Er waart een spook door de Haagse ministeries: het spook van de papieren werkelijkheid. Wie de blauwdruk van de recente visserijsanering legt op de slepende en slopende stikstof- en mestcrises, die het gehele land parten spelen, ziet dezelfde patronen. Beleidsmakers, gevangen in een dwingende juridische en bureaucratische dynamiek, sturen blind op abstracte Brusselse richtlijnen. Hoogwaardige productieketens in agrarische sectoren worden met miljarden aan belastinggeld gesaneerd. Het laat de overheid verbaasd achter als blijkt dat de fysieke realiteit zich niet laat dwingen in een Excelsheet. Zie hier het failliet van de Nederlandse transitiepolitiek.

De windillusie op de Noordzee

De rechtvaardiging voor de kaalslag in de visserijhavens klonk destijds nobel: de Noordzee moest de basis en motor worden van groene energietransitie en natuurherstel. De traditionele visserij moest er wijken voor gigantische windparken. Met € 155 miljoen uit het Europese Brexit Adjustment Reserve (BAR) werd de Nederlandse kottervloot effectief gedecimeerd. Protest van de complete visserijsector klonk aan dovemansoren.

In Wynia’s Week klonken vroegtijdig al waarschuwingen voor deze kaalslag. Zo legde de analyse Ook de visserij moet wijken voor wind-op-zee feilloos bloot hoe de gewenste windparken van toenmalig minister Rob Jetten (Klimaat en Energie) werden geprojecteerd op de ondiepe, vitale delen van de Noordzee. Uitgerekend dat waren de kraamkamers voor leven in zee en de gronden waar de kotters traditioneel hun platvis haalden. De overheid wist dat ze met haar plannen de visserijsector definitief zou verdringen, maar zette ze desondanks onverstoorbaar door.

Nu de visserijhavens van Urk tot Den Helder zijn leeggestroomd, spat de windillusie hardhandig uiteen. Door exploderende kosten voor staal en koper, gestegen rentes en een structureel overvol stroomnet (netcongestie) is het verdienmodel voor offshore windenergie volledig ingestort. Grote tenders, zoals voor het windgebied Nederwiek 1-A, trokken onlangs nul biedingen van commerciële partijen. Het subsidieloze sprookje is voorgoed voorbij.

Om de energietransitie kunstmatig enigszins te reanimeren, moet de overheid nu over de brug komen met de subsidieregeling TOMOZ en miljardenbudgetten. Bijvoorbeeld met bijna € 8 miljard voor de windgebieden IJmuiden Ver Gamma. Terwijl de economische en historische waarde van een eeuwenoude visserijketen definitief is vernietigd, bloedt de schatkist om haperende windparken overeind te houden. Wat overblijft zijn lege, streng beveiligde spookgebieden op zee. De visser mag er niet in, de energieproducent bouwt er niet.

Ecologische hypocrisie op open zee

Wat deze transitiepolitiek extra pijnlijk maakt, is dat de beloofde ecologische winst een papieren fabel blijkt te zijn. Al in 2019 werd in het artikel De Noordzee wordt bedreigd door windmolens aangetoond dat de grootschalige bouw van windturbines op zee verre van klimaatneutraal en verre van ecologisch onschuldig is. De gigantische impact op maritieme ecosystemen (dynamisch leven in alle zoute wateren op aarde) en de verborgen CO2-uitstoot bij de productie van de turbines werden door Den Haag bewust weggemoffeld.

In plaats van natuurherstel bracht de overheid industriële complexen naar de zee. Zoals beschreven in de analyse Rob Jetten offert de natuur van de Noordzee op voor het klimaat koos het kabinet destijds voor een gigantische schaalvergroting van 500 naar 1700 windturbines. Het mariene leven (= alle leven in zee) werd opgeofferd aan klimaatdoelen, terwijl de visserij met de vinger werd nagewezen en gesaneerd.

De landbouw als volgende dominosteen

Hetzelfde scenario herhaalt zich nu een-op-een op het land. Met een beroep op de Europese Habitatrichtlijn en de Nitraatrichtlijn (het verlies van de mestderogatie) heeft de overheid haar pijlen gericht op de landbouw. Ook hier regeert de vernietigingsdrang: er is maar liefst € 6,2 miljard gereserveerd voor de opkoop van de veestapel en nog eens € 7,4 miljard voor de afwaardering van landbouwgrond. In totaal dus € 13,6 miljard om gezonde en renderende agrarische bedrijven te sluiten.

Net als bij de windparken op zee zal de ‘reanimatiefase’ (= de chronologische stappen naar herstart van wat is verdwenen) onbetaalbaar blijken. Om het land juridisch van het stikstofslot te krijgen, klotsen er nog eens miljarden euro’s aan transitie- en innovatiebudgetten tegen de plinten. De overheid saneert de meest efficiënte landbouwsector ter wereld weg om aan een papieren model (Aerius) te voldoen. De economische kaalslag in toeleveringsketens, slachterijen en exportpositie neemt ze kennelijk op de koop toe.

Wat deze transitiepolitiek ronduit hypocriet maakt, is dat de Nederlandse consumptie er geen millimeter door verandert. Sinds de sanering van onze kotters eet de Nederlander geen gram minder vis. De lokaal gevangen Noordzeevis is simpelweg vervangen door geïmporteerde kweekvis uit Azië en Noorwegen (zalm).

Als het aan Den Haag ligt gaat hetzelfde gebeuren met ons vlees, onze zuivel en onze groenten. Als de Nederlandse boer verdwijnt, vullen buitenlandse producenten het gat dat achterblijft. De CO2- en stikstofuitstoot verdwijnt weliswaar uit de Nederlandse statistieken -waarmee Den Haag in Brussel goede sier kan maken -, maar de mondiale ecologische voetafdruk wordt ironisch genoeg groter. Tel uit de winst voor het klimaat. Immers, we importeren dan straks voedsel uit landen waar de milieu- en dierenwelzijnseisen vele malen lager liggen dan de strenge standaarden waaraan onze boeren en vissers zich moesten houden.

Het vrijwillig opgeven van voedselsoevereiniteit

De grootste strategische blinde vlek in het hele dossier is de voedselsoevereiniteit. In een geopolitiek instabiele wereld is het vermogen om de eigen bevolking te voeden een cruciale veiligheidspilaar. De Nederlandse overheid geeft er blijk van onze voedselproductie niet te zien als een strategisch belang, maar als een ruimtelijk probleem. En handelt daarnaar. Voedsel moet wijken voor windmolens, zonneparken en distributiecentra.

De minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), Jaimi van Essen (D66), probeert nu weliswaar met een nieuwe visie (‘Voedsel uit Zee’) en innovatiegeld het tij te keren, maar voor de honderden al gesaneerde ondernemers komt dit goedmakertje simpelweg te laat. De kennis en infrastructuur die eenmaal zijn gesloopt, komen nooit meer terug.

De visserij- en de landbouwcrisis zijn twee kanten van dezelfde medaille. Ze tonen een overheid die regeert bij de gratie van spreadsheet en angst voor de rechter, in plaats van in Brussel te knokken voor ons nationale belang.

De miljarden die al zijn uitgegeven om vissers te saneren en die nog volgen om boeren eenzelfde behandeling te laten ondergaan, worden nu gevolgd door miljarden aan subsidies voor onrendabele windparken. De miljarden die klaarliggen om de boerenstand te decimeren, zullen onvermijdelijk worden gevolgd door miljardensteun aan een dure en kwetsbare voedselimportketen.

Wie weigert te leren van de lege, stille visserijhavens, kijkt straks onherroepelijk aan tegen een leeg en zielloos platteland. Den Haag moet haar wensdenken en papieren modellen loslaten en terugkeren naar realiteitsbesef. 

IJsland kan leren van onze fouten

IJsland zei zondag 30 augustus per referendum ‘nee’ tegen toetreding tot de EU. Hoewel het land al deel uitmaakt van de Europese Economische Ruimte (EER). Wat betekent dat het toegang heeft tot de interne EU-markt en zich verplicht aan het leeuwendeel van de EU-wetgeving. Milieuwetgeving valt daar in principe ook onder, maar de Europese Habitat- en Vogelrichtlijn niet. IJsland wilde bij het sluiten van het EER-akkoord de volledige controle houden over het beheer van zijn eigen natuurlijke hulpbronnen. Vooral inzake de visserij en walvisjacht. De Europese Habitatrichtlijn – waarmee Nederland zoveel heeft te stellen – zou ook grote gevolgen hebben voor de IJslandse visserijsector en landbouw. Met de weigering tot toetreding tot de EU, maar wel onderdeel uitmakend van de EER, blijft IJsland de vruchten plukken van de interne markt met een minimale inlevering van de soevereiniteit. 

Zo onttrekt IJsland zich aan de dynamiek die lidmaatschap van de EU met zich meebrengt, en die de wil van de kiezer opoffert voor onderdanigheid aan Brussel.

Mocht IJsland ooit overwegen toch tot de EU toe te treden, dan doet het er verstandig aan goed notie te nemen van de fouten die Nederland maakt bij de omgang met de EU-wet- en regelgeving. Nederland is er al twee keer in verstrikt geraakt. Precies op die gebieden die IJsland nu buiten zijn deur houdt.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Nederland offert zijn voedselvoorziening op aan een falende transitiepolitiek verscheen eerst op Wynia's Week.

Het Europese Hof van de EU heeft op 26 februari gekozen voor een aanpassing in het juridisch natuurbeleid met de hoop op een bredere acceptatie. Hier zijn drie verruimde regels:

1. De eis dat steeds voor honderd procent bewezen moet worden dat elk risico op verslechtering van de natuur valt uit te sluiten is geschrapt.
2. Als een vogelsoort zich ergens minder vestigt mag compensatie komen wanneer die vogel meer talrijk broedt in een ander natuurgebied waarin hetzelfde type natuur ook voorkomt.
3. Bij vogelbescherming gaat het om de populatie, niet om een enkel specimen.

