culturele redenen, vooral de illegale immigratie, waardoor de gemiddelde kiezer gestaag naar rechts trekt. Maar toch: in het parlement geen nieuwe Pim Fortuyn.

Als zo’n tweede Pim naar voren zou komen, krijgt die het nog lastiger dan Pim zelf in 2002. De planbureaus van de overheid waren toen niet verpolitiekt, en de klimaatgekte nog niet zó besmettelijk onder de ambtenaren. Anno 2026 mogen ambtenaren op de stoep van hun ministerie protesteren zonder dat hun hoogopgeleide secretaris-generaal zijn minister waarschuwt dat het tijd is voor een dienstbevel. Andere ambtenaren voelen zich ‘niet veilig’ en kunnen zo naar believen anoniem afrekenen met iedere leidinggevende die hen niet bevalt – denk aan Khadija Arib. Ook dat kon nog niet in 2002.

Kamerleden van de regeringspartijen houden voor zich of ze wel trots zijn op onze fotogenieke en reislustige minister-president, maar ze hoeven hem ook niet te verdedigen zolang ze de spreektijd kunnen vullen met politiek theater over de dreiging van ‘extreemrechts’.

Wit of blank

Onlangs was er een groot debat over de vraag of er FvD-aanhangers zijn die de woorden ‘wit’ of ‘blank’ hebben gebruikt om hun boosheid te signaleren over verlies van een meer traditionele cultuur. Dat thema krijgt dan volle steun in de media en dus kan links in de Kamer zich richten op wat cynische politici altijd het beste uitkomt: debatten waarbij links het moeiteloos eens is terwijl het de rechtse oppositie verdeelt. Net zo bij de formatie van het vorige kabinet, toen twee maanden kostbare tijd werden verspild aan de vraag of Wilders wel voldoende rechtstatelijk zou zijn.

De triomf deze week van Paus Leo in Spanje laat zien hoe sterk veel Westerlingen verlangen naar een samenleving met meer respect voor de joods-christelijke traditie. Ik zou ook daarom verwachten dat Vance of Rubio (beiden belijdend katholiek) makkelijk winnen in 2028.

Coalitie voor de volgende verkiezingen

Nederland staat er in vergelijking nu heel slecht voor, maar er zou hoop zijn als rechts ruim vóór de volgende verkiezingen een minimumprogram afspreekt voor:

-Per direct gekozen burgemeesters

-Een klein team van eigen medewerkers voor iedere minister om te helpen bij obstructie door ambtenaren (zoals ‘kabinetten’ voor bewindslieden standaard zijn in België. We willen toch geen herhaling van wat Femke Wiersma is overkomen?).

-Opschoning van de twee bedorven planbureaus en nieuwe, integere leiding bij alle partijdig gebleken adviesraden.

-Een einde aan ‘netto nul in 2050’ en vrijval van alle zo gespaarde miljarden voor bij de formatie nader af te spreken reparaties aan politie, gevangenissen, wegennet en zorg.

-Nieuwe directies bij Vluchtelingenwerk en zo nodig ook bij COA en IND die loyaal blijven aan het volgende kabinet, ook wanneer dat illegale immigratie met daarvoor noodzakelijk en – laten we eindelijk eerlijk zijn – hard beleid beëindigt.

Als PVV, FVD, JA21, SGP en BBB zo’n akkoord kunnen sluiten vóórdat de campagne begint zal de VVD kleur moeten bekennen. Dan heeft Nederland eindelijk kans op een meerderheid voor een herstart.

Wynia’s Week is er 156 keer per jaar. De betalende supporters maken dat mogelijk. Doet u al mee? Hartelijk dank!

