Torfs was als kerkjurist verbonden aan de KU Leuven, waar hij als rector van de universiteit ook de hoogste ambtsdrager was. Maar hij neemt ook volop deel aan het maatschappelijk debat, is een Bekende Vlaming, columnist en schrijver. Sommige van zijn columns verschijnen ook in Wynia’s Week.

Stikstof als mensenrecht

Torfs mag dan zelf jurist zijn, dat weerhoudt hem er niet van rechters te kritiseren, bijvoorbeeld omdat ze mensenrechten die na de Tweede Wereldoorlog marteling en onrecht moesten voorkomen nu ingezet worden tegen stikstof en voor het klimaat. Hij kritiseert ook het vooral in Nederland gangbare idee dat iedereen die het ‘algemeen belang’ inroept op grond daarvan toegang tot het recht heeft. Wat Torfs betreft moet zelfs het idee dat er een ‘algemeen belang’ zou bestaan ‘met een korreltje zout worden genomen’.

Rik Torfs, hoewel zelf mild van toon, keert zich ook tegen de afkeer van wat ‘polarisatie’ wordt genoemd. ‘Het is zelfs een beetje saai zonder polarisatie. Vroeger was dat ook geen probleem als iemand “andersdenkende” was. Nu heet zo iemand meteen “een idioot”. Ondertussen doet de werkelijkheid er minder toe dan de juiste mening.’

En tolerantie is wel een veel gebezigd begrip, maar zelden praktijk zegt Torfs. ‘Zoals ook “duurzaamheid” en “diversiteit” begrippen zijn die meer goed klinken dan dat ze worden gepraktiseerd.’

Het eroderen van de tolerantie ervoer Torfs afgelopen zomer ook zelf aan den lijve, toen het overwegend groene en linkse stadsbestuur van Leuven hem tegen de traditie in niet tot ereburger benoemde, in tegenstelling tot zijn opvolger als rector van de universiteit. Torfs grinnikt: ‘Ik ben nu de beroemdste niet-ereburger van Leuven.’

De universiteiten in Nederland en Vlaanderen lijden volgens Torfs ook aan gebrek aan open debat, aan het wegglijden van de vrijheid van meningsuiting (‘dat was een linkse gedachte, maar nu eerder rechts’) en zelfs aan de gigantische toeloop in vergelijking met de vorige eeuw.

Universiteiten overbodig?

De universitaire wereld moet zich bezinnen, zegt Torfs, op het gevaar af anders overbodig te worden en voorbij te worden gelopen. Diverse tendensen, zoals ook kunstmatige intelligentie en de grotere vraag naar goede loodgieters dan naar sommige academici (‘academisch proletariaat’) spelen daarbij een rol.

Torfs oppert het (her-)invoeren van mondelinge examens ter afsluiting van een studie als een mogelijke remedie tegen vervalsingen met behulp van AI. En de universiteit moet geen vragen weigeren te beantwoorden, zegt Torfs. ‘Als je vragen niet mag stellen verliest de universiteit aan geloofwaardigheid. De verzwegen vraag wordt de vraag van de toekomst. Zo is het altijd geweest.’

Wynia’s Week is er drie keer per week, 156 keer per jaar, vaak met video’s en podcasts en volledig vrij toegankelijk. Abonnee (gratis) wordt u HIER en donateur wordt u HIER Wees welkom!

Het bericht ‘De onverdraagzaamheid slaat toe. De andersdenkende is nu al snel een idioot’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Wie zich verdiept in taalactivisme ontdekt een vreemde tegenstelling. Binnen de gevestigde orde is links aan de macht, in elk geval op taalgebied. Maar wie het jargon van linkse taalactivisten leest, ziet voortdurend de overtuiging opduiken dat hun activisme van onderaf komt en een verzet is tegen de ‘rechtse’ macht. Vanuit die vermeende slachtofferpositie komen ze met steeds radicalere voorstellen. Die kunnen nog steeds op welwillendheid bij de macht rekenen, maar de weerstand van onderaf groeit.

Bij het inventariseren van taalactivisme in Nederland stuitte ik voortdurend op initiatieven die vooral instemming vinden aan de linkerkant van het politieke spectrum. Dan gaat het zowel om de woordenlijsten die verschillende overheden publiceren als om afgedwongen taalveranderingen in de media, het onderwijs en bij culturele instellingen.

Het begon me te storen dat al die voorbeelden politiek links leken te zijn, dus ging ik zoeken naar rechts taalactivisme. Dat was bijna niet te vinden.

Van bovenaf tegengewerkt

Natuurlijk zijn er rechtse pogingen tot taalverandering, zoals ‘deugpronker’, ‘klimaatdrammer’, ‘omvolking’ of ‘tsunami van asielzoekers’. Maar die komen niet vanuit de gevestigde orde; ze worden eerder van bovenaf tegengewerkt. Deze taalvondsten blijven meestal in kleine kring en doven vaak vanzelf weer uit.

Daarnaast is er taalactivisme dat in wezen een reactie is op links taalactivisme. Denk bijvoorbeeld aan het verzet tegen de term ‘wit’, die ineens geïntroduceerd werd voor de blanke huidskleur. Een ander voorbeeld is de reactie op de explosieve groei van het aantal ‘genders’, maar is de bewering dat er maar twee genders zijn dan rechts?

In feite gaat het in dergelijke gevallen om verzet tegen opgelegde veranderingen die vaak ook nog onplezierige gevolgen hebben in het dagelijks leven. Het lijkt een geïrriteerde reactie van mensen die niet noodzakelijk politiek geëngageerd zijn, al zullen de meest uitgesproken reacties wel van rechtse politici en opiniemakers komen, die de gelegenheid niet voorbij zullen laten gaan om te wijzen op de minder prettige kanten van links activisme.

Maar linkse taalactivisten zien dit anders. Ze hebben hun eigen wereld. Het is een universum waarin links taalactivisme broodnodig is als verzet tegen het patriarchaat dat minderheden onderdrukt en zelfs de taal ‘gekoloniseerd’ heeft om deze onderdrukking in stand te kunnen houden.

Wie de publicaties van linkse taalactivisten leest, zou niet denken dat wij al decennia in een maatschappij leven waarin gelijke rechten de norm zijn, en onderdrukking en uitbuiting de afwijking. Deze mensen lijken verliefd op de strijd van vroeger. Het is alsof zij verlangen naar het oude patriarchaat omdat dat hun activisme zin geeft, en als er niet genoeg werkelijke onderdrukking te vinden is, construeren ze die desnoods zelf.

Linguistic injury

Wist u dat er zoiets bestaat als taalkundig letsel? Deze term, linguistic injury, is belangrijk in het werk van de Amerikaanse filosoof en feminist Judith Butler.

De betekenis van injury is letterlijk verwonding of letsel, wat meteen de indruk geeft dat dit over iets ernstigs gaat, maar bij nadere beschouwing blijkt dat Butler hier de gevolgen van kwetsende taal mee bedoelt. Zo’n kwetsing – die overigens niet kwetsend bedoeld hoeft te zijn – kan volgens Butler schade toebrengen aan iemands zelfbeeld en zelfs aan iemands sociale positie.

Het ironische is dat taalactivisten het begrip linguistic injury als wapen inzetten tegen anderen. De Wikipediapagina van Judith Butler maakt duidelijk waar dit toe kan leiden. Butler heeft aangegeven dat zij non-binair is, en taalactivisten gebruiken daarom genderneutrale voornaamwoorden om naar haar te verwijzen. Zij stellen namelijk dat het kwetsend is – linguistic injury – om vrouwelijke voornaamwoorden voor haar te gebruiken. Wikipedia gebruikt voor Butler dus keurig genderneutrale versies.

Krampachtige constructies

Dat leidt tot krampachtige constructies zoals: ‘Op veertienjarige leeftijd maakte Butler kennis met filosofie doordat de rabbijn in de lokale synagoge over de denkwereld van Martin Buber en Baruch Spinoza vertelde. Die verdiepte zich in Spinoza en andere filosofen.’ In de tweede zin verwijst ‘die’ dus niet naar de rabbijn of een van de filosofen, maar naar Butler zelf, die volgens deze doctrine niet met ‘zij’ aangeduid mag worden. Deze grammaticale acrobatiek wringt taalkundig en zorgt ook nog eens voor onduidelijkheid.

Wie het heeft over macht en onderdrukking, zou moeten beseffen dat het voorschrijven van genderneutrale voornaamwoorden een kenmerkend voorbeeld is van machtsuitoefening. In een gesprek met Butler zelf zou namelijk nooit aan de orde komen wat de juiste voornaamwoorden zouden zijn, omdat niemand in een direct contact een ander aanspreekt met hij of zij. Mensen gebruiken die woorden alleen als ze over anderen spreken. Degenen die het gebruik van de juiste voornaamwoorden eisen, stellen die eis dus voor gesprekken waarbij zij zelf niet aanwezig zijn. Anderen moeten zich in hun afwezigheid aan hun regels houden.

Taal inzetten als wapen – een gebrekkige vertaling van het Engelse weaponizing – is kenmerkend voor links taalactivisme. Zo kwam ik een wetenschappelijke publicatie tegen waarin het gebruik van de term ‘woke’ door extreemrechtse (far-right) tegenstanders een vorm van linguistic injury werd genoemd. Maar degenen die dit jargon hanteren, vinden vast niet dat zij anderen taalkundig letsel toebrengen door hen ‘extreemrechts’ te noemen…

Volgens de schrijvers van deze publicatie – Sara Elloukmani en haar medeauteurs – hebben (extreemrechtse) politici, opiniemakers en academici de term ‘woke’ verdacht gemaakt. Citaat: ‘In arguing against “woke” these critics express the narrative that this homogeneous and radical group threatens enlightenment values such as rationality, detachment, disembodiment and neutrality, values which are considered essential to produce objective, universally applicable knowledge.’

Het valt op dat de schrijvers nergens inhoudelijk ingaan op het argument dat degenen die zich woke noemen een bedreiging zouden zijn voor de waarden van de Verlichting. Hun belangrijkste verweer is dat de kritiek taalkundig letsel zou toebrengen aan degenen die woke zijn. Ook in de publicaties die zij aanhalen zijn geen inhoudelijke argumenten te vinden: zo wijten Huw C. Davies en anderen de kritiek op woke aan ‘morele paniek’ en stellen zij dat hun critici een ‘anti-links establishmentnetwerk’ vormen. Het is een complot!