Bizarre eis

Goed dat het Hof de onmogelijke eis heeft geschrapt van sluitend bewijs dat elk risico voor de natuur wordt vermeden. Zoals de advocaat-generaal bij het Hof, prof Juliene Kokott, kort en krachtig aanvoerde: dat kan niet zijn wat Europa echt wil, want dan zouden we ook huiskatten moeten verbieden omdat niet valt uit te sluiten dat een kat wel eens een vogel vangt. Zie ook artikel 53 van het Hof.

Daarmee vervalt de juridische basis voor veel van de gehate brief van minister Jaimi van Essen. Hij schrijft: ‘Een totaalpakket aan generieke en gebiedsgerichte maatregelen moet ervoor zorgen dat ten minste (dreigende) verslechtering van Natura 2000-gebieden kan worden uitgesloten.’ Dat woord ‘moet’ is sinds 26 februari geen Europese eis meer, maar een zelfstandige keuze van onze minister. De eis is bizar en die passen we in het dagelijks leven nergens anders toe.

Ook de landsadvocaat blijft hangen in het verleden. Hij schrijft: ‘De passende beoordeling dient volledige, precieze en definitieve constateringen en conclusies te bevatten die elke redelijke wetenschappelijke twijfel over de gevolgen van een plan of project, voor de betrokken Natura 2000-gebieden kunnen wegnemen.’ Fout sinds 26 februari. Pijnlijk is dat de ambtenaren van Van Essen een oud advies van de landsadvocaat hebben gebruikt bij de gehate brief en daarop de datum hebben weggelakt. In dit nu ongedateerde advies verwijst Pels Rijcken alleen naar uitspraken van het Europese Hof uit 2016 en 2018, maar niet naar de uitspraak van 26 februari 2026 die duidelijk een andere koers inslaat.

Over punt 2 (Als de vogels lijken weg te blijven uit één natuurtype in één natuurgebied kan elders compensatie worden gevonden) zegt het Hof: ‘[Er is] geen sprake van het opzettelijk storen wanneer maatregelen het mogelijk maken om elke wezenlijke invloed te voorkomen die in strijd is met de doelstellingen van deze richtlijn, namelijk de populatie van alle natuurlijk in het wild levende vogelsoorten op het Europese grondgebied van de lidstaten op een bevredigend niveau te houden of te brengen, waarbij met name rekening wordt gehouden met de ecologische, wetenschappelijke en culturele eisen, alsook met economische en recreatieve eisen.’

Vogels mogen zelf kiezen

De advocaat-generaal kan het korter zeggen: ‘Bij het beoordelen van die vraag kunnen lidstaten rekening houden met de effecten van maatregelen om de habitats van de betreffende soort op een andere locatie te verbeteren.’ Dat mocht al eerder in artikel 6:4 van de Habitatrichtlijn maar was verboden in artikel 6:3. Een grote opluchting dat het Hof hier nu die ruimte schept en daarbij ook economische en recreatieve eisen benadrukt.

Net zoals wij niet ieder jaar verplicht zijn om de zomer op dezelfde plek door te brengen, mogen ook de vogels nu zelf kiezen waar ze naartoe vliegen om geteld te worden.

Populaties, niet exemplaren

Over punt 3. schrijft het Europese Hof: ‘Artikel 5 van de vogelrichtlijn verbiedt dus storingen die van wezenlijke invloed zijn op het als bevredigend geachte niveau van de populaties van in het wild levende vogelsoorten, en niet op exemplaren van deze soorten.’

Met die uitspraak was het dus niet nodig geweest om het trucker-festival in Noord-Holland vanwege één broedende uil te verbieden.

Milieuambtenaren reageren niet op uitnodiging

Een paar weken later kwam de Europese Commissie als follow-up met een uitnodiging om mee te denken over de uitwerking van dit nieuwe juridische kader en suggesties in te dienen voor vogels en natuur. Het doel van deze ‘stresstest’ is ‘om de concurrentiekracht van de EU te vergroten terwijl economische, sociale en milieudoelen worden beschermd’.

En hoe nemen de milieuambtenaren hun verantwoordelijkheid om Nederland hierbij aan te sluiten? Antwoord: hoor niets, zie niets, zeg niets. De Nederlandse ambtenaren weigeren mee te denken over een ‘beter evenwicht tussen economische, sociale en milieudoelen’. Evenmin erkennen zij de noodzaak voor urgente bijscholing van henzelf, van de rechters en van iedereen die over milieubeleid gaat.

Intussen zetten de extreme milieulobby’s zich nog een keer schrap. Harm Dotinga, de jurist van Vogelbescherming, auteur van Vogels en de wet dat nu naar de ramsj kan, schrijft met drie juristen uit Tilburg een keihard pamflet: ‘De stresstest is gebaseerd op de verkeerde aanname dat de richtlijnen voor vogels en Natura2000 de economie hinderen. Dit argument is ongegrond. Er is geen volledig verbod op economische activiteiten: alleen die activiteiten die de natuur kunnen aantasten.’ Mooi geruststellend, dat ‘geen volledig verbod’. Maar geen moment reflectie waarom zo veel boeren, bedrijven en burgers een bedreiging voelen bij dat ‘kunnen aantasten’. En dat zijn docenten die onze bestuurskundigen opleiden. Geen empathie.

Wachten op landsadvocaat

Nu is het wachten tot de landsadvocaat met een nieuw advies komt dat rekening houdt met 26 februari. Dan kan Van Essen het nog een keer proberen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Europees Hof kiest voor ruimer natuurbeleid – Minister Jaimi van Essen weigert hierin mee te gaan verscheen eerst op Wynia's Week.

Als sprekend voorbeeld van het confirmatie-vooroordeel uit die tijd: Galileo Galileï kwam na langdurige studie (door telescoopwaarnemingen en wiskundige analyses) met het bewijs dat de aarde om de zon draait en niet andersom zoals toen de geldende opinie was. In plaats van dat zijn baanbrekend werk in dankbaarheid werd aanvaard, werd Galileï om die reden in 1633 door de Inquisitie wegens ketterij tot levenslang veroordeeld.

En stel nu de vraag aan willekeurig wie en ook iedere basisschoolleerling kan je vertellen dat niet de zon om de aarde draait, maar de aarde om de zon en dat Galileï dus gelijk had.

Na argumenten werden de meningen extremer

In latere eeuwen is de theorie van Francis Bacon op velerlei terrein bestudeerd en bevestigd. Het voert te ver om al die studies hier te bespreken, maar voor de studie van Taber en Lodge uit 2006 maak ik een uitzondering: mensen verwerken ook politieke informatie uiterst bevooroordeeld om hun bestaande overtuigingen te beschermen.

De onderzoekers voerden twee experimenten uit waarin deelnemers argumenten moesten beoordelen over zeer gevoelige onderwerpen: wapenbeheersing en positieve discriminatie. Het tonen van een gebalanceerde stroom aan voor- en tegenargumenten zorgde er niet voor dat mensen naar elkaar toegroeiden, maar in plaats daarvan werden de meningen extremer.

Omdat de deelnemers de eigen argumenten omarmden en de tegenargumenten agressief filterden, raakte men na het zien van de feiten nog overtuigder van het eigen gelijk. Opvallend was dat dit effect het sterkst was bij politiek actieve en hoogopgeleide burgers.
Het hoeft dan ook niet te verbazen dat Kamerdebatten er veelal uitzien als gesprekken tussen doven.

Op 11 september 2003 stuurde toenmalig minister van Landbouw Cees Veerman (CDA) een brief naar de Tweede Kamer. Deze brief is ook wel bekend als de ammoniakbrief en vormde het formele startpunt van het Nederlandse stikstofbeleid en de introductie van stikstofnormen rondom beschermde natuurgebieden. Sindsdien geldt hier het adagium dat stikstof de belangrijkste bedreiging is voor de kwaliteit van de natuur.

Dat adagium is in de afgelopen decennia van allesbepalende invloed geweest op het Nederlandse natuurbeleid, in gerichte wetenschappelijke onderzoeken, in rapporten (gebiedsprogramma’s en natuurdoelanalyses), in de media, bij wetgeving, de uitvoeringsinstanties, de rechtspraak én (aanvankelijk tegen heug en meug omdat men de consequenties van eerdere keuzes niet had voorzien) het bestuur.

‘Stop met het zaaien van twijfel’

Zo’n algemene opinie werkt ook disciplinerend: mensen met kritiek in (uitvoerings)organisaties houden zich stil uit angst voor hun carrière/promotiemogelijkheden.

Die algemene opinie en dat beleid leidden ertoe dat alternatieve geluiden, die er toch wel waren, niet mochten worden gehoord.
In augustus 2022 stuurden de hoogleraren Han Olff en Wim de Vries samen met 34 andere wetenschappers een opinieartikel naar dagblad Trouw met de oproep om op te houden met het zaaien van twijfel over de stikstofwetenschap. De brief benadrukte dat de relatie tussen stikstofuitstoot en natuurschade onomstotelijk bewezen was. ‘De wetenschap’ had gesproken.

De Stikstoffuik

Maar de wetenschap houdt natuurlijk niet op bij een oproep van professoren, ook al heten zij Olff en de Vries. Wetenschap is de voortdurende zoektocht naar kennis.

In maart 2023 publiceerde de natuurkundige/wetenschapsjournalist Arnout Jaspers zijn boek De Stikstoffuik. Gelet op de bewezen theorie van Francis Bacon hoeft het geen verbazing te wekken dat het boek niet met open armen werd ontvangen door de gevestigde media en bobo’s. Gelukkig kreeg Jaspers niet, zoals Galileï, een levenslange gevangenisstraf, maar een algemene erkenning blijft voorlopig achterwege.

