You Will Own Nothing is eigenlijk een soort ‘zelfhelpboek’: versla de elites en wees voortdurend op je hoede voor de overheid. Het interessante van Roths boek is dat ze helder kan aangeven wie er beter wordt van technologische ontwikkelingen, wie er aan de knoppen draait en waarom. Ze pleit voor een kleinere overheid, voor het stimuleren van het midden- en kleinbedrijf en is kritisch over multinationals.

We staan aan de vooravond van een oorlog, meent Roth. Niet een conventionele, maar een financiële oorlog. ‘Wereldoorlog F’ is een moderne en unieke oorlog, want vooral de burger is het slachtoffer. De inzet: wealth, ‘kapitaal’ in de betekenis van haar boek. Het gaat Roth om concreet kapitaal, om geld en om vermogen en niet in de laatste plaats om eigendom – en hoe je dat inzet om je vermogen te laten groeien. Want het opbouwen van kapitaal draait om eigendom.

Main Street versus Wall Street

Dat vinden de elites in Europa en Amerika de laatste jaren maar een beperkte visie, want de invloed van milieu, sociale aspecten en behoorlijk bestuur staan hoog genoteerd, zowel bij de overheid als in de private sector. Misschien heb je een kritische Amerikaanse financiële auteur nodig om te zien hoe we beroofd worden van ons kapitaal – met mooie woorden over klimaat, en een schone toekomst.  

Volgens Roth wordt de groei van de economie tegengewerkt en wordt bezit aan alle kanten aangevallen. Het World Economic Forum (WEF) is een organisatie die de top van het internationale bedrijfsleven aan zich heeft weten te binden, tegelijk met politici als Justin Trudeau, Angela Merkel en Mark Rutte. Het kabinet sloot onlangs bindende afspraken met het WEF. Vicepremier Carola Schouten erkende naar aanleiding van Kamervragen dat er inderdaad een viertal verplichtingen zijn aangegaan die juridisch bindend zijn.

Na de Covid-lockdowns in 2020 waren we in Amerika getuige van een van de grootste kapitaalverschuivingen ooit: de rijken werden aanzienlijk rijker ten koste van spaarders, gepensioneerden en het mkb. De overheid werkte actief mee. ‘Main Street’ delfde het onderspit ten gunste van Wall Street.

Dat was geen incident, schrijft Roth, maar een verschuiving naar een nieuwe financiële wereldorde. Een forse claim. Roth richt zich op de schuldenberg in Amerika. Schulden maken is op zich niet verkeerd, het is een prima manier om in de toekomst te investeren. De Amerikaanse overheid gebruikt de schuldenberg echter steeds meer als bron van financiering. Uiteindelijk betaalt de burger de opgelopen rente via belastingheffing.

De Amerikaanse overheid die een massieve schuld heeft opgebouwd raakt steeds meer geïnteresseerd in het kapitaal van de burgers, schrijft Roth, en zoekt wegen om dit ‘legaal’ naar zich toe te halen. Je kunt weliswaar kapitaal hebben, maar je geld wordt steeds minder waard. De financiële elites weten dat dit uiteindelijk niet is vol te houden en gokken op een nieuwe financiële orde waar zij het beste uitkomen.

Amerika staat er op dit moment financieel niet al te best voor, zo schetst Roth. De waarde van de dollar als internationaal betaalmiddel is aanzienlijk minder geworden, goud is niet langer de standaard, de schuldenberg is enorm, er wordt net als in Europa voortdurend geld bijgedrukt. De naoorlogse welvaart lijkt op zijn eind te lopen. Het bbp zal volgens haar afnemen, wat ook weer gevolgen heeft voor de rest van de wereldeconomie.

De elites fungeren als special forces

De middenklasse en de arbeidersklasse krijgen de gevolgen voor hun kiezen. De elites – de special forces van ‘Wereldoorlog F’, welvarend en ingebed in een omvangrijke kring van gelijkgestemden – zijn volledig los komen te staan van de dagelijkse werkelijkheid en zorgen alleen nog voor hun eigen belangen. Er komen grote veranderingen aan, de elites weten dit en bereiden zich nu al voor.

Ze treffen elkaar in het WEF, in 1971 opgericht door de Duitse ingenieur en econoom Klaus Schwab. Binnenkort weer in Davos, ‘Building Trust’ is het thema. In eerste instantie ging het om een Europese aangelegenheid, een European Management Forum dat een symposium organiseerde met de Europese Commissie en managers en wetenschappers van verschillend pluimage.

Het WEF groeide uit tot een meer politieke organisatie die de wereld ging verbeteren. Schwabs idee is dat het niet langer alleen kan gaan over het belang van de aandeelhouder, maar ook over alle andere direct betrokkenen, de overheid en ‘de maatschappij’. Met andere woorden: environmental, social and governance (ESG).

Adviezen over fondsen en de kapitaalmarkt

In 2018 postte het WEF een video op Twitter met de titel ‘8 predictions for the World in 2030’. De eerste voorspelling was ‘You will own nothing. And you will be happy’. Je huurt alles, en dat alles wordt per drone thuis afgeleverd. U ziet Amazon op de achtergrond? Klopt. Nog een voorspelling is dat u geen vlees meer eet, of zeer weinig (‘an occasional treat’), want dat is beter voor het milieu. Dit gaat niet langer over leuke futuristische toekomstvoorspellingen, maar over inperking van onze vrijheid in de richting van planning en controle. En dat is inmiddels onze dagelijkse realiteit.

Ik noemde het boek van Roth een zelfhelpboek. Dat komt vooral tot uitdrukking in het laatste hoofdstuk waarin ze adviezen geeft over fondsen en de kapitaalmarkt. Kijk uit met ESG-bedrijven, schrijft ze, want ook private-bedrijven doen mee. Black Rock, een investeringsmaatschappij, loopt voorop en Europa heeft het idee inmiddels overgenomen.

Roth pleit ervoor om rechtszaken aan te spannen tegen pensioenfondsen die zich met ESG profileren. Environmental, social and governance: het lijkt allemaal vanzelfsprekend en verantwoord, maar zo worden we straatarm.

Carol Roth: You Will Own Nothing. Your War with a New Financial World Order and How to Fight Back. Harper Collins/Broadside Books, New York 2023, EAN 9780063304932, prijs 29,64 euro.

Arie Graafland is emeritus-hoogleraar aan de TU Delft. Hij schrijft regelmatig voor Wynia’s Week, vooral over non-fictie boeken.

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Hoe we straatarm worden van economische planning, controle en andere goede bedoelingen verscheen eerst op Wynia's Week.

Vanuit kantoren in New York, Brussel en Genève en met behulp van conferenties in Davos en Washington steken de deelnemers in dit netwerk elkaar de hand toe. Democratische instellingen en grondwettelijke rechten hebben het nakijken.

Ontwikkelingshulp als ideologische geldpomp

Eind oktober 2020 deed ik in deze kolommen verslag over de inclusieve gulheid van Sigrid Kaag die geen grenzen kent. De toenmalige minister voor Ontwikkelingssamenwerking strooide met geld. Wat opviel, is dat dit geld alleen terecht komt bij ideologisch verwante organisaties. Dat gebeurt volgens een meerjarenprogramma waartoe voorafgaand aan Tweede Kamerverkiezingen wordt besloten. Verkiezingen kunnen er dus niets meer aan veranderen.