–

Het bericht Bomhoff: ‘Laat PVV, VVD, FvD, JA21, SGP en BBB voor de volgende verkiezingen een akkoord sluiten voor de herstart van Nederland’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor alle vormen van migratie is er in Nederland een heel actieve lobby, stelt Van de Beek. Al die lobby’s samen zijn machtiger dan de uitslag van verkiezingen. Bovendien kunnen die pressiegroepen (zoals VluchtelingenWerk, asieladvocaten, universiteiten, uitzendbureaus, grote bedrijven) gebruik maken van internationale wetgeving en rechters die genegen zijn extra immigratie te steunen.

Daar komt nog eens bij dat zowel linkse als christelijke lobby’s met name asielmigratie en illegalen door dik en dun steunen, zowel in als buiten het parlement. Al met al kan de bevolking wel minder immigratie (vooral van asielmigranten) willen, maar de lobbycratie blijkt sterker dan de democratie.

Daar betaalt Nederland een hoge prijs voor, stelt Jan van de Beek. Want als Nederland geen koploper maar een achterblijven is qua asielbeleid, lopen asielzoekers buurlanden voorbij en gaan ze naar Nederland. En wat is het geval: het strengere België heeft al wel minder asielzoekers, Nederland niet. Het kabinet-Schoof functioneerde nauwelijks en het kabinet-Jetten is niet overtuigend als het gaat om de inperking van immigratie. Die verlamming maakt Nederland wel tot koploper, maar dan van extra immigratie, vooral van mensen uit verre landen zonder veel vooruitzichten op integratie en werk.

Van de Beek voorziet diverse scenario’s. In Noord-Europese landen hebben kiezers migratiekritische partijen aan de macht gebracht. In Nederland gaat het ook die kant op, juist omdat regerende politici niets bereiken. Maar andere scenario’s zijn ook denkbaar, zoals overheden en rechtbanken die zich nog minder dan nu al het geval is van de bevolking aantrekken.

Wynia’s Week is er het hele jaar door, 156 keer per jaar, met iedere week nieuwe video’s en podcasts. De donateurs maken dat mogelijk. Doe mee! Hartelijk dank!

Het bericht Jan van de Beek: als je in Europa niet meedoet aan strenger asielbeleid krijg je juist extra asielzoekers verscheen eerst op Wynia's Week.

Deze week zagen we de Tweede Kamer op haar lelijkst. Er was een lang debat over ‘normalisering van geweld in politiek en samenleving’, aangevraagd door Jesse Klaver, fractievoorzitter van GL-PvdA. Waar zag Klaver dit geweld? Op de straat in de protesten tegen azc’s en in de mond van ex-PVV’er Gidi Markuszower: de brandstichting in Loosdrecht en het pleidooi voor ‘maximaal geweld’ van de staat tegen Palestijnse vluchtelingen.

Kamerleden hadden de protesten bezocht en gesteund, er waren woorden als ‘omvolking’ gemompeld en er was gepleit voor remigratie. Niet alleen Markuszower had van zich doen spreken, maar ook Lidewij de Vos van de FVD. Was in de boezem van ons eigen parlement een fascistische beweging neergestreken die Nederland wilde terugbrengen tot de ‘blanke etnostaat’ die het ooit was, en niet schuwde het middel van deportaties in te zetten.

Lelijke pose

Het is een vreemde figuur: een Kamerdebat over de daden en uitspraken van collega-Kamerleden, in plaats van een debat waarin het parlement de regering controleert. Het debat moest het podium bieden om een grens te trekken, een rode lijn van morele verontwaardiging over een deel van de Kamer dat eigenlijk niet meer mag meedoen.

De eerste lelijkheid was de pose die daarbij werd ingenomen: die van diepe bezorgdheid over acties en woorden die op z’n minst onwelwillend werden geframed. Een politicus is alleen bezorgd als er met de geëtaleerde zorg iets te winnen valt. En de aap kwam al snel uit de linkse mouw. Klaver was er vooral op uit om de fractie van Markuszower (DNA) zo zwart mogelijk weg te zetten en daarmee iedere vorm van samenwerking met de regerende minderheidscoalitie onmogelijk te maken – zodat die coalitie geen andere keus overblijft dan de afslag over links.