Natuur verslechtert niet

Ondertussen staat de wetenschap niet stil. De rapporten van gepensioneerd WUR-Wageningen onderzoeker Henri Prins ‘Natuur 2023, vallen of opstaan?’ en ‘De Veluwe als toetssteen’ (2025) stellen op basis van veldmetingen dat de Nederlandse natuur sinds 2000 herstelt en niet verslechtert. Maar Henri Prins kreeg het verwijt dat hij niet wetenschappelijk te werk zou zijn gegaan.

Ook andere wetenschappers met kritiek op het stikstofnarratief (onder anderen Han Lindeboom, Ronald Meester, Jaap Hanekamp) wordt gebrekkig wetenschappelijk inzicht en desinformatie verweten of zij worden eenvoudig doodgezwegen in de gevestigde media.

Verbinding

Gelukkig is sinds 2025 de Nationale Databank voor Flora en Fauna (NDFF), zij het beperkt, opengesteld voor het publiek. De natuurmonitoringsdata in deze databank liggen te wachten op onderzoekers à la Henri Prins. Ik ben benieuwd of nieuwe onderzoeken zijn rapporten verder zullen onderbouwen of niet.

Een van de critici van het geldende stikstofnarratief, ir. Wouter de Heij, heeft de handschoen opgepakt en is om tafel gaan zitten met de stikstofwetenschappers uit Wageningen (Wim de Vries cum suis).
Deze bijeenkomsten hebben geleid tot een gezamenlijk WUR-rapport: ‘De Nederlandse stikstofcrisis: van verwarring naar verbinding’.

Koppel natuurherstel los van vergunningverlening

Het rapport leest als een tactische terugtocht van de stikstofwetenschappers om uiteindelijk gezichtsverlies te voorkomen. In het inleidend gedeelte wordt weliswaar aan stikstof nog een belangrijke plaats als de grote boosdoener toegedicht, maar bij de voorgestelde maatregelen is stikstofreductie veel beperkter en geleidelijker dan nu nog wettelijk voorgeschreven, met uitzondering van enkele gebieden met een grotere opgave.

Het rapport benadrukt dat het probleem veel complexer is dan alleen stikstof en bepleit ook een beter natuurbeheer en het loskoppelen van natuurherstel van vergunningverlening. Door vergunningverlening mogelijk te maken kunnen boeren weer investeren en innoveren, waarmee die geleidelijker stikstofreductie haalbaar wordt.

Uitvoering van dit plan zou een paar miljard kosten, veel minder dan de 20 miljard die het kabinet-Jetten voor de stikstofcrisis heeft uitgetrokken. Bij de technische briefing in de Tweede Kamer door de opstellers van het rapport zag Pieter Grinwis (ChristenUnie) het scherp toen hij zijn bewondering voor het plan uitsprak. Zet tegenstanders bij elkaar en het is echt mogelijk om dan een verrassende en verbindende uitkomst te krijgen waarmee het kabinet meteen uit de voeten had kunnen gaan.

De Kamerbrief van Van Essen

Niet aldus onze nieuwe minister van Landbouw. Jaimi van Essen en de ambtenaren op zijn ministerie kwamen op 26 juni met een Kamerbrief die dodelijk is voor veel landbouwbedrijven. De 20 miljard gaan grotendeels naar de boeren die stoppen, dus naar afbraak van economische activiteit zonder direct soelaas te bieden voor de blijvers.

Zelfs Ger Koopmans, voorzitter van de LTO die steeds met de minister in gesprek was geweest, was teleurgesteld (‘mijn vertrouwen in de minister is geknakt’). Maar de Kamerbrief van de minister kon direct op de hartelijke goedkeuring van PRO en Van Essens eigen partij D66 rekenen.

Maar ook CDA en VVD verklaarden zich – uit coalitieoverwegingen – akkoord met de brief, dus een Kamermeerderheid gloort, al moet gezegd dat een deel van de achterban van deze partijen is begonnen met morren.

Het is dan ook de vraag of de door Van Essen voorgestane spoedwetgeving ooit in het Staatsblad terecht zal komen.

D66, PRO en PvdD bewijzen gelijk Bacon

Wie zich serieus bewust is van het confirmatie-vooroordeel zou algemene opinies en aannames slechts tijdelijk moeten erkennen en open moeten staan voor bewijzen van het tegendeel. Op 25 juni, een dag voor de Kamerbrief van Van Essen, vond in de Tweede Kamer een rondetafeldebat plaats met drie deskundigen over het door de vorige staatssecretaris Jean Rummenie bestelde stikstofrapport van hoogleraar Ronald Meester. Typerend (en een zoveelste bewijs dat de theorie van Francis Bacon hout snijdt) was dat D66, PRO en PvdD daarbij verstek lieten gaan. Zij wilden niet meedoen aan desinformatie.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Gelovigen in de schadelijkheid van stikstof houden zich angstvallig doof voor tegenargumenten verscheen eerst op Wynia's Week.

Er bestaat een hardnekkige mythe dat Nederlanders een nuchter volk zijn. We zijn praktisch, recht door zee en lossen – soms met een beetje polderen – problemen op voordat ze problemen worden. Dat vertellen we elkaar tenminste graag.

Maar als die nuchtere Nederlander ooit heeft bestaan, dan is-ie al decennialang verdwenen. Zeker waar het ons natuurbeleid en -beheer betreft is daadkracht ver te zoeken. De gemiddelde groene ambtenaar of ecoloog is vooral goed in het schrijven van impactanalyses en natuurdoelen, maar daar beheer je geen populaties mee. In totaal werd er in 2025 door provincies 92.167.920 euro aan schadevergoedingen uitgekeerd. Dat is dus bijna 100 miljoen euro – omdat wij niet bij machte zijn soorten als gans, bever, das en wolf in het gareel te houden.

Geen vlammende protest

De gemiddelde Nederlander lijkt dat niet eens een punt van discussie te vinden. De jaarlijkse cijfers en rapporten van BIJ12, de organisatie die namens de twaalf provincies de schade afhandelt, roepen in elk geval zelden vlammend protest op. Een krantenstukje hier, een nieuwsberichtje daar en we gaan weer vrolijk verder met waar we mee bezig waren. Ruim 92 miljoen euro is kennelijk de prijs is die we bereid zijn te betalen voor onze buitenproportionele dierenliefde.

Of is het de afkoopsom voor ons geweten? Wij zijn immers ook de grootste vernietiger van natuur en leefgebieden van wilde dieren.

De ironie is dat Nederland waarschijnlijk het meest beheerde stukje natuur van Europa bezit. Waterstanden, stikstof, recreatie, begrazing, maaibeheer, rasters, ecoducten, populatietellingen, faunabeheerplannen—vrijwel alles wordt gereguleerd. Maar preventief ingrijpen en beheren om problemen te voorkomen lijkt godsonmogelijk geworden door alle wet- en regelgeving, het gedram van actiegroepen en het prevaleren van economische belangen.

Kijk naar de komst van insecten als de Aziatische hoornaar of de tijgermug. Experts waarschuwen al jaren dat importeurs van autobanden, waarin tijgermuggen vaak verscholen zitten, zich niet aan de regels houden. Maar serieus ingrijpen bleef uit. Nu is de verwachting dat de tijgermug, die dengue (knokkelkoorts), zikakoorts en chikungunya kan overbrengen, zich voor 2030 in ons land gevestigd heeft. En het is niet meer te stoppen.

Ferme stappen

Wat de exoten betreft probeert D66-minister Jaimi van Essen nu een paar ferme stappen te maken. Hij wil dat 21 soorten die staan vermeld op de invasieve exotenlijst (onder meer de Nijlgans en Grijze Eekhoorn) vanaf volgende jaar met minder administratieve rompslomp beheerd kunnen gaan worden. Nu vallen een aantal van die soorten al onder provinciaal beheer, dus zoveel verandert er in de praktijk niet.

En dan nog: als Van Essen de andere partijen in de Tweede Kamer al meekrijgt, kun je er donder op zeggen dat de dierenclubs klaarstaan om meteen naar de rechter te stappen, zoals ze dat nu ook al doen om provinciale ontheffingen aan te vechten. Met een simpele pennenstreek wegens gebrek aan onderbouwing zijn we dan niet alleen terug bij af, maar mogen we waarschijnlijk nog minder dan nu het geval is.

Paradox

Met de inheemse soorten gaat het al niet veel beter. Of eigenlijk gaat het té goed met ze. De bever, in de jaren tachtig uitgezet om de soort in ons land te herintroduceren, veroorzaakt inmiddels voor zo’n 4,5 miljoen euro aan graafschade bij de 21 waterschappen.

Het is een ironische paradox. Dezelfde overheid die tientallen jaren werkte aan de terugkeer van de bever, moet nu miljoenen investeren om de gevolgen van dat succes weer beheersbaar te maken. Het beestje ondergraaft namelijk dijken en knaagt menig boom terug tot een nagenoeg perfecte potloodpunt. Kortom, de bever is een probleem geworden.

De bestrijding komt echter pas nu mondjesmaat op gang. In Gelderland werden in de winter van 2022/2023 vijf bevers gedood. In Noord-Brabant moesten in 2024 uiteindelijk vier bevers afgemaakt worden nadat ze schade bleven veroorzaken. In Limburg werden in 2024 180 bevers gedood. Het is typerend voor de Nederlandse situatie: pas als het te laat is, gaan we wat doen. En dan zijn we ook nog verbaast dat we de boel nauwelijks meer onder controle krijgen. Bever of das, het is steeds weer hetzelfde verhaal.