In volgende publicaties in Wynia’s Week werd het patroon – alleen geld naar bevriende clubs – bevestigd. Maar niet alleen het ministerie van Buitenlandse Zaken (ontwikkelingssamenwerking) subsidieert uitsluitend de eigen geestverwanten. Ook het geld van de Postcodeloterij, de Stichting Democratie en Media en George Soros kwam steeds terecht bij datzelfde groepje NGO’s.

Aha zult u zeggen: de zoveelste complottheorie over hoe linkse organisaties met hulp van het establishment de wereld overnemen. Echter: iets is geen complottheorie als het openlijk voor je ogen gebeurt. En dat is hier het geval.

Wat al deze instanties en organisaties verbindt is een gemeenschappelijk wereldbeeld, dat is vastgelegd in internationale afspraken en verdragen, met name in de duurzame ontwikkelingsdoelen (of Strategic Development Goals, SDG). Deze 17 in VN-verband overeengekomen doelen hebben niet alleen betrekking op ontwikkelingslanden, zoals het ooit begon met de millenniumdoelstellingen.

Nee, voor elk land is uit de algemeen geformuleerde doelen een eigen set maatregelen afgeleid, die is afgestemd op de land specifieke situatie. Dit invullen is gebeurd door regeringen in samenspraak met NGO’s en ‘betrokken’ burgers. De NGO’s die zich roerden zijn, het kan geen verrassing meer zijn, dezelfde als die ruimschoots van middelen worden voorzien door de staat en charitatieve organisaties. De betrokken burgers zijn veelal geronseld door diezelfde NGO’s. Iets soortgelijks speelde onlangs bij de ‘burgerpanels’ in de EU, die met louter aanbevelingen kwamen voor een grotere rol van de EU op allerlei beleidsterreinen.

De SDG’s regeren Nederland tot 2030

Dergelijke NGO’s zijn ook betrokken bij de realisatie van de duurzame ontwikkelingsdoelen, via het rijkelijk gesubsidieerde SDG Nederland. Het Centraal Bureau voor de Statistiek brengt hiervan de voortgang in kaart.

Het kabinetsbeleid op deze 17 beleidsterreinen is daarmee tot 2030 redelijk voorspelbaar. Dat is onder andere goed zichtbaar bij SDG 2 (‘Geen Honger’) waar traditionele landbouw slecht scoort en de biologische landbouw goed.

SDG 15 (‘Leven op het Land’) stelt het stikstofprobleem centraal, waarbij oplossingen die boeren aan banden leggen goed scoren. SDG 7 (‘Betaalbare en Duurzame Energie’) heeft maar één indicator voor betaalbaarheid, naast een hele trits voor duurzaamheid. Die laatste bepalen uiteindelijk in sterke mate de score. Hernieuwbare vormen van energie scoren goed en fossiel scoort slecht.

Dit geldt ook voor andere SDG’s waar de nadruk vooral ligt op duurzaamheid, zoals bij SDG 9 (‘Mobiliteit en Duurzame Bedrijvigheid’), en al helemaal bij SDG 13 (‘Klimaatactie’). SDG 10 ziet alle vormen van economische ongelijkheid als negatief. Wel is het zo dat hoe hoger het aandeel van de bevolking is dat een positief oordeel over (meer) immigratie heeft, hoe beter de score is.

Elk SDG heeft een onderdeel ‘Middelen’. Hoe meer de overheid uitgeeft aan ontwikkelingshulp, zorg, onderwijs, sociale bescherming en milieubescherming hoe beter de score. Doelmatigheid en (kosten-)effectiviteit van deze uitgaven is van ondergeschikt belang.

Elk SDG heeft ook een onderdeel ‘Beleving’. Dit is gebaseerd op enquête uitkomsten over vertrouwen in wetenschap, banken en mensen, over normen en waarden en over het percentage van de bevolking dat zich gediscrimineerd voelt.  

Verdragen dicteren nationaal beleid

De duurzame ontwikkelingsdoelen leggen de in de kosmopolitische kringen heersende consensus met betrekking tot het wereldbeeld vast. Andere verdragen en internationale overeenkomsten doen hetzelfde. Of het nu om meer immigratie naar het westen (‘Verdrag van Marrakesh’, 2018), klimaat (‘Akkoord van Parijs’, 2015) of steeds verdergaande samenwerking in EU-verband gaat. Internationale organisaties spelen steevast een belangrijke rol, niet alleen als ontmoetingsplek maar ook als aanjager van nauwere samenwerking en steeds verdergaand overheidsingrijpen. Daaraan ontlenen ze hun bestaansrecht.

Het World Economic Forum (WEF) draagt bij aan een innigere relatie tussen overheden en het (westerse) internationale bedrijfsleven. Dat laatste wordt steeds meer woke. Zo wordt het doen en laten van Westerse grote bedrijven steeds verder ingesnoerd door ESG-doelstellingen, waarbij de afkorting staat voor Environmental, Social en Governance. Dit zijn in feite de duurzame ontwikkelingsdoelen vertaald naar en opgelegd aan het bedrijfsleven.

Beleggingsfirma’s dicteren bedrijven

Grote beleggingsfirma’s als Black Rock, Vanguard en State Street hebben zich gecommitteerd aan ESG en zijn, als gevolg van de grote vlucht die indexbeleggen heeft genomen, vaak de grootste aandeelhouders van multinationale ondernemingen. Zij weten samen met door de politiek en sociale partners gedomineerde pensioenfondsen als ABP hun zin door te drijven op aandeelhoudersvergaderingen.

De gevolgen hiervan bleken bij de oorlog in Oekraïne. Toepassing van ESG heeft ervoor gezorgd dat de gasproductie in de EU in de afgelopen tien jaar is gehalveerd. Die daling is niet opgevangen door energievormen als wind en zon, maar door import van gas uit Rusland. Het stoppen hiervan wordt weer opgevangen door de import van schaliegas uit de VS, waarvan de winning in Europa wordt voorkomen door de toepassing van ESG en het agressieve optreden van milieuactivisten.

Gesubsidieerde clubs verspreiden de ideologie

De verspreiding van het aldus gedeelde wereldbeeld, geïncorporeerd in het overheidsbeleid, verloopt door geld te geven aan organisaties die dit wereldbeeld ondersteunen. Een belangrijke geldschieter in Nederland is dus het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

NGO’s die in aanmerking willen komen voor de jaarlijks voor dit doel met honderden miljoenen gevulde pot van Ontwikkelingssamenwerking dienen expliciet een bepaalde ideologie te onderschrijven. Door het ministerie wordt dit een ‘theory of change’ genoemd. Dit filter zorgt ervoor dat het geld op de juiste plek terecht komt.

Sponsors reiken de hand

Veel van dit geld wordt overigens in het Westen besteed aan ‘publieksbeïnvloeding’, door organisaties die hier hun hoofdkantoren en talrijke beleidsmedewerkers hebben. De vaak gestelde eis voor voldoende eigen inkomsten valt makkelijk te omzeilen via bijdragen van de Postcodeloterij en charitatieve organisaties als de Stichting Democratie en Media en het Open Society Fund van Soros. En anders zijn er nog altijd andere onderdelen van de overheid die te hulp kunnen schieten. Het COC drijft bijvoorbeeld bijna volledig op overheidssubsidie.

In de publieke opinie vormen deze NGO’s de belichaming van wat een ‘goed doel’ is, mede door de nadruk die wordt gelegd op het charitatieve werk dat zij ook verrichten. Een deel van het verkregen geld wordt doorgesluisd naar radicalere organisaties, die zelf niet rechtstreeks subsidie aanvragen maar liever de handen vrij hebben om de grenzen van de wet op te zoeken of daarover heen te gaan.