Illustratief was de hypocriete onwil om ook over links geweld te spreken. Het geweld en de vernielingen bij pro-Palestina-demonstraties of de ontwrichtingen van XR-protesten vielen wel mee en waren niet aan de orde van het debat omdat een insluiting van links geweld rechts geweld zou normaliseren. Alles en iedereen die de vergelijking maakte of het woord ‘remigratie’ gebruikte of het woord ‘omvolking’ in de mond nam, diskwalificeerde zich als extreemrechts.

Het doel van deze bewust uitgevente selectieve verontwaardiging was dus eigenlijk een soort ‘cordon sanitair’ rondom alles rechts van de VVD, zodat het ‘midden’ alleen nog maar over links kon, als het tenminste nog enig fatsoen in het lijf had. Klaver bereed een duizelingwekkende moral high ground, waarbij alle andersdenkenden niet gewoon anders denken maar niet deugen. Het was maar goed dat Joost Eerdmans (JA21) die strategie door had en expliciet benoemde.

Betreurenswaardige dubbelzinnigheid

Lelijk waren ook de discussies tussen bijkans de ganse Kamer en Markuszower en De Vos. Dat zij onder vuur kwamen te liggen, was te voorzien. Het is druk op rechts (met negen fracties rechts van het tobberige midden, tezamen goed voor 73 zetels), maar alleen Markuszower is een potentiële kandidaat voor ‘structurele samenwerking’ en alleen Forum groeit in de peilingen.

Markuszower had zich geëmotioneerd uitgelaten bij het vooruitzicht van Palestijnse vluchtelingen, maar het werd hem niet gegund om weg te komen met zijn nadere toelichting (dat hij het had gehad over de overheid die met ‘passende geweldmiddelen’ mensen zonder visum moest weren).

Lidewij de Vos werd ad nauseam verweten dat zij zich niet nadrukkelijk genoeg distantieerde van de racistische en fascistische hondenfluitjes die alle anderen vanuit de gelederen van haar partij menen te horen, maar bleef zich dubbelzinnig uitlaten. Terwijl zij toch gewoon had kunnen zeggen, klip en klaar, dat het haar niet om een roomblanke natie, om een ‘Joods complot’ achter een omvolkingsstrategie of om gewelddadige deporaties gaat. Je hoeft niet links te zijn om die dubbelzinnigheid te betreuren.

Gewelddadig moddergooien

Lelijk was ook het opportunisme van de coalitie. Jan Paternotte (D66) zei enerzijds dat Markuszower zich met zijn ‘absurde uitspraken’ buiten ‘elke constructieve rol’ in de Tweede Kamer had geplaatst, maar voegde daar tegelijk aan toe dat er geen ‘contactverbod’ was. Iets van ‘structurele samenwerking’ met DNA lag ‘op dit moment niet voor de hand’, zeiden de premier en de fractievoorzitters van D66, VVD en CDA. De coalitie was dat nu ‘niet van plan’ en het lag ‘niet in de rede’. Als je rechts dan toch als fascistisch en extreemrechts weg probeert te zetten, pak dan ook door.

En zo verwerd een debat over de normalisering van geweld tot gewelddadig moddergooien. Dat was waarschijnlijk ook de bedoeling. Maar niemand die er iets mee opgeschoten is.

Het zou al een stap vooruit zijn in de huidige impasse, als een aantal zaken gewoon werd erkend. Dat ‘omvolking’ geen theorie is en al helemaal geen complot, maar een demografisch feit. Dat de veranderende samenstelling van de bevolking een probleem is, niet als gevolg van ‘rassen’ die een voorheen roomblanke natie zouden bedreigen (leve de veelkleurigheid), maar vanwege de intrede van mensen uit culturen met waarden en normen die zich ongemakkelijk verhouden tot die van onze democratische rechtsstaat. We moeten het zo langzamerhand weer eens wat nadrukkelijker over inburgering en integratie gaan hebben.