En dan is er natuurlijk ook die ander beschermde diersoort: de wolf. In 2025 werden in ons land 139 wolven geïdentificeerd. Het merendeel van de groei (70 procent) komt voor rekening van welpen in bestaande wolvenroedels. Er is inmiddels zo lang gewacht, getreuzeld en gedebatteerd dat de situatie steeds nijpender begint te worden en het probleem steeds groter.

‘Het is wachten tot het echt misgaat, dan gaat er misschien iets gebeuren’, schreven Wouter Roorda en ik in ons boek Nederwolf. Inmiddels zijn we honderden dode schapen en paarden verder, zijn kinderen aangevallen, zijn hondjes meegesleurd, een wandelaarster gebeten en is ‘probleemwolf’ Bram doodgeschoten.

De situatie is inmiddels zo penibel dat VVD-staatssecretaris Silvio Erkens (Landbouw) recent eigenhandig een wolvenwet invoerde. Met deze Maatregel van Bestuur passeerde hij de Tweede Kamer die pas in september zou vergaderen over dit hoofdpijndossier. Langer wachten op een maatregel was volgens Erkens niet verantwoord. Hij wilde actie en wel nog tijdens het welpenseizoen. Provincies mogen nu preventief een vergunning klaarleggen om een mogelijke probleemwolf af te schieten.

Zoete broodjes

Maar dit lijkt stoerder dan het is. Erkens verkoopt zoete broodjes, want in feite gaat hij veel minder ver dan zijn voorganger staatssecretaris Jean Rummenie (BBB). Erkens wil zijn ambtenaren te vriend houden. Hij wil wel iets doen aan het wolvenprobleem, maar met mate. Hij wil probleemwolven vlotter kunnen aanpakken, maar weet niet goed te definiëren wat nou een probleemwolf is. Een wolf bijt wel eens een dier of vertoont wel eens ongewenst gedrag. Pas in laatste instantie, zeg maar bij recidive, wordt bij Erkens een vervelende wolf een probleemwolf.

Ook Erkens kiest er dus voor om alle wolvenknuffelaars tevreden te houden met een veel te soft aanvalsplan. Uit openbaar gemaakte Woo-stukken blijkt dat Rummenie een veel hardere aanpak wilde. Hij wilde een simpele procedure waarbij provincies sneller vergunningen konden krijgen en minder tussenstappen nodig waren om een agressieve wolf aan te pakken.

Erkens is terughoudender omdat bij een te ruimhartige vergunningverlening en te weinig controlemomenten weleens een vergisafschot zou kunnen plaatsvinden. Dan ligt de verkeerde wolf in het gras en stapt heel wolfminnend Nederland naar de rechter. Mede om die reden, en om in de aanloop naar het afschot de procedures goed te registeren, moet er in het plan van Erkens een ‘onafhankelijke’ wolvendeskundige meekijken.

Als Erkens echt het verschil wil maken moet hij een quotum stellen en gaan beheren. Net zoals ze nu in Duitsland doen. Erkens gaf onlangs in het tv-programma Goedenavond Nederland toe dat de Duitse aanpak voor hem een voorbeeld is, maar zijn plannen komen daar vooralsnog niet in de buurt.

Terug bij af

Deze plannen verkruimelen als je er even over doordenkt. Reken maar dat actiegroepen naar de rechter zullen stappen zodra er een ‘probleemwolf’ is gedood. De rechter zal hen dan vermoedelijk in het gelijk stellen, want is die ontheffing wel voldoende gemotiveerd? En hoe verhoudt zich dit tot Europees recht? Dan zijn we weer helemaal terug bij af en hebben we hetzelfde gedonder als nu al het geval is met bijvoorbeeld de ontheffing voor afschot van reeën vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid.

Erkens’ plannen zijn niet meer dan symboolpolitiek. Ze wekken de indruk van daadkracht, maar veranderen in de praktijk nauwelijks iets. De politiek speelt voor boswachter, terwijl de rechter uiteindelijk bepaalt wat er in het bos gebeurt.

En de wolf? Die trekt zich van Haagse spierballentaal net zo weinig aan als van provinciegrenzen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Wolven, bevers, ganzen en dassen krijgen in Nederland alle ruimte. De rekening was vorig jaar 92 miljoen euro verscheen eerst op Wynia's Week.

Het oneerlijke verschil heeft te maken met twee artikelen van de Europese Habitatrichtlijn. Artikel 6:3 is superstreng voor boeren, bouwers en andere ondernemers. Bijna niets mag wanneer er ook maar enige kans bestaat op een nadelig effect voor de natuur. Maar er is ook richtlijn 6:4 voor de overheid: bijna alles mag, zolang het maar urgent is, een alternatief ontbreekt en compenserende maatregelen worden voorgesteld.

Dwars door Natura 2000-gebieden

Zodoende kreeg de Duitse overheid eerder dit jaar toestemming voor het verruimen van een passage in de Donau, tussen Deggendorf en Vilshofen, zodat die beter bevaarbaar wordt voor grote schepen. De rivier loopt op die locatie weliswaar dwars door twee Natura 2000-gebieden, maar Duitsland kwam met sterke compenserende maatregelen:

1. Er komt elders ruimte voor acht extra hectare van het natuurtype ‘laaggelegen schraal hooiland’ ter compensatie;
2. Voor een paar bedreigde vogelsoorten worden enige hectares aan extra ruimte gecreëerd in een ander natuurgebied;
3. Voor het bedreigde donkerblauwe pimpernelblauwtje wordt elders een weiland geschikt gemaakt (wel kan het twintig jaar duren, zo voegde Duitsland daar eerlijk aan toe, voordat deze vlinder helemaal is hersteld);
4. De streber en de gewone zingel (twee soorten baars, weet uw columnist sinds kort) en ook de pigo, krijgen op een andere locatie 39,54 hectare nieuw leefgebied.

Het enorme verschil tussen artikel 6:3 voor burgers (bijna niets mag) en artikel 6:4 voor regeringen (kom met een lijst van compenserende maatregelen voor de natuur) gaat terug tot de uitspraak van het Europese Hof van Justitie in de zaak-Briels e.a. uit 2014. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State had om die uitspraak gevraagd. De kwestie was of boeren en andere ondernemers ook – net als landelijke overheden – compensatiemaatregelen konden voorstellen om projecten goedgekeurd te krijgen.

Steun voor de boeren en ondernemers kwam alleen uit Groot-Brittannië. De Britse regering vond het onbegrijpelijk dat compenserende acties alleen zouden zijn toegestaan bij aanvragen van landelijke overheden. Jurist Sophie Brighouse zette het in opdracht van het Cabinet Office uitgebreid op papier.

Geen Nederlands protest

Onze Raad van State liet de Britse juristen bungelen. Als Nederland, een van de zes oprichters van de EU, zich bij het Britse protest had aangesloten, was dat significant geweest. Maar nu weigerde het Europese Hof in de uitspraak van 15 mei 2014 om in artikel 6:3 van de Habitatrichtlijn ruimte te gunnen aan boeren en andere ondernemers. Die mochten de negatieve effecten op de natuur niet creatief compenseren.

Overheden kwamen er beter van af. Die moesten aantonen dat hun projecten onmisbaar zijn en nog meer schade zouden aanrichten op een andere locatie, en konden daarna van alles – zie de verruiming van de Donau – aanvoeren om goedkeuring te krijgen.

Al twaalf jaar heeft de Raad van State precies dat beleid uitgevoerd in plaats van de regering aan te raden om het in Brussel veranderd te krijgen. Vrij baan voor de windmolens; geen enkele ruimte voor boeren en andere ondernemers om te komen met eigen suggesties voor natuurherstel. Waarom heeft de Raad van State dat oneerlijke stelsel bij het Europese Hof van Justitie afgedwongen? Het is toch in alle gevallen behulpzaam om bedreigde planten, vogels, vlinders of vissen extra ruimte te bieden in een aangrenzend gebied? En het is toch goed om bij een aangetast natuurtype rond te kijken of dat natuurtype elders ter compensatie wat meer ruimte en aandacht kan krijgen?

Engeland verliet in 2020 de EU en heeft dus geen last meer van het Briels-arrest. Wij wel, maar gelukkig heeft de EU dit jaar officieel om commentaar gevraagd op de artikelen 6:3 en 6:4 uit de Habitatrichtlijn. Brussel wil nu op zoek naar een beleid dat ‘simultaan’ en evenwichtig behulpzaam is voor economie, mensen en natuur.

Boze lobbyisten

De bekende lobby’s van Greenpeace, Wereld Natuur Fonds en Natuurmonumenten hebben al laten weten dat ze heel boos zijn over die stap van de EU, want natuur is alles en economie, boeren, en woningzoekenden zijn niets. Minister Van Essen, uit die kringen afkomstig, heeft hetzelfde aan de Kamer geschreven: geen interesse, zie mijn column van vorige week. Maar Van Essen is geen minister van Greenpeace & Co, hij is minister van ons allemaal, en een meerderheid van de kiezers wil dat Nederland wél meedenkt met de EU.

We zullen zien hoe Brussel juridisch de beloofde koerswijziging gaat maken naar een beter evenwicht tussen economie, mensen en natuur. Wat voor de hand zou liggen is dat Nederland als een van de founding fathers van de EU en als grootste nettobetaler gaat eisen dat boeren en andere ondernemers dezelfde compenserende maatregelen voor de natuur mogen voorstellen als landelijke overheden. Gaat Brussel dan de relatie met zo’n belangrijke lidstaat op het spel zetten?

De Raad van State is verantwoording schuldig

In het mooiste geval komt er dan groen licht voor een beter evenwicht tussen economische, sociale en milieudoelstellingen. Dan kunnen provincies aan het werk met eigen ideeën voor compenserend natuurbehoud binnen of buiten de Natura 2000- gebieden.