Greenpeace kon voor het laten afzinken van rotsblokken op visserijgronden bijvoorbeeld aankloppen bij de Postcodeloterij. Milieudefensie haalt als ‘consortiumleider’ het geld van BuZa binnen voor tal van andere organisaties, waaronder haar eigen internationale tak Friends of Earth die hiermee via allerlei intimidatietactieken de winning van schaliegas in het Verenigd Koninkrijk wist tegen te houden.

Zo ontdekte auteur dezes dat binnen een ander door Buitenlandse Zaken gefinancierd ‘consortium’ Islamic Relief, een mantelorganisatie van de Moslimbroederschap, subsidie ontving. Naar aanleiding van de publicatie in Wynia’s Week en daarop volgende Kamervragen werd de financiering van deze club door minister Kaag ingetrokken.

En afwijkende inzichten worden niet getolereerd

Alles wat niet in overeenstemming is met het wereldbeeld van het geschetste kosmopolitische netwerk of er zelfs tegenin gaat, wordt agressief bestreden. Dat gebeurt met een kracht en een felheid die nog het meest lijkt op ideologische oorlogvoering.

Er is weinig tolerantie voor afwijkende geluiden, die al gauw het predicaat ‘nepnieuws’ of ‘desinformatie’ krijgen. De organisaties die beweren voor ‘diversiteit’ te zijn, tolereren die niet als het gaat om uiteenlopende opvattingen. Mensen die andere opvattingen aanhangen worden voorzien van allerlei predicaten zoals ‘wappies’. In het slechtste geval krijgen zij het label extreemrechts opgeplakt en te maken met repressieve maatregelen van de overheid.

Het verschil in behandeling van demonstranten tegen staatsdwang als de corona-avondklok enerzijds en de wegblokkeerders van Extinction Rebellion anderzijds is tekenend. Het met politiegeweld onderdrukken van afwijkende geluiden en tegelijkertijd de continue geldstromen naar bevriende organisaties wijst er op dat geen middel wordt geschuwd om het eigen verhaal door te drukken.

Wouter Roorda publiceert in Wynia’s Week over zaken die de macht liever verborgen had gehouden. Steunt u onze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Hoe een kosmopolitische elite vanuit internationale kantoren het overheidsbeleid dicteert verscheen eerst op Wynia's Week.

Het verhaal van Lorraine Allanson

Nadat Lorraine Allanson zich uitsprak voor het winnen van schaliegas in het enorme Bowland-veld in het Engelse Yorkshire waar zij woonde, sloten milieuactivisten haar af van internet, noemden haar ‘hoer’ en voorzagen ze haar van een fake strafblad.

Allanson schreef er het boek My Story over, waarin ze verslag doet van dagelijkse pesterijen als ‘shouting, abuse, public defecation, intimidation, hijacking lorries to stop deliveries, blocking the village street’. De demonstranten waren beroepsactivisten van elders met weinig steun onder de lokale bevolking en werden geleid door Friends of the Earth, de internationale tak van het Nederlandse Milieudefensie. Financiële steun kwam er van linkse hedgefund-miljardairs en energiebedrijven die concurrentie vreesden voor hun ‘hernieuwbare energiebronnen’.

Moskou steunde het verzet tegen schaliegas

Het verzet tegen het schaliegas werd ook gesteund vanuit Moskou. Staatsenergiebedrijf Gazprom bracht valse verhalen in omloop over schadelijke milieueffecten van fracking, een gangbare methode bij de winning van schaliegas. Die verhalen werden gretig verspreid via kanalen als het staatsbedrijf Russia Today, dat nu is afgesloten wegens het verspreiden van Russische propaganda maar voorheen ongestoord onwaarheden verspreidde en fracking moreel gelijkstelde aan pedofilie.

De Russische ‘trollenfarm’ Internet Research Agency brengt via sociale media al jaren olie- en gasbedrijven in diskrediet. In Duitsland lobbyde Gazprom bij de politiek voor een ban op schaliegas, daarbij gesteund door Duitse energiebedrijven met Russische belangen.

Hillary wist het ook

Toenmalig NAVO-secretaris-generaal Anders Fogh Rasmussen legde in 2014 al de oorzaak voor het aanwakkeren van de oppositie tegen schaliegas bij Rusland: ‘I have met allies who can report that Russia, as part of their sophisticated information and disinformation operations, engaged actively with so called non-governmental – environmental organisations working against shale gas – to maintain European dependence on imported Russian gas.’

Hoewel dit Rasmussens persoonlijke opvatting was, bevestigde een NAVO-woordvoerder Russische bemoeienis op het terrein van energie in de EU. In 2014 sprak ook Hillary Clinton over ‘phony environmental groups funded by the Russians’.

De Republikeinse afgevaardigden Smith en Weber onthulden in 2017 in een brief aan de toenmalige Amerikaanse minister van Financiën Mnuchin dat er ook in de Verenigde Staten Russisch geld werd verdeeld over diverse activistische milieuorganisaties. Twee milieuorganisaties in San Francisco, Sea Change Foundation en Energy Foundation, fungeerden als doorgeefluiken voor antifracking campagnes.

Sea Change Foundation werd in 2006 opgericht door Nathaniel Simons, zoon van miljardair James Simons. James Simons is een van de oprichters van het hedgefund Renaissance Technology en een bekende sponsor van linkse organisaties.

500 miljoen dollar van Sea Change

Sea Change wil de gevaren van wereldwijde klimaatverandering bestrijden en financiert rechtstreeks of via de gelieerde Energy Foundation vooral andere activistische groepen. Sea Change doneerde aan milieuclubs en linkse denktanks tot 2019 een slordige 500 miljoen dollar en committeert zich om jaarlijks 50 tot 75 miljoen dollar te besteden aan duurzame energieprojecten en het tegengaan van klimaatverandering.

Onder de begunstigden van Sea Change bevinden zich alle grote Amerikaanse milieuorganisaties, zoals Sierra Club en League of Conservation Voters, die zich tegen nucleaire energie en fracking keren. Het Wereld Natuurfonds kreeg in totaal 14 miljoen dollar. Een bekende naam is de European Climate Foundation (ECF), die 15 miljoen dollar ontving. ECF ontvangt ook veel geld van de Nationale Postcodeloterij en van George Soros om de ‘klimaatcrisis’ aan te pakken. ECF is tevens financier van actiegroep ‘De Goede Zaak’, die vooral ageert tegen FvD en PVV.

Ook de Nederlandse staat deed mee

Het World Resources Institute (WRI) ontving 6 miljoen dollar van Sea Change. Bij de vestiging in Den Haag zijn de samenwerkingsverbanden ondergebracht tussen de Nederlandse staat en het World Economic Forum (WEF) op het terrein van duurzaamheid. Voormalig staatssecretaris Stientje van Veldhoven (D66) geeft sinds 1 september 2021 bij WRI leiding aan de Europese activiteiten. WRI kreeg in 2020 bijna 11 miljoen euro aan subsidie uit de pot van het Haagse ministerie van Ontwikkelingssamenwerking.

In 2010 -2011 ontving Sea Change een donatie van in totaal 23 miljoen dollar via het toen net opgerichte Klein Ltd. dat is gevestigd op Bermuda. Volgens de Amerikaanse Congresleden Smith en Weber is Klein Ltd. opgericht met als specifiek doel het mogelijk maken van anonieme giften aan Sea Change.