Waaruit blijkt nu de linguistic injury die zou ontstaan door kritiek op woke? Volgens Elloukmani en haar medeauteurs gaan mensen door deze kritiek denken dat iemand die woke is wel irrationeel en extremistisch zal zijn, en anderen morele oordelen zal opleggen. Daardoor zullen derden zo iemand minder serieus nemen, wat schadelijk is voor die persoon. Kortom: kritiek op woke is per definitie kwetsend en dus ontoelaatbaar, wat het verder onnodig maakt om er nog inhoudelijk op te reageren. Men zou kunnen stellen dat dit verweer irrationeel is en zelfs een moreel oordeel oplegt…

Links verzet tegen woke

Is er dan ‘op links’ helemaal geen weerstand tegen dit activisme? Zeker wel. In de Volkskrant verscheen eerder dit jaar een interview met de Duitse filosoof Hanno Sauer, die stelde dat er een ‘havermelkelite’ is die status probeert te ontlenen aan woke taalgebruik. Citaat: ‘Dit soort dwingende wokeness en identiteitspolitiek is een resultaat van de statuscompetitie binnen de hogere klassen, met grote maatschappelijke gevolgen. Ik denk dat je hieruit de radicaal-rechtse backlash in Europa kunt verklaren.’

Ook Volkskrant-columniste Jolande Withuis keerde zich onlangs tegen de dwingende aspecten van woke. Citaat: ‘Ik herkende daarin alle slechte eigenschappen van het oude communisme: het deugmonopolie, de dogma’s, de taalzuivering en -vervalsing (“wit”), de canceldrift, de morele intimidatie, de gedachtenpolitie, de valse tegenstelling zwart versus wit.’

En op 22 juli schreef Sander van Walsum, voormalig chef van de opinieredactie, in diezelfde Volkskrant: ‘Woorden die ooit neutraal waren of die een positieve connotatie hadden, krijgen een lading die de gebruiker nooit had beoogd. Dit proces leidt tot huiver om de verkeerde woorden te gebruiken, of juist tot een provocatief gebruik – door radicaal rechts – van die verkeerde woorden.’

De Volkskrant staat bekend als een vrij linkse krant, maar blijkbaar gaat woke taalactivisme ook in de ogen van linkse mensen vaak te ver. Dat roept de vraag op of woke activisme wellicht extreemlinks is. Maar wat is eigenlijk extreemlinks?

Als we het hebben over de betekenis en lading van woorden, zou extreemlinks ongeveer vergelijkbaar moeten zijn met extreemrechts. Maar het toonaangevende woordenboek van Nederland – de Dikke van Dale – denkt daar anders over.

Bij de term extreemlinks staat als betekenis alleen maar: ‘radicaal-links.’ Wie vervolgens gaat kijken wat radicaal-links volgens Van Dale is, vindt daar: ‘uiterst linkse politieke stroming die streeft naar herverdeling en die zich kenmerkt door antikapitalisme en anti-imperialisme.’ Extreemlinks is dus – volgens het woordenboek – een verzetsbeweging. En wie zou dan de kapitalistische en imperialistische machthebber zijn die zorgt dat alles niet eerlijk verdeeld is? De gedachte aan het patriarchaat dringt zich op.

Heel andere uitleg

U voelt hem al aankomen: extreemrechts krijgt een heel andere uitleg. ‘Uiterst rechtse, anti­democratische politieke stroming die zich kenmerkt door nativisme (2), populisme (2) en autoritarisme (eerder geassocieerd met (neo)­fascisme dan met conservatisme).’

Wie doorklikt op nativisme en populisme, leest dat die begrippen staan voor racisme, xenofobie en de roep om een sterke leider. Bij radicaal-rechts staat: ‘Uiterst rechtse politieke stroming die zich kenmerkt door nativisme (2), populisme (2) en autoritarisme, binnen de grenzen van de democratie.’

Hier gebeurt iets merkwaardigs. Politicologen maken consequent onderscheid tussen extreem en radicaal, zowel op links als op rechts. Nu heeft Van Dale voor de rechtse ideologieën vrijwel letterlijk de wetenschappelijke definities overgenomen: het kenmerkende verschil tussen extreemrechts en radicaal-rechts is dat extreemrechts de democratie principieel verwerpt, terwijl radicaal-rechts binnen de grenzen van de democratie opereert.

Voor extreemlinks en radicaal-links geldt in de politicologie precies hetzelfde onderscheid, maar Van Dale stelt deze twee gelijk aan elkaar en vermeldt nergens dat extreemlinks eveneens antidemocratisch is.

En ook bij andere linkse en rechtse ideologieën valt deze discrepantie op. Wie bij Van Dale verder zoekt op fascisme en communisme, vindt daar eveneens de gewelddadige, dictatoriale en antidemocratische aspecten van rechtse ideologieën, maar niet diezelfde aspecten van linkse ideologieën. Wie deze begrippen opzoekt, zou niet denken dat de linkse dictaturen onder Mao en Stalin tientallen miljoenen slachtoffers hebben gemaakt: veel meer dan onder welke rechtse dictator ook.

Links verzet of linkse macht

Als linkse mensen meer met taal bezig zijn dan rechtse mensen, is het natuurlijk logisch dat dit merkbaar is in de taal zelf. Links heeft een veel betere reputatie dan rechts, zelfs als het gaat om extreemlinks. Tegelijkertijd maakt dit overwicht duidelijk dat het zogenaamde linkse verzet tegen de rechtse macht op het gebied van taal een fictie is. Als rechts taalkundig werkelijk aan de macht zou zijn, zouden de woordenboeken andere definities geven en zou links taalactivisme doodlopen op de rechtse definitiemacht.

Om terug te komen op het begin van dit artikel: linkse taalactivisten presenteren zichzelf graag als verzetsstrijders tegen het machtige patriarchaat, maar die strijd is allang beslist. De voornaamste reden dat rechtse mensen zich weleens met taal bezighouden, is om zich te verzetten tegen nieuwe voorschriften vanuit linkse hoek als die inbreuk maken op hun leven.

En in dit linkse wereldbeeld schuilt een gevaar. Vanuit hun vermeende slachtofferschap zien linkse taalactivisten hun eigen macht niet, en zij zijn dus ook blind voor hun eigen machtsmisbruik. Wie zo graag een rebel wil zijn dat hij zelfs ‘verzet’ blijft plegen na het verwerven van de macht, is in feite aan het radicaliseren. En in tegenstelling tot de verhullende omschrijvingen in onze woordenboeken, is radicalisering van links minstens zo gevaarlijk als radicalisering van rechts. Zeker als de radicalen machtsposities bezetten.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Waarom extreemlinks in de Dikke van Dale meer waardering krijgt dan extreemrechts verscheen eerst op Wynia's Week.

Nathan Cofnas, een post-doc aan de universiteit van Gent, toonde als eerste aan dat de keizer geen kleren aanhad. Het zal vrijwel niemand zijn ontgaan dat Arday na zijn ontmaskering en de mediastorm die dat veroorzaakte, een tragisch besluit nam en zelfmoord pleegde.

Arday was een love baby van de DEI-beweging aan de universiteiten (DEI = Diversity, Equity and Inclusion), die door hen op grond van zijn huidskleur en neurodiversiteit – hij claimde autistisch te zijn – juichend was binnengehaald en op een voetstuk geplaatst. De persoonlijke tragedie waar dat op uitliep, is onbedoeld nog een laatste geschenk van Arday aan die DEI-beweging.

‘Gelyncht door de media’

De framing van ‘woke’ is nu namelijk dat Arday is gelyncht door de media onder aanvoering van de ‘racist’ Cofnas. Er kwamen in Londen 15.000 woke verdwaasden en extremisten naar een herdenkingsbijeenkomst voor Arday, waarop door sprekers geproclameerd werd dat Arday was vermoord.

Uiteraard volgde de Volkskrant met een uitgebreide apologie voor Arday, en eigenlijk alle academici ‘van kleur’: die zouden veel harder worden afgerekend op fouten ‘die iedereen kunnen overkomen’ dan blanke academici. Onthullend is die term ‘overkomen’: plagiaat plegen ‘overkomt’ je, net als liegen over je zielige jeugd, sportieve prestaties en CV.

Bij gebleken wangedrag kan dit namelijk nooit de eigen schuld van mensen ‘van kleur’ zijn, ze zijn altijd slechts slachtoffer van witte suprematie en systemisch racisme. Wie zijn of haar gezond verstand nog niet helemaal kwijt is geraakt aan de woke breinrot, beseft hoe neerbuigend en discriminerend dit is voor ‘mensen van kleur’: die hebben in dit narratief geen agency, geen eigen verantwoordelijkheid voor hun gedrag, net zo min als huisdieren of kleine kinderen.

Zoals gewoonlijk vormen feiten geen struikelblok voor zo’n woke geloofsbelijdenis: Diederik Stapel (Universiteit Tilburg), René Diekstra (Universiteit Leiden) en zeer recent nog Yannick Griep (Radboud Universiteit), zijn roomblank en werden keihard afgerekend op soortgelijk wangedrag, ook in de media. Ze leven weliswaar nog, maar hun wangedrag was de doodsteek voor hun reputaties en carrières – terecht.

In de affaire Arday gaat de afrekening juist de andere kant op: de boodschapper van het slechte nieuws, Nathan Cofnas, werd door de extreem woke rector Petra de Sutter van de Universiteit Gent geschorst wegens vermeend academisch wangedrag, in aanloop naar zijn ontslag. Inmiddels is die schorsing ongedaan gemaakt, niet omdat De Sutter de onredelijkheid er van inzag, maar omdat de Amerikaanse ambassadeur in België dreigde om alle Amerikaanse contracten met haar universiteit op te zeggen.

Als de publieke rouw over Jason Arday voorbij is getrokken, moet het debat weer gaan over de grondoorzaak van dit drama: de verdwazing en wereldvreemdheid van woke academici. Die maakte het mogelijk dat een charlatan die alleen maar DEI-vinkjes op zijn CV had, door de universiteit van Cambridge werd aangesteld als hoogleraar in de sociologie.

Andere grondhouding

Relevant is dat dit in een bèta-faculteit nooit had kunnen gebeuren. Bèta-hoogleraren staan wekelijks voor een collegezaal met een groot schoolbord waarop ze in de praktijk aan hun studenten demonstreren dat ze hun vak beheersen. Ik heb menigmaal universitaire docenten, tot Nobelprijswinnaars aan toe, voor een schoolbord vol formules stil zien vallen omdat een student zijn vinger opstak en vroeg of de docent rechtsboven niet een fout gemaakt had in het berekenen van, zeg, de afgeleide van de vectorpotentiaal van een quadrupoolmagneet.

Het punt is dat zo’n student soms gelijk heeft, dat iedereen in de zaal dat kan controleren, en dat geen hoogleraar er onderuit kan om dat ter plekke toe te geven. Dat doet op zich niets af aan de onderzoekskwaliteiten van die hoogleraar, maar het installeert bij iedere bèta een grondhouding van nederigheid: niemand is onfeilbaar, alles is controleerbaar, en je bent op alles wat je als professional doet aanspreekbaar, zonder aanzien des persoons.

Vergelijk dat met de verhalen die nu loskomen over het onderwijs dat Jason Arday gaf: voor de ingeplande drie uur college arriveerde hij een uur te laat, babbelde een uurtje over zijn lived experience met racisme aan de universiteit en was weer weg. Klachten daarover van studenten werden door de leiding van Cambridge genegeerd. Immers, Arday was volgens Hilary Cremin, het hoofd van de faculteit pedagogiek waar hij was aangesteld, ‘de beste van de wereld’ op zijn onderzoeksgebied. Dit is trouwens gedrag dat lijnrecht in tegenspraak is met Ardays claim dat hij autistisch is.

