Trendbreuk in de macht van ontwikkelingsclubs

Klevers bezuinigingen op ontwikkelingshulp betekenden in 2024 een trendbreuk met de decennialange invloed en groei van Nederlandse NGO’s en andere organisaties die actief zijn in ontwikkelingslanden. Ze kreeg het in het kabinet-Schoof voor elkaar om honderden miljoenen te bezuinigen op ontwikkelingshulp in 2025 – in 2027 zou dat jaarlijks zelfs structureel 2,4 miljard euro zijn.

Vooral op NGO’s werd door Klever flink bezuinigd. Organisaties zoals Oxfam Novib, Cordaid en COC krijgen al jarenlang miljoenensubsidies van het ministerie van Buitenlandse Zaken om vastgestelde projecten in ontwikkelingslanden uit te voeren. Voor de periode 2026-2030 geldt daarvoor het nieuwe beleidskader ‘Focus’, de opvolger van het eerdere programma Versterking Maatschappelijk Middenveld (VMM). Het richt zich op acht terreinen, waaronder het bestrijden van hiv/aids, het bevorderen van schone en eerlijke handel, vrouwelijk ondernemerschap, het tegengaan van geweld tegen vrouwen en het beschermen en promoten van mensenrechten en fundamentele vrijheden.

Klever stelde voor dit beleidskader oorspronkelijk een budget vast van 490 miljoen euro – bijna een miljard minder dan het oudere VMM-programma onder minister Kaag (1,4 miljard euro), dat liep van 2021 tot en met 2025.

Strenger subsidiecriterium

Daarnaast verhoogde Klever het financiële drempelcriterium voor subsidie van Buitenlandse Zaken (BZ). Volgens de toen bestaande norm moest een organisatie minstens 25% van haar inkomsten halen uit niet-BZ-bronnen. Ze mocht dus voor maximaal 75% afhankelijk zijn van geld van Buitenlandse Zaken. Een vrij ruime, soepele eis. Klever verhoogde die norm tot 50%: een organisatie moest minstens 50% van haar inkomsten uit niet-BZ-bronnen halen – en mocht dus maar voor maximaal 50% afhankelijk zijn van Buitenlandse Zaken. Een aanmerkelijk strengere eis dan voorheen.

Alle gefinancierde ontwikkelingshulp moest voortaan, zo zei Klever, ‘direct bijdragen aan ons eigen belang’. Tientallen organisaties zoals Oxfam Novib en UNICEF dreigden zo grote subsidies kwijt te raken.

Klevers bezuinigingen bleken van korte duur. Het kabinet-Schoof viel in juni 2025 doordat de PVV er een eind aan maakte, en daarmee verdween ook het strengere ontwikkelingshulpbeleid. Vrijwel direct na de kabinetsval kwamen de eerste initiatieven om de bezuinigingen van Klever ongedaan te maken.

Al een maand later lukte het GroenLinks-PvdA Kamerlid Daniëlle Hirsch en NSC-Kamerlid Ria de Korte om via een amendement het Focus-budget op te hogen met 22 miljoen euro per jaar, waarmee het totale budget voor het beleidskader niet langer 490, maar 600 miljoen euro is tot en met 2030.

Versoepeling subsidiecriterium

Ook Klevers plan om projecten voor vrouwenrechten en gendergelijkheid stop te zetten, werd direct teruggedraaid. Een amendement van Hirsch, Bamenga (D66), Dassen (Volt), Dobbe (SP) en De Korte (NSC) om dat budget te verhogen met 20 miljoen euro per jaar in 2026 en 2027 kreeg brede steun in beide Kamers.

Later werd ook het 50%-drempelcriterium versoepeld. Het kabinet vormde dit om naar een maximaal te ontvangen subsidiebedrag: een organisatie kan nu evenveel subsidie krijgen als ze aan niet-BZ-inkomsten ontvangt. Een organisatie met een gemiddeld jaarinkomen van 20 miljoen euro, waarvan 12 miljoen BZ-inkomsten en 8 miljoen niet-BZ-inkomsten, zou onder de oude 50%-regel géén subsidie krijgen – onder het nieuwe criterium wél, tot maximaal 8 miljoen euro per jaar.

Kabinet-Jetten vervolgt hersteloperatie

Die hersteloperatie gaat door onder het kabinet-Jetten. In het regeerakkoord spreekt het kabinet het doel uit om te investeren in ontwikkelingssamenwerking en toe te werken naar de OESO-norm van 0,7 procent van het bruto nationaal inkomen voor het ODA-budget (‘Official Development Assistance’).

Voor 2026 is dat het kabinet, dankzij een akkoordje met PRO, al gelukt: minister Sjoerdsma (D66) van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking haalt met een ‘kasschuif’ 380 miljoen euro uit de begrotingen voor 2028-2029 en 2031 naar dit jaar.

Daarnaast trekt het kabinet voor de komende drie jaar 1,1 miljard euro extra uit voor ontwikkelingshulp. Ook dat lijkt het resultaat van een deal met PRO, die nodig was om voldoende steun voor de begroting te krijgen.

NGO-ontwikkelingsprojecten weinig effectief

Voor ontwikkelingslanden zelf zullen die extra miljarden weinig doen. De overheid concludeerde namelijk zelf al eerder, in een evaluatie van de directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB) van het ministerie van Buitenlandse Zaken, dat NGO-ontwikkelingsprojecten minder effectief zijn dan bedoeld. Uit de IOB-evaluatie van de Nederlandse bijdrage aan seksuele en reproductieve gezondheid en dito rechten tussen 2012 en 2022 blijkt dat NGO-projecten te weinig worden geëvalueerd, waardoor ‘analyses van kosteneffectiviteit en kostenefficiëntie ontbreken’.

NGO-partnerschappen hebben ‘vanwege de complexe opzet (…) ook te maken met bureaucratisch programmabeheer, hoge operationele kosten en vertragingen in de uitvoering’. In het evaluatierapport wordt een voorbeeld gegeven: voor de tien NGO-partnerschappen tussen 2016 en 2020 was 316 miljoen euro beschikbaar; circa 100 miljoen euro daarvan ging niet naar het project zelf, maar naar overhead, management, administratie, communicatie en monitoring.

De volledige, Engelstalige IOB-evaluatie stelt zelfs de vraag of de Nederlandse interventies in ontwikkelingslanden überhaupt hebben bijgedragen aan de waargenomen resultaten, ‘met name op het niveau van de uitkomsten en de effecten’.

Hersteloperatie voor behoud nauwe banden

Het is niet ondenkbaar dat de hersteloperatie van het kabinet-Jetten, in samenwerking met PRO, vooral bedoeld is om de nauwe banden met de grote NGO’s in leven te houden.

Daniëlle Hirsch, voormalig Tweede Kamerlid voor GroenLinks-PvdA en initiatiefnemer van de twee eerdergenoemde amendementen, zat van 2010 tot 2014 in het bestuur van Partos, een lobbynetwerk en branchevereniging voor internationale samenwerking waar meer dan 100 Nederlandse (ontwikkelings)organisaties bij zijn aangesloten – waaronder Oxfam Novib, Cordaid, COC Nederland en Milieudefensie. In dezelfde tijd dat Hirsch in het bestuur zat van Partos, was ze ook directeur van klimaatstichting Both Ends, dat ook aangesloten is bij Partos.

PRO-Kamerlid Tom van der Lee heeft een verleden bij Oxfam Novib, als Director of Advocacy and Campaigns (2009-2017). PRO-senator Farah Karimi, die een belangrijke rol speelde bij het losweken van steun voor de herstelmaatregelen in de Eerste Kamer, was algemeen directeur van Oxfam Novib tussen 2008 en 2018 en tot 2024 lid van de Raad van Toezicht van PAX for Peace, óók een Partos-lid en subsidieontvanger van de overheid.

Ook D66-Kamerlid Anne-Marijke Podt heeft een verleden in de ontwikkelingssector: van 2007 tot 2014 werkte ze bij IICD, een door het ministerie van Buitenlandse Zaken opgerichte NGO die zich specialiseerde in ICT als ontwikkelingsinstrument. Tussen 2018 en 2021 was ze voorzitter van de Raad van Toezicht van ActionAid Nederland, een NGO voor gelijkheid en vrouwenrechten. Ook ActionAid is aangesloten bij het Partos-netwerk.