En laten we dan ook meteen de Raad van State ter verantwoording roepen – voor twaalf jaar meelopen met D66 en voor het implementeren van een systeem dat meet met twee maten: alle vormen van compensatie voor windmolens zijn welkom, terwijl compensatievoorstellen van boeren en ondernemers niet eens worden beoordeeld.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!

Het bericht Al in 2014 gaf de Raad van State windmolens voorrang boven boeren. Dat is Nederland duur komen te staan verscheen eerst op Wynia's Week.

In de afgelopen drie jaar heeft met name de Raad van State niets nagelaten om de Europese Habitatrichtlijn en de Nederlandse stikstofwetgeving te interpreteren op een manier die boeren en de economie maximaal dwars zit en een maximaal zware collectieve straf oplegt aan de hele maatschappij. En dat louter omdat de Raad van State vindt dat Nederland nog niet genoeg stikstof gereduceerd heeft (circa min 70 procent in de afgelopen dertig jaar, en de landbouw nogmaals min 19 procent sinds 2019).

Het ridicule, onwetenschappelijke ‘vogelpoepje’ (grens voor vergunningsverlening van 0,005 mol); hun irrationele afwijzing van de Bouw- en Sloopvrijstelling; de groteske eis van ‘additionaliteit’ waardoor zelfs projecten die de stikstofuitstoot structureel verminderen geen vergunning krijgen – de gekken hebben het gekkenhuis overgenomen, en de politiek staat erbij en kijkt ernaar.

TikTok-momentje

Maar omdat u als lezer niet zo veel aan zo’n tirade heeft, vroeg ik Wouter de Heij om zijn mening over het nieuwe stikstofplan van het kabinet Jetten. De Heij heeft samen met zeven wetenschappers van onder andere de Universiteit Wageningen het rapport De Nederlandse stikstofcrisis. Van verwarring naar verbinding geschreven, een handleiding om het land uit de stikstoffuik te leiden.

In het plan dat landbouwminister Jaimi van Essen vrijdag naar de Tweede Kamer stuurde, wordt dit rapport herhaaldelijk genoemd, en De Heij en collega’s mochten 2 april bij de minister op de thee komen. De Heij: ‘Dat was meer een TikTok-momentje. Er zou een datum voor een vervolgafspraak gemaakt worden, maar we wachten nog steeds.’

Niettemin wil De Heij eerst benoemen wat hem wel aan Van Essens plan bevalt: de KDW (Kritische Depositiewaarde, de maximaal toegelaten hoeveelheid stikstof die vanuit de lucht op een Natura2000-gebied mag neerdalen) wordt deels uit de wet gehaald. Nu staat in die wet dat in 2030 de stikstofdepositie in 50 procent van de Natura2000-gebieden al onder de KDW moet zitten, en 74 procent in 2035. Dat was in 2025 de inzet van een door Greenpeace gewonnen rechtszaak. Die harde deadlines wil Van Essen dus schrappen. Ondertussen blijft de KDW nog net zo hard knellen bij alle berekeningen met het computermodel Aerius in verband met de vergunningsverlening aan boeren en bedrijven.

De Heij: ‘Van Essen is aan het draaien, richting de kant die Femke Wiersma (zijn voorganger in het kabinet Schoof) ook op wilde, maar die draai gaat niet hard genoeg.’

Bruine poep en groene poep

In plaats van die KDW-eis komen nu reductiepercentages voor de stikstofemissie door de landbouw (en industrie en vervoer, maar die zijn in dit plan weinig meer dan een voetnoot). De hele landbouw moet minstens 45 procent emissie gereduceerd hebben in 2035, maar voor boerenbedrijven in 500 of 1000 meter brede zones rond een stuk of honderd Natura-2000 gebieden komt daar nog 20 procent reductie bovenop. Dat betekent dat in die zones hoogstens nog akkerbouw en extensieve veeteelt mogelijk zijn.

Duizenden veehouders zullen dus moeten opkrassen of stoppen met hun bedrijf. De hoofdmoot van de 20 miljard euro die het kabinet tot 2035 reserveert voor dit plan, 8 miljard euro, gaat naar boeren die het in die zones niet meer zien zitten en bereid zijn zich te laten uitkopen.

Veelzeggend is dat Van Essen zeer strenge regels oplegt aan bedrijven in die zones, maar die regels meteen weer oprekt voor ‘biologische landbouw’. Zo mogen ‘gewone’ veehouders hun mestoverschot maximaal 25 kilometer transporteren voor gebruik elders. Het plan geeft geen enkele onderbouwing voor die grens van 25 kilometer, maar het zal wel iets te maken hebben met de mantra dat landbouw ‘grondgebonden’ en ‘lokaal’ moet zijn. Dat is een stokpaardje van Laura Bromet van PRO, die daarover moties indiende en waar Van Essens plan expliciet aan tegemoet wil komen. Maar die 25 kilometer grens gaat niet gelden voor mest van ‘biologische’ bedrijven. De Heij, schaterlachend: ‘Voor PRO is er bruine poep en groene poep, en voor groene poep gelden andere regels, maar het is ook gewoon poep.’

Het plan schermt ook met de mogelijkheid dat ‘biologische’ bedrijven zich in die zones niet aan deze zeer strenge stikstof-emissienormen hoeven te houden, op grond van vage overwegingen dat die bedrijven in andere opzichten zo goed voor de natuur en de biodiversiteit zijn.

‘Met dit pakket’, aldus Van Essen in zijn brief aan de Kamer, ‘komt er weer ruimte voor vergunningverlening. Het is de sleutel voor wat al zo lang op slot zit’. Dit is een gewaagde claim. Om aan de strenge emissie-eisen te voldoen, moeten veehouders ingrijpende en dure technische aanpassingen doen aan hun stallen en mestbehandeling. De kosten zijn niet eens het grootste probleem, omdat het kabinet daar geld voor beschikbaar stelt. Maar een boer die een nieuwe stal wil bouwen, heeft daarvoor een nieuwe vergunning nodig, dat mag niet op de vergunning voor de oude stal.

Regelfetisjisme

Zelfs als de nieuwe vergunning veel minder stikstofuitstoot vergunt dan de oude, zal de Raad van State die aanvraag afwijzen, omdat niet aan ‘additionaliteit’ voldaan is. Deze ‘additionaliteit’ is het voorlopige hoogtepunt in het absurde regelfetisjisme van de Raad van State. Op grond van een zeer discutabele interpretatie van de Europese Habitat-richtlijn, redeneren deze rechters dat als een oude vergunning voor een x-aantal kilo stikstof vervalt, deze winst geheel ten goede moet komen aan het ontlasten van de stikstofdepositie op Natura-2000 gebieden zolang de KDW’s daar nog overschreden worden.

De nieuwe stal wordt door hen vervolgens met instant geheugenverlies bekeken: de nieuwe vergunning vraagt toestemming voor een y-aantal kilo’s stikstof (NB: y is veel kleiner dan x), en dat resulteert in meer stikstofdepositie op naburige Natura2000-gebieden dan de beruchte grens van 0,005 mol, dus wijst de Raad van State de aanvraag af. De Heij: ’Iedereen die er een beetje verstand van heeft, trekt zich de haren uit de kop bij zulke uitspraken van de Raad van State.’

Deze juridische realiteit maakt het zeer twijfelachtig, of de landbouw door technische en organisatorische innovatie die algemene reductie van 45 procent in 2035 gaat halen. En dan heeft Van Essens plan als stok achter de deur dat alle boerenbedrijven gekort worden op het aantal dieren dat ze mogen houden. Dan kan zelfs al gaan spelen in 2030, als er tussentijdse doelen gehaald moeten zijn.

De Heij: ‘Het is alsof je tegen iemand met een persoonlijk record van 10,5 seconden zegt: jij moet de honderd meter binnen 12 seconden lopen, maar ik ga aan je been hangen, en als je dat niet haalt gaat je kop eraf.’

De Heij bespeurt in het plan ook gewoon bestuurlijke en politieke onwil om echt iets te veranderen. Neem de beruchte en gehate 0,005 mol (0,07 gram) als ondergrens voor het verlenen van een nieuwe vergunning in gebieden waar de KDW overschreden wordt. Van Essen zegt dat er ‘uiterlijk eind 2027’ een nieuwe ondergrens, waarschijnlijk van 1 mol, komt. Waarom niet nu, na al het voorwerk dat Wiersma op precies dit punt al gedaan heeft? Waarom weer anderhalf jaar uitstel?

PAS-melders

Idem met het generaal pardon voor PAS-melders dat op 1 maart 2025, volgens een motie die een Kamermeerderheid haalde, had moeten worden afgekondigd (de PAS-melders zijn duizenden boeren die buiten hun schuld met terugwerkende kracht ‘illegaal’ werden door een uitspraak van de Raad van State in 2019). Wiersma kreeg er geen meerderheid voor in het kabinet Schoof – vooral door sabotage van de VVD – dus het gebeurde niet, en ook Van Essen wil er zijn vingers niet aan branden. Terwijl zo’n generaal pardon niets – ook geen 0,005 mol – aan extra stikstofdepositie veroorzaakt, want die PAS-melders zijn al zeven jaar hun bedrijf aan het voortzetten en hun uitstoot is gewoon verwerkt in alle modellen.

Ook leunt het plan voor een belangrijk deel op wensdenken over een groter aandeel ‘biologische’ landbouw dan we nu in Nederland hebben (4,8 procent van de totale landbouwoppervlakte). Dat moet het nieuwe verdienmodel voor de geëxtensiveerde landbouw worden. Zo zouden supermarkten meer biologische producten moeten aanbieden (het aanbod nam in 2025 nog af) en moet ‘de markt’ een meerprijs gaan betalen voor biologische producten (waarvan de productiekosten hoger zijn).