Het is geen toeval dat charlatan Arday kon worden aangesteld tot hoogleraar sociologie. In dit en menig aanpalend vakgebied in de sociale wetenschappen is de scheidslijn tussen zinnige wetenschap en slap, feitenvrij geleuter flinterdun. Uiteraard is deze academische degeneratie niet exclusief voor het Britse Cambridge. Amerikaanse universiteiten zijn vergeven van de afdelingen genderstudies, racismestudies en transstudies die weinig meer dan word salad, ofwel oeverloos gewauwel, produceren. En Nederland kan er ook wat van.

De onderzoekscluster Decolonial Futures van de UvA is hier al eerder genoemd: een congsi van onderzoekers en studenten die zogenaamd wetenschap bedrijven door de universiteit en andere instituties te ‘dekoloniseren’. Dit alles gebaseerd op het onweerlegbare dogma dat onze complete maatschappij nog steeds gevormd en bepaald wordt door de koloniale, racistische mindset uit de negentiende eeuw waar we onze overtuiging van witte suprematie aan ontlenen.

‘Gedekoloniseerde’ VOC-zaal

Dat levert dan infantiele verdiensten op als de sluiting van de VOC-zaal aan de UvA, in 2022. Dit was een historische reconstructie van een koloniale vergaderzaal, een tafereel waaraan de hedendaagse mens niet meer mag worden blootgesteld. Het laatste nieuws van dit front: de UvA moet van de rechter het deels ‘gedekoloniseerde’ (lees: gesloopte) interieur van de VOC-kamer in de oorspronkelijke staat herstellen.

De oermoeder voor Nederland van deze en dergelijke nonsens is Gloria Wekker, hoogleraar (inmiddels emeritus) antropologie aan de Universiteit Utrecht, met specialisatie in gender, postkolonialisme en kritische rassentheorie.

In een academisch milieu waar een Jason Arday naar de top kan stijgen, kun je een complete carrière bouwen op de omkering van een buzzwoord. Witte schuld werd al op allerlei westerse universiteiten tot dogma verklaard en onderwezen, maar Gloria Wekker heeft haar reputatie als woke diepdenker gevestigd door daar Witte Onschuld aan toe te voegen. Witte Onschuld is het ontkennen van Witte Schuld door een blanke. Iedere blanke die ontkent dat hij een racist en postkoloniale onderdrukker is, bewijst daarmee dat hij een racist en postkoloniale onderdrukker is: hij gelooft namelijk in zijn Witte Onschuld.

Kern van het probleem

Dat speelt volgens Wekker juist in Nederland, dat claimt een klein, onschuldig, tolerant landje te zijn. Helemaal fout, aldus Wekker: als voormalige koloniale grootmacht en slavenhouder heeft Nederland een ‘cultureel archief’ waar geen blanke Nederlander zich aan kan onttrekken – totdat hij de raskritische artikelen van mensen als Gloria Wekker tot zich neemt, natuurlijk.

Het soort onderzoek waarmee ze dit heeft ontdekt noemt ze zelf de ‘voddenrapersmethode’: ‘interviews, tv-kijken, romans lezen, e-mailcorrespondentie analyseren… mijn eigen en andermans ervaringen.’ Wat is het verschil eigenlijk met een Jason Arday die op college maar wat zit te oreren over zijn lived experience met racisme en neurodiversiteit?

De kern van het probleem met de sociale wetenschappen is niet eens dat er af en toe een charlatan ontmaskerd wordt, maar dat in sommige vakgebieden het onderscheid tussen charlatans en prominente wetenschappers vrijwel irrelevant is.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De woke ‘wetenschap’ van charlatan Jason Arday kent ook in Nederland prominente beoefenaars verscheen eerst op Wynia's Week.

Drie jaar geleden vierde Cambridge de benoeming van een uitzonderlijke man: zwart, autistisch, naar eigen zeggen niet sprekend tot zijn elfde en niet lezend of schrijvend tot zijn achttiende, en op zijn zevenendertigste hoogleraar aan een van de beroemdste universiteiten ter wereld. Zijn benoeming werd een verhaal over achterstand, emancipatie en diversiteit.

Precies daar begon het probleem. Niet omdat hij zwart was. Omdat zijn afkomst en levensverhaal onderdeel werden van de waarde die de instelling aan zijn benoeming toekende.

Serieuze waarschuwingen

Arday promoveerde in 2015 aan Liverpool John Moores University. In maart 2026 achtte die universiteit plagiaat niet bewezen. Kort daarna wees een nieuwe analyse op 188 identieke of sterk overeenkomende zinnen uit een ouder proefschrift. Ook claims over miljoenen voor goede doelen en verschillende academische affiliaties bleken niet of nauwelijks te onderbouwen.

Op 5 augustus nam Arday ontslag. Negen dagen later was hij dood.

Al in 2023 waren er serieuze waarschuwingen over zijn wetenschappelijke werk. Een artikel werd teruggetrokken. Cambridge bleef hem nadrukkelijk steunen. De journalist die hierover een stuk wilde publiceren werd door de politie bezocht.

Pas toen de hoeveelheid publiek beschikbare informatie niet langer te negeren viel, nam Cambridge verantwoordelijkheid.

Na Ardays dood wordt het verhaal opnieuw omgedraaid. Niet de instellingen die signalen jarenlang onvoldoende serieus namen staan centraal, maar degenen die zijn werk controleerden.

Stephan Sanders schreef in NRC dat Arday plagiaat pleegde, loog en zijn ondergang uiteindelijk aan zichzelf te wijten had. Maar hij schreef ook: ‘Ongetwijfeld hebben tegenstanders van Arday uit racistische motieven alles op alles gezet om de man op leugens, plagiaat en grootspraak te betrappen.’

Dat woord ‘ongetwijfeld’ is veelzeggend. Een motief waarvoor bewijs nodig is, wordt als vanzelfsprekend gepresenteerd.

Zwakke plek

Misschien waren sommige critici van Arday racistisch. Nathan Cofnas, die een belangrijke plagiaatanalyse publiceerde, heeft opvattingen over ras verkondigd die daarvoor alle aanleiding geven.

Maar er zit een zwakke plek in het moderne diversiteitsdenken. Het zegt mensen niet op hun huidskleur te willen beoordelen, maar organiseert beleid juist wel langs huidskleur, geslacht, afkomst en ‘gender’. De individuele mens wordt opnieuw vertegenwoordiger van een categorie. Dat is waarom DEI (Diversity, Equity and Inclusion) uiteindelijk tegen zichzelf kan gaan werken.

Discriminerend mechanisme

Een zwarte hoogleraar is dan niet alleen hoogleraar. Zijn benoeming wordt bewijs dat een instelling inclusief is. Zijn succes wordt het succes van diversiteitsbeleid. En vervolgens wordt kritiek op zijn functioneren beladen, omdat niet alleen de persoon maar ook het institutionele verhaal wordt bedreigd.

Dat mechanisme is op zichzelf al discriminerend. Een witte wetenschapper mag falen als individu. Een zwarte wetenschapper dreigt eerst symbool van vooruitgang te worden en daarna symbool van het falen ervan. Bescherming tegen controle beschermt iemand slechts tijdelijk.

Cambridge moet zichzelf onderzoeken

Vicekanselier Deborah Prentice van Cambridge heeft de affaire een ‘aberration’ genoemd. Tegelijk heeft Cambridge een onafhankelijk onderzoek aangekondigd naar de omstandigheden van Ardays benoeming en wil de universiteit daarna haar procedures voor hoge academische benoemingen herzien. Als alleen één man heeft gefaald, hoeft het benoemingssysteem niet te worden herzien. Als het systeem moet worden herzien, ligt de vraag voor de hand welke controle heeft ontbroken en waarom.

We weten inmiddels dat zijn ras, autisme en uitzonderlijke levensverhaal prominent onderdeel waren van de manier waarop zijn benoeming werd gevierd. We weten dat ernstige vragen vroeg op tafel lagen. We weten dat Cambridge hem lange tijd bleef verdedigen. En we weten dat de universiteit nu zelf wil weten hoe deze benoeming tot stand kwam.  En wie besloot ondanks alle aanwijzingen om publiekelijk volledig alle steun te blijven uitspreken?

Controle is voorwaarde voor wetenschap

Sommige verdedigers van Arday waarschuwen nu dat deze affaire zwarte academici zal beschadigen. Die vrees is begrijpelijk. Maar juist daarom moet de les niet zijn dat onderzoek naar Arday te ver ging.

De les is dat controle veel eerder had moeten plaatsvinden.

Diederik Stapel werd onderzocht. Hans Eysencks werk werd postuum doorgelicht. Harvard ontnam Francesca Gino in 2025 haar aanstelling nadat ernstige problemen in haar onderzoeksdata waren vastgesteld. Zij bestrijdt de beschuldigingen nog steeds. Integriteitscontrole is geen straf die witte wetenschappers wordt bespaard. Het is een voorwaarde voor wetenschap.

Een zwarte wetenschapper verdient precies dezelfde bescherming tegen racisme als ieder ander. En precies dezelfde controle als ieder ander. Niet minder.

Dat is het probleem met een ideologie die ras centraal stelt om racisme te bestrijden: uiteindelijk blijft ras centraal staan. Jason Arday had het recht om als individuele wetenschapper te worden beoordeeld. Niet als inspiratieverhaal, niet als bewijs van vooruitgang en niet als vertegenwoordiger van zwarte academici.

Wrange uitkomst

Daarmee is Arday slachtoffer van het diversiteitsdenken dat van hem een symbool maakte. Cambridge hoefde hem daarvoor niet eens vanwege zijn huidskleur te hebben benoemd. Het was genoeg dat de universiteit zijn huidskleur, autisme en levensverhaal vervolgens gebruikte om zijn benoeming betekenis te geven. Vanaf dat moment vertegenwoordigde hij meer dan zichzelf.

Dat is de wrange uitkomst van woke diversiteitsbeleid: als iemand wordt verheven vanwege wat hij vertegenwoordigt dan is de val daarna is des te harder.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Jason Arday had het recht om als individuele wetenschapper te worden beoordeeld verscheen eerst op Wynia's Week.

Die Bullshit Generators van toen waren primitieve voorlopers van de huidige LLM’s (Grok, ChatGPT, Claude, etc.) Je plugde een paar steekwoorden in, en dan herkauwde de computer een beperkt corpus van teksten om de ene na de andere pagina met ondoorgrondelijk gewauwel uit te kramen. Om aan die vertoning een punt te draaien faketen we een spontaan uitbrekende ruzie waarbij een van de tentoongestelde werken op het hoofd van een conculega kapot geslagen werd, waarna de bar open was. Ik heb het knipsel uit het Leids Dagblad nog.