Geld naar bevriende NGO’s moet weer vloeien

De bezuinigingen van het kabinet-Schoof op ontwikkelingshulp waren voor de gevestigde politieke orde en haar bevriende NGO’s kennelijk te radicaal om te handhaven. Nog voordat het stof van de kabinetsval was neergedaald, lagen de eerste amendementen al klaar om de geldstroom weer op gang te brengen.

Onder het nieuwe kabinet hebben D66 en PRO zo de financiering gered van organisaties waar hun eigen mensen decennialang de dienst hebben uitgemaakt. Dat de eigen IOB-evaluatie van het ministerie van Buitenlandse Zaken vaststelt dat die NGO-projecten nauwelijks aantoonbaar effect hebben in de landen waar het om zou moeten gaan, doet kennelijk niet terzake. Het geld vloeit weer naar het netwerk dat het hardst heeft gelobbyd om herstel – daar gaat het om.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hoe D66 en PRO de ontwikkelingshulp-bezuinigingen van het kabinet-Schoof terugdraaien verscheen eerst op Wynia's Week.

De bezuiniging op ontwikkelingshulp, die is ingezet onder het kabinet-Schoof, moet worden teruggedraaid, zo staat vermeld in de gezamenlijke ‘agenda’ annex ‘uitnodiging’ die Jetten en Bontenbal dinsdag presenteerden. Nederland, zo heet het, moet een land zijn dat ‘over de dijken kijkt’. ‘We willen de grondoorzaken van vluchtelingenstromen en conflicten aanpakken. Dat kunnen we mede doen door weer stapsgewijs toe te werken naar 0,7 procent van het Bruto Nationaal Inkomen (BNI) voor ontwikkelingssamenwerking.’ 

Terug dus naar de oude VN-norm voor ontwikkelingshulp. Maar ook terug naar de oude redenering dat de ontwikkeling van arme landen migratie afremt.

Lucratieve banden

Dat idee past prima in het progressieve straatje van D66. Zo stond onder minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag (2017-2021) ‘werk voor Afrikaanse jongeren’ centraal. Kaag meende dat het gebrek aan perspectief voor Afrikaanse jongeren de grondoorzaak was van instabiliteit, extremisme en migratie. Ook elders in Europa was het beleid gericht op het aanpakken van de ‘grondoorzaken’ van migratie. Angela Merkel pleitte in 2018 zelfs voor een ‘Marshallplan voor Afrika’.

Dat het CDA nu pleit voor méér ontwikkelingshulp is evenmin verrassend. Nederland was tientallen jaren lang toonaangevend op dat gebied, mede dankzij christendemocratische ministers voor Ontwikkelingssamenwerking als Kees Boertien (1971-1973), Jan de Koning (1977-1981), Kees van Dijk (1981-1982) en Piet Bukman (1986-1989). Ze concurreerden om het koploperschap met linkse ministers, ook op het Europese toneel. Hoewel ontwikkelingssamenwerking na de eeuwwisseling aan populariteit inboette, vooral dankzij de electorale krimp van PvdA en CDA en de toenemende invloed van de VVD en rechtse populisten, hebben grote hulporganisaties als OxfamNovib (links), Cordaid (christelijk) en Hivos (humanistisch) nog steeds lucratieve banden met Den Haag. Nu VVD en PVV in de formatie langs de zijlijn staan, kunnen die banden worden aangehaald.

Het idee dat naarmate een land zich meer ontwikkelt, minder mensen geneigd zijn te emigreren, kwam in de jaren zeventig voor het eerst onder vuur te liggen. De Amerikaanse cultureel geograaf Wilbur Zelinsky (1921-2013) kwam toen met de migration-hump-theorie: naarmate een arm land zich ontwikkelt, zal dat op (korte) termijn leiden tot méér emigratie. Meer mensen kunnen zich dan veroorloven om te vetrekken, en zullen dat ook doen. Pas wanneer een land echt welvarend wordt, neemt de emigratie weer af. Er zijn dan minder redenen om te vertrekken. Zie ook onderstaande grafiek, gebaseerd op cijfers van de VN en de Wereldbank.

De Nederlandse hoogleraar en migratie-expert Hein de Haas publiceerde in 2007 een artikel (‘Turning the tide? Why development will not stop migration’) met soortgelijke conclusies. In zijn vooral onder linkse politici en opiniemakers populaire boek Hoe migratie echt werkt (2023) wijdde De Haas zelfs een apart hoofdstuk aan de kwestie: ‘Mythe 5: ontwikkeling van arme landen remt migratie af.’ Saillant detail: Henri Bontenbal twitterde in januari 2024 dat hij het boek aan het lezen was.

‘Mobile and able’

Al in 2018 kwamen onderzoekers van de Europese Commissie met het rapport Many more to come? Migration from and within Africa. Ook hun analyse liet aan duidelijkheid weinig te wensen over:

‘It is almost certain that emigration from African countries will increase in the coming decades, with many more Africans living outside their country of birth than there are today. Much of the increase will be derived from an interplay between demographic change and socio-economic development. If social development and economic growth are low, the decline in fertility rates will remain slow and Africa’s population will grow more rapidly creating a larger demographic pool of migrants. If, however, development efforts bear fruit more rapidly and education and living conditions improve, the number of children per family will decline more quickly. This will lead to a smaller increase in the migration-prone age group of 15-35 year-olds, but many more Africans will be empowered to become mobile and able to leave their countries of origin.’

‘More rapid socioeconomic development’ in Afrikaleidt tot grotere migratiestromen: ook onderstaande grafiek laat het zien.

De internationale trend is om niet meer, maar juist minder belastinggeld aan ontwikkelingshulp uit te geven. De ‘agenda’ van D66 en CDA staat daar haaks op. Minstens zo opvallend: de veronderstelling waarop Jetten en Bontenbal hun voorgestelde beleidswijziging baseren, staat haaks op alles wat we over armoede en migratie weten.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom! 

Het bericht Jetten en Bontenbal snappen het niet: ontwikkeling van arme landen zorgt niet voor minder, maar juist voor méér migratie verscheen eerst op Wynia's Week.

Westerman zelf was minder dogmatisch en wilde, in elk geval voor zichzelf, bewijzen dat ontwikkelingshulp wél zin had. Het is het thema van Hotel De Wereld, een ‘kroniek over de ontsporing van de ontwikkelingstrein’ – zoals de achterflap treffend vermeldt. Het boek is opgebouwd uit reisverslagen van 1985 tot en met 2025, voornamelijk naar de binnenlanden van Midden- en Zuid-Amerika.

Wageningen, Suriname

De titel van het boek verwijst naar het beroemde Wageningse hotel waar op 5 mei 1945 de capitulatiebesprekingen plaatsvonden tussen de Amerikaanse luitenant-generaal Foulkes en de Duitse kolonel-generaal Blaskowitz. Het hotel diende in de jaren tachtig als locatie waar Wageningers die naar de tropen werden uitgezonden, vaccins tegen de gele koorts en malariatabletten konden krijgen. Westerman ontdekte ook in West-Suriname een vervallen Hotel De Wereld, gevestigd in een dorp dat door landbouwingenieurs in 1950 Wageningen werd gedoopt.

De opleiding tropische cultuurtechniek bracht student Westerman, ‘volgezogen met landmeetkunde, hydraulica, bodemchemie en ook met theorieën over onderontwikkeling’, in 1987 naar Peru voor een stage. Peru kwam in die tijd steeds sterker in de greep van de moorddadige revolutionairen van Het Lichtend Pad. Maar het was ook het land van Mario Vargas Llosa, de schrijver en bewonderaar van Margaret Thatcher die zich kandidaat stelde voor het presidentschap.