Met de Russen, via Bermuda

Bermuda is niet alleen interessant voor belastingontwijkers maar houdt ook de identiteit verborgen van anonieme gevers. Klein Ltd. bestond uit twee medewerkers van advocatenkantoor Wakefield Quin (WQ). Beiden waren ook directeur van bedrijven die eigendom zijn van de oligarch en Poetin-vriend Leonid Reiman, een voormalig Russisch minister van Telecommunicatie. Naar Reiman werd in 2008 een onderzoek ingesteld wegens witwassen. Een bedrijf waarvan hij eigenaar was, werd daarvoor veroordeeld op de Britse Maagdeneilanden.

WQ huisvest in zijn burelen ook een vestiging van de Moskouse beleggingsfirma Marcuard Spectrum van waaruit een hedgefund wordt gerund. Beide eerder genoemde medewerkers van WQ bekleden hierin leidinggevende posities. Eén van de oprichters van Marcuard Spectrum is de vroegere directievoorzitter van de Russische energiemaatschappij Rosneft.

WQ huisvest ook VimpelCom Ltd dat onder meer werd onderzocht door de Nederlandse justitie op verdenking van witwassen en corruptie bij telecommunicatiebelangen in Oezbekistan. Het bedrijf trof uiteindelijk een schikking van 358 miljoen euro.

In 2018 werd na alle negatieve publiciteit de naam van Klein Ltd door Nathaniel Simons omgedoopt in Sea Change International. Hij en zijn vrouw vormen samen de ‘board’. Het bedrijf blijft kantoor houden bij WQ, net als een schare Russische bedrijven die met name belangen hebben in de energiesector. WQ is het scharnierpunt tussen de Simons-activiteiten en die van de Russen, waarbij de relatie loopt via Sea Change International.

Korte lijntjes

De familie Simons blijkt veel zaken te doen via Bermuda en huurt daarbij steeds de diensten in van twee advocatenkantoren. Naast WQ is dat Appleby Ltd, dat eerder werd veroordeeld voor medeplichtigheid in een Russisch witwasschandaal. Dat belet de betreffende medewerker niet om samen met Nathaniel Simons in de ‘board’ te zitten van weer een andere onderneming op Bermuda.

Sea Change en Klein Ltd ontkenden bij monde van een advocaat van WQ de beschuldigingen. Klein Ltd zou geen enkele connectie hebben met Rusland. Het onderzoek van Smith en Weber kreeg geen vervolg en werd door velen afgedaan als een poging om de aandacht af te leiden van Trumps vermeende Russische connecties. Maar recent werd er vanuit het Congres opnieuw aandacht voor gevraagd.

Ook andere ‘fossiele’ investeringen lamgelegd

Klimaatactivisten zijn er in geslaagd de exploratie van olie en gas in de EU lam te leggen door energiemaatschappijen, overheden, banken, pensioenfondsen en dergelijke te dwingen tot desinvesteringen. Via ESG-rapportages (Environmental, Social and Governance) moeten bedrijven, banken en fondsen rapporteren over hun activiteiten op het gebied van fossiele energie en krijgen hiervoor negatieve scores.

Het internationale gebruik van deze ‘scorecards’, die zijn ontsproten aan de duurzame ontwikkelingsdoelen, wordt sterk gepromoot door het World Economic Forum, in samenwerking met de vier grootste wereldwijd opererende accountantskantoren. Recent maakten onder meer ING en ABP bekend te stoppen met het financieren van bedrijven in de olie- en gaswinning.

Klimaatactie speelt alleen in het westen

Het voorkomen van klimaatverandering is leidend geworden in het Westen, terwijl men zich in de rest van de wereld niets aantrekt van ESG-rapportages. Normaal gesproken zouden de stijgende energieprijzen grotere investeringen uitlokken in fossiele exploratie, maar dat is nu niet het geval.

De oorzaak hiervan is ook volgens investeringsbank Goldman Sachs de druk die klimaatactivisten uitoefenen op Westerse overheden, banken en bedrijven. Investeringen van energiebedrijven op het gebied van olie en gas halveerden tussen 2011 en 2021 en bedrijven investeren volgens The Financial Times een kwart minder dan nodig zou zijn om hun productie op peil te houden.

Ook het door Milieudefensie uitgelokte vonnis van de Nederlandse rechter dat Shell de emissie van CO₂ moet reduceren heeft energiemaatschappijen kopschuw gemaakt. De VN en het Internationale Energie Agentschap oefenen druk uit op overheden om investeringen in olie en gas te verminderen.

De EU heeft bijna net zoveel schaliegas als de VS

Volgens opgave van het Amerikaanse Ministerie van Energie hadden EU-landen in 2013 een potentieel aan schaliegas van 468 biljoen kubieke voet, tegenover de VS 623 biljoen. Tot 2010 produceerden Rusland en de EU beide rond de 7 miljoen kubieke voet aan gas. Sindsdien is de EU-productie gehalveerd, doordat er geen nieuwe velden bijkwamen en oude uitgeput raakten, en steeg de Russische naar 9 miljoen. En dus voorziet Rusland in 40 procent van de gasbehoefte in de EU.

Terwijl volgens de Amerikaanse auteur Michael Shellenberger de EU plastic rietjes in de ban deed en achter Greta Thunberg aanliep, investeerde Poetin in nucleaire energie en verdubbelde hij de productie van fossiele brandstoffen om meer naar de EU te kunnen exporteren, zoals via de aanleg van Nordstream 2. Waar EU-landen kerncentrales sloten, sprong Rusland in het ontstane gat en nam de EU-afhankelijkheid van Russische fossiele energie en daarmee de omvang van de Russische deviezenreserve toe.

Het Wilfried Martens Centre for European Studies, de denktank van de Europese christendemocraten, stelde in een in 2016 gepubliceerd rapport op basis van een anoniem getuigenis dat de Russische overheid €82 miljoen euro heeft geïnvesteerd in NGO’s wier taak het was Europese overheden te overreden om te stoppen met de exploratie van schaliegas.

Opvallend is dat degenen die overal Russische complotten zien, ze niet zien waar er volop bewijs is voor inmenging vanuit Moskou in de klimaatbeweging. GroenLinks-leider Jesse Klaver vroeg met overslaande stem en met instemming van bijna de hele Tweede Kamer om een onderzoek naar de financiële banden van Rusland met FvD en PVV, ondersteund door de flinterdunne bewijzen hiervoor in uitzendingen van Zembla. Beide partijen lieten een in zijn ogen te pro-Russisch geluid horen. De Algemene Rekenkamer is inmiddels hiermee aan de slag.

Toen: ondermijning defensie, daarna: afhankelijkheid energie

Er lijkt ondertussen alle aanleiding voor een breder onderzoek naar in hoeverre milieuactivisten bewust of onbewust met Rusland en Russische bedrijven samenspanden, temeer daar er soms onverwachte dwarsverbanden zijn. Zo was de Belgische minister van Energie Tinne van der Straeten (Groen) tot aan haar ministerschap mede-eigenaar van een advocatenkantoor met veel gasbedrijven als klant, waaronder Gazprom-dochterbedrijf Winas. Als minister wil zij de Belgische kerncentrales sluiten en vervangen door gascentrales.

Het roept in herinnering hoe in de jaren van de Koude Oorlog de Sovjet-Unie via bevriende communistische partijen en vaak onwetende, naïeve actievoerders steeds weer honderdduizenden Europese demonstranten op de been kreeg tegen de plaatsing van Amerikaanse kruisraketten in West-Europa. Toen sponsorde de Sovjet-Unie de ondermijning van de Europese defensie, nadien sponsorde Rusland de West-Europese afhankelijkheid van Russische energie.