Jason Arday

Iedereen had door dat dit ludiek bedoeld was – dacht ik, maar tot mijn verbijstering kwam er na afloop een keurige jongeman naar mij toe die me om de tekst van mijn buitengewoon interessante lezing over moderne kunst vroeg. Het vermogen van zogenaamd intelligente, ‘hoogopgeleide’ mensen om de grootst mogelijke onzin voor waar aan te nemen zal nooit ophouden me te verbazen.

Die man was helemaal op zijn plek geweest in de commissie die in 2023 Jason Arday aanstelde als de jongste zwarte hoogleraar ooit aan de universiteit van Cambridge (VK). Social media barsten momenteel bijna uit hun voegen over deze kwestie, maar toch een korte samenvatting: Jason Arday (1985) is zoon van Ghanese immigranten, en naar eigen zeggen was hij als kind autistisch, leerde pas op zijn 11de praten, op zijn 18de lezen en schrijven, en doorliep daarna een academische carrière als een komeet, wat op zijn 38ste resulteerde in die leerstoel in de sociologie in Cambridge.

Naast zijn school en studie zat hij ook niet stil: hij haalde miljoenen binnen met liefdadigheidswerk, deed vrijwilligerswerk in de sloppenwijken van Brazilië, liep eens 30 marathons in 35 dagen, maar helaas, twee weken voor zijn promotie moest bij hem een hersentumor verwijderd worden, waardoor hij de inhoud van zijn eigen proefschrift vergeten was.

Begint u al lont te ruiken?

Hilary Cremin, voorzitter van de commissie die Arday zijn aanstelling in Cambridge bezorgde, rook in ieder geval geen lont. Uiteraard maakte de BBC een uitgebreide documentaire over dit diversiteitsmirakel, en daarin zien we Cremin bijna in katzwijm vallen als ze Arday ontmoet: ‘We waren unaniem: we zijn zo blij met jou. Jij bent de beste van de wereld in het onderzoek dat jij doet.’

Een pathologische leugenaar

Het kaartenhuis begon in te storten toen Nathan Cofnas – een junior onderzoeker die in 2025 door Cambridge ontslagen was wegens on-woke opvattingen – tientallen voorbeelden van plagiaat in Ardays proefschrift vond. Uiteraard reageerde het woke establishment met de vereiste Pavlov-reflex: schande! Een racist probeert Arday te beschadigen, er is niets mis met Arday, wij gaan met zijn allen onvoorwaardelijk om hem heen staan.

Veel van de academici die blind deze open brief ondertekenden, zullen daar nu hevig spijt van hebben. Plagiaat is onweerlegbaar aan te tonen, simpelweg door twee teksten naast elkaar te leggen. Maar daar bleef het niet bij. De ene na de andere fantastische claim van Arday bleek verzonnen. Studenten die les van hem gehad hadden, deden een boekje open over wat een oplichter hij was. Arday is een pathologische leugenaar, maar hijzelf heeft inmiddels de consequentie getrokken en is afgetreden. Hij deed dat in stijl: met een persoonlijke brief die vrijwel zeker AI-gegenereerd is.

Tientallen medeplichtigen

Maar dat is pas het begin van een veel grotere schoonmaak, wil Cambridge – en andere prestigieuze universiteiten – de opgelopen reputatieschade herstellen. Immers, hoe is het mogelijk, dat zo’n fantast met een bij elkaar gelogen CV en deels gestolen oeuvre door alle peer-reviews en beoordelingen is gekomen? Waarom hebben de begeleiders van zijn proefschrift niets gemerkt, of lieten ze het gewoon lopen?

Er moeten tientallen academici medeplichtig zijn geweest aan deze jarenlange oplichterij. De reden is nogal duidelijk: Jason Arday is zwart, heeft lange dreadlocks, een zielig verhaal over een moeilijke jeugd en een gladde babbel over racisme, witte suprematie en achterstelling. Hij kwam als geroepen voor al die woke sektes aan de universiteiten waar hij student, medewerker en tenslotte hoogleraar werd. Als je in één klap zoveel DEI-deugpunten kunt scoren, gaat het verstand van alle beoordelaars op nul en checken ze niets meer.

Welke parels van wijsheid stal Arday?

Arday liep aanvankelijk tegen de lamp wegens plagiaat. Dat is een academische doodzonde, dus dan speelt de geplagieerde inhoud al geen rol meer. Maar laten we het toch eens over de inhoud hebben. Arday copieerde in 2015 in zijn proefschrift minstens 36 passages uit een ander proefschrift uit 2009, van ene Paula Zwozdiak-Myers. Welke parels van academische wijsheid stal Arday van Zwozdiak-Myers? De trieste waarheid is, dat ook dat proefschrift nauwelijks het niveau van de Bullshit Generator ontstijgt.

Hieronder staat een voorbeeld van het onmiskenbare knip- en plakwerk van Arday, maar wat staat hier nu eigenlijk?

In het Nederlands:

‘Hoewel studentenonderwijzers in een cursus een gemeenschappelijk programma kunnen ervaren, zal hoe zij daar mee omgaan en leren, variëren afhankelijk van hoe ze interpreteren wat er geleerd moet worden. Studentonderwijzers zijn unieke individuen die verschillen in hun persoonlijke biografieën en eerdere ervaringen, geneigdheid tot onderzoek, cognitieve en perceptieve vermogens, communicatie, interpersoonlijke vaardigheden, vermogen tot aanpassing, waarden en geloofssystemen. Veel hiervan zal zijn gebaseerd op de onderscheidende combinaties van zulke kwaliteiten, karakteristieken en persoonlijke achtergrondervaringen, wat betreft hoe ze denken over les geven en leren.’

Triviaal geleuter

Bent u er nog? Ja, zo praten sommige sociale wetenschappers, en duizenden van hen hebben een full time-baan aan het verbaal en op schrift produceren van zulk triviaal geleuter. Tegenwoordig zou je hele sociologie- pedagogie- filosofie- en psychologie-afdelingen kunnen vervangen door een enkele student met een laptop en een professioneel abonnement op Grok of ChatGPT.

Het ‘onderzoek’ dat plaatsvindt op afdelingen die mensen als Arday juichend binnenhalen, is vrijwel uitsluitend navelstaren. Ardays wetenschappelijk productie in al die jaren bestaat uit het interviewen van een handjevol medestudenten of docenten ‘van kleur’ over hun ‘lived experience’ met racistische achterstelling en daar dan wat omheen praten op de manier zoals hierboven gedemonstreerd.

Zelfs ‘autoetnografie’ is in de woke academie nu een geaccepteerde onderzoeksmethode. In de autoetnografie vloeien onderzoeker en het onderzochte volledig samen: je zanikt wat over je eigen ervaringen met zwart of lesbisch of trans of invalide zijn, en als je daar dan maar voldoende cliche’s uit de Critical Race Theory en het intersectionaliteitsevangelie doorheen mengt, krijg je een titel en een baan.

Breinrot

Zulke types verdienen, betaald uit belastinggeld, twee keer zoveel als een verplegende of een automonteur, terwijl ze niets nuttigs kunnen. Buiten de universiteit zouden ze hoogstens aan de lopende band of als pakketbezorger een bijdrage kunnen leveren, maar daar voelen ze zich natuurlijk te goed voor.

Als we allemaal klaar zijn met Jason Arday uitlachen, moet het eens serieus gaan over hoe de woke breinrot aan onze universiteiten om zich heen gegrepen heeft, ook in Nederland.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Jason Arday is een leugenaar, maar hoe zit het met de kwaliteit van de universiteiten die deze types juichend binnenhalen? verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar 1968 markeert ook het einde van de immigratiegolven van ruim 300.000 Indische Nederlanders, min of meer verdreven uit Indonesië sinds 1945 – én het ‘definitieve’ einde van de aan diezelfde groep ontsproten Indo-rock, zonder welke de Nederlandse pophistorie er totaal anders had uitgezien. De term ‘Indo-rock’ wordt pas in 1975 geïntroduceerd door liefhebber Piet Muys, als de stroming zelf al tot het verleden behoort dankzij de opkomst van de Britse beatmuziek, afgezien van tributes en later heropgerichte bands. Muys: ‘Het idee was eigenlijk dat je net zoals je bij het woord surf music onmiddellijk wist met wat voor soort jaren ’60-muziekstijl je te maken had.’

Indisch-Nederlandse en Molukse muzikanten

Tegenwoordig geldt de Indo-rock als de kickstart van de Nederlandse rock ‘n’ roll-historie, waarbij Indisch-Nederlandse en Molukse muzikanten vanaf ongeveer 1958 het voortouw namen. Het ging om merendeels instrumentaal gitaarwerk, virtuoze solo’s, een voor Nederlandse oren zeer stevig volume en een zware backbeat.

Den Haag (onder anderen The Crazy Rockers, The Black Dynamites) en Rotterdam (Electric Johnny and the Skyrockets) waren belangrijke centra, maar ook elders klonk deze muziek, van Maastricht tot Vlissingen (The Javelins met bandleider Ronny Flohr) en van Groningen tot Breda, waar trendsetters als The Tielman Brothers hun Europese loopbaan begonnen. Ze waren al actief in Indonesië en vermengden elementen uit de traditionele volksmuziek met Hawaiiaanse melodieën en steelguitar, en de net in opkomst zijnde rock ‘n’ roll. Hun single Rock Little Baby Of Mine uit 1958 was vermoedelijk de eerste Nederlandse rock ‘n’ rollplaat.

Indo-rock is een voortbrengsel van kruisbestuiving, of van de nu door woke zo verfoeide ‘culturele toe-eigening’ (cultural appropriation). Toe-eigening als voorwaarde van culturele vooruitgang. De van de Portugezen overgenomen gitaar had al een integrale rol in de Indonesische muziek zoals krontjong, in combinatie met inheemse instrumenten.

De Indisch-Nederlandse jeugd luisterde in Indonesië naar Amerikaanse radiozenders via ontvangers in Australië, de Filippijnen en Singapore, pikte er de rock ‘n’ roll op en introduceerde in Nederland de elektrische gitaar. Leuke feitjes voor de liefhebber, maar het kon in de huidige culturele sfeer van extreme verootmoediging en zelfbeschuldiging natuurlijk niet uitblijven: ook een onschuldig verschijnsel als de Indorock is geproblematiseerd.

Afwezige historie herdenken

Voor een actueel voorbeeld hiervan kunnen we naar Breda, de stad van The Tielman Brothers. Het slavernijverleden staat er deze lente en zomer sterk in de belangstelling met diverse culturele projecten, zoals een door vrijwilligers gemaakt, 35 meter lang wandkleed Sporen van slavernijverleden Noord-Brabant in de Grote Kerk. Rond de jaarlijkse herdenking van Keti Koti (30 juni-5 juli) verhuist het naar het Chassé Theater.

Het Stedelijk Museum toont fragmenten van de verdienstelijke Indorock-documentaire Klanken van oorsprong en belicht ook de ‘koloniale historie’ van de Kwatta-chocoladefabriek, in 1883 opgericht door de zoon van een plantagehouder in Suriname. Ook is er een speciale wandelroute rondom het thema. Het platform Explore Breda biedt een overzicht van de activiteiten en locaties.