Uitvalsbasis van Westerman was het stadje Puno op de hoogvlakte van de Andes. Hij schrijft:

In het straatbeeld sprong de dichtheid aan fourwheeldrives in het oog; op de kaden van het Titicacameer, tussen de fietstaxi’s en de bestofte vrachtwagens, pikte je de jeeps van de hulporganisaties er zo uit; fiere wagens die hoog op hun wielen stonden, altijd schoon, met op de portieren de vreemdste lettercombinaties: GTZ, Arbol Andino, VSO, CARE-Peru, CoDeCam. Dit was de wereld van de ngo’s. In Puno stonden er 88 geregistreerd, elk met hun eigen logo en hun eigen bezigheden (de Duitsers introduceerden zonne-energie, de Finnen een taai boompje dat zelfs op 4000 meter hoogte wilde groeien).

Afgezien van de Peruanen die als medewerkers werden gerekruteerd, werden de buitenstaanders door de inheemse bevolking met argwaan bejegend. Die moest worden omgekocht met een opslagschuur voor pootgoed of een inentingskuur voor het vee in ruil voor een enquête of het opmeten van hun land.

Niks doen

Als afstudeerproject moest Westerman aanbevelingen doen voor verbeteringen van het irrigatiestelsel van de Aymara-indianen. Zijn conclusie was evenwel: niks doen. Geen graafmachines leveren om poelen uit te spitten, geen betonnen kanalen aanleggen. De manier waarop de comuneros hun akkers bevloeiden, was zo vervlochten met de dorpscultuur dat je daar niet straffeloos aan kon sleutelen.

Het advies leidde tot ongeloof bij de stagebegeleiders, ontwikkelingswerkers en zelfs bij de betrokken indianen. ‘Je lijkt wel een socioloog’ was het commentaar. Westerman behaalde er toch zijn ingenieurstitel mee. Maar tegelijkertijd trok hij de zin van zijn vak zodanig in twijfel dat hij besloot geen ontwikkelingswerker, maar journalist te worden.

1 Surinaamse gulden

In 1955 opende prins Bernhard de gloednieuwe rijstfabriek van Wageningen, Suriname. Veredelde rijstsoorten, ingezaaid en bespoten vanuit pruttelende vliegtuigjes brachten oogsten op van niet minder dan acht ton per hectare. De oceaanstomer Hermes bracht de eerste lading juten zakken met rijst naar Hamburg.

In 1975 kwam het florerende rijstbedrijf met duizend vakbekwame werknemers, het zelfvoorzienende servicedorp, een pelmolen en een drogerij, een pompgemaal met drie Storkmotoren, een rijstareaal van 10.000 hectare, een machinepark en het veredelingsstation voor het symbolische bedrag van 1 Surinaamse gulden in handen van de nieuwe onafhankelijke republiek.

Terugverlangen naar de witte ingenieurs

Na de eerste staatsgreep van Desi Bouterse in 1980 ging het snel bergafwaarts met de rijstfabriek. Die kwam onder controle van de junta, zodat de winsten werden afgeroomd. De export viel stil. Omdat Nederland de ‘Verdragsmiddelen’ stopzette, konden machines niet gerepareerd worden. Alles wat loszat, werd gestolen en alles wat vastzat werd voor een appel en een ei verdeeld onder de politieke vrienden van Bouterse.

Westerman ziet anno 2025 dat er nog wel op bescheiden schaal rijst wordt verbouwd, maar van de fabriek, het servicedorp en Hotel De Wereld resten alleen ruïnes. De oudere Surinamers die hij spreekt, verlangen allemaal terug naar het tijdperk van de witte ingenieurs.

Diezelfde conclusie moesten jonge onderzoeksters van de huidige Wageningen University trekken. Gepokt en gemazeld in het discours van de ‘dekolonisatie’ noteerden zij tot hun verbijstering teksten van betrokkenen als: ‘Het was een verrijking voor Wageningen dat de landbouwingenieurs uit Nederland naar Suriname kwamen. Ik heb daarvan kunnen profiteren.’

De bejaarde geïnterviewden waren blij met het drooggelegde moeras, de 10.000 hectare landbouwgrond, de machines die het zware werk deden. De plantage was een vloek, de polder een zegen. Niemand hoefde meer te bukken om de zaailingen over te planten in de bevloeide akkers, nu vliegtuigjes het zaad kwamen uitstrooien. Het was kortom ontwikkelingshulp waar Suriname – als onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden – wat aan had.

In Wageningen aan de Rijn is weinig veranderd

In de ogen van de onderzoeksters is het in cultuur gebrachte landschap evenwel ‘een manifestatie van koloniaal geweld’. De Wageningers van weleer waren blootgesteld aan ‘een wereldbeeld van kapitalistische moderniteit’. Witte bazen gaven instructies aan hun gekleurde ondergeschikten. Deze ‘etnische hiërarchie’ is de werknemers in de rijstfabriek ongemerkt onder de huid gekropen, concluderen de onderzoeksters over de onwelkome antwoorden van hun zegslieden.

In de linksradicale enclave Wageningen aan de Rijn blijkt sinds de jaren zeventig weinig veranderd.

Frank Westerman: Hotel de Wereld. ‘Wageningen, Suriname’ en andere postkoloniale tragedies.

Querido Facto, 282 pagina’s, € 22,50.

Hans Wansink is historicus en journalist. Hij was redacteur van NRC, Intermediair en de Volkskrant. Zijn nieuwe boek ‘Ontketend Nederland. Van Provo toto PVV’ verscheen bij uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee, ook straks in het nieuwe jaar? Doneren kan zo. Hartelijk dank! 

Donateurs kunnen ook reageren op recente artikelen, video’s en podcasts en ter publicatie in Wynia’s Week aanbieden. Stuur uw publicabele reacties aan reacties@wyniasweek.nl. Vergeet niet uw naam en woonplaats te vermelden (en, alleen voor de redactie: telefoonnummer en adres). Niet korter dan 50 woorden, niet langer dan 150 woorden. Welkom!

Het bericht Wat voor de Surinamers een zegen was, is voor de jonge onderzoeksters van nu een manifestatie van koloniaal geweld verscheen eerst op Wynia's Week.

Siebelt schetst een schimmige wereld van clubjes, stichtingen en verenigingen die op papier niets met de overheid (ze heten immers ‘non-governmental’) te maken hebben, maar in werkelijkheid totaal verweven zijn met de overheid en ook leven van de overheidssubsidies, in het bijzonder van de ontwikkelingshulp. Grondlegger van dat systeem: PvdA-politicus en oud-minister Jan Pronk. Opvallendste financier, de afdeling ontwikkelingshulp van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Siebelt: ‘Buitenlandse Zaken is een stinkend nest.’  

Een bijzondere rol kent Siebelt toe aan advocaten, zoals asieladvocaten en klimaatadvocaten: onderdeel van netwerken waarbij zij samen met hoogleraren en actiegroepjes de wetgeving beïnvloeden en de rechterlijke macht inschakelen om het overheidsbeleid naar hun hand zetten.  

Ambtenaren schuiven geld naar bevriende NGO’s, die ook ministers en Kamerleden adviseren. Als ze hun zin niet krijgen, lopen ze met behulp van gespecialiseerde advocaten (zoals asiel en klimaat) naar de rechter om daar (vaak) alsnog hun gelijk te halen. Siebelt: ‘De democratie wordt permanent ondermijnd door deze schaduwmacht’.  

De Postcodeloterij betaalt vaak mee, deels om processen tegen de overheid mogelijk te maken. Dat loterijbedrijf – vol met politici en opererend met overheidsvergunningen – is een vitaal onderdeel van de schaduwmacht die Siebelt schetst. ‘En allemaal zijn ze links, activistisch ook. Nog nooit was er een niet-linkse gesubsidieerde NGO. En van verkiezingsuitslagen trekken deze NGO’s en hun bevriende ambtenaren zich niets aan. Politici komen en gaan, maar deze schaduwregering blijft steeds maar bestaan.’ 

Wynia’s Week TV is er het hele jaar door, vakantie of geen vakantie, verkiezingen of geen verkiezingen. Over Economie, Politiek en Cultuur. De video’s zijn ook als podcast te beluisteren. Click HIER.  

Wynia’s Week is er drie keer per week, het hele jaar door, met artikelen, columns, video’s en podcasts. De vele supporters van onze vrije journalistiek maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Peter Siebelt: ‘Onze democratie wordt ondermijnd door deze schaduwregering’ verscheen eerst op Wynia's Week.