Nu: geen Europees, maar wel Amerikaans schaliegas

De echte milieueffecten van ‘hydraulic fracturing’ zijn ondertussen geringer dan de activisten die voorstellen. Op grote diepte worden scheurtjes gemaakt in gesteente waardoor gas kan ontsnappen. Zoals de ervaringen in de VS laten zien, is de kans op aardbevingen en milieuschade veel kleiner dan bij andere mijnbouwactiviteiten. Desondanks wisten milieuactivisten ook in Engeland met claims die naderhand vals bleken, gewillige ambtenaren bij de Environment Agency te bewegen tot extra strenge milieueisen voor fracking.

Tot op de dag van vandaag weten klimaatactivisten met succes fracking in West-Europa te voorkomen. Het maakte Europa extra afhankelijk van het Russische gas – precies zoals de Russische geldschieters van de anti-fracking-activisten het graag zagen. Nu Europese landen af willen van de energie-afhankelijkheid van Moskou, worden er alsnog – tegen hoge kosten – massaal scheepsladingen aardgas uit de Verenigde Staten geïmporteerd: Amerikaans schaliegas, wel te verstaan.

Wouter Roorda publiceert in Wynia’s Week regelmatig over zaken die de macht in Nederland liever verborgen had gelaten. Steunt u onze broodnodige, onafhankelijke berichtgeving? Doneren kan HIER Hartelijk dank!

Het bericht Poetins Rusland sponsorde jarenlang groene aanhangers in het Westen verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar de nadelen worden ook steeds duidelijker. Onze persoonlijke ervaringen worden op een openbare markt verhandeld. De Amerikaanse Harvard-hoogleraar Shoshana Zuboff noemt het ‘surveillance-kapitalisme’. Surveillance-kapitalisme verhandelt menselijke ervaring als een soort onbewerkt materiaal om het om te vormen tot datasets over gedrag.

Handel in immateriële goederen

Een deel van deze data is bedoeld om ons leven makkelijker te maken, er is bijvoorbeeld een servicepakket dat je nodig hebt voor je cv-ketel, maar er zijn extra’s aan verbonden, en die worden ingevoerd in computerprogramma’s die je gedrag kunnen voorspellen. En die voorspelling is interessant voor andere bedrijven, die graag betalen voor die gegevens. De bedrijven die deze immateriële goederen verhandelen zijn er schatrijk mee geworden.

Niemand komt bij u aan de deur om u te verplichten iets aan te schaffen. Het is allemaal veel subtieler, een duwtje hier, en een aanbod daar. Bestel eens een boek bij Amazon, u krijgt daarna een lijstje te zien van andere boeken die gedestilleerd zijn uit de koopervaring van anderen. Amazon weet precies waar u in geïnteresseerd bent.

De CV-thermostaat van Nest

Uw Nest-thermostaat is ontwikkeld door een bedrijf van Alphabet, de Google holding, en werd in 2018 door Google opgenomen in haar portfolio. De thermostaat maakt gebruik van bewegingssensoren en computerprogramma’s die uw gedrag registreren en vertalen naar de juiste temperatuur op het juiste moment in uw huis. In combinatie met een modulerende cv-ketel bespaar je ook nog eens energie. Uw gebruik wordt bijgehouden en teruggekoppeld naar de servers van Google. Iedere thermostaat heeft een privacy policy, en een service-overeenkomst.

Nest neemt nauwelijks verantwoordelijkheid voor de data die ze verzamelt, en verkoopt de data door aan andere geïnteresseerde bedrijven. U kunt natuurlijk weigeren. Maar uit een analyse van twee Engelse wetenschappers blijkt dat je ongeveer duizend contracten moet doorlopen om de precieze voorwaarden duidelijk te krijgen voor je thermostaat.

Het doel is ons te automatiseren

Het gaat niet alleen meer over een proces waarmee ons gedrag geregistreerd wordt, maar om een vergaande gedragsinvloed op ons leven. Het is niet langer voldoende om informatiestromen te automatiseren, maar het doel is om ons te automatiseren, zo schrijft Zuboff.

Ze maakt definitief een eind aan het ideaal van rond de eeuwwisseling, het idee dat het digitaal verbonden zijn met anderen per definitie sociaal is of, meer recent, ‘inclusief’ en dat dit altijd tendeert naar meer democratie en democratisering van kennis. De inmiddels gevleugelde uitspraak dat wanneer je iets gratis aangeboden wordt, jij zelf het product wel moet zijn, is maar ten dele waar. De eigenlijke klant is het bedrijf dat handelt in een markt voor toekomstig gedrag. Uw en mijn gedrag.

Data-opslag en de autoverzekeraar

Hal Varian, een van Google’s CEO’s, laat zien hoe computerisering, data-opslag en gedragsobservatie interessant zijn voor een autoverzekeraar. Het systeem dat je auto monitort kan ook de betalingen van je premie in de gaten houden. Als je te laat bent met je betaling kan het systeem een startonderbreker in werking stellen. Het algoritme geeft tegelijk je locatie aan en je auto kan opgehaald worden door de sleepdienst.

De verzekeraar kan ook je rijgedrag in de gaten houden, en dat resulteert in een hogere of lagere premie. Verzekeraars weten al sinds jaren dat rijgedrag samenhangt met persoonskenmerken. Ze konden er weinig aan doen, maar met dit systeem zijn er ongekende mogelijkheden.

Amerikaanse consultants adviseren hun klanten in de verzekeringswereld om gebruik te gaan maken van deze surveillancemogelijkheden. Deloitte weet uit eigen onderzoek dat de meeste mensen huiverig zijn om persoonskenmerken vrij te geven. De consultants van Deloitte adviseren dan ook om lagere premies in te zetten om mensen over te halen. Je krijgt met andere woorden kortingen als je maar keurig rijdt en op tijd betaald.

De EU en de maximumsnelheid

De EU heeft inmiddels wetgeving aangenomen die alle autofabrikanten vanaf 2024 verplicht de rijsnelheid te beperken tot een vastgestelde maximumsnelheid. Nieuwe auto’s krijgen een ‘kastje’ dat in verbinding staat met een computernetwerk dat snelheden en locaties registreert. Te hoge snelheid betekent waarschuwingstrillingen en automatisch afnemende snelheid tot een door de EU bepaald maximum. Een monitorsysteem dat ongekende mogelijkheden biedt voor verdere surveillance.

Zo lang er benzineauto’s zijn kun je niet meer te hard optrekken, want denk aan het milieu, je mag je motor niet onnodig laten draaien voor een stoplicht, want het milieu, etc. De maximum snelheid kan eenvoudig bijgesteld worden. Daar ga je dan met je Porsche op de Duitse snelweg met honderd kilometer per uur.

In feite hebben we niet goed door wat er aan de hand is, zegt Zuboff. We gebruiken nog steeds categorieën als ‘monopoly vorming’ of ‘privacy gevoeligheid’, om surveillance-kapitalisme tegen te gaan.

En hoewel deze categorieën van vitaal belang zijn, en er sprake is van monopolievorming en er bovendien een reële dreiging is van het schenden van onze privacy, schieten al deze woorden te kort waar het gaat om dit bewakingsfenomeen. Dit nieuwe regime dat we nog nauwelijks in beeld hebben is veel ingrijpender dan ‘monopolyvorming’ of ‘privacyschending’. Maar de EU heeft er geen belangstelling voor.

