Een glaasje frisdrank op zijn tijd is geen probleem, maar te vaak en te veel is ongezond. Goed dus dat er een suikertaks komt

Het kabinet-Jetten is van plan om vanaf 2030 een suikertaks in te voeren. Er komt dan een extra belasting op producten – zowel drank als voeding en snoep – met meer dan 6 procent suiker. Het zal tijd worden.

Bijna 25 jaar geleden begon ik het debat over een vettaks of snacktaks op ongezonde producten. Toen waren de reacties nog overwegend negatief. Een goed voorbeeld is de reactie op een Interdepartementaal Beleidsadvies dat ik een paar jaar later, in 2007, samen met ambtenaren van het ministerie van Financiën en Volksgezondheid opstelde. Hierin werd het kabinet geadviseerd de mogelijkheden voor een extra belasting of een hogere btw op ongezonde producten te onderzoeken.

Op schoot bij de voedingsindustrie

De toenmalige minister van Volksgezondheid Ab Klink (CDA) zag daar wel wat in. VMT, een vakblad voor de voedingsindustrie, schreef over dit advies: ‘Het bedrijfsleven ziet bij voorbaat niets in een prijsmaatregel. Hetzelfde geldt voor hoogleraar Gezondheidswetenschappen Jaap Seidell van de Vrije Universiteit. Hij reageerde verbouwereerd op het aangekondigde onderzoek van Klink. ‘Ik weet niet waar dit plotseling vandaan komt. Het is onverstandig. Maar ja, zo gaat dat in de politiek.’

In die tijd zaten veel voedingswetenschappers nog bij de voedingsindustrie op schoot. Inmiddels is ook Jaap Seidell bijgedraaid. In het tv-programma Buitenhof liet hij zich afgelopen zondag een stuk positiever uit over de suikertaks die het kabinet-Jetten wil invoeren.

Het initiatief van Ab Klink leidde uiteindelijk nergens toe. Dat lag vooral aan het ministerie van Financiën. De belastingdienst kon de invoering van een vettaks of snacktaks niet aan, aldus de ambtelijke top van het ministerie. ‘De Belastingdienst kan het niet aan’, is in de Haagse politiek een effectief middel voor ambtenaren om ongewenst beleid tegen te houden.

Inmiddels hebben meer dan honderd landen in de wereld een suikertaks. Het bewijs dat zo’n taks leidt tot minder suikerconsumptie is zeer overtuigend. Een overzicht van alle studies naar de effecten van een suikertaks dat in 2022 in het medische tijdschrift JAMA werd gepubliceerd, geeft aan dat 10 procent extra belasting leidt tot gemiddeld 15 procent daling van de consumptie van suikerhoudende dranken. De belastingverhoging wordt door fabrikanten voor meer dan 80 procent doorberekend in de prijs. Een eerdere overzichtsstudie uit 2013 gaf verder aan dat een suikertaks tot een daling van overgewicht en obesitas leidt. Deze daling heeft twee oorzaken: consumenten kopen minder suikerhoudende producten en fabrikanten verminderen de hoeveelheid suiker.

Een suikertaks is een effectieve maatregel om de consumptie van suiker terug te dringen. Het is ook een maatregel die de overheid geen geld kost, maar geld oplevert. Het kabinet-Jetten verwacht met de suikertaks 850 miljoen euro op te halen. Volgens schattingen van de Rabobank zal, als producenten het suikergehalte van hun producten niet verminderen, een vijfde van alle supermarktproducten in prijs omhoog gaan door de suikertaks. Producten als koek, snoep, ijs en zoetbroodbeleg kunnen tot wel 20 procent duurder worden.

Geijkte reacties

De tegenstanders van een suikertaks lopen zich ook nu al weer warm. De voorzitter van boerenorganisatie LTO, Ger Koopmans, zei in dagblad De Limburger dat een suikertaks slecht is voor de boeren. De twee belangrijkste mantra’s om ongewenst beleid onderuit te halen – de laagste inkomens worden erdoor geraakt en het vergroot de ongelijkheid – worden ook nu weer van stal gehaald.

Trouw-columnist Sjamadriaan verwoordde de geijkte reactie op het voorstel van een suikertaks: ‘Nederlanders die zich toch al makkelijker een gezonde leefstijl kunnen veroorloven, zullen van een suikertaks minder last hebben dan gezinnen die uit pure noodzaak wel kopen wat er toevallig in de aanbieding is.’ Dit is maar deels waar. Als gezegd daalt de consumptie van suikerhoudende producten met 15 procent als de prijs met 10 procent omhoog gaat. Voor mensen met weinig inkomen is dat waarschijnlijk nog iets meer dan dat. Dit betekent dat consumenten per saldo zo’n 5 procent minder gaan uitgeven aan suikerhoudende producten. Ze houden zo dus geld over om aan andere dingen te besteden. Dit is vooral goed voor mensen met een laag inkomen, want zij besteden gemiddeld een groter deel van hun inkomen aan deze ongezonde producten.

Samenhangende aanpak

Dat mensen minder gaan consumeren is eveneens positief, want het probleem bij overgewicht is niet zo zeer dat mensen ongezond eten, maar vooral dat ze te veel eten. Een glaasje frisdrank op zijn tijd is geen probleem. Het wordt pas een probleem als je dat te vaak en te veel doet. Een suikertaks kan helpen om dat te voorkomen.

Een suikertaks alleen zal het probleem van overgewicht niet oplossen. Daarvoor zou het ook goed zijn als ook producten met veel zout en onverzadigde vetten extra belast worden. Het overgewicht- en obesitasprobleem vergt een samenhangende aanpak waarbij mensen worden gestimuleerd minder (ongezond) te eten en meer te bewegen. De nieuwe medicijnen die helpen om gewicht te verliezen, zoals Wegovy en Mounjaro, kunnen daarbij helpen. Een suikertaks is een eerste en noodzakelijke stap naar een gezondere samenleving.

Laten we hopen dat het er na meer dan 25 jaar debatteren eindelijk van komt.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!