Aldus in het kort het evangelie van Greta Thunberg en Extinction Rebellion. De ontwikkelingshulp en het Klimaatadaptatiefonds die het Westen daar tegenover stelt zijn slechts een fooi, een belediging van de verworpenen der aarde, zo klonk ook weer luid en duidelijk op de meest recente VN Klimaatconferentie, COP29 in Bakoe.

Van 70 naar 700 miljard dollar

Maar misschien moeten we het Westen en het kapitalisme toch nog maar even niet opheffen, in het belang van die uitgebuite rest van de wereld. In het Westen verblijven namelijk ruw geschat 200 miljoen migranten uit de Global South die geld sturen naar hun familie in de landen van herkomst. Deze zogeheten remittances zijn gigantisch, veel meer dan alles wat het Westen aan ontwikkelingshulp besteedt of zich laat afpersen op VN Klimaatconferenties.  

Zie onderstaande grafiek van de Wereldbank: 

De remittances zijn sinds de eeuwwisseling vertienvoudigd, van ongeveer 70 naar 700 miljard dollar per jaar, relatief een veel grotere stijging dan de ontwikkelingshulp of het bbp van het Westen. Voor het perspectief: het bbp van Nederland is momenteel ongeveer 1100 miljard dollar.

De reden voor die stijging van de remittances ligt voor de hand: steeds meer migranten die naar het Westen gekomen zijn. Voor sommige kleine ontwikkelingslanden, maar ook een land als Libanon, vormen remittances bijna de helft van het nationale inkomen. De grootste ontvanger, met 125 miljard dollar per jaar, is India. 

Het is natuurlijk het goed recht van migranten om een deel van het zelf verdiende geld terug te sturen naar het land van herkomst. Al kun je je afvragen of dat ook geldt voor de vele migranten in Nederland die in een uitkering zitten. Een uitkering is bedoeld als tijdelijke hulp in het levensonderhoud hier, niet voor familie in Somalië of Syrië. Echter, of veel van hen op het eind van de maand een stuk uitkering overhouden en overmaken naar het herkomstland weet ik niet.  

Dat terzijde; we kunnen er vanuit gaan, dat mondiaal het overgrote merendeel van de remittances afkomstig is uit arbeid. Vele miljoenen migranten in de VS, Europa en de Golfstaten, veelal in naar westerse maatstaven laagbetaalde banen, die er toch nog in slagen om wat te sparen van hun loon en dat overmaken naar hun familie, daar is toch niets mis mee?

Verlies voor de westerse economie

Voor de ontvangende landen is dat geld een zegen. De gemiddelde migrant stuurt 200 à 300 euro per maand naar huis, en zal zo in veel gevallen zijn complete familie uit de armoede houden, er worden huizen van gebouwd in de herkomstlanden, kinderen van naar school gestuurd. Of er worden mensensmokkelaars van betaald om nog meer familieleden naar het Westen aan te voeren, dat komt natuurlijk ook voor.

De vraag is welk effect die eenzijdige stroom kapitaal heeft op het Westen en de wereld. In principe is dat vooral verlies voor de westerse economie; een autochtoon besteedt vrijwel zijn volledige inkomen in het land zelf, terwijl de vlijtige migrant een substantieel deel van zijn inkomen wegsluist naar een land in de Global South. Dat geld is niet helemaal verloren voor de westerse economie, omdat de familie in het herkomstland ook westerse spullen koopt (iPhones en andere luxe artikelen) maar het zal toch grotendeels in het herkomstland besteed worden.

Interessant is ook het effect van de Purchasing Power Parity op deze geldstroom van het Westen naar lagelonenlanden. Met een euro kan je in Laos vier keer zo veel spullen kopen als in Nederland of de VS, en in Soedan zes keer meer. Dus, Greta Thunberg en Extinction Rebellion, deze massale kapitaaltransfer van de uitbuiters naar de uitgebuiten is slecht voor milieu en klimaat! Immers, één euro besteed in Nederland resulteert in veel minder spullen of verbruikte fossiele brandstof dan in Laos, terwijl de productie daar ook nog eens met meer milieuvervuiling per eenheid product gepaard gaat.  

Hoeveel migratie het ontvangende land kost is lang een taboe-onderwerp geweest, maar onder meer door Jan van de Beek en zijn boek Migratiemagneet Nederland bespreekbaar gemaakt. De economische kosten van het wegsluizen van substantiële bedragen naar het buitenland zitten daar niet in verwerkt, omdat Van de Beek kijkt naar effecten op de belastinginkomsten en overheidsuitgaven. Over het geld dat migranten overmaken naar het herkomstland is, als het goed is, gewoon belasting betaald.  

Nogmaals: migranten hebben het volste recht om dit te doen, en hoeven er geen boodschap aan te hebben dat dit economisch nadelig is voor het migratieland. Als autochtone Nederlander hoef je je ook niet te houden aan die beroemde slogan uit de jaren dertig: ‘Koopt Nederlandsche waar, dan helpen wij elkaar!’.  

Blinde vlek

De remittances zijn wel een knots van een blinde vlek in het woke narratief over het egoïstische, de rest van de wereld uitbuitende Westen. Het gaat in de politiek en aan de talkshowtafels vaak over ontwikkelingshulp – was al veel te weinig, en nu wordt er nog op gekort ook! – en over hoeveel het Westen voor klimaatschade moet betalen – 100 miljard dollar per jaar is een fooi! – maar nooit over wat de Global South aan het Westen verdient.

Circa tweehonderd miljoen migranten uit de Global South krijgen jaar in, jaar uit de gelegenheid om in het Westen (en de Golfstaten) een inkomen te verdienen dat ze thuis nooit hadden kunnen verdienen, en elk jaar komen er nog miljoenen bij. Ze maken elk uur, 24/7, zo’n zeventig miljoen euro over naar hun herkomstlanden, en dat is alleen de geldstroom via officiële kanalen, dus het zal eerder rond de honderd miljoen euro per uur zijn. Als de migrant na jaren werken in het Westen terug naar huis gaat, heeft die vaak zelf ook nog een bedrag bij elkaar gespaard dat hem of haar in het thuisland een bemiddeld burger maakt. In het woke narratief is zelfs dat nog uitbuiting door het Westen: immigranten doen namelijk het werk ‘waar wij onszelf te goed voor voelen’. Schande!

Wie zonder al die vooroordelen over het Slechte, Schuldige Westen naar migratie kijkt, komt tot de conclusie dat het Westen niet de grote uitbuiter, maar eerder de grote melkkoe van de Global South is. 

Arnout Jaspers is natuurkundige, wetenschapsjournalist en auteur van de bestsellers De stikstoffuik (2023) en De klimaatoptimist (2024).

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Hoezo is het Westen slecht en schuldig? We zijn niet de uitbuiter, maar de melkkoe van de Global South verscheen eerst op Wynia's Week.

Ook de huidige NSC-minister Caspar Veldkamp heeft het niet makkelijk met BuiZa-ambtenaren die zich openlijk verzetten tegen zijn Israëlbeleid, omdat zij meer op de hand zijn van de Palestijnen. Het is allemaal niet te begrijpen zonder kennis van de historische machtsgreep van de langdurige PvdA-minister Jan Pronk en diens navolgers op het buitenlandministerie.

Met zijn miljarden voor ontwikkelingshulp kreeg Pronk niet alleen greep op Afrikaanse landen, maar ook op Nederlandse hulpclubs, op zijn eigen PvdA en op het ministerie van Buitenlandse Zaken als geheel. In de Pronk-jaren stroomden er Pronkianen binnen, die nog steeds domineren binnen ‘BuiZa’. Het is een ministerie van D66’ers, PvdA’ers en GroenLinksers geworden.

Het regeerakkoord van mei 2024, het ‘rechtse’ kabinet-Schoof en in het bijzonder minister van ontwikkelingshulp Reinette Klever lijken echter voor een trendbreuk te zorgen. Niet alleen wordt er voor miljarden bezuinigd op ontwikkelingshulp, maar ook de tientallen bevriende hulpclubs uit de Pronk-tijd (van Novib tot Milieudefensie) dreigen hun omvangrijke subsidies kwijt te raken.