Anna en Laloupe

Denkt u bij Kwatta eerst en vooral aan Willy Wonka? Begrijpelijk, want Breda hééft helemaal geen slavernijverleden. Sterker nog, in de zeventiende en achttiende eeuw behoorde de stad tot het generaliteitsland Staats-Brabant. Generaliteitslanden, zoals ook het huidige Zeeuws-Vlaanderen en delen van Limburg, stonden onder direct bestuur van de Staten-Generaal en waren een soort binnenlandse kolonies: wingewesten, ten prooi aan achterstelling en exploitatie vanuit Den Haag.

Noest onderzoek door het Stadsarchief Breda wist niettemin één link met de slavernij aan de vergetelheid te ontfutselen. Een zekere Anna en Laloupe waren voor zover bekend de eerste Surinamers die zich in Breda hebben gevestigd. Ze arriveerden als slaven en bedienden van de gepensioneerde Surinaamse gouverneur-generaal Wigbold Crommelin. Op 22 maart 1772 werden ze officieel vrijgemaakt met hun doop in de Grote Kerk van Breda.

Deugobsessie

Nogal mager, en daarom is het thema verbreed tot het hele complex van ‘diepe en gelaagde koloniale sporen’, inclusief Breda als bakermat van het Nederlandse officierskorps met zijn militaire academie. Veel hier opgeleide officieren hebben immers wel ergens in de koloniën gediend.

Binnen zo’n uitgerekte visie heeft vrijwel alles wel met een aspect van de slavernijgeschiedenis te maken. Het trekken van de positieve historie van de Indo-rock bij de ‘draden van ons slavernijverleden’ komt onbedoeld beledigend over voor de desbetreffende artiesten – een gevolg van de pathologische deugobsessie die ook het museumleven in Nederland al jaren teistert, met zijn loze zedenprekerij en het klakkeloos prijsgeven van historische integriteit.

Zeker, de Indisch-Nederlandse muzikanten kregen in Nederland te maken met discriminatie. Volgens een bekend verhaal zouden The Tielman Brothers en anderen daarom hun werkterrein grotendeels hebben verlegd naar Duitsland of, in het geval van bijvoorbeeld The Javelins, naar België. Maar de reden voor dit laatste was overduidelijk de grotere markt en ontplooiingskans in andere landen, naast de gloeiende hekel die in het Nederlandse medialandschap nog heerste jegens de al niet meer zo nieuwe rock ‘n’ roll. Zoetsappiger artiesten met Indische achtergrond zoals The Blue Diamonds en Anneke Grönloh werden immers moeiteloos opgenomen in de mainstream.

Klasse

De discriminatie kan grotendeels worden ingepast in een breder kader, dat ook verschil van sociale achtergrond omvat – klasse dus. Dat wordt duidelijk in het sinds de late jaren vijftig eveneens nieuwe fenomeen van nozemgroepen.

In Den Haag waren er in de jaren zestig geruchtmakende vechtpartijen tussen de Plu, vooral bestaand uit van vetkuiven voorziene Indische jongens, en de Kikkers, blanke scholieren uit het hogere echelon van HBS of gymnasium. Zij waren vooral afkomstig uit wat welgestelder milieus en oriënteerden zich op de nieuwe Engelse beatmuziek. Een soortgelijke tegenstelling bestond tussen de meer proletarische Dijkers en de ‘artistieke’ Pleiners in Amsterdam.

Kleine w en grote Z

Ik noemde hierboven in één adem de begrippen kruisbestuiving (positief) en culturele toe-eigening (negatief). De scheiding tussen beide is in het woke-narratief namelijk grotendeels vervaagd. Een opvallend geborneerde uiting hiervan biedt de website idemrotterdam.nl, een project van het Antidiscriminatiebureau RADAR.

In een bijdrage ‘Hoe vermijd ik culturele toe-eigening?’ lezen we: ‘Stel, een Zwarte man [met hoofdletter Z, JK] verzint een dans die is gebaseerd op de eeuwenoude dansculturen van zijn voorouders, en hij zet die dans op TikTok. Een witte vrouw [kleine letter!] kopieert de dans vervolgens op TikTok zonder te zeggen wie hem heeft verzonnen.’ Mevrouw kleine w verdient er geld mee, en meneer grote Z wordt schaamteloos uitgebuit, terwijl ook zijn dans nog ‘helemaal uit zijn context’ wordt gehaald. O gruwel!

Een verwrongen mentaliteit

Omgekeerd racisme (en kleinering van vrouwen) om racisme te bestrijden. Een verwrongen mentaliteit die elke uitwisseling versmoort en dodelijk is voor culturele ontwikkeling. Dan ging het er bij de Indo-rockers relaxter aan toe. In hun gelederen speelden ook Surinaamse, Molukse en ‘gewone’ Nederlandse muzikanten. Iemand als Andy Tielman zag zich als internationaal artiest: ‘Indo-rock bestaat helemaal niet, man. Dat is een uitvinding van de Hollanders.’ Net als de ‘draden van het slavernijverleden’ waarmee deze artiesten ruim een halve eeuw na hun hoogtijdagen alsnog worden verknoopt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Ook de vrolijke Indo-rock is ten prooi gevallen aan de zelfkastijding van woke verscheen eerst op Wynia's Week.

The Kinks wisten het blijkens hun monsterhit Lola al in 1970: ‘Girls will be boys and boys will be girls / It’s a mixed up, muddled up, shook up world.’ De tweede feministische golf was losgebarsten en woedde ook in Nederland. Dolle Mina bezette in het Lola-jaar de redactie van Margriet, sommigen gehuld in bloemetjesschorten of gewapend met mattenkloppers en zwabbers. Want er zat ‘een luchtje aan de damesbladen’, die nu eindelijk serieuze aandacht moesten gaan besteden aan de maatschappelijke positie van de vrouw

Vrouwen moesten de traditionele mannenwereld gaan veroveren en de mannen moesten verantwoording leren nemen voor huishoudelijke taken en verzorging van de kinderen. Tegelijk groeide de aandacht voor gendervraagstukken en transpersonen. In 1972 was de Genderstichting opgericht, in 1975 opende de eerste genderpoli ter wereld bij het Amsterdamse VU-ziekenhuis. Nederland werd internationaal koploper in de transgenderzorg.

In 2017 beleefde ons land zelfs een heuse genderzomer, aldus Syp Wynia in Elsevier Weekblad van 26 augustus van dat jaar, gekenmerkt door ‘bovenmatige aandacht voor “tweeslachtigen”’, genderneutrale taaltips en dito toiletten. Die ontwikkeling, sindsdien verre van gematigd, ging en gaat gepaard met een vloed van onderzoeken waarin wordt ‘aangetoond’ dat geslacht een keuze zou zijn en een geen biologische determinant. Een jong voorbeeld van zo’n studie is recent gepubliceerd in Development Psychology en kreeg ook in Nederland aandacht op de website scientias.

Roze jurkjes

Onderzoekers vroegen 147 kinderen van 5 tot 10 jaar in New York City om een meisjes- en een jongensvragenspel te spelen. Elk spel bestond uit vragen over onderwerpen die met een bepaalde geslacht worden geassocieerd, zoals ‘welke van deze bloemen is een klaproos?’ (meisjesvragenspel) en ‘welk voetbalteam was kampioen in 2016?’ (jongensvragenspel).

Kinderen nemen volgens het onderzoek de gendernormen niet alleen waar, maar internaliseren, verdedigen of vermijden ze actief – al vanaf ongeveer vijf jaar. Jongens leren dat vrouwelijkheid moet worden gemeden en mannelijkheid nagestreefd, meisjes willen graag stereotiep meisjesachtig zijn, maar dit aspect neemt kennelijk af met de leeftijd, misschien omdat ze soms worden aangemoedigd om prestaties na te streven in traditioneel mannelijke domeinen, zoals sport.

Een te kleine groep deelnemers en een te specifieke omgeving voor betrouwbare resultaten zou je zeggen, en de uitkomsten lijken vooral wat de meisjes betreft boterzacht. Dat er net zoveel fysiologische varianten van ‘mannelijkheid’ en ‘vrouwelijkheid’ bestaan als individuen, is een open deur. Het gaat natuurlijk om de trend waarin dergelijk onderzoek past. Nurture over nature, cultuur boven biologie.

De Nederlandse bespreking is van de hand van sociologe Jeanette Kras. ‘Kreeg je roze jurkjes aan of juist autootjes voor je verjaardag? Zeker vroeger, maar nu nog steeds word je heel vanzelfsprekend tot jongen of meisje “gemaakt”’, schrijft ze. En verderop: ‘Als vrouwen zich niet stereotiep vrouwelijk gedragen, krijgen ze vaak te maken met negatieve reacties en worden ze angstig.’ Volgens mij wijst deze formulering er juist op dat ‘gendergedrag’ vooral niet aangeleerd is, maar juist op biologisch gefundeerde predispositie wijst, maar dat terzijde.

Kras berichtte op scientias eerder onder meer over Engels onderzoek naar de vraag of mensen van nature agressief zijn. Een bekende aanname over de evolutionaire oorsprong van menselijk geweld zou hierdoor ‘op losse schroeven’ zijn gezet. Want ook bij agressie spelen naast ‘diepe evolutionaire wortels’ sociale en culturele factoren mogelijk ‘een belangrijkere rol dan gedacht’.

Ruzie over Samoa

Een eeuw geleden introduceerde de Amerikaanse antropologe Margaret Mead de overaccentuering van nurture (aangeleerd gedrag) boven nature (aangeboren gedrag). Ze was naar Oceanië getogen en publiceerde in 1928 Coming of Age in Samoa. Op basis van haar onderzoek naar Samoaanse meisjes in hun als hecht en seksueel relatief taboevrij omschreven samenleving concludeerde Mead dat opvoeding en sociale factoren (nurture) dominanter zijn dan biologische (nature) bij de ontwikkeling van menselijk gedrag.

Coming of Age in Samoa werd een standaardwerk en een vaandel van feministisch en progressief gedachtengoed. Later bleek dat Meads ‘participerende observatie’ allesbehalve een voorbeeld van wetenschappelijke objectiviteit was geweest. De Nieuw-Zeelandse antropoloog Derek Freeman bekritiseerde haar werk vanaf 1968 hevig. Samoa was helemaal geen seksueel bevrijde samenleving. Integendeel, ze werd gekenmerkt door seksuele onderdrukking, geweld en criminaliteit van adolescenten (Margaret Mead and Samoa, 1983).

Het werd een van de felste debatten in de geschiedenis van de culturele antropologie, en binnen de bredere sociale en menswetenschappen tussen de stroming van het sociaal constructivisme, dat het aanleren van (gender)gedrag centraal stelt, en de bio- of evolutionaire psychologie en sociobiologie, die uitgaan van de biologische en evolutionaire oorsprong van gedrag.