Geen resultaten

En vooral: dat mensen politici wel horen praten over Europese verdragen en nationale toevoegingen en ‘vliegende brigades’, maar dat er nog steeds 1000 vluchtelingen per week bij komen, en dat hun manier van leven dus blijvend onder druk staat. En dat al die azc’s of noodopvanglocaties veelal in de sociaaleconomisch zwakste wijken worden gerealiseerd (hulde aan Jimmy Dijk van de SP, die dit punt inbracht).

De woede en het afhaken en de groeiende, steeds radicalere steun voor rechts vinden hun bron in deze incompetentie en ongeloofwaardigheid: streng praten als het electoraal uitkomt, modder gooien naar rechts, maar geen resultaten boeken.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Lelijk Kamerdebat verhult dat de politiek er niet in slaagt de komst van 1000 vluchtelingen per week te beperken verscheen eerst op Wynia's Week.

Onlangs besteedde Wynia’s Week aandacht aan een burgerinitiatief dat de Nationale Postcode Loterij in de huidige vorm wil verbieden. Meer dan drie miljoen Nederlanders spelen maandelijks mee in deze loterij. Velen doen dat niet alleen in de hoop op een prijs, maar ook vanuit de gedachte dat zij daarmee sympathieke, maatschappelijke projecten steunen.

De werkelijkheid is dat de loterijorganisatie is uitgegroeid tot een omvangrijke financier van links politiek activisme. Dit wordt pijnlijk duidelijk binnen het asieldossier. Terwijl de opvang onder zware druk staat, bemoeit een kapitaalkrachtig netwerk van private organisaties zich intensief met de politieke besluitvorming in Den Haag.

Grootschalige lobbycampagne

Toen het parlement zich in 2025 boog over de Asielnoodmaatregelenwet, leek de wens van een grote meerderheid van de Nederlanders om de asielinstroom in te perken te worden omgezet in concreet beleid. Maar direct kwam een netwerk van maatschappelijke organisaties in beweging. Onder leiding van kapitaalkrachtige ngo’s werd een grootschalige lobbycampagne opgezet om de wet in de Eerste Kamer te blokkeren. Met succes, want de wet werd uiteindelijk in de senaat weggestemd.

Om te begrijpen hoe een coalitie van maatschappelijke organisaties de slagkracht heeft om zo’n landelijke campagne te voeren, moet gekeken worden naar de financiële infrastructuur. Het voeren van een dergelijke lobby vereist aanzienlijke middelen. De overheid mag wettelijk geen subsidie verstrekken aan organisaties die lobbyen tegen haar eigen beleid. Dat Stichting VluchtelingenWerk Nederland (VWN) desondanks over de financiële middelen beschikt om op het hoogste politieke niveau invloed uit te oefenen, is grotendeels te danken aan de geldstroom vanuit de Nationale Postcode Loterij.

Hoewel diverse fondsen een rol spelen in dit netwerk, treedt VWN telkens op als de centrale coördinator. De organisatie stond aan de basis van de brandbrieven en de petitie met 117.000 handtekeningen die aan de Eerste Kamer werd aangeboden. Voor haar wettelijke taken, zoals de opvang en begeleiding van asielzoekers, ontvangt VWN overheidsgelden die aan strikte projectvoorwaarden zijn gebonden. Daarnaast is er echter een structurele, jaarlijkse bijdrage van maar liefst 10 miljoen euro van de Postcode Loterij. Het cruciale kenmerk van deze loterijbijdrage is dat deze ‘ongeoormerkt’ is. De organisatie mag deze miljoenen volledig naar eigen inzicht besteden, zonder (overheids)restricties.

De Postcode Loterij fungeert hiermee als de private vermogensbeheerder van de asiellobby. Wie de lijst van ondertekenaars en bondgenoten van de petities analyseert, stuit op een repeterend patroon: een aanzienlijk deel van de organisaties die de asielwetten succesvol hebben bestreden, wordt structureel gefinancierd met miljoenen uit de loterijopbrengsten.