Zorgen bij hulpclubs en actiegroepen

Voor het eerst moeten de hulpclubs en dito actiegroepen echt op zoek naar leden en donateurs, anders is het afgelopen. Dan vervalt een met belastinggeld betaalde, luidruchtige linkse lobby die op alle mogelijke manieren invloed kon uitoefenen met overheidsgeld, veelal bedoeld om Afrika op de been te helpen. Gaat hulppaus Jan Pronk (bijna 85 jaar inmiddels) dat nog meemaken?

Ook in deze video annex podcast: Maxime Verhagen, Bert Koenders, Lilianne Ploumen, Eveline Herfkens, COC, AIV, Max van der Stoel Foundation.

Wynia’s Week is broodnodig en wordt mogelijk gemaakt door de donateurs. Ook in het nieuwe jaar zijn er weer 156 edities en tientallen video’s en podcasts. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER.

Het bericht Na een kwart eeuw staat eindelijk de Haagse erfenis van PvdA-minister Jan Pronk ter discussie verscheen eerst op Wynia's Week.

Om de aangekondigde bezuiniging van 2,5 miljard euro in perspectief te plaatsen: Het beschikbare budget van 3,7 miljard euro in 2024 komt daardoor uit op 3,6 miljard euro in 2028, in plaats van de 5,9 miljard euro die het vorige kabinet wilde besteden. Er wordt dus vooral een streep gezet door de forse toename van het budget in de komende jaren, waardoor de term ombuiging beter de lading dekt.

Hulpgeld bestendigt verkeerd beleid

Voor een zinvolle besteding van dit nog altijd omvangrijke budget is het nodig het beleid aan te passen aan moderne inzichten over de effectiviteit ervan. Met als uitgangspunt arme landen welvarend maken. Dat betekent afscheid nemen van het gedachtegoed hierover dat stamt uit de vorige eeuw. Dat laatste kan worden samengevat als ‘hoe meer, hoe beter’, waaraan effectiviteit en duurzame resultaten ondergeschikt zijn.

De Nobelprijs voor economie is dit jaar toegekend aan Daron Acemoglu, James Robinson en Simon Johnson. Hun werk bevat een glasheldere boodschap voor beleidsmakers over hoe landen welvarend worden. Eén les is duidelijk: Ontwikkelingsgeld heeft geen enkel land welvarend gemaakt. De voorbeelden van landen die het wel is gelukt welvarend te worden, laten zien dat hulpgeld daar op zijn best geen bijdrage aan heeft geleverd en vaak juist averechts uitwerkte door het verkeerde beleid te bestendigen.

Na de Koreaanse Oorlog (1950-1953) was heel Korea straatarm. Anno 2024 is Zuid-Korea een welvarend land, met vooraanstaande producenten van moderne technologie en van auto’s. Het is ook een democratisch land. De ontwikkeling naar een markteconomie resulteerde in politieke vrijheid.

Hoe het anders kan, zien we in Noord-Korea. Beide landen startten op hetzelfde uitgangsniveau. Noord-Korea heeft weinig vooruitgang geboekt. De inwoners worden nog regelmatig geteisterd door hongersnoden en behoren tot degenen in de wereld met de minste politieke vrijheid. De socialistische planeconomie voorkomt economische ontwikkeling en de gewetenloze dictatuur van Kim Jong-un drukt elk streven naar meer politieke vrijheid genadeloos de kop in.

Economische en politieke vrijheid zijn onmisbare voorwaarden

De voorbeelden van de landen die de afgelopen decennia erin zijn geslaagd zich te ontworstelen aan armoede maken duidelijk dat het recept om een rijk land te worden niet zo ingewikkeld is. Het is beschreven door Daron Acemoglu en James Robinson in hun bestseller-boeken Why Nations Fail (2012) en The Narrow Corridor (2019). Hun boodschap is in één zin samen te vatten: Breek economische en politieke machtsposities af en voorkom dat er nieuwe ontstaan. Landen zullen dat zelf moeten doen, waarbij rijke landen en internationale organisaties zich kunnen beperken tot het beschikbaar stellen van expertise en noodhulp.

Zoals het voorbeeld van Zuid-Korea en van andere Oost-Aziatische landen laat zien, is dat de gebruikelijke volgorde: Met het vrijmaken van de economie ontstaat een middenklasse, die veel te verliezen heeft bij slecht overheidsbeleid. Naarmate deze groep groeit, geeft ze ook de aanzet tot meer politieke vrijheid en een effectievere overheid. Het kan ook andersom, zoals de casus Costa Rica illustreert. Wel is het zo dat economische en politieke vrijheid beide onmisbare voorwaarden zijn; het één gaat niet zonder het ander om welvarend te worden. Alleen China lijkt dit vooralsnog te weerspreken, hoewel het nog geen welvarend land is en op tal van gebieden stagnatie laat zien.

In West-Europa waren de fundamenten al aanwezig

Ontwikkelingshulp komt als factor die bijdraagt aan welvarend worden niet voor in de boeken van Acemoglu en Robinson. Hulpgeld bevestigt juist economische en politieke machtsposities.

Maar was de Marshallhulp aan West-Europese landen na de Tweede Wereldoorlog dan geen vorm van ontwikkelingshulp? Wat de Marshallhulp deed was proberen zo snel mogelijk het bedrijfsleven in staat stellen de productie te hervatten en (nieuwe) afzetmarkten bieden, zodat de fragiele West-Europese democratieën niet vatbaar zouden worden voor het communisme. De politieke vrijheden en de democratische infrastructuur waren er al in deze landen, evenals de noodzakelijke structuren van een markteconomie. De verwoeste economie kon daardoor snel weer op de al aanwezige fundamenten worden opgebouwd.

De lievelingen van de westerse ontwikkelingshulp van de afgelopen zestig jaar kampen nog steeds met veel armoede. Landen als Kenia, Tanzania en Ghana ontvingen enorme sommen geld, ook uit ideologische motieven omdat ze werden geregeerd door ‘progressieve’ socialistische presidenten. Van schendingen van de mensenrechten in deze eenpartijstaten werd graag weggekeken. Waarmee in strijd werd gehandeld met de beide punten van Acemoglu en Robinson.

Het wijzen op specifieke omstandigheden in Oost-Azië snijdt geen hout. Ontwikkelingslanden die welvarender zijn geworden in de afgelopen decennia zijn wereldwijd verspreid en met Botswana ook op het Afrikaanse continent te vinden.

Geld alleen helpt niet

Helpt een grote zak met geld dan niet? Uiteraard kan dat, mits verstandig geïnvesteerd. Kijk naar de Golfstaten en Saoedi-Arabië. Het is overigens maar de vraag in hoeverre het welvaartsniveau gehandhaafd blijft, mocht de stroom oliegeld plotseling opdrogen. Temeer daar het in de meeste van die landen met de politieke vrijheden nog steeds slecht is gesteld.

Geld alleen heeft vaak perverse effecten, zoals ook zichtbaar is in de besteding van de aardgasbaten in Nederland. Het overgrote deel van de opbrengsten is verjubeld aan uitgaven voor een verzorgingsstaat die niet toekomstbestendig bleek. De miljarden die de afgelopen decennia vanuit Nederland naar Suriname en de Nederlandse Antillen zijn gestroomd, hebben die landen niet duurzaam welvarend gemaakt. Integendeel. Zelfs de ontwikkeling van de enorme natuurlijke hulpbronnen heeft de relatief kleine bevolking van Suriname geen welvaart gebracht.

De kennis van en ervaring met economische groei en welvaart heeft ertoe geleid dat onder economen sprake is van een grote mate van consensus over wat goed beleid is. Eentje die niet onder doet voor die onder klimaatwetenschappers waarmee in de politiek en de media zo vaak wordt geschermd. Waarom is die kennis niet doorgedrongen tot diezelfde politiek en media die zeggen zich zo graag op ‘de wetenschap’ te willen beroepen? Waarom wordt er door beleidsmakers zo weinig gekeken naar welke bijdrage ontwikkelingshulp levert aan de welvaartsgroei in arme landen?