Jagende primaten

Een zeer eclatante vertegenwoordiger van die laatste stroming was de onlangs overleden zoöloog en beeldend kunstenaar Desmond Morris (1928-2026), die in 1967 The Naked Ape publiceerde, waarin de mens wordt opgevoerd als nagenoeg haarloze aap, wiens moderne gedrag diep geworteld is onze geschiedenis als jagende primaten.

Het boek werd een van de succesvolste populairwetenschappelijke werken ooit, met een totale oplage van tien tot twintig miljoen en meer dan dertig vertalingen; de eerste Nederlandse vertaling De naakte aap verscheen in 1968. Het werk ontmoette een storm van kritiek van onder meer de katholieke kerk (uiteraard), antropologen, biologen en auteurs uit de sociaal-maatschappelijke hoek. Morris zou homofoob zijn, een seksist en een racist.

Zelf sprak Morris (‘I’m a tribal animal’) in interviews vooral over de ‘genetische suggestie’ die aan ons gedrag ten grondslag ligt, naast culturele ‘flexibiliteit’. Toegegeven: ook Mead probeerde in een later stadium haar zienswijzen enigszins te nuanceren.

Dat soortgelijke methodiek van gecontroleerde observatie en vraagstellingen geheel verschillende uitkomsten kan opleveren, gekleurd door impliciete uitgangspunten, toont een door Morris aangehaald onderzoek uit 1966 over angst voor spinnen bij meisjes en jongens, uitgevoerd door de psychiaters en fobiespecialisten I.M. Marks en M.G. Gelder en gepubliceerd in het American Journal of Psychiatry. Bij jongens was er geringe toename van spinnenhaat van vier- tot veertienjarige leeftijd. Bij meisjes ook, maar bij hen deed zich een frappante stijging voor vanaf de puberteit; op veertienjarige leeftijd bleken tweemaal zo veel meisjes spinnen te haten als jongens. Als dat geen duidelijke genderkloof was!

Zelfverminking

Na de protesten rondom de dood van George Floyd (2020) nestelde woke met zijn ontstellende kokervisies zich net zo onuitroeibaar in ons taalgebruik en onze mores als de Amerikaanse rivierkreeft in onze binnenwateren. De in de ‘genderzomer’ van 2017 al rondgaande ‘taaltips’ om genderneutraliteit te promoten groeiden bijvoorbeeld aan tot een heel reeksje taalgidsen, zo idioot dat ze elke satire bij voorbaat het wapen uit handen slaan.

Gelukkig zwicht lang niet iedereen voor deze culturele en cognitieve zelfverminking. In de Nederlandse psychiatrie blijkt zelfs aanzienlijke aandacht voor ‘gendersensitieve zorg’ te zijn, vooral door het werk van psychiater en neurowetenschapper Iris Sommer, die zich vooral richt op de biologische aspecten van psychiatrische aandoeningen. Vrouwen zijn in deze visie geen alternatieve mannen (en vice versa); hun hormonen, immuunsysteem en hersenstructuur leiden tot wezenlijke verschillen die onloochenbaar een biologische basis hebben.

Een meer uitgesproken criticus van de hedendaagse transgenderzorg voor met name minderjarigen is ethicus Jilles Smids, die pleit voor een veel voorzichtiger aanpak, met meer aandacht voor alternatieve verklaringen en psychologische ondersteuning in plaats van meteen een medisch traject. Kiezen voor een ander geslacht blijkt soms voort te vloeien uit een ander probleem, of is een gevolg van ‘sociale besmetting’: de invloed van vrienden en sociale media. Toch een beetje nurture over nature.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Honderd jaar bakkeleien: is ons gedrag aangeboren of aangeleerd? verscheen eerst op Wynia's Week.

Tegenstrijdigheden

Zo trof ik op pagina 38 in de woordenlijst een aantal aanbevelingen die samen tot bizarre resultaten leiden. Dit gedeelte gaat over woorden die gender en lhbtiq+ betreffen, het favoriete strijdperk van de woke brigades. Even voor het overzicht de drie aanbevelingen onder elkaar.

• liever niet de term homo’s, beter is: homoseksuele mannen.
• liever niet de term mannen, beter is: transgender mannen, cisgender mannen.
• liever niet de term homoseksuele mannen, beter is: mannen die seks hebben met mannen.

Op deze ene pagina staan al meerdere tegenstrijdigheden. Het ene moment beveelt de gids de term homoseksuele mannen aan, het volgende moment toch liever niet. Hetzelfde geldt voor het woord mannen dat eerst wordt afgeraden, en vervolgens gewoon gebruikt. Maar stel dat een vlijtige ambtenaar toch zou willen proberen om al deze aanbevelingen volledig toe te passen, dan zou een beschrijving van homo’s hierop uitkomen: Cisgender of transgender mannen die seks hebben met andere cisgender of transgender mannen. Persoonlijk denk ik dat 99 procent van de homo’s liever gewoon homo blijft.

En als we het hebben over tegenstrijdigheden: de taalgids wemelt van aanbevelingen die taal ingewikkeld en omslachtig maken. Wilt u een verhaal schrijven over een blinde, zwarte slaaf uit de Arabische wereld die als vluchteling naar Nederland kwam, en tot zijn geluk een man vond waarmee hij een homohuwelijk kon sluiten? Dan lopen de adviezen van de taalgids hierop uit: Een tot slaaf gemaakte man van kleur met een visuele beperking die vanwege zijn seksuele oriëntatie seks wil hebben met andere cisgender of transgender mannen, vluchtte vanuit de overwegend Arabischtalige landen vanwege de gevaarlijke omstandigheden daar, en kwam in Nederland waar hij tot zijn geluk een cisgender man vond waarmee hij een huwelijk voor mensen van hetzelfde geslacht kon sluiten.

Bent u daar nog? En besef dan dat elders in de taalgids, op pagina 7, een pleidooi staat voor toegankelijke taal. Citaat: ‘Ons advies is om waar mogelijk op B1-niveau te schrijven. B1-taal is eenvoudig en duidelijk, en daardoor beter te begrijpen voor de meeste mensen. Dat betekent dat je korte zinnen gebruikt, eenvoudige woorden kiest en actief schrijft in plaats van passief.’ Eenvoudig en duidelijk? Korte zinnen? De adviezen van de taalgids zijn niet te combineren.

Enige zelfreflectie hebben de schrijvers ook niet, want op pagina 3 staat: ‘Deze gids geeft adviezen en richtlijnen over welke woorden we gebruiken en waarom. Daarnaast leert het ons meer over de juiste toon en boodschap voor een zo inclusief mogelijk taalgebruik binnen OCW.’ Maar wat lezen we op pagina 8? ‘Neem elkaar serieus (voorkom tone policing). In een debat, gesprek of in de media worden personen vaak aangevallen op toon in plaats van boodschap of argument.’ De ene toon is de andere niet…

Woke is niet verslagen

Alles in deze taalgids ademt woke. Dat blijkt uit het totale gebrek aan logica, het centraal stellen van gevoelens ten koste van feiten, de krampachtige zedepreken, en niet te vergeten de westerse zelfhaat. Het is geen wonder dat woke de afgelopen jaren al snel bespot en gehaat werd. Even leek het alsof woke aan kracht verloor, alsof het gezonde verstand toch gewonnen had. Een hoopvolle column van Jolande Withuis – ‘… als de tekenen niet bedriegen, is woke op de terugtocht’ – gaf hier uiting aan. Die column verscheen op 2 april in de Volkskrant, en de volgende dag lekte de taalgids uit. Hoe konden we denken dat het wel mee zou vallen? Het leven is hard, het valt zelden mee.

Want besef dat dit niet de enige taalgids is. De gemeente Amsterdam kwam in 2017 al met een taalgids. De scholierenvereniging LAKS volgde in 2023, en daar zijn zelfs nog Kamervragen over gesteld. Er blijkt een Handreiking inclusief taalgebruik & handelen te zijn van de Rijksdienst voor Cultureel erfgoed, die ook onder het ministerie van OC&W valt. Dat alles in de geest van het Nationaal actieplan voor meer diversiteit en inclusie in het hoger onderwijs en onderzoek. Wie weet hoeveel meer taalgidsen er rondzwerven. Woke is niet verslagen, woke heeft zich genesteld in onze overheden en knabbelt daar lustig verder aan de grondslagen van onze samenleving.

Lievig en geniepig

Woke klaagt graag over giftige mannelijkheid, maar deze ideologie vertoont alle kenmerken van giftige vrouwelijkheid. Het is dat lievige en geniepige. Dat altijd maar over gevoelens praten, en tegelijkertijd behendig weten te kwetsen. Mean girls blinken uit in manipulatie, en wat is hun belangrijkste wapen? Taal.

Wie de taalgids van OC&W goed leest, kijkt door de lievigheid heen, en ziet het geniepige. Het lijkt zo lief om Moederdag te vervangen door Jij-Dag – want kinderen zonder moeder – maar is het lief om moeders geen moeder meer te noemen? Het lijkt zo zorgvuldig om sinterklaasliedjes te kuisen – want koloniale associaties – maar is het zorgvuldig om een geliefde traditie nog verder kapot te maken? En onder alles zit natuurlijk de haat tegen het Westen en tegen de blanke man.

Orwell

Kamerleden stelden vragen over de plotseling ontdekte taalgids, en staatssecretaris Tielen van Onderwijs en Emancipatie probeerde te doen alsof het allemaal wel meeviel. Natuurlijk was de taalgids een beetje betuttelend, maar het was iets van ambtenaren onder elkaar, en daar wilde zij zich niet teveel mee bemoeien. Dit in antwoord op een bijdrage van Peter van Duijvenvoorde (FvD) die vaststelde wat de grote lijn van de taalgids was: ‘…dat taal de werkelijkheid niet altijd vatten kan, maar wel kan construeren.’ Hij vroeg dan ook of de staatssecretaris erkende dat deze gids vorm wilde geven aan de werkelijkheid, en in vervolg daarop, op welke basis de overheid zichzelf bevoegd achtte om dergelijke taalnormen richtinggevend te maken.

Het was terecht dat Mona Keijzer later in haar schriftelijke Kamervragen het boek 1984 van George Orwell aanhaalde: ‘Don’t you see that the whole aim of Newspeak is to narrow the range of thought?’ In het boek staat daar nog achter: ‘In the end we shall make thoughtcrime literally impossible, because there will be no words in which to express it.’ Taal is een machtig wapen, omdat taal onze gedachten vormt. Wij denken in taal, en daar hebben we woorden voor nodig. Het gesprek waar deze citaten uit komen, ging over de nieuwe taal – Newspeak – waaraan in het boek gewerkt werd. Die taal werd steeds verder teruggesnoeid om te voorkomen dat mensen woorden zouden hebben om hun gedachten in uit te drukken.

Het is niet onschuldig om woorden te laten verdwijnen. Woorden als vader, moeder, Gouden Eeuw, blank, Midden-Oosten en zelfs neger. Deze woorden hebben diepe betekenissen die ons met elkaar en met onze geschiedenis verbinden. Woorden geven ons wortels. En ja, dit geldt zelfs voor het woord neger, dat door de taalgids zo taboe is verklaard dat op pagina 26 staat: ‘Het N-woord reproduceren we nooit, ook niet in een quote.’