Binnen het brede bondgenootschap ‘Stop de Asielwetten’ vallen direct enkele miljoenenstromen op. Naast de vaste 10 miljoen euro voor VWN, ontvangt Amnesty International – dat de senaat intensief voorzag van juridische bezwaren – structureel ruim 3,1 miljoen euro per jaar. De ‘vredesorganisatie’ PAX en het Kansfonds, dat weer radicalere organisaties financiert, krijgen respectievelijk 2,5 en 2,25 miljoen euro per jaar van de loterij. Ook partijen als Defence for Children en Dokters van de Wereld worden jaarlijks met een half miljoen euro gesteund om lobbybrieven te sturen.

Wanneer de balans wordt opgemaakt van het totale palet aan loterijpartners dat zich bezighoudt met asielrecht en het via juridische procedures aanvechten van het grens- en uitzettingsbeleid, gaat het om een structureel miljoenennetwerk. Dit kapitaal biedt de ngo’s een langdurige financiële onafhankelijkheid die de politieke slagkracht in Den Haag garandeert.

Publicitair succes

Om te begrijpen hoe deze financiële verwevenheid zo groot heeft kunnen worden, moeten we terug naar het oprichtingsjaar van de Postcode Loterij: 1989. In haar boek De mannen van de droomfabriek (2015) beschrijft Ineke Holtwijk treffend de beginjaren van de loterij. Oprichter Boudewijn Poelmann zocht destijds naar ideologische partners, maar stuitte op een cultuurkloof. Veel gevestigde goede doelen vonden een commerciële marketingaanpak destijds ongemakkelijk of zelfs taboe.

VluchtelingenWerk Nederland was destijds nog een bescheiden organisatie, maar het bestuur zag wél de potentie van een commerciële samenwerking. Poelmann begreep dat de problematiek rondom kwetsbare groepen het emotioneel goed doet bij het publiek. Dit leidde in de winter van 1989 tot de allereerste grote gezamenlijke campagne: de Kinderkerstloop.

Hoewel de loop destijds door aanhoudende regen en kou in het water viel, was het publicitaire succes enorm. Met drie prime time uitzendingen op de publieke omroep wist de Postcode Loterij zichzelf in één klap op de kaart te zetten als een maatschappelijk betrokken organisatie. De volledige opbrengst ging naar VluchtelingenWerk. Het bleek het fundament van een historische symbiose: de loterij en de vluchtelingenorganisatie hebben elkaar in de decennia die volgden in feite wederzijds groot gemaakt.

Inmiddels is de situatie totaal veranderd. Zoals Wouter Roorda al eerder in Wynia’s Week constateerde, is VluchtelingenWerk inmiddels uitgegroeid tot een omvangrijk instituut dat diep in alle haarvaten van de Nederlandse asielketen zit. Voor haar reguliere taken ontvangt de organisatie miljoenen aan overheidsgeld.

De politieke slagkracht van deze organisatie reikt tot diep in het bestuurlijke centrum van de macht. Zo is voormalig D66-Kamerlid Sjoerd Warmerdam de directeur Public Affairs en Strategie van de organisatie, terwijl oud-D66-minister van Justitie Winnie Sorgdrager de Raad van Toezicht voorzit. Dankzij de steun van een netwerk van asiel- en mensenrechtenadvocaten is VluchtelingenWerk in staat om het gewenste asielbeleid via de rechter af te dwingen op het moment dat de politiek niet meewerkt.

Omdat de overheid geen belastinggeld verstrekt voor politieke trajecten tegen haar eigen beleid, vult de Postcode Loterij dit gat op. Het gaat hier om een bewuste ideologisch gemotiveerde strategie, bedoeld – zoals Poelmann in 2018 vertelde aan Trouw – om een ‘tegenmacht’ te financieren. Desnoods buiten het parlement om, via de rechter.