In plaats daarvan krijgen we steeds weer de uitsluitend op morele gronden gefundeerde opmerking dat een ‘beschaafd’ land geld moet doneren aan inwoners van landen die in armoede leven. Als dat goed zou werken, dan zou wat mij betreft het budget voor ontwikkelingshulp mogen vertienvoudigen. Het probleem is dat het niet werkt en zelfs vaak averechts uitwerkt. Politici kijken alleen naar de omvang van het budget en niet wat dat oplevert. Zo bezien lijkt de enige verklaring dat het doneren van geld aan arme landen niets anders is dan het afkopen van het eigen schuldgevoel en schaamte dat wij hier (bij toeval) welvarend zijn geworden. Het open stellen van de eigen grenzen voor een ongebreidelde instroom van immigranten uit die landen is dan een logische consequentie.

Haal nu ook de bezem door de bureaucratie

Kortom, het huidige beleid staat zowel in de economische als in de politieke dimensie haaks op de succesfactoren die Acemoglu en Robinson onderscheiden. Daarmee werden en worden miljarden euro’s aan belastinggeld feitelijk weggegooid en het is goed dat daar nu een einde aan lijkt te komen. Het loslaten van ideologieën die niet effectief zijn gebleken en het toelaten van wetenschappelijke inzichten die buiten het departement allang common sense zijn, is een goede gelegenheid om eens flink de bezem te halen door de bureaucratie. Zelf zullen de ambtenaren hiertoe niet het initiatief nemen, verliefd als ze zijn op het uitgeven van geld, waarvan ze geloven er goed mee te doen, het begeleiden en bezoeken van projecten in verre landen en de internationale overlegfora die bijeenkomen op exotische plaatsen of in dynamische wereldsteden.

Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week over hoe de schaduwwereld van de meningsvorming en besluitvorming in Nederland werkt.Kort na de jaarwisseling verschijnt zijn samen met Oswin Schneeweisz geschreven boek ‘De Nederwolf’ bij Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Ontwikkelingshulp heeft geen enkel land welvarend gemaakt verscheen eerst op Wynia's Week.

Dit jaar ging het in Bakoe eigenlijk alleen maar over geld. Westerse landen hadden al in 2020 toegezegd om 100 miljard dollar per jaar in een Klimaat Financieringsfonds te stoppen, en volgens dit akkoord wordt dat vanaf 2035 verdriedubbeld naar 300 miljard dollar per jaar (bij de huidige koers 285 miljard euro). Met geld uit dit Klimaatfonds zouden landen die dit niet zelf kunnen betalen, hun CO2-emissies omlaag moeten brengen en zich aanpassen aan klimaatverandering. Vorig jaar, tijdens COP28 in Dubai, hing dit al boven de markt, dus de uitkomst is geen verrassing.

Nooit een woord van dank

EU-commissaris voor Klimaat Wopke Hoekstra mocht in het Europees parlement het blijde nieuws over hun deal komen brengen. Zo noemde hij dat, een deal, maar het is helemaal geen deal. Een deal veronderstelt een vorm van gelijk oversteken: de ene partij betaalt, de andere partij levert een tegenprestatie. Maar de tegenprestatie bestaat in dit geval alleen uit het door ‘ontwikkelingslanden’ in ontvangst nemen van het geld, met beledigingen en verwijten voor de donorlanden als bonus. Die ‘ontwikkelingslanden’ hadden namelijk 1300 miljard dollar per jaar geëist en vonden dit resultaat een schande.

De westerse politici, diplomaten, actievoerders en lobbyisten die met tienduizenden af en aan vliegen naar zulke conferenties, zijn er al helemaal aan gewend dat er nooit een woord van dankbaarheid komt van de ‘ontwikkelingslanden’ voor de ettelijke miljarden aan klimaatsteun. Voor de afgevaardigden van de ontvangende landen is het nooit genoeg, en dat zullen ze die westerse post-koloniale uitbuiters laten weten ook, in vlammende toespraken op het internationale podium. Weerwoord daartegen komt er nooit. De westerse jetset staat op zulke conferenties permanent in de ‘Weg met Ons!’-modus. De deal waar Hoekstra namens de EU een groot deel van de credits voor nam, is in feite een compromis tussen de morele chantage door ‘ontwikkelingslanden’ en het bedrag waar Hoekstra en andere westerse onderhandelaars mee denken weg te komen bij het uitdelen van andermans geld.

Dat rijke landen arme landen helpen bij het oplossen van hun problemen is niet per se onterecht; dat is ook de ratio achter ontwikkelingshulp. Maar kijk nu even hoe dat bij de VN gaat wat betreft dat Klimaatfonds: er zijn ‘ontwikkelde’ landen, de zogeheten Annex 1 groep. Welke landen zitten in Annex 1? Dat is het bekende rijtje VS, Canada, de EU, Groot-Brittannië, Australië, Nieuw-Zeeland en Japan, slechts 23 landen in totaal.  

Alle overige landen zijn non-Annex 1, dus ‘ontwikkelingsland’. Annex 1 landen moeten dat Klimaatfonds vullen, alle andere landen mogen daar geld uit halen.  

Wrijf uw ogen nog even uit: obsceen rijke oliestaten als Saoedie-Arabië en de enthousiaste Hamas-sponsor Qatar zijn volgens de VN ontwikkelingslanden, en hoeven daarom niet bij te dragen aan het Klimaatfonds. Maar bij de VN kan het altijd nóg absurder: zulke landen gelden als uitzonderlijk ‘kwetsbaar’ voor de maatregelen tegen klimaatverandering die er aan gaan komen – namelijk het uitfaseren van fossiele brandstoffen – en die hebben daarom recht op speciale privileges.   

Ontwikkelingslanden India en China

Ook India is volgens de VN een ontwikkelingsland dat geen bijdrage aan het Fonds hoeft te leveren. Op de conferentie ontstak de afgevaardigde van India in heilige verontwaardiging voor de bühne over die fooi van 300 miljard dollar per jaar die de westerse landen bereid waren te betalen. India heeft een CO2-uitstoot die net zo groot is als die van de hele EU, en die zal naar verwachting nog verdubbelen in de komende decennia. Ze geven per jaar 75 miljard dollar uit aan defensie, ook voor het in stand houden van hun kernwapenarsenaal. Hoeveel miljard per jaar zouden ze van plan zijn te gaan claimen uit dat Klimaatfonds? 

En dan is er nog China. Kernmacht met veroveringsambities wat betreft Taiwan en de Zuid-Chinese zee. Grootste economie ter wereld, verreweg de grootste uitstoter ter wereld – bijna vijf keer zoveel als de EU. Defensiebudget voor dit jaar: 230 miljard dollar. Ontwikkelingsland volgens de VN, waarop China zich beroept om niet mee te betalen. Hoeveel kerncentrales en hogesnelheidslijnen is China van plan om met geld uit dat Klimaatfonds aan te leggen? Dat remt immers de onstuimige groei van hun uitstoot af?

Eerlijk is eerlijk, Hoekstra heeft op de conferentie nog wel wat gemord over deze merkwaardige lastenverdeling. En met succes: China en andere landen die bulken van het geld zijn ‘uitgenodigd’ om een vrijwillige bijdrage aan dat Klimaatfonds te doen. Tot toezeggingen heeft dat niet geleid.

De tweedeling van de wereld in Annex 1 en de rest kun je uit allerlei invalshoeken bekijken. Annex 1 stoot nu een kwart van alle CO2 uit, en hun uitstoot daalt gestaag, dankzij hun eigen, peperdure klimaatbeleid. Niettemin moeten zij de komende decennia biljoenen dollars en euro’s gaan overmaken aan non-Annex 1, die nu driekwart van de CO2 uitstoot en wier uitstoot stijgt.

Gigantische aflaat voor de Witte Schuld

Annex 1, dat zijn ook de landen die je in alle ranglijstjes over democratie, mensenrechten, rechtvaardigheid en welzijn bovenaan ziet staan. Juist omdat het in wezen van die keurige landen zijn, laten alleen die zich chanteren om een aanzienlijk deel van hun welvaart over te hevelen naar landen waar corruptie, nepotisme, inefficientie, dictatuur  en politieke instabiliteit hoogtij vieren.