Klaus Schwab

Surveillance-kapitalisme is niet hetzelfde als digitale technologie. Het is digitale technologie in actie. In een vorig artikel in Wynia’s Week over Klaus Schwab beschreef ik zijn gretige en kritiekloze omarming van fenomenen als artificiële intelligentie (AI), robotica, zelfsturende auto’s, 3D-printing en kwantum computing.

Er is veel meer aan de hand, de surveillancekapitalist wil ons doen geloven, net zoals Schwab, dat Google een onvermijdelijk gevolg is van nieuwe technologie. Commerciële belangen en technologische noodzaak zijn echter niet hetzelfde.

Mijn probleem met Schwab is niet dat hij de CEO’s van de tech-bedrijven uitnodigt, het probleem is de veronderstelde onontkoombaarheid van surveillance die met deze bijeenkomsten in Davos gemeengoed is geworden. Je zult je moeten verdiepen in de concrete praktijk en niet alleen in bijvoorbeeld de monopolievorming zoals de EU doet.

De EU en het anti-trust onderzoek

De Europese Commissie heeft een formeel anti-trust onderzoek ingesteld naar de juridische overeenkomst tussen Google en Meta (Facebook) met betrekking tot hun advertentiestrategie. De vraag is of hier niet een EU-wetgeving voor open concurrentie is geschonden. Google kon onze privé-ervaringen omzetten in financieel gewin omdat wetgeving op dat gebied ontbrak.

Margrethe Vestager die hier namens de EU toezicht op houdt, moet uitzoeken of de vele uitgevers die gebruik maken van online-advertenties niet in de wielen gereden worden door de ‘Jedi Blue’-overeenkomst tussen Google en Meta. Jedi Blue, het contract tussen de twee kan gezien worden als oneerlijke economische concurrentie door monopolievorming, waardoor andere aanbieders uit de markt gedrukt worden.

Dit maakt ook duidelijk dat technologie nooit op zichzelf staat, de reeks artificiële intelligentie, robotica etc heeft een economisch doel, het zijn geen interessante uitvindingen op zichzelf. Zuboff is in veel meer geïnteresseerd dan economie alleen, ze verzet zich terecht tegen het schenden van de grenzen van onze privé-ervaringen, en onze morele integriteit.

Duopoly

De vraag die zij stelt is hoe zinvol het is om de monopoliepositie van Google en Facebook aan te vechten zoals de EU voorstaat. Het zal volgens haar resulteren in meerdere surveillancebedrijven, die weliswaar op kleinere schaal actief zijn, maar wel de weg openen naar nog meer surveillance.

De ‘duo-poly’, een tweezijdig monopoly van Google en Facebook in hun advertentiestrategie vermindert het aantal surveillancebedrijven in online-advertenties niet wezenlijk. De EU die zich graag beroept op onze waardengemeenschap lijkt hier geen oog voor te hebben.

Het internet verdwijnt

Het lijkt of het werkelijke probleem onzichtbaar is. Onze digitale wereld is zo’n algemeen goed geworden, dat we nauwelijks doorhebben wat er speelt. Zuboff refereert aan een bijeenkomst van het World Economic Forum in 2015 in Davos, de ‘winter speeltuin van het neoliberalisme’ zoals ze het noemt.

Eric Schmidt, de vroegere CEO van Google (later Alphabet), was door Schwab uitgenodigd om te praten over de toekomst van het internet. Naast hem zaten Sheryl Sandberg en Marissa Mayer, beiden CEO van Google en Yahoo. Eric Schmidt weet hoe hij een zaal moet toespreken, zijn openingszin is dat het internet zal verdwijnen. Rumoer alom in de zaal.

Schaduwland

Zijn argument is als volgt. Er zullen zo veel IP-adressen komen, zo veel computers, sensors, spullen die je draagt, dat je het niet langer opmerkt. De digitale wereld is ondergronds gegaan. Net als de immense hoeveelheid infrastructuur in buizen, leidingen, kabels, relais en verbindingen die je niet meer ziet maar die wel degelijk ondergronds aanwezig zijn.

Schmidts opmerking was echter niet nieuw. Hij parafraseerde de computerwetenschapper Mark Weiser. Hij wees er op dat de verst gevorderde technologie inmiddels onzichtbaar is geworden. De computers zelf verdwijnen naar de achtergrond.

Weiser beschreef onze virtuele wereld als een ‘schaduwland’, want we zitten nog steeds achter een bureau, vaak met andere mensen, en buiten regent het of schijnt de zon. De materiële wereld is altijd aanwezig, en we zijn zelf onderdeel van die wereld als levende materie. Het wordt tijd dat we veel kritischer kijken naar dat schaduwland.

Arie Graafland schrijft voor Wynia’s Week artikelen over actuele onderwerpen, vaak naar aanleiding van recente boekpublicaties. Wynia’s Week verschijnt twee keer per week en is gratis. De donateurs maken dat mogelijk. Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht In de digitale wereld zijn wij zelf het product verscheen eerst op Wynia's Week.

Tech-cowboys

Wie het boek onbevangen leest, zal het ongetwijfeld interessant vinden. Dat is het ook, de thematiek is van belang en in een aantal gevallen ethisch zeer omstreden. Mijn belangrijkste kritiek is dat het een groot aantal problemen uit de weg gaat. Daar is een reden voor: het boek is eigenlijk een WEF-rapport, en het probeert kool en geit te sparen.

De tech-industrie, Booking.com, Google, Facebook, Twitter, Uber etc. wordt gedragen door een zogenaamde ‘platform’-economie. Dat platform wordt beheerd (en is ontwikkeld) door een paar uiterst succesvol ondernemende en slimme tech-cowboys die er schatrijk van geworden zijn. Dat mag, maar het is inmiddels zo uit proportie dat links en rechts in de economie zich ernstig zorgen maakt. Dat probleem komt niet aan de orde bij Schwab, want deze ondernemers zijn de belangrijkste gasten op de door hem georganiseerde bijeenkomsten in Davos.

Honderd miljardairs

Ongeveer vijf jaar geleden had een goede vierhonderd miljardairs de helft van al het kapitaal op de hele wereld in handen. Vandaag de dag zijn dat er pakweg honderd. Ze zijn inmiddels nog veel rijker geworden. In China bezit de top-
1 procent een derde van alle kapitaal. Bedrijven worden strikt gecontroleerd door de Communistische Partij.

Terwijl er nagedacht wordt over een ‘carbon budget’ waardoor u minder mag gaan vliegen, vliegen de tech-ondernemers zonder enige EU-beperking naar Davos. Onderwijl ‘cureren’ ze uw Twitter-account volgens hun eigen ‘community standards’ op wat wel en niet gezegd mag worden.

De ‘verlichte leiders’

The Fourth Industrial Revolution is toegankelijk geschreven. Hoewel het gaat om een ingewikkelde materie en er complexe problemen worden besproken, leest het als een roman. Maar al lezend merk je dat Schwab zich vooral richt tot de ceo’s van de grote bedrijven en de politieke leiders op wereldniveau. Hoewel er wel wat aandacht is voor publieke en private initiatieven, zijn het toch vooral de ‘verlichte leiders’ voor wie het boek uiteindelijk geschreven is en die de boodschap moeten uitvoeren.