Communistisch idee

We zien hier weer het in wezen communistische idee opduiken dat als de markt niet doet wat volgens de overheid het beste is, burgers en bedrijven gedwongen moeten worden om te doen wat de overheid wil. Hoe gaat de overheid dat bereiken, in een Nederland dat deel uitmaakt van een open, Europese markt waar andere landen vrijelijk hun goedkopere producten kunnen aanbieden?

Van Essen fietste afgelopen vrijdag zijn stikstofplan erin met een gelikt pr-filmpje vol optimistische slogans in de geest van zijn grote roerganger Jetten. Het plan zou ‘de vergunningverlening lostrekken’, ‘boeren weer perspectief bieden’, en Nederland weer in beweging brengen ‘na zeven jaar stilstand’. Het zijn allemaal claims van het type ‘we bouwen tien nieuwe steden’.

Arnout Jaspers is wetenschapsjournalist, columnist van Wynia’s Week en schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik’. Zijn boek is overal te koop, zoals HIER. 

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Illusies over de plannen van Van Essen zijn nergens voor nodig: duizenden veehouders zullen moeten opkrassen of stoppen met hun bedrijf verscheen eerst op Wynia's Week.

Greenpeace bedoelt het anders en denkt bij vlees aan uitstoot van CO2 en methaan. Giften aan Greenpeace gaan naar harde acties tegen de vleessector. Ik herinner me nog dat Caroline van der Plas (BBB) met tranen in de ogen vertelde dat zij wel iedere week hoorde van een boer die het niet meer aankon en tragisch koos voor suïcide. Nu dreigen de acties van Greenpeace tegen koeien, varkens en schapen nog veel meer leed te veroorzaken, niet alleen bij wanhopige boeren, maar waarschijnlijk ook door duizenden extra gevallen van Alzheimer.

Een op de vijf Nederlanders heeft het APOE3/4-gen geërfd van onze vleesetende voorouders. Dat gen blijkt bepalend voor hun risico op Alzheimer en de kans dat ze daaraan overlijden is veel groter dan voor de gemiddelde burger. Van de Nederlandse slachtoffers van Alzheimer heeft 70 procent een van die twee genen. Al die mensen blijken volgens een zorgvuldige Zweedse studie van Jakob Norgren en co-auteurs hun risico op Alzheimer gelukkig tot gemiddeld te kunnen verminderen door royaal vlees te eten.

Verwrongen en onbetrouwbaar

De biologische verklaring is nog niet vastgesteld. Waarom precies hebben de hersenen dierlijk eiwit nodig? En is het ook gezond om plantaardig te eten en de B- en E-vitamines via supplementen in te nemen? Maar de dreiging voor de 20 procent Nederlanders met het APOE3/4-gen is reëel. De Zweedse onderzoekers hebben de uitkomsten voor Alzheimer gecorrigeerd voor beroepsgroep, overgewicht en hoge bloeddruk. Daarom is hun studie overtuigender dan veel andere publicaties over mogelijk verband tussen dieet en dementie. Het ‘voorzorgsprincipe’ betekent daarom dat dragers van APOE3/4 er goed aan doen door royaal vlees te eten.

Toch sluiten minister Sophie Hermans van Volksgezondheid (VVD) en haar ambtenaren zich hartelijk aan bij Greenpeace. Zij hopen dat wij ons vleesgebruik (alle vlees behalve kip) terugbrengen tot een zesde deel van vroeger. Niet vanwege nieuwe dieetkunde, maar omdat minder koeien, varkens, schapen en geiten helpen in de richting van minder CO2 en methaan. Zo wordt advies over gezond eten verwrongen en onbetrouwbaar.

Mijn vriend dr. Taco Bottema, Wageninger en jarenlang een leidinggevende figuur bij de United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP), spant zich ook in voor minder CO2 en methaan, maar heel anders dan Greenpeace. Hij is na zijn carrière bij de VN als landbouwspecialist gaan wonen in Bogor bij Jakarta en stuurt mij elke paar weken een enthousiaste brief over wat valt te bereiken met nieuwe research naar duurzame landbouw en ook naar verbetering van het water langs de kusten van de 17.000 eilanden van Indonesië.

Hier is mijn simpele vergelijking tussen wat mogelijk is op Java en de Nederlandse aanbevelingen van Greenpeace. Met twee of soms zelfs drie oogsten van rijst per jaar stoot Indonesië nu ongeveer 110 megaton CO2 en methaan uit. Nederlandse koeien, varkens en schapen zijn voor consumptie in eigen land goed voor nog geen 3 megaton CO2, methaan en lachgas (vooral varkens lachen heel wat af in de schuur!).

Als wij die vleesconsumptie terugbrengen tot een zesde deel besparen we daarmee dus in Nederland 2,5 megaton aan broeikasgassen. Maar eenzelfde besparing is al bereikt wanneer de Indonesische rijstbouw 2 of 3 procent minder broeikasgas uitstoot. Dr. Bottema weet zeker dat zelfs een veel grotere besparing realistisch is. Dat is in de lijn van ‘Technologies and perspectives for achieving carbon neutrality’, een groot overzichtsartikel van vijftig researchers uit de hele wereld die schrijven: ‘Intermitterende Irrigatie kan de productie van methaan aanzienlijk verminderen en tegelijk de oxidatie van methaan verhogen en is daarom belangrijk om de methaanuitstoot van rijstvelden te beperken.’

CO2 en methaan maken de planeet warmer en dat is een serieuze zaak. Maar Greenpeace en de ambtenaren in Den Haag kiezen voor harde maatregelen die onze economie zwakker maken. Dat is fout, want de catastrofe dat het ijs van Groenland smelt en dat de zeespiegel stijgt is niet de enige ramp de wereld kan treffen. Denk aan een nieuwe covid-epidemie. Of een Noord-Koreaanse atoombom op Seoul (slechts 55 kilometer van de grens met Noord-Korea zodat zo’n bom niet tijdig kan worden onderschept). Of een Chinese blokkade van Taiwan. Of een koffer met radioactief materiaal in Wall Street.

Dubbel fout beleid

Bij elke catastrofe hopen we dat zoveel mogelijk mensen in een land leven met een gezonde economie en vertrouwen in de overheid die dan snel zware beslissingen moet nemen.

Dit beleid jegens de boeren is daarom dubbel fout: een overheid die vertrouwen verliest én zorgt voor minder gezond voedsel uit eigen land. Zwitserland en Finland zijn betere voorbeelden van landen die hun eigen landbouw helpen voor zelfvoorziening in oorlogstijd.

Nederland wordt minder leuk en armer onder druk van Greenpeace. De zorgen over toekomstige risico’s met de zeespiegel door CO2 en methaan zijn terecht, maar het afgedwongen beleid is te vaak verkeerd, onbetrouwbaar en slecht voor de economie. Volgende week nog een keer over ‘netto nul’.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Het bericht De campagne tegen koeien, varkens en schapen is dom klimaatbeleid en kan ons bij oorlogsdreiging duur komen te staan verscheen eerst op Wynia's Week.

Geesje Rotgers doet al decennia onderzoek naar het natuur- en milieubeleid, zowel door overheden als door veelal gesubsidieerde NGO’s, invloedrijke grondbeheerders als Staatsbosbeheer, provinciale ‘landschappen’, Natuurmonumenten en andere lobby’s. Centraal in dat vaak volstrekt ondoorzichtige beleid zijn de toegepaste rekenmodellen – gemeten wordt er zelden – die fungeren als een black box. Rotgers: ‘Zo’n model is ondoorgrondelijk, dat geldt ook voor wat er ingaat en wat er uitkomt. Het fungeert als een loterij.’

’40 procent van Nederland voor de natuur’

Rotgers constateert dat het invloedrijke netwerk van overheden en lobby’s er op uit is om een groot deel van het dichtbevolkte Nederland, wellicht 40 procent van de grond, te bestemmen voor natuur- of natuurgerelateerde bestemmingen. Dat is nog meer dan de 30 procent waarvan elders in de Europese Unie sprake is. Dergelijke gebieden worden met name aan de landbouw – maar ook aan de rest van de economie en bijvoorbeeld aan de woningbouw – onttrokken.

Veelal komen vrijgekomen hectares vervolgens in handen van grote ‘terreinbeheerders’ als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de provinciale landschappen, die nu samen al ruim 500.000 hectare van Nederland in handen hebben, maar dus ook eigenbelang hebben bij hun lobby om de greep op het land verder te vergroten. Het huidige grondbezit van deze ‘terreinbeheerders’ is al ongeveer één achtste van het land en aldus ongeveer gelijk aan de oppervlakte van de grootste provincie, Gelderland. De greep op de Nederlandse grond zou, als de opzet slaagt, dus nog enkele malen worden vergroot.

Geesje Rotgers werkte geruime tijd voor de periodieken van de inmiddels geprivatiseerde uitgeverij van de Wageningse landbouwuniversiteit, maar heeft zich gaandeweg verzelfstandigd en opereert nu vanuit een netwerk van onderzoekers met de naam Agrifacts. Ze benadrukt de onafhankelijkheid van haarzelf en van haar collega-onderzoekers.

Dat Rotgers en haar collega’s ook niet altijd met feiten komen die de landbouwsector bevallen mag blijken uit het feit dat zij aan het licht bracht dat de stikstofuitstoot van de veesector niet meetbaar terugliep na innovaties die juist beoogden de stikstof te reduceren. De landbouwlobby wijst graag op stikstofwinst door technische ingrepen.