En tenslotte, afgezien van buitenbeentje Japan, is Annex 1 de blanke, westerse wereld, en is non-Annex 1 de wereld met een kleurtje. Voor het grote merendeel komt dat Klimaatfonds neer op blanken die een gigantische aflaat betalen voor de Witte Schuld die ze zich hebben laten aanpraten.

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is auteur van De Stikstoffuik (2023) en De Klimaatoptimist (2024), over energietransitie in Nederland. De boeken zijn HIER en HIER te bestellen. Informatie voor media en boekhandel: info@blauwburgwal.nl.   

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee, ook in het nieuwe jaar 2025? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Arnout Jaspers: COP29: het jaarlijkse ‘Weg met Ons!’-feestje van de westerse jetset verscheen eerst op Wynia's Week.

Uit de brief van Klever blijkt dat NGO’s geen toegevoegde waarde hebben bij de uitvoering van ontwikkelingsprojecten. Subsidies fungeren als instandhoudingsbijdragen voor de betreffende clubs, die doorgaans over weinig achterban beschikken en zelf onvoldoende in staat zijn financiële middelen te genereren. Logische conclusie zou dan ook zijn om helemaal met dit beleid helemaal te stoppen.

Belastinggeld voor bevriende clubs

Hoewel het Nederlandse beleid op het terrein van ontwikkelingssamenwerking een lange traditie kent qua betrokkenheid van ‘maatschappelijke organisaties’ begon de huidige vormgeving met het programma Samenspraak en Tegenspraak van minister Ploumen. Dit programma liep van 2016 t/m 2020. Het huidige programma Versterking Maatschappelijk Middenveld startte in 2021 en loopt t/m 2025. Belangrijkste onderdeel hiervan is het programma Power of Voices.

De timing van de ingang van deze programma’s is niet toevallig. Steeds vond de aanbesteding van de partnerschappen met NGO’s plaats op het einde van een kabinetsperiode, waarmee een nieuw kabinet voor een voldongen feit werd gesteld. Dat is doorbroken door de vroegtijdige val van Rutte IV. Vanwege de nog lopende verplichtingen krijgen de in de brief aangekondigde veranderingen hun beslag in 2026.

Kern van deze programma’s vormen de ‘strategische partnerschappen’, waarbij consortia van NGO’s op bepaalde door het ministerie gespecificeerde terreinen volgens een door het ministerie beschreven methode projecten uitvoeren in ontwikkelingslanden. Hiermee zijn grote geldbedragen gemoeid. Alleen al de strategische partnerschappen hebben voor de periode 2021 t/m 2025 een budget van 1,4 miljard euro.

Een evaluatie van (onderdelen van) deze programma’s heeft nooit plaatsgevonden. Die van het programma Samenspraak en Tegenspraak werd diverse malen uitgesteld, waarna de mededeling kwam dat deze samen met die van het vervolgprogramma Power of Voices zou plaatsvinden.

‘Weinig vertrouwen in de kwaliteit’

Wel blijkt er nu een soort van meta-evaluatie van de strategische partnerschappen gereed, waaruit de brief van 11 november citeert, maar die met uitzondering van één onderdeel nog niet is gepubliceerd. Deze wel gepubliceerde evaluatie betreft de programma’s over Seksuele en Reproductieve Rechten en Gezondheid (SRGR), waar ook wordt gewerkt met partnerschappen met NGO’s. De conclusies van deze door de eigen directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB) uitgevoerde evaluatie zijn ontluisterend.

Wat betreft de effectiviteit merkt de IOB op dat: ‘De uitgevoerde evaluaties van initiatieven gericht op pleiten en beïnvloeden en capaciteitsversterking van maatschappelijke organisaties waren van lage kwaliteit. Daardoor blijft het onduidelijk in hoeverre deze initiatieven effectief geweest zijn.’

En verder: ‘Bovendien heeft IOB weinig vertrouwen in de kwaliteit van veel evaluaties van door het ministerie gesteunde SRGR-projecten en programma’s, uitgevoerd door ngo’s, internationale en multilaterale organisaties. Vaak waren de toegepaste onderzoeksmethoden niet geschikt om de bijdrage van de ondersteunde interventies aan waargenomen resultaten vast te stellen, met name op het niveau van outcome en impact.’ IOB concludeert: ‘Analyses van kosteneffectiviteit en kostenefficiëntie ontbreken.’

Ook is IOB kritisch over het laten uitvoeren van projecten via strategische partnerschappen met NGO’s: ‘Vanwege de complexe opzet van ngo partnerschappen hadden deze projecten ook te maken met bureaucratisch programmabeheer, hoge operationele kosten en vertragingen in de uitvoering.’ Alsmede over het blijvende resultaat ervan: ‘SRGR-projecten komen over het algemeen tot stilstand zodra de Nederlandse financiering eindigt, omdat er nauwelijks belanghebbenden zijn die bereid en in staat zijn om ondersteunde activiteiten over te nemen. Daarnaast is er slechts beperkt inzicht in de duurzaamheid van behaalde resultaten.’

De IOB doet de aanbeveling ‘Heroverweeg het huidige operationele model van de ngo-partnerschappen, om hoge beheerskosten en fragmentatie op het landenniveau te verminderen’.

Forse korting, geen breuk

De brief van minister Klever brengt een aantal forse wijzigingen aan in dit beleid, maar breekt er niet volledig mee. In de eerste plaats betreft dit het terugbrengen van het budget van het totale programma van 1,4 miljard euro naar een bedrag tussen 390 en 565 miljoen euro. Ook ligt de focus voortaan op drie aandachtsgebieden: gezondheid, handelsbevordering en mensenrechten.

Met name dat laatste onderwerp is echter een breed paraplubegrip, waar nog tal van stokpaardjes kunnen worden ondergebracht. Bijdragen aan het beperken van migratie wordt niet genoemd. Verder kondigt de minister aan dat de drempelwaarde voor het percentage waarin maatschappelijke organisaties zelf in hun inkomsten moeten voorzien, wordt opgetrokken van 25 naar 50 procent.

Clubs leven van subsidie

Het protest van betrokken NGO’s en vanuit de oppositie na het uitkomen van de brief was uiteraard niet van de lucht. Het daarbij gehanteerde frame is vertrouwd, omdat het al jaren succesvol wordt toegepast. Het geld dat NGO’s krijgen zou een vorm van solidariteit met mensen in arme landen zijn en hard nodig zijn  voor het bieden van hulp op tal van terreinen.

De organisaties die het uitvoeren zijn erin geslaagd zichzelf gelijk te stellen aan de goede doelen waaraan ze zeggen te werken en wie is er nu tegen goede doelen? Critici kregen zoals gebruikelijk volop ruimte om hun bezwaren te formuleren, zonder dat ze werden weersproken. Mensen die vinden dat het beleid op een andere leest dient te worden geschoeid, kwamen niet aan het woord, waarmee het speelveld handig werd afgebakend om verdergaande bezuinigingen te voorkomen.

Een eerste kritische noot bij het nieuwe beleid betreft de doelstelling: ‘Leidend voor het nieuwe kader is de wens van het kabinet om lokale maatschappelijke organisaties in ontwikkelingslanden te versterken voor hun activiteiten ter plekke.’ Dat is merkwaardig, aangezien je zou verwachten dat verhoging van de welvaart centraal zou staan. Wij zouden het toch ook niet accepteren als andere landen een dergelijk paternalisme tegenover ons ten toon zouden spreiden?

Dat het beleid niet kosteneffectief is en geen blijvende impact heeft, is duidelijk gebleken uit de in het voorgaande aangehaalde evaluatie en klinkt ook door in de brief. Er is dus geen toegevoegde waarde voor het betrekken van NGO’s bij de uitvoering van ontwikkelingshulp. Werd dit initiatief ooit genomen om meer draagvlak onder de Nederlandse bevolking te creëren, thans moet worden geconcludeerd dat het stuk voor stuk gaat om organisaties zonder noemenswaardige achterban.