Schwab benadrukt de onderlinge verbondenheid van verschillende stakeholders: regeringen, zakenleven, de universiteit en de maatschappij. Ieder met een eigen verantwoordelijkheid. Die verschillende ‘stakeholders’ vormen een belangrijk thema in zijn boek. En Schwab heeft daar een boodschap voor, want de huidige beslissers zijn gevangen in een traditionele, lineaire wijze van denken. Veel te veel gefocust op directe resultaten. Te weinig op de toekomst. Het WEF gaat dat veranderen.

Het World Economic Forum

Veel, zo niet alles van wat hij schrijft is gebaseerd op initiatieven en projecten van het World Economic Forum. Het boek geeft in die zin mede vorm aan de toekomst van het WEF. Mijn keuze van key technologies is gebaseerd op werk dat gedaan is door het WEF zelf, zo schrijft Schwab. Ze zijn te vinden in de Global Agenda Council. Het WEF doet zelfstandig onderzoek. Het boek van Schwab is tegelijk een WEF-rapport: Deep Shift, Global Agenda Council on the Future of Software and Society.

Wouter Roorda heeft laten zien hoe ver het WEF al doorgedrongen is in de Nederlandse politiek: ‘Nederland participeert in ten minste acht WEF-initiatieven. De relatie tussen de Nederlandse staat en deze particuliere club is niet alleen intensief, maar ook mistig. Een overzicht ontbreekt. Parlementaire verantwoording eveneens’. Democratie is nu eenmaal geen topic voor het WEF.

De vierde revolutie

De eerste industriële revolutie liep van 1760 tot 1840, de tijd van het spoorwegnet en de stoommachine. De tweede revolutie begon laat 19de eeuw en liep tot in de 20ste eeuw door; massaproductie, elektriciteit en lopende band zijn de kenmerken. De derde wordt gekenmerkt door de eerste digitale technologie en automatisering.

Nu zitten we middenin een vierde revolutie. We hebben een alomtegenwoordig internet en artificiële intelligentie. Er is echter meer aan de hand, we hebben nu ook geavanceerd onderzoek als ‘gene sequencing’, nanotechnologie en kwantum computing. Veel voorbeelden van Schwab zijn te vinden in het boek van Erik Brynjolfsson en Andrew McAfee, The Second Machine Age. Beide auteurs zijn verbonden aan het Amerikaanse Massachusetts Institute of Technology (MIT).

Pratende computers

In The Second Machine Age gaat het om de invloed van AI, en toepassingen in autonoom opererende machines. Intelligente robots en computerwetenschappen zijn belangrijke thema’s. ‘We dachten dat we het wel konden overzien’, zo schrijven de auteurs, ‘maar de laatste jaren vielen we van de ene verbazing in de andere. Computers konden diagnoses maken van ziektebeelden, ze converseerden met ons, en schreven teksten die niet meer te onderscheiden waren van die van een journalist’.

Robots rennen rond in assemblagehallen, en hoewel er in het begin nog wel eens wat fout ging, liep na verloop van tijd alles op rolletjes. Brynjolfsson en McAfee besloten samen te gaan werken, en het resultaat was dit fascinerende boek. Schwab noemt hun boek een aantal keren, zoals hij ook andere auteurs noemt. Maar hij geeft nooit een letterlijk citaat, geen voetnoot, geen precieze verwijzing. Dat is kenmerkend voor zijn hele boek. Dat maakt het enerzijds toegankelijk, en anderzijds ongeschikt voor wie wat meer wil weten.

DNA

Synthetische biologie is voor Schwab een interessante volgende stap. We kunnen organismes aanpassen middels hun DNA, het zo genoemde ‘editen’, de CRISPR/Cas9 methode. Genetisch gemanipuleerde plantensoorten zijn een bekend voorbeeld van gene editing. 3D-productie kan gecombineerd worden met gene editing om bijvoorbeeld weefsels te repareren. Dit gebeurt op dit moment al om huid-, bot- en hartweefsel te maken, het zogenaamde bioprinting. Dit biologische domein is voor Schwab de grootse uitdaging van dit moment. Veel van wat volgt in zijn boek noemt hij economie, maar ik zie vooral een holistische managementtheorie.

Menselijke arbeid wordt vervangen door machines

De ene kant van het maatschappelijk spectrum denkt dat de impact van de vierde industriële revolutie op de economie al grotendeels voorbij is. De andere kant, waartoe Schwab behoort, denkt dat die impact nog moet komen en dat deze monumentaal zal zijn. Hoewel Schwab oog heeft voor de nadelige kanten van de technologie – veel menselijke arbeid zal worden vervangen door machines – blijft hij een optimist. Hoe we straks moeten omgaan met de te verwachten miljoenen werklozen blijft onduidelijk.

Schwab wijst de leiders van de grote bedrijven op de veranderende verwachtingen van klanten en op de nieuwe partners die competitief het veld van de economie betreden. De producten en de manier waarop gewerkt wordt zullen veranderen. We leven in een digitale wereld waar websites prijzen vergelijken en informatie bieden over betere service.

De rol van de overheid

Ook de rol van de overheid komt aan de orde. Er vindt in de democratische landen een steeds sterkere polarisatie plaats en de invloed van ngo’s wordt steeds groter. Dat maakt regeren er niet makkelijker op. Volgens Schwab moeten regeringen zich realiseren dat de macht is verschoven van de staat naar niet-statelijke instituties. (Hierbij kun je denken aan een ngo als Milieudefensie, die de staatsmacht kan aantasten.) Overheden moeten leren de bevolking effectiever te betrekken bij hun plannen en leren experimenteren met politieke besluitvorming, aldus Schwab. En daar lijkt me nogal wat werk te verzetten.

Verschillen in inkomen

We leven in een wereld waar informatie, ideeën en mensen sneller reizen dan ooit. Maar ook in een wereld van toenemende ongelijkheid die in de nabije toekomst nog meer versterkt zal worden door de veranderingen in arbeid. Het effect van de vierde industriële revolutie is dat het een ‘winner takes all’ is. De ‘human cloud’-platforms (zoals Uber) ontlopen voorlopig de eis van een minimumloon, en werkgeversbelastingen.

Het WEF Global Risks Report uit 2016 toont de immense verschillen in inkomen die leiden tot werkloosheid en maatschappelijke instabiliteit. Richard Wilkinson en Kate Pickett hebben laten zien dat grote verschillen in inkomen leiden tot meer geweld, meer mensen in de gevangenis, meer psychische stoornissen en zelfs overgewicht.

De inkomenskloof in Amerika

Als tegenwicht tegen het boek van Schwab kan The Price of Inequality (2012/2013) dienen van de Amerikaanse econoom Joseph Stiglitz. Dat boek geeft een veel beter beeld van de scheefgroei in de economie en van het probleem van inkomensverschillen. Het is een studie naar maatschappelijke ongelijkheid. Deregulering, de financialisering van de economie, en de topinkomens in Amerika komen uitvoerig aan de orde. De ongelijkheid in Amerika is ‘tektonisch’ aldus Stiglitz.

Het boek van Stiglitz heeft een heel andere toon dan dat van Schwab. De ceo’s komen er niet zo makkelijk van af. Stiglitz’ boek is inmiddels een tiental jaren oud. Sindsdien is er nogal wat veranderd. Het is met name de digitale tech-industrie die gigantisch rijk is geworden.

De digitale economie wordt gedomineerd door een kleine elite met enorme bedrijven. Samen hebben ze ongeveer 90 procent van de kritieke markten als computersystemen, social media, online zoekmachines en boekenverkoop in handen, schrijft Joel Kotkin. Ze zijn niet langer tevreden met distributie alleen, maar ‘cureren’ het nieuws voor ons volgens hun normen en persoonlijke smaak. De consument wordt zwaar beïnvloed, zo schrijft ook Stiglitz.