Bedrogen burgers

Onder de Nederlanders die in meerderheid vinden dat de asielinstroom moet worden ingeperkt, zullen zich ook veel van de drie miljoen deelnemers aan de Postcode Loterij bevinden. Zij kopen maandelijks trouw een lot in de veronderstelling dat zij zo bijdragen aan sportveldjes, natuurbehoud of armoedebestrijding. De werkelijkheid is dat de Postcode Loterij met het geld tevens organisaties financiert die een strenger asielbeleid actief tegenhouden.

Daarmee is de cirkel rond: burgers kopen aan de voordeur een lot voor het goede doel, maar financieren via de achterdeur de blokkade van de politieke koerswijziging waarvan ze massaal voorstander zijn.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Wie meespeelt in de Postcode Loterij financiert linkse activisten die een strenger asielbeleid tegenhouden verscheen eerst op Wynia's Week.

Broers wil een einde maken aan de ‘onethische’ activiteiten van de Nationale Postcode Loterij (NPL). ‘Meer dan drie miljoen Nederlanders nemen niet alleen deel in de hoop op een geldprijs, maar ook onder sociale druk en uit angst om dit geld mis te lopen. De Postcode Loterij is immers de enige loterij waarbij deelnemers achteraf vernemen dat hun postcode in de prijzen had kunnen vallen,’ zo meldt de website van het burgerinitiatief. ‘Dit systeem stimuleert ongelijkheid en draagt bij aan problematisch gokgedrag. Daarnaast worden consumenten geconfronteerd met agressieve reclamecampagnes en ongewenste post. Wij pleiten daarom voor een verbod op de huidige opzet van de Postcode Loterij. De loterij mag blijven bestaan, mits zij een alternatief systeem ontwikkelt waarin de prijstoekenning niet langer afhankelijk is van de woonlocatie van de deelnemers.’

En inderdaad: het is de nachtmerrie van elke ex-deelnemer dat de straatprijs op de eigen postcode valt, net nadat je hebt opgezegd. Toch is de kans op een grote prijs bij de NPL niet groot: ongeveer één op 3,5 miljoen voor een prijs van 100.000 euro. Het zijn vooral de kleine of promotionele prijzen, zoals handdoeken of korting- en voordeelbonnen, die de binding versterken: zo wordt het brein ‘beloond’ en blijven deelnemers ‘klaar voor de grote klap’ – die bijna nooit komt.

Complexe verstrengeling

Het opzegproces bij de NPL is ingewikkeld. Het consumentenprogramma Radar deed al eens uit de doeken dat je meerdere keren wordt verleid om te blijven meespelen. Telefonisch opzeggen is lastig: mensen worden langdurig in de wacht gezet met mededelingen als ‘probeert u het later nog eens’. Als je eindelijk iemand aan de lijn krijgt, wordt een script gevolgd dat aanbiedingen combineert met het inspelen op de angst voor het missen van een grote prijs.

De complexe verstrengeling met de politieke en filantropische elite maakt de NPL een uniek instituut. De loterij is niet alleen een kansspel, maar ontwikkelt zich steeds meer tot de drijvende kracht achter wat wel de ‘schaduwstaat’ van ngo’s wordt genoemd.

Organisaties met ideeën en doelstellingen die niet in overeenstemming zijn met de progressieve ideologie van de NPL, gericht op klimaat, migratie en sociale rechtvaardigheid, maken nauwelijks kans op financiële steun van de zogenoemde Toekenningenraad. Daarnaast speelt het strategisch personeelsbeleid een grote rol. Oud-bewindslieden en kopstukken van gesteunde ngo’s rouleren vaak naar toezichthoudende functies binnen de loterij, waardoor de lobbykracht in Den Haag en Brussel nauwelijks is te weerstaan.