Ter info: het echte N-woord was nikker, wat een scheldwoord was. Neger was een neutrale omschrijving, maar is door activisten aangegrepen om er discriminatie achter te zoeken. Deze activisten snijden met dit taboe de banden met het verleden door, ook met de archieven waarin informatie te vinden is over iets wat hen zo aan het hart gaat: het slavernijverleden. Het onbereikbaar maken van de geschiedenis sluit naadloos aan bij de tactieken van het ministerie van Waarheid waar George Orwell over schreef.

Wie zich niet schikt is een slecht mens

Voor wie denkt dat niemand dergelijke taaladviezen serieus neemt: herinner u hoe toonaangevende media – NOS, NRC, Volkskrant, Trouw en RTL – de term blank vervangen hebben door wit. Hier waren geen goede argumenten voor, maar de angst om racist genoemd te worden was doorslaggevend. Ook dit is trouwens weer zo’n geval waaruit het geniep van woke blijkt: kwetsen is tot doodzonde verklaard, maar blanken tegen hun zin wit noemen, dat is ‘gelijkwaardig’.

En wat is het effect als overheden, onderwijsinstellingen en organisaties deze taaladviezen serieus nemen?

Mensen worden schichtig en onzeker, want ze kunnen het niet goed doen. De regels zijn onderling tegenstrijdig. Bovendien mogen ze geen verouderde termen gebruiken. Wat gisteren nog goed was – empoweren, identificeert zich als – is vandaag fout. Daarnaast wordt de taal zelf onduidelijk. Niet meer doorstromen naar een hoger niveau, maar wisselen van school. Want het is fout om in niveaus te denken, we zijn immers allemaal gelijk? ‘Iedereen professor!’ De taalgids staat vol met waarschuwingen tegen hiërarchie, maar is wel degelijk uit op een nieuwe hiërarchie. Daarom mag de Nederlandse en westerse cultuur niet positief zijn. ‘We vermijden taal die het “Westen” beter laat lijken.’ Daarom moeten blanken zich voortaan wit laten noemen. En vlak de manipulatie niet uit: wie zich niet schikt, is niet een andersdenkende, maar een slecht mens. Iemand die anderen kwetst.

Blijkbaar geen geldtekort

De schrijvers van de taalgids beseffen hopelijk niet wat zij aanrichten door zo lichtzinnig met taal om te springen. Overigens was ik niet verbaasd om te ontdekken dat het bijna allemaal vrouwen zijn. Neemt u maar eens een kijkje op de website van Expertisecentrum Diversiteitsbeleid (ECHO), en googelt u even op Ailing Eelman. Deze mensen zullen vermoedelijk die 40.000 euro ontvangen hebben waar staatssecretaris Tielen over sprak, maar het zou naïef zijn om te denken dat dit al het belastinggeld was wat hiernaartoe ging.

De stichting ECHO had tot oktober 2023 ANBI-status, en het verplicht gepubliceerde jaarverslag van 2022 maakt duidelijk dat het ministerie van OC&W – waar ECHO oorspronkelijk uit voortkwam – nog steeds een belangrijke partner is. Daarna noemt het jaarverslag de gemeente Den Haag en de gemeente Amsterdam. Het woord subsidie komt in het verhaal niet voor, en ook bedragen ontbreken; veel openheid gaf deze non-profit organisatie niet.

Maar blijkbaar is er geen geldtekort: ECHO financiert een leerstoel Onderwijs en Diversiteit bij de Vrije Universiteit van Amsterdam. Toevallig dezelfde universiteit waar bestuurslid Vinod Subramaniam tot 2021 rector was; ons kent ons. Die leerstoel wordt natuurlijk bekleed door een woke wetenschapper, Maurice Crul, die in de Volkskrant vertelde dat Nederlanders zonder migratieachtergrond ‘er maar beter mee leren omgaan dat zij in veel steden hun meerderheidspositie kwijt zijn.’ Hij adviseert hen te integreren in de nieuwe diversiteit.

Nog zo’n verrassing. Voorzitter van het bestuur van ECHO is oud-GroenLinks Tweede Kamerlid Naima Azough. Op de website van Colourful People vertelt ze dat zij een groot en divers netwerk heeft opgebouwd binnen overheid, onderwijs, cultuur en het sociaal domein. Dat klopt, gezien alle baantjes die zij daarna opsomt, al staat het voorzitterschap van ECHO er niet eens bij.

Wie dergelijke verhalen doorneemt, ziet hoe de diversiteitsmachine draait. Het is marketing, netwerken, en de weg naar belastinggeld weten te vinden. En vooral: de juiste taal spreken en verkondigen. Iemand als Azough, die ‘waarden gedreven leiderschap, inclusie en kansengelijkheid’ promoot, draagt in de visie van woke natuurlijk veel meer bij aan onze samenleving dan een eenvoudige boer of vrachtwagenchauffeur.

Parlement moet ingrijpen

Laten we hopen dat de Kamerleden scherp blijven als de antwoorden op de Kamervragen binnenkomen. Hun vragen zouden zomaar in het vergeetboek ku nnen raken, net als die aangenomen motie van Martine van der Velde en Claudia van Zanten uit november 2024. Weet u wat daarin stond? ‘Dat het onnodig vervangen van specifieke termen zoals “moeder” en “vader” door genderneutrale begrippen kan leiden tot onduidelijkheid en dat dit afbreuk kan doen aan het behoud van maatschappelijk herkenbare rollen.’

Verder stond erin dat de Kamer de regering verzocht om ‘in wetsteksten termen zoals “moeder” en “vader” te behouden.’ Nu is de taalgids geen wettekst, maar het is duidelijk dat een ruime Kamermeerderheid destijds niets voelde voor het zomaar uitwissen van de woorden moeder en vader.

Zou er een Kamermeerderheid zijn voor het financieren van Orwelliaanse taalgidsen? In elk geval is dit niet iets waarbij burgers op de rem kunnen trappen. Als de overheid de diversiteitsmachine draaiend houdt, kan alleen het parlement nog ingrijpen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Achter de woke taalgidsen van de overheid schuilt een diversiteitsmachine die ons denken aan banden wil leggen verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik denk dan dat hij of zij verkeerde keuzes maakt en eventueel slecht geïnformeerd is, en zal proberen de ander met argumenten dichter bij mijn standpunt te brengen, maar dat blijft allemaal binnen de grenzen van een beschaafd gesprek. In sommige gevallen schuif je daardoor zelf ook iets op naar de andere kant van het spectrum.

Hoopgevende tekenen

Wat niet op een spectrum zit, is sekse. Dat is een binair ding, en op dat onderwerp is de scheiding der geesten al net zo binair. Iemands positie ten opzichte van ‘trans’ is zo langzamerhand de lakmoesproef voor nog voor rede vatbaar zijn. Woke trans is het geloof dat man en vrouw niet wezenlijk van elkaar verschillen, maar slechts de twee uiteinden van een spectrum van seksen zijn, waartussen een mens naar eigen keuze heen en weer kan schuiven, ongeacht de ‘bij de geboorte toegekende’ binaire sekse.

Biologische verschillen tussen man en vrouw zijn ofwel onbelangrijk, of dienen genegeerd dan wel gerepareerd te worden in het hogere belang van de zelfgekozen genderidentiteit: je bent wie je je zegt te voelen, en daar moet alles en iedereen in meegaan – wettelijk afdwingbaar.

Er zijn hoopgevende tekenen dat deze transgekte al over zijn hoogtepunt heen is, maar laten we niet te vroeg juichen. Twee jaar geleden kwam een geruchtmakend rapport uit over de transitie-industrie, het Cass-report, dat zware kritiek had op het Dutch Protocol, een in Nederland ontwikkelde procedure om genderverwarde kinderen (officieel: genderdysforie) al zeer jong op puberteitsblokkers te zetten, wat in de praktijk meestal de incheck blijkt te zijn voor een traject dat uitmondt in volledige medische geslachtsverandering. Hoofdauteur Hilary Cass was zwaar geïrriteerd over de desinteresse en zelfs obstructie van de genderklinieken in Groot-Brittannië als het aankwam op het volgen van de patiënten die ze behandeld hadden. Daardoor was grotendeels onduidelijk hoe deze patiënten er op de lange termijn psychisch en lichamelijk aan toe zijn.

In deze lacune is nu gedeeltelijk voorzien door een Finse studie, die de gegevens van 2000 jonge patiënten met genderdysforie tot wel twintig jaar lang kon volgen in de administratiesystemen van de Finse gezondheidszorg. Over die studie en de kritiek daarop zometeen meer.

Zulke studies zijn slechts mogelijk, omdat in het Westen inmiddels vele duizenden patiënten behandeld zijn met het Dutch Protocol, toen dat nog doorging voor een oncontroversieel behandelingstraject, dat vele pubers zou redden van zelfmoord wegens in het verkeerde lichaam geboren zijn.

Het zal veel brave woke mensen niet van het begin af aan duidelijk zijn geweest hoe extreem dit transnarratief is. Wie kan er tegen zelfmoordpreventie bij jongeren zijn, en wie heeft er nou last van dat transmensen die letter M of V in hun paspoort mogen veranderen, ook zonder medische transitie? De waarschuwingen, dat mannelijke sporters dan bij de vrouwen de medailles komen wegkapen, dat foute mannen zich kunnen binnendringen in lesbische clubs en vrouwenopvanghuizen, dat verkrachters detentie in een vrouwengevangenis kunnen opeisen, werden afgedaan als transfobie. Dat ging in de praktijk vrijwel nooit voorkomen, zei ‘woke’.

Orwell in het rechtszaal

We weten inmiddels wel beter. Tientallen medailles bij grote sportwedstrijden zijn al ingepikt door middelmatige mannelijke sporters die zich voordoen als vrouwen. De volgens zijn paspoort vrouwelijke, maar biologisch mannelijke bokser Imane Khelif is een held van woke omdat hij in de Olympische boksring in Parijs in 2024 vrouwen in elkaar mocht slaan om het goud op te halen. Tientallen mannelijke verkrachters en vrouwenmoordenaars in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië hebben nadat ze gepakt waren opeens bedacht dat ze hoognodig in transitie moesten, en transrechten zijn al dermate onaantastbaar, dat Justitie dan, uiteraard op kosten van de staat, het complete medische transitiecircus voor hen optuigt.

Alleen getalsmatig zijn deze excessen beperkt van omvang; de symboolwaarde ervan valt nauwelijks te overschatten. Het is puur Orwell in de rechtszaal: als een verkrachter voor zijn proces in transitie gaat, worden zijn slachtoffers in Groot-Brittannië door de rechter gedwongen om de dader als vrouw aan te spreken: het is dan voortaan ‘haar penis die bij mij binnendrong’ op straffe van zelf vervolgd worden wegens een transfoob haatmisdrijf.