Alleen linkse clubs kregen geld

Veel van de deelnemende NGO’s zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van overheidssubsidie. Die stellen een organisatie als Milieudefensie in staat een capaciteit op te bouwen om diezelfde staat voor de rechter te dagen als ze haar zin niet krijgt op andere terreinen. Zoals eerder aangetoond hebben al de NGO’s die betrokken zijn (geweest) bij de programma’s van Ploumen en Kaag een uitgesproken links wereldbeeld. Dat lag al besloten in de aanbestedingscriteria. De rechtvaardiging waarom dit allemaal met belastinggeld moet worden gestimuleerd, ontbreekt ook in de brief van Klever.

De brief maakt verder een afweging die het huidige kabinet op wel meer terreinen maakt en waaruit een voorkeur oprijst voor het liever hanteren van de kaasschaaf dan het snijmes. Ondanks de forse bezuiniging wordt in de basis de structuur intact gelaten, waardoor een volgend kabinet niet alleen een dergelijk programma weer snel kan optuigen, maar ook de bureaucratische uitvoeringsstructuur op het ministerie en bij NGO’s in stand blijft.

Veel van het subsidiegeld wordt besteed in het westen, waar deze NGO’s hun kantoren hebben. Zij slaan een deel van hun vaste lasten om over deze projecten en schrijven uren van personeel met een functie op het hoofdkantoor toe aan deze projecten. Het zijn de hoge indirecte kosten waar de IOB over klaagt.

Ook stelt het optrekken van de drempel voor eigen inkomsten minder voor dan het misschien op het eerste gezicht lijkt. De drempelwaarde van nu 25 procent en straks 50 procent heeft betrekking op middelen die niet afkomstig zijn van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Zo kon het COC probleemloos deelnemen aan het huidige partnerschap. De organisatie werd voor 70 procent gefinancierd door Buitenlandse Zaken en voldeed daarmee aan de drempelwaarde. Dat van de resterende 30 procent het overgrote deel afkomstig was van het Ministerie van OCW deed er niet toe. En als een ander ministerie niet de helpende hand toesteekt, dan is er altijd nog wel de Postcodeloterij.

Nog niet de radicale breuk

De brief van Klever vormt dus niet de gehoopte radicale breuk met het beleid van haar voorgangers. Er wordt budgettair weliswaar fors gesnoeid, maar van een nieuwe filosofie die radicale keuzes maakt op basis van nieuwe beleidsinzichten, degelijke evaluaties en wetenschappelijk onderzoek is (nog) geen sprake.

Het is de vraag of die radicale keuzes worden gemaakt in de voor komend voorjaar toegezegde nadere uitwerking. Tijdens de eerste termijn van de begrotingsbehandeling op donderdagavond 14 november hadden behalve de oppositie ook de regeringspartijen VVD en NSC vragen bij de brief over het verminderen van de rol van NGO’s. De minister antwoordt de Tweede Kamer komende woensdag.

Wouter Roorda publiceert regelmatig in Wynia’s Week over hoe de schaduwwereld van de meningsvorming en besluitvorming in Nederland werkt. Kort na de jaarwisseling verschijnt zijn samen met Oswin Schneeweisz geschreven boek ‘De Nederwolf’ bij Uitgeverij Blauwburgwal.

Wynia’s Week verschijnt nu drie keer per week – dus ook in het jaar 2025! De groei en bloei van Wynia’s Week is te danken aan de donateurs. Doet u al mee? Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De bezuiniging van minister Klever op ontwikkelingshulp is (nog) geen radicale breuk met haar voorgangers verscheen eerst op Wynia's Week.

En wat blijkt? Vanuit ons land maakten migranten in 2022 maar liefst 15 miljard euro over naar hun thuislanden. Een flinke geldstroom die niet valt onder ontwikkelingshulp en die veelal onderbelicht is.

Het Verwey-Jonker Instituut meldt in een onderzoek, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Financiën, dat de ‘omvang van remittances naar ontwikkelingslanden groter [is] dan de omvang van directe investeringen en ontwikkelingssamenwerking bij elkaar opgeteld’. Het World Migration Report bevestigt dit beeld: in 2024 bedroeg de totale omvang van internationale remittances zo’n 831 miljard dollar. Ter vergelijking: in 2000 was dit nog 128 miljard dollar; een verzesvoudiging dus in 24 jaar tijd.

Informele kanalen

Van de geldstroom uit Nederland profiteren vooral Marokko (85,5 miljoen euro in 2020), Turkije (84,9) en Suriname (81,7), maar ook China, Spanje en Roemenië behoren tot de toptien-ontvangers. Dit betreft overigens alleen geld dat via formele kanalen is verstuurd, het werkelijke bedrag ligt vele malen hoger. Veel migranten gebruiken namelijk informele kanalen, zoals online-aanbieders of banken die geen vergunning bezitten voor remittances omdat ze niet voldoen aan regels tegen witwassen en terrorismefinanciering. De transactiekosten zijn dan vaak lager en ook kunnen overboekingen zo verborgen worden gehouden voor de Nederlandse overheid.

Dat laatste is uiteraard vooral van belang bij criminele geldstromen. Volgens een recente schatting van het CBS werd in 2021 binnen de Nederlandse grenzen 17 miljard euro verdiend met illegale activiteiten. De meeste verdiensten stroomden naar het buitenland; bij de opbrengsten van cocaïnehandel – waarbij relatief veel migranten zijn betrokken – zelfs bijna 90 procent.

Nog wat extra cijfers: Nederland stond in 2022 op de negende plaats in de toptien van remittance-verzenders, net vóór Frankrijk. Bovenaan de lijst staan de Verenigde Staten. Amerikaanse migranten maakten in totaal zo’n 79 miljard dollar over naar hun landen van herkomst. 

Ook de Verenigde Naties spelen in het verhaal een rol. Eén van de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen – de zogeheten Sustainable Development Goals – van de VN is namelijk het terugbrengen van ‘ongelijkheid binnen landen en tússen landen’, zodat ‘sociale, economische en politieke inclusie van alle mensen op aarde’ de maat worden. Onder deze noemer valt ook een doelstelling die betrekking heeft op de transactiekosten voor overboekingen door migranten: die moeten voor 2030 worden teruggedrongen tot minder dan 3 procent. De zogeheten ‘geldovermakingscorridors’ die meer dan 5 procent transactiekosten hanteren, moeten worden afgeschaft. Ook zijn er doelen opgesteld voor snelheid, transparantie en toegankelijkheid van remittances.

Het zijn ambitieuze voorstellen, want op dit moment worden transactiekosten in rekening gebracht die veel hoger liggen dan 3 procent. Het Nederlandse (en ook het Europese) gemiddelde ligt rond de 7 procent: 6,27 procent voor wie geld wil overmaken naar Marokko; 7,17 procent voor Turkije.

Voor Nederland zijn er alleen nadelen

Schieten we in Nederland iets op met de VN-doelstellingen? ‘Reguliere’ ontwikkelingshulp heeft als voordeel dat ‘gevende’ landen zo hun internationale reputatie kunnen opvijzelen: er kan wereldwijd mee worden gepronkt op conferenties, congressen en symposia. Maar wat is het voordeel voor Nederland van nog meer remittances?

Het zou juist in ons belang zijn als geld dat in Nederland is verdiend vaker dan nu het geval is ook in Nederland blijft – en hier wordt uitgegeven of geïnvesteerd. Bovendien zijn remittances hoe dan ook geldtransacties die kosten met zich meebrengen. De Nederlandsche Bank heeft immers bepaald dat de identiteit van bankklanten moet worden gecontroleerd en ook de herkomst van gelden. Ook de partnerorganisatie in het ontvangende land maakt kosten die worden doorberekend naar Nederland. Wat als daar straks inkomsten tegenover staan die niet meer kostendekkend zijn?

Dan zijn voor Nederland aan remittances nóg grotere nadelen verbonden. Of zou dat de bedoeling zijn van de VN met haar getoeter over het terugdringen van ‘ongelijkheid’?

Calvin Schukkink is masterstudent staats- en bestuursrecht aan de universiteit Utrecht. Hij komt uit Enschede en verdiept zich in politiek en filosofie. 

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Er bestaat ook ontwikkelingshulp waar niemand het over heeft verscheen eerst op Wynia's Week.