Feiten worden weggestopt in stikstofland

Het werd Rotgers en haar collega’s door de boerensector niet in dank afgenomen dat ze ruchtbaarheid gaf aan onmeetbare winst van stikstofinnovaties. Opmerkelijk genoeg maakt Johan Vollenbroek, de activist die reeksen rechtszaken voert op basis van de stikstofwetgeving, soms juist gebruik van wat Rotgers boven water heeft gehaald. ‘Wij gaan uit van de feiten,’ zegt Rotgers zelf. En dus meldde ze dat al die luchtwassers op de stallen, stikstofreducerende vloeren en de zodeninjecties geen meetbaar effect hadden gesorteerd op de luchtkwaliteit. Na 25 jaar aan maatregelen werd nog steeds geen afname van de landbouwstikstof in de lucht gemeten.

Feiten, die zijn in stikstofland soms schaars en vaak moeilijk boven water te halen. Rotgers schetst een beeld van schimmige netwerken, onderzoeken die selectief worden verdonkeremaand of stiekem aangepast, vragen aan Staatsbosbeheer die merkwaardig genoeg worden beantwoord door een provincie, processen waarbij Johan Vollenbroek tegen betaling overstapt van bezwaarmakers naar overheden en Nederlandse rapportages voor Brussel die in Nederland worden achtergehouden, maar in Brussel wel verkrijgbaar zijn.

Anders dan vaak beweerd kun je volgens Geesje Rotgers ook niet zeggen dat ‘Brussel’ altijd zoveel strenger is dan wat Nederland zou willen, integendeel. De afgelopen jaren keken verder best groene leden van de Europese Commissie juist op van de verregaande, maar nogal stiekeme voortvarendheid waarmee Nederlandse overheden – met een grote rol voor de provincies – het Nederlandse landelijk gebied een louter groene bestemming wensten te geven. ‘Het gaat Brussel juist veel te ver om het hele platteland op de schop te nemen.’

Het valt Rotgers op dat het ‘beheer’ door grote natuurgrondbeheerders vaak helemaal niet leidt tot de ‘biodiversiteit’ die op papier als doel fungeert – maar die ‘resultaten’ worden zelden gepubliceerd. Tegelijkertijd wordt er zowel door deze groene grootgrondbezitters – veelal betaald door belastinggeld en loterijen – samen met overheden een permanente campagne gevoerd waarin de indruk wordt gewekt dat de natuur (en sinds kort ook de waterkwaliteit) ernstig aan het verslechteren is.

Al die onheilstijdingen maken – net als het aanhoudende waarschuwen voor de schade door stikstof – deel uit van de modes operandi van het hierboven geschetste netwerk, door Arnout Jaspers eerder wel betiteld als ‘de ecolobby’. Rotgers laat niet na op te merken dat het voortdurende natuuralarm nogal contrasteert met de vele miljarden die er de afgelopen decennia al in het verbeteren van de natuur zijn gestoken.

Dat Nederland het enige land ter wereld is dat ooit een ‘stikstofminister’ (VVD-ster Christianne van der Wal) had en een stikstofcrisis die door de premier (Rutte) als de grootste van zijn carrière werd getypeerd gaat in het relaas van Rotgers terug tot de jaren ’80 van de vorige eeuw. Nadat de door zwaveluitstoot veroorzaakte zure regen door technische maatregelen al snel was bestreden begonnen in Nederland de NGO’s en de natuurbeheerders onafgebroken op de stikstoftrom te slaan als oorzaak van alles wat er niet zou deugen aan de natuur.

Het stikstofalarm wordt dus al veertig jaar gaande gehouden. Diverse bewindslieden lijken aan de leiband van de lobby te lopen. Zo vroeg Christianne van der Wal aan de Wageningse universiteit hoeveel hectares er extra onttrokken moesten worden om ‘de natuurdoelen’ te halen. Het bleek 700.000 hectare te zijn – een derde van het hele Nederlandse landbouwareaal. Dat paste naadloos in de bovengenoemde agenda om 40 procent van Nederland tot natuurgebied te gaan bestempelen.

Jetten hervat het peperdure stikstofbeleid van Rutte

Nadat de Rutte-kabinetten tot 2035 tientallen miljarden uittrokken voor het uitkopen van boeren met het doel zo tot stikstofreductie te komen, koos het kabinet-Schoof (en met name BBB-landbouwminister Femke Wiersma) ervoor om de Nederlandse stikstofregels – enig in hun soort – te versoepelen.

Geesje Rotgers constateert dat het kabinet-Jetten feitelijk het miljarden kostende beleid van de kabinetten-Rutte (en met name van VVD-stikstofminister Christianne van der Wal) weer gaat hervatten. In het spoor van Femke Wiersma had men kunnen besluiten de regels te versoepelen (waardoor Nederland overigens nog steeds het strengste stikstofland van Europa zou zijn), maar om onnaspeurlijke redenen gebeurt dat niet. ‘We hebben de afgelopen jaren gezien dat de politiek dat niet wil,’ constateert Geesje Rotgers. ‘We houden zo onze stikstofcrisis in stand.’

De ecolobby schoof aan bij de kabinetsformatie

Opvallend genoeg kwamen alle vertegenwoordigers van de invloedrijke ‘ecolobby’ de afgelopen maanden ook steeds opdraven bij de formatie van het kabinet-Jetten. En de nieuwe stikstofstaatssecretaris, dat is een jonge wethouder van D66 – de partij die de afgelopen jaren als geen andere ijverde voor het halveren van de veestapel om ‘de stikstofdoelen’ te halen. Staatssecretaris Jaimi van Essen mag er in tien jaar twintig miljard euro aan spenderen.

Kun je zo zeggen dat de met de ecolobby verstrengelde overheden koste wat kost vasthouden aan de strenge stikstofnormen en de zogenaamde stikstofcrisis die daardoor is ontstaan nodig hebben als hefboom om greep te krijgen en te houden op het grondgebruik in Nederland? Geesje Rotgers: ‘Ik denk het wel. Dat is precies wat ik zie. Daarom wil men geen oplossing.’

Wynia’s Weekvolgt de omstreden stikstofcrisis al vijf jaar op de voet, met soms baanbrekende publicaties. Steunt u deze onafhankelijke journalistiek? Graag! Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De ecolobby hervat met het kabinet-Jetten de stikstofcampagne om Nederland in haar greep te krijgen verscheen eerst op Wynia's Week.

Ik verbaasde me dat zoveel van mijn vakbroeders die zienswijze enthousiast onderschreven en ook in de media uitdroegen. Beslissingen over hoe productieketens in elkaar zitten worden door bedrijven genomen op basis van prijsprikkels. Die ketens zijn complex aangezien dat de meeste welvaart oplevert. Economen die destijds pleitten voor verkorting en versimpeling van productieketens, en daarmee in principe voor een vermindering van de internationale handel, hadden erbij moeten uitleggen hoe dat zou kunnen worden bewerkstelligd en dat daaraan het prijskaartje van een lagere welvaart hangt.

Strategische autonomie kost welvaart

Dezelfde economen veroordeelden vorig jaar de importheffingen van Donald Trump in de scherpst mogelijke bewoordingen. Dat mag natuurlijk, maar is het niet inconsequent om tijdens de pandemie feitelijk te pleiten voor het verminderen van de internationale handel en een paar jaar later maatregelen te veroordelen die daarop zijn gericht?

De laatste jaren is het pleiten voor ‘strategische autonomie’ in zwang gekomen. We moeten voor essentiële zaken niet afhankelijk zijn van anderen. Deze gedachte klinkt logisch en wordt breed omarmd. Ik plaats er vraagtekens bij. Ten eerste valt mij op dat ook nu vergeten wordt te melden dat strategische autonomie ten koste gaat van welvaart.

Tot veel meer ergernis bij mij leidt de vergelijking tussen het bepleiten van strategische autonomie en beleidskeuzes die in het verleden zijn gemaakt en die ook nu nog worden gemaakt.

De beschikbaarheid van betrouwbare en betaalbare energie is waarschijnlijk de meest fundamentele pijler van onze welvaart. Rond de eeuwwisseling voorzag de eigen productie van olie zowel in Europa als de VS in ca. 40 procent van het eigen verbruik. De Amerikanen besloten stevig in te zetten op exploratie en op ‘fracking’. Dat wilden wij juist niet. In Europa is de zelfvoorzieningsgraad inmiddels gezakt naar 20 procent, terwijl de VS de facto zelfvoorzienend is. Waar waren de pleitbezorgers van strategische autonomie toen dit gebeurde?

Bij gas is het beeld vergelijkbaar. Rond de eeuwwisseling voorzag de Amerikaanse gasproductie in ca. 80 procent van het eigen verbruik. Inmiddels is dat opgelopen tot ruim boven 110 procent en exporteren zij gas. Over dezelfde periode is de zelfvoorzieningsgraad in Europa (inclusief Noorwegen) gedaald van zo’n 55 procent tot 40 procent. Wij hebben zelfs besloten de gasproductie te stoppen. De reden daarvoor is evident. Elke suggestie om te onderzoeken of de gaswinning ook op een veilige manier zou kunnen werd rigoureus van tafel geveegd. Sterker nog, de gasputten worden volgestort met beton opdat ze nooit meer geopend kunnen worden. Waar waren de pleitbezorgers van strategische autonomie toen die beslissingen werden genomen?

Snellere energietransitie zet ons op achterstand

Wanneer ik dit naar voren breng in discussies, is de reactie vaak dat we dus veel meer haast moeten maken met de energietransitie en daarbij vooral moeten inzetten op zon en wind. Dat is een weinig realistische zienswijze. Ten eerste zijn de groeimogelijkheden van zon en wind veel te beperkt om het gebruik van fossiel echt stevig te verminderen. Ten tweede blijkt dat energieprijzen het hoogst zijn in landen die het meest gebruikmaken van zon en wind. Het versnellen van de energietransitie zal ons derhalve structureel op een concurrentieachterstand zetten. Bereiken we daarmee strategische autonomie?