De andere kant van de woke waanzin, het aantal jongeren dat in transitie gaat, is ook getalsmatig alarmerend. Begin deze eeuw waren er in een land als Groot-Brittannië enige tientallen nieuwe gevallen per jaar. Momenteel zijn het er duizenden, vooral door een explosie van het aantal meisjes tussen 12 en 17 die ‘ontdekken’ dat ze eigenlijk een jongen zijn. Voordat ‘trans’ een hype werd, betrof het meestal jongens die meisje wilde worden, maar die verhouding is inmiddels omgekeerd.

Die explosie van nieuwe gevallen vertoont alle kenmerken van een sociale epidemie. Zowat elke Hollywood-celebrity heeft tegenwoordig minstens één trans- of non-binair kind – wat statistisch onmogelijk is zonder social contagion, ofwel dat mensen elkaar in hun eigen bubbel gek zitten te maken.

Dat zou allemaal minder erg zijn, als het Dutch Protocol en Gender Affirming Care aantoonbaar grote voordelen heeft voor de behandelde patiënten. Jarenlang stond dat buiten kijf, want het werd niet degelijk onderzocht. Het Cass-report maakte duidelijk dat het schaarse bewijs vrijwel uitsluitend gebaseerd is op kwalitatief zwak onderzoek. De bovengenoemde Finse studie voldoet wel aan de minimum normen die voor al het andere medische onderzoek geldt: er is een grote groep genderdysfore patiënten, waarvan een deel medische geslachtsverandering ondergaan heeft en een deel niet, en een gematchte controlegroep van jongeren die niet genderdysfoor is.

De conclusie uit Finland is ontluisterend: patiënten knappen geestelijk niet op van Gender Affirmative Care, integendeel, ze worden in de loop der tijd steeds slechter. Wat al langer bekend was: genderdysfore jongeren hebben veel meer psychiatrische problemen (zoals autisme, anorexia, depressie) dan andere jongeren. Dan is altijd de vraag of hun gevoel in het verkeerde lichaam te zitten ze depressief, etcetera maakt of andersom. Maar hoe dan ook zou je, als Gender Affirmative Care werkt, verwachten dat ze na voltooide medische transitie minder psychiatrische zorg nodig hebben dan daarvoor, en dat blijkt niet het geval.

Onaanvaardbare conclusie

Ook kun je ze vergelijken met de groep genderdysfore jongeren die geen medische transitie doormaakten: die eindigden niet slechter dan de groep die wel in transitie ging. Vergelijken met de niet-genderdysfore jongeren is helemaal kansloos: die hebben over de hele volgperiode vele malen minder psychiatrische zorg nodig dan de genderdysforen na hun transitie.

Uiteraard is deze conclusie onaanvaardbaar voor de woke transgemeenschap, dus werd er naarstig gezocht naar zwakheden in dit onderzoek. Dat mag natuurlijk, maar de bochten waarin men zich dan wringt zijn hilarisch: zo was er een trans-actiegroep die het onderzoek ongeldig verklaarde omdat de meerderheid van de jongeren in het onderzoek geen transitie had doorgemaakt. Aan die activisten is dus het concept ‘controlegroep’ – een van de meest basale vereisten van een goede medische trial – geheel voorbijgegaan.

Serieuzer is de kritiek, dat het volgen van de proefpersonen niet meer inhield dan in de archieven nagaan of ze specialistische psychiatrische zorg (een aparte administratieve categorie in het systeem) geconsumeerd hadden, en hoeveel consulten dat waren. Met andere woorden: er is niet precies bekend wat die mensen na hun transitie mankeerde. Daarnaast waren er nog meer, deels zeer technische, bezwaren over de gebruikte statistische toetsen en dergelijke.

Waar al die bezwaren op neerkomen is eigenlijk: ‘Er is in theorie nog beter onderzoek mogelijk, waarvan we niet op voorhand uit kunnen sluiten dat dit tot een andere conclusie komt, dus hoeven we ons hier niks van aan te trekken.’

De grote fout – of strikt genomen zwendel – in deze argumentatie is, dat hier niet twee gelijkwaardige opties worden vergeleken waarbij het slechts een kwestie van smaak is welke je prefereert. De ene optie houdt onder meer in: borsten en baarmoeder amputeren, castratie, levenslange afhankelijkheid van hormonen en onvruchtbaarheid. Het alternatief is psychotherapie en andere ‘softe’ vormen van zorg die in ieder geval geen onherstelbare gevolgen hebben.

Als je dan in een niet perfect, maar goed opgezet onderzoek geen enkel bewijs vindt dat de eerste optie betere uitkomsten geeft, dan moet je daar mee stoppen.

Collectieve waanzin

Het is tekenend voor de collectieve waanzin die zich van transactivisten heeft meester gemaakt, dat stoppen met het verminken van jonge lichamen nu wordt afgeschilderd als ‘transfobie’. Maar de publieke steun voor dit bizarre extremisme is aan het afkalven. Over vijf jaar zal Gender Affirming Care zijn bijgezet in het rijtje met medische horrorverhalen, tussen lobotomie en ‘verdrongen incest-herinneringen’.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht De publieke steun voor de waanzin van transactivisten lijkt af te kalven – en dat is meer dan terecht verscheen eerst op Wynia's Week.

O’Neill was tot 2021 hoofdredacteur van het libertaire online magazine Spiked. Net als zijn boek A Heretic’s Manifesto: Essays on the Unsayable (2023) gaat Vibe Shift over onze veranderende cultuur. ‘Vibe’ is de taal van de influencer, de modejournalist, de muziekrecensent en de taal van het web.

Vibe Shift gaat vooral over Groot-Brittannië, maar de voorbeelden zijn ook hier aanwezig. We worden geregeerd door dwazen, constateert O’Neill. Labour-premier Keir Starmer liet zijn partijgenote Rosie Duffield vallen toen ze zei dat mannen geen baarmoeder hebben. In plaats van haar te verdedigen, vond Starmer het een schandalige opmerking.

Een ander geluid

Vergis je niet, schrijft O’Neill, de idiotie zit niet alleen bij het GenZ-meisje met blauw haar. De autoritaire ideologie die zich heeft verkleed als ‘progressief’ vind je in de hele westerse wereld. ‘Wife killed husband with samurai sword’ kopte de BBC in 2024, maar de dader bleek een transgendervrouw te zijn. The New York Times berichtte in 2022 over een 83-jarige vrouw uit Brooklyn die werd aangeklaagd voor moord, maar ook hier was de verdachte een biologische man. Politiek, media en medische wereld lopen vrolijk mee met de woke narrenoptocht.

Wel verandert er iets, schrijft O’Neill. De woke-ideologie wordt steeds vaker verstoord, er komt een ander geluid. In Groot-Brittannië kwam dat vooral door de invloed van Mumsnet, een internetforum voor moeders. De ‘vrouwen met een penis’ kregen tegenwind te verduren. Een heel leger vrijwilligers hielp Mumsnetters om de politici op te sporen die de gekte blindelings volgden.

Uiteraard werd geprobeerd Mumsnet onderuit te halen. Zoals overal elders werden adverteerders benaderd om de site voortaan te boycotten. En soms gebeurde dat. Maar Mumsnet hield stand. De ‘de eerste wet van de vibe shift’, die zegt dat vrijheid van meningsuiting voorwaarde is voor verandering, won. Mede dankzij vrouwen als Maya Forstatter, Julie Burchill en ook J.K. Rowling, de wereldberoemde schrijfster die kritiek durft te hebben op de genderlobby.

Een belangrijke overwinning voor het gezonde verstand was in 2025 de uitspraak van het Britse Hooggerechtshof dat het biologisch geslacht altijd belangrijker is dan de subjectieve gevoelens van de gendermystiek. Je bent man of vrouw, meer smaken zijn er niet. Ook het verzet van Donald Trump tegen de wettelijke erkenning van genderidentiteit past in dit plaatje, schrijft O’Neill.

In november 2018, zo lezen we in Vibe Shift, was een fascinerend brandpunt van tegenstellingen zichtbaar. Twee grote demonstraties in twee metropolen, Londen en Parijs. In Londen protesteerde Extinction Rebellion, de doodscultus die de wereld ziet vergaan door industrialisatie en terug wil naar een premoderne tijd; in Parijs de gilets jaunes die demonstreerden tegen Macrons belastingverhoging op benzine. Het contrast kon niet groter zijn: de woke-elite die niet langer is geïnteresseerd in economische groei versus een revolte van burgers met lage inkomens die van economische groei afhankelijk zijn. Hun protest werd direct in diskrediet gebracht door de intelligentsia. Macrons partijgenoot Benjamin Griveaux bleek zelfs van mening dat mensen die rookten en in diesels rondreden geen deel konden uitmaken van het Frankrijk van de eenentwintigste eeuw.

De revolte van de gilets jaunes duurde bijna anderhalf jaar, er vielen elf doden en veel gewonden, maar Macrons belastingverhoging ging niet door. In moralistisch Nederland deed men er wat schamper over. Hier heerst Extinction Rebellion, die door de overheid met fluwelen handschoenen wordt aangepakt.

Hetzelfde bijgeloof

O’Neill gaat ook uitvoerig in op de boerenopstand die volgde op de gilets jaunes. Hij bespreekt de maatregelen om de stikstofdepositie te beperken ten behoeve van het ‘netto nul’-establishment in Brussel. De helft van onze veestapel zou eraan moeten geloven. De Azteken brachten mensenoffers om de god Tlaloc tevreden te houden; in Nederland doen we dat met ons vee en de gasvoorraad in Groningen. Verschillende eeuwen, maar hetzelfde bijgeloof, meent O’Neill.

Hij is uiterst kritisch over de EU-politiek van open grenzen. Dat begon al bij de Fransman Robert Schuman (1886-1963), een van de grondleggers van de Europese integratie, die landsgrenzen zag als historische littekens van oorlogen. Zijn ideeën zijn nog steeds dominant. De EU is het toppunt van ‘post-border mania’, schrijft O’Neill. In werkelijkheid scheppen open grenzen vooral chaos. De migratiecrisis ontregelt Europa. Volgens een recent onderzoek van Oxford University ziet ongeveer 50 procent van de mensen met een universitaire opleiding immigratie als een zegen, tegen 22 procent van de praktisch opgeleiden.

O’Neill laat in zijn boek ook veel onbesproken. We lezen niets over de Britse grooming gangs, over Starmers desastreuze islambeleid, over inkomensverschillen, over Brexit, en over universiteiten die zijn geïnfiltreerd door islamisten.

Maar toch. Wie denkt dat woke over is, moet O’Neill lezen. Hij ziet het als een immens project van de elite om de domme massa’s te verbeteren. Dat laatste woord mag wat vreemd klinken, maar niet als we woke beschouwen als het grootste social engineering project van onze tijd.

Brendan O’Neill: Vibe Shift. The Revolt Against Wokeness, Greenism and Technocracy. Spiked Ltd, 80 pagina’s, € 11,09.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht Woke is nog lang niet voorbij. Maar het tegengeluid klinkt steeds luider verscheen eerst op Wynia's Week.