Het selecteren van goede doelen die financiering ontvangen, is een streng gestructureerd proces, opgetuigd om de schijn van willekeur te vermijden. Toch is de selectie ideologisch gekleurd. De ‘Postcode Lottery Group’ voert via haar management de eerste screening uit. Novamedia is de private eigenaar en bedenker van het loterijconcept, terwijl de Postcode Lottery Group in internationaal verband fungeert als de operationele vlag waaronder de diverse nationale loterijen worden beheerd. De organisatie beoordeelt of een aanvrager past bij de missie van de loterij en of deze aansluit bij de thema’s die de NPL belangrijk vindt.

De loterij werkt vooral met meerjarige partners. Nieuwe organisaties kunnen niet zomaar een aanvraag indienen; ze moeten vaak eerst jarenlang aantonen dat ze ‘impact maken’ binnen de relevante thema’s. De Toekenningenraad brengt advies uit over de verdeling en beslist over eventuele verlengingen of eenmalige bijdragen.

De positie van de doorgewinterde politieke veteraan Paul Rosenmöller, voorzitter van de Eerste Kamerfractie van GroenLinks-PvdA, illustreert de nauwe verwevenheid tussen politieke macht en privaat loterijgeld. Rosenmöller zit in de Toekenningenraad die beslist over de verdeling van de circa 378 miljoen euro die de NPL in 2025 en 2026 uitdeelt. Hoewel de Raad van Bestuur uiteindelijk de besluiten neemt, gebeurt dat op basis van het advies en met goedkeuring van de Toekenningenraad.

Minder kansspelbelasting

Stichting DOEN ontvangt in 2026 de hoogste bijdrage, ongeveer 24,3 miljoen euro, inclusief het Buurtfonds. Via DOEN worden veel kleinere, vaak activistisch ingestelde start-ups gefinancierd. Daarnaast ontvangen organisaties als Oxfam Novib, Artsen zonder Grenzen, Natuurmonumenten, Unicef en WNF elk een stabiel bedrag van circa 13,5 miljoen euro. Via extra projectbijdragen, onder de noemer ‘Droomfonds’, wordt daarnaast structureel geld geïnvesteerd in links-activistische organisaties als Urgenda en Milieudefensie.

In november 2024 nam de Tweede Kamer een motie aan waarin het kabinet werd verzocht in kaart te brengen wat de verschillende opties en uitvoeringsimplicaties zijn voor tariefdifferentiatie in de kansspelbelasting. Het doel was om loterijen die een groot deel van hun opbrengsten aan goede doelen schenken, zoals de NPL, te ontzien bij de geplande verhoging van de kansspelbelasting naar 37,8 procent per 2026.

Opvallend was dat de steun voor deze motie niet alleen kwam van de linkse partijen, maar ook van VVD, JA21 en BBB. Laatstgenoemde partijen steunden de motie vooral om de lokale verenigingen en breedtesport te ontzien. Daarnaast zagen zij in de differentiatie een kans om de belastingdruk op de loterijdeelnemers te matigen.

Onaantastbare status

Dit wierp een interessant licht op onaantastbaarheid van de Nationale Postcode Loterij, die er kennelijk in slaagt om partijen met totaal verschillende achtergronden en agenda’s samen in één kamp te krijgen. Politici voelen zich gedwongen om de NPL te ontzien omdat elke ingreep in de werkwijze direct wordt vertaald naar: ‘Dan krijgen de sportclubs en de voedselbanken minder geld.’

Dit is het ‘gijzelmiddel’ dat ook bij het burgerinitiatief van Rick Broers centraal staat. Hoewel een verbod op de NPL politiek onhaalbaar lijkt, zit de winst in het doorbreken van de stilte. Want wanneer op 12 mei zou blijken dat het burgerinitiatief voldoende wordt ondersteund – de lat ligt bij 40.000 handtekeningen – dan komt het onderwerp op de agenda van de Tweede Kamer. Voor het eerst wordt de Nationale Postcode Loterij dan niet alleen beoordeeld op haar vriendelijke tv-spotjes, maar ook op het harde mechanisme dat haar macht financiert.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Eindelijk discussie over de twijfelachtige praktijken van de Nationale Postcode Loterij verscheen eerst op Wynia's Week.