Teloorgang Nederlandse chemie

Of neem de ontwikkelingen in de industrie. De chemie en zeker de in ons land traditioneel belangrijke basischemie vormt een cruciale grondslag voor de maakindustrie in het algemeen. Toen de energieprijzen sterk stegen in 2021 en vooral in 2022 kreeg de sector een gevoelige klap. Tussen maart 2022 en maart 2023 daalde het productievolume in de Nederlandse chemie volgens CBS-cijfers met bijna 20 procent. Inmiddels zijn de energieprijzen gelukkig weer fors teruggevallen, maar de productie in de chemie is niet meer hersteld. Vooral het klimaatbeleid zit de sector in de weg en houdt de energiekosten toch hoog. Zo is de teloorgang voortgezet. In december lag de productie bijna 30 procent lager dan in maart 2022 en werd, afgezien van twee maanden in de recessie van 2009, het laagste productieniveau in decennia bereikt. Waar zijn de pleitbezorgers van strategische autonomie wanneer klimaatbeleid wordt bepaald?

Ook voor voedsel willen we liever niet afhankelijk van anderen zijn, hoewel wij het als belangrijke voedselexporteur wel prima vinden wanneer andere landen voor hun voedsel van ons afhankelijk zijn. Over de voedselproductie in ons dichtbevolkte land is veel te doen. Boeren staan onder grote druk en het beleid is erop gericht de sector steeds verder te saneren. Overwegingen met betrekking tot strategische autonomie kom ik echter opvallend weinig tegen in de uitlatingen van beleidsmakers.

Kapitaalverschaffers willen rendement

De rapporten van Mario Draghi en Peter Wennink betogen dat we heel stevig moeten investeren in technologie als we de boot niet spectaculair willen missen. We zijn veel te afhankelijk van Amerikaanse technologiebedrijven. Dat moet anders. De bedragen die daarvoor noodzakelijk worden geacht, zijn duizelingwekkend. Waar moet dat geld vandaan komen?

In koor roepen diverse instanties om de totstandbrenging van een Europese kapitaalmarktunie. Die moet het beschikbare kapitaal naar de juiste investeringsmogelijkheden leiden. Ook onze aanstaande regering is een enthousiast aanhanger van die zienswijze. Maar uiteindelijk laten kapitaalverschaffers zich leiden door rendementsperspectieven.

Maar Box-3 perkt het rendementsperspectief in

Onlangs heeft de Tweede Kamer ingestemd met de invoering, in 2028, van een vermogenswinstbelasting van 36 procent. Die zal dan zelfs niet alleen over gerealiseerde, maar ook over papieren vermogenswinsten worden geheven. Wat is dat anders dan het inperken van rendementsperspectief, wat de beschikbaarheid van risicodragend vermogen zal tegenwerken? In de VS, het lichtende voorbeeld als het gaat om de beschikbaarheid van risicodragend vermogen voor de technologiesector, worden slechts gerealiseerde vermogenswinsten belast tegen een voor de grote meerderheid van belastingplichtigen veel lagere 15 procent. Waarom zetten we onszelf zo op achterstand? En waar waren de pleitbezorgers van strategische autonomie toen het nieuwe box-3 plan in de Tweede Kamer werd besproken?

Strategische autonomie ondermijnd

De mond vol van strategische autonomie, maar keer op keer beleid voeren dat de strategische autonomie juist ondermijnt. Het is om gek van te worden. Wat voor kwalificaties passen daarbij? Ik zou zeggen kortzichtig, masochistisch maar vooral hypocriet.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee?Hartelijk dank!

Het bericht Pleiten voor strategische autonomie maar beleid voeren dat die autonomie ondermijnt. Is dat masochistisch of hypocriet? verscheen eerst op Wynia's Week.

Gedeputeerde Staten (GS) van Utrecht hebben onlangs het Ontwerp Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) 2026-2035 ter inzage gelegd. Leidraad voor dit plan is de provinciale Omgevingsvisie waarin de provincie beschrijft hoe Utrecht er richting 2050 uit moet zien.

De gedeputeerde voor landbouw en natuur, Mirjam Sterk (CDA), verdedigt het plan met verve. Sterk, afgestudeerd in de theologie, heeft zich het in groenlinkse kringen geldende stikstofnarratief goed eigen gemaakt en dat zelfs geïnternaliseerd. In deze kringen staat men niet open voor het realisme van Arnout Jaspers (De Stikstoffuik) of voor betere methoden om de staat van de natuur te meten zoals uiteengezet in Natuurmonitoring als alternatief voor het stikstofreductiebeleid van Henri Prins en anderen. Tot 16 februari kunnen zienswijzen tegen het plan bij Gedeputeerde Staten van Utrecht worden ingediend (van harte aanbevolen om dat ook als burger te doen).

Natuurherstel

Het plan mikt onder andere op een klimaatbestendig water- en bodemsysteem. De provincie zoekt daarbij naar manieren om wateroverlast te voorkomen en voldoende water beschikbaar te hebben voor droge tijden. Naast maatregelen in het watersysteem zijn ruimtelijke maatregelen nodig om water vast te houden, te bufferen en te bergen.

In het Utrechtse plan neemt natuurherstel in en rond de Natura2000-gebieden een belangrijke plaats in. Het bekende uitgangspunt daarbij is dat het door overschrijding van de Kritische Depositiewaarden (KDW’s) slecht gesteld is met de natuur in Utrecht danwel dat verslechtering daarvan niet valt uit te sluiten. De erfenis van voormalig minister Christianne van der Wal is bij de provincie in Utrecht springlevend.

De Natuur Doel Analyses (NDA’s) en de beoordeling daarvan door de (door Van der Wal benoemde) Ecologische Autoriteit zijn zwaarwegend en kaderstellend voor de te nemen maatregelen om (verdere) verslechtering van de Natura2000-gebieden te voorkomen.
In overgangsgebieden rondom de Natura2000-gebieden moeten maatregelen worden genomen, zoals het instellen van stikstofzones, hydrologische maatregelen waaronder vernatting of extensievere vormen van landbouw, het versterken van ecologische verbindingen en het vergroten van het areaal natuur.

Op dit moment is nog ongeveer 70.000 hectare van de in totaal 150.000 hectare in de provincie in agrarisch gebruik (46%).

Rendabel én natuurinclusief

Dat de plannen grote gevolgen zullen hebben niet alleen voor de gangbare landbouw in de provincie, maar ook voor het leven op het platteland is evident.

Het plan besteedt daar veel mooie woorden aan. Samengevat uit het ontwerp Omgevingsvisie 2026: ‘We streven naar een landbouwsector met economisch rendabele bedrijven die circulair, natuurinclusief, klimaatneutraal en dierwaardig zijn (kringloop landbouw) en dicht bij de inwoners staan (2050).’

Afhankelijk van de subsidieruif

De provincie denkt dit onder andere te bereiken door een verbreding van de verdienmodellen van de landbouwsector, zoals boerderijeducatie, zorg, directe verkoop van producten en energieproductie (windmolens, zonneweides, mestvergisting) en groen/blauwe diensten (voor natuurbeheer). Agrariërs die willen blijven boeren, zullen voor een belangrijk deel afhankelijk worden van de door de burger te betalen subsidieruif.

Eén ding staat daarbij vast. Namelijk dat voor een zelfstandige landbouwsector die economisch op eigen benen kan staan in de toekomst in Utrecht geen plaats meer is. Utrecht is geen eiland in Nederland en Nederland is geen eiland in de EU. Marktprijzen zijn bepalend voor het (koop)gedrag van consumenten. Dit klemt te meer met een verwacht Mercosur-verdrag met Zuid-Amerika en een mogelijke toetreding van Oekraïne tot de EU, die beide een verder prijsdrukkend effect op landbouwproducten in het algemeen zullen hebben.

Gespeend van werkelijkheidszin

Het plan wordt dan ook gekenmerkt door een idealisme dat gespeend is van werkelijkheidszin inzake het (koop)gedrag van consumenten, het landelijk gebied en de voedselzekerheid, typerend voor de bevolking van een van de meest verstedelijkte provincies van Nederland. Waar de bevolkingsdichtheid van Nederland gemiddeld al 544 inwoners per km2 bedraagt, is deze in de provincie Utrecht 949 inwoners per km2.

Met zo’n verstedelijkt kiezerscorps hoeft het niet te verbazen dat het college van Gedeputeerde Staten in Utrecht wordt gevormd door de coalitiepartijen van het beoogde minderheidskabinet Jetten (VVD, D66, CDA), aangevuld met GroenLinks en PvdA.

Dit UPLG kan dan ook gezien worden als blauwdruk voor een opnieuw op te starten Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG), dat juist door het huidige inmiddels demissionare kabinet in de ijskast was gestopt.

Gedeputeerde Mirjam Sterk heeft volmondig erkend dat zij regelmatig overleg voert met het MOB van activist Johan Vollenbroek. Zij geeft daarvoor als reden dat zij wil voorkomen dat boeren, die een ontoereikende natuurvergunning hebben (PAS-melders en interimmers), gedwongen worden om met hun bedrijf te stoppen.

Ambtenaren blij met Sterk

Dat ook teruggekomen kan worden op de ondoordachte stikstofwet uit 2021 met de wettelijk vastgelegde resultaatverplichtingen tot stikstofreductie, valt kennelijk buiten haar voorstellingsvermogen.
Daartoe is een nog dramatischer uitslag nodig van de parlementsverkiezingen dan die van november 2023.

Mirjam Sterk wordt genoemd als mogelijke minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur in het komende kabinet-Jetten. Dat zal de op dat ministerie werkzame ambtenaren, die het beleid van de huidige minister Femke Wiersma (BBB) danig hebben gefrustreerd, een groot genoegen doen.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank! 

Het bericht In de provincie Utrecht gaat het CDA gewoon door met de groene stikstofcrisis verscheen eerst op Wynia's Week.