En niemand in Amerika heeft door hoe groot de inkomenskloof wel niet is. Een groot deel is al afgehaakt, zowel in Amerika als hier. En bovendien wordt de democratie om zeep geholpen, zo zegt Kotkin. En dat probleem zie ik nauwelijks tot niet bij Schwab terug, zijn focus ligt geheel en al bij de ‘enlightened leaders’. De moeizame en kwetsbare democratie die toch al bijna verdwenen is, is geen onderwerp voor het WEF.

Ratio, hart, ziel en lijf

In ‘The way forward’, het slothoofdstuk van zijn boek, schrijft Schwab dat wij verantwoordelijk zijn voor het voortbestaan van de aarde. Hij onderscheidt vier elementen van ons mens-zijn: ratio, gevoel, ziel en lichaam. Politici, bedrijfsleiders, universiteit en jonge generatie moeten deze vier elementen integreren in hun werk. Daar komt de term ‘stewardship’ vandaan, een term uit het managementdenken waar verantwoordelijkheid voor de planeet, Gaia, centraal staat. Denk aan Paul Polman van Unilever. Wat Schwab probeert te doen is al deze groepen samenbrengen, hij noemt dat de ‘Multi stakeholder theorie’, in de termen van het WEF heet het de ‘Spirit of Davos’.

Het probleem is nu dat de politici en de CEO’s nergens tijd voor hebben. De CEO’s worden overdonderd door een gigantische lading vaak digitale informatie en technologische veranderingen die ze niet bij kunnen houden. De politici worden gevloerd door stapels ‘dossiers’. Nergens gaat het nog om inhoud, elk probleem wordt gezien als ‘dossier’ waar een ‘oplossing’ voor moet komen. Met andere woorden, niemand leest nog wat. En zeker niet de twee boeken die ik hier noem.

Iedereen in de politiek is bezig met ‘beleid’, het maakt niet uit in welke sector. Inhoudelijk hoef je niets te weten, want er wacht altijd wel een nieuw ‘dossier’ of een nieuwe baan. Die inhoudelijke leegte begint zich te wreken, de oppositie wordt slecht geïnformeerd en niemand heeft tijd voor verdieping. En een flinterdun WEF-rapport voor een uiterst complex probleem maakt het er niet beter op.

Klaus Schwab, The Fourth Industrial Revolution, (Penguin Random House, 2016)

Het bericht Schwab omarmt kritiekloos de tech-elite verscheen eerst op Wynia's Week.

In een vorig artikel schetste Wouter Roorda die vrijwel oncontroleerbare verwevenheden tussen Nederland en het WEF. Nu: wat is het WEF eigenlijk? Wat doet D66-leider Sigrid Kaag, vicepremier en minister van Financiën daar? En mag een minister dat eigenlijk wel, bestuursfuncties hebben in een particuliere lobbyclub?

Een multinationaal netwerk

Het WEF mag volgens het kabinet niet meer dan een praatclub zijn, maar de feiten laten zien dat het WEF een wereldwijd vertakte particuliere organisatie is, met meer dan 600 medewerkers, omgerekend ruim 300 miljoen euro aan inkomsten per jaar en een eigen vermogen van ruim 375 miljoen euro. Daarnaast heeft het WEF een uitgebreid netwerk tot in de hoogste kringen van het bedrijfsleven, de overheid, NGO’s en de wetenschap, dat men gemakkelijk weet te mobiliseren om de wereld ‘more resilient, inclusive, sustainable and equitable’ te maken.

Bedrijven betalen voor een lidmaatschap zo’n 20.000 euro per jaar. Ook kunnen zij ‘partner’ (waarvan er 720 zijn) of ‘strategisch partner’ (waarvan er 120 zijn) worden. Dan betalen ze veel meer, maar hebben ook profijt van de WEF-projecten waarin zij kunnen participeren. De meeste grote beursgenoteerde Nederlandse multinationals vinden we terug als partner.

Wie erin slaagt om de presidenten van de VS, China en Rusland te laten opdraven op de jaarlijkse bijeenkomsten in het Zwitserse Davos moet over een enorm netwerk beschikken. Dat blijkt ook uit de samenstelling van de ‘Board of Trustees’. Hierin zit één Nederlander: voormalig DSM-topman en huidig commissaris bij Philips en Unilever Feike Sijbesma. Sijbesma maakt zich in verschillende andere functies bij onder meer de Wereldbank en de VN druk over klimaatverandering.

Voor het WEF is Corona een kans

Het boek Covid 19 The Great Reset verscheen in 2020 toen ook het WEF aan dit thema was gewijd. Het stelt dat corona ‘offers an opportunity to reset and reshape the world’. Dit kan door het promoten van drie (progressieve) thema’s: Meer duurzaamheid, minder sociale ongelijkheid en het inzetten van technologie en innovatie voor het realiseren van de VN duurzame ontwikkelingsdoelen. Geleid door een geloof in een hoog maakbaarheidsgehalte heeft men het bij het WEF graag over ‘designing the future’.

Voor het realiseren van The Great Reset is een ‘nieuwe economische en politieke orde’ nodig. Alleen een wereldregering kan problemen op wereldschaal aanpakken, zo is de gedachte. Een crisis als covid biedt ‘a rare but narrow window of opportunity’.

In dit biotoop zijn de duurzame ontwikkelingsdoelen ontstaan, die voor het WEF fungeren als moreel kompas. Deze 17 in VN-verband overeengekomen globale doelstellingen weerspiegelen het gedachtegoed dat leeft in kosmopolische, progressieve kringen. De doelen zijn per land uitgewerkt in 169 ‘targets’ en 255 indicatoren.

Onze ‘streefdoelen’ komen van elders

Dit maakt dat ook Nederland een eigen bindende set met doelstellingen kent, die sterk is beïnvloed door NGO’s. De uitbreiding van betaald ouderschapsverlof en de gratis kinderopvang uit het coalitieakkoord stonden bijvoorbeeld al als streefdoelen in de voor Nederland geformuleerde duurzame ontwikkelingsdoelen.

Van de vijf clusters (of ‘centres’) van activiteiten van het WEF weerspiegelen er drie de zorgen van de linksgeoriënteerde wereldburger. De andere twee zetten in op meer wereldwijde samenwerking.

Het Centre for the New Economy and Society initieert activiteiten om de gender pay gap te reduceren en racisme te bestrijden. Dat laatste gebeurt onder andere via het genereren van financiële steun voor Black Lives Matter en het lanceren van het Racial Justice in Business Partnership, met daarbij een prominente rol voor Unilever.

Het Centre for Nature and Climate focust op het tegengaan van klimaatverandering. Ook bedacht men hier Uplink. Dit is een crowdfunding initiatief dat geld genereert voor activistische organisaties die werken aan de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen op het terrein van klimaat. Het project Recover and Rebuild van Nienke Homan is via Uplink gefinancierd. Zij stopte november 2021 plotseling als GroenLinks-gedeputeerde in de provincie Groningen om zich op de productie van groene waterstof te storten.

79 ceo’s van grote bedrijven schreven namens de Alliance of CEO Climate Leaders een brief die meer actie van de overheid vraagt op klimaatgebied. De ceo’s van Heineken, ING, KPMG, Leaseplan, DSM, Philips en Unilever ondertekenden. Van deze lijst kregen onlangs de ceo’s van DSM, ING en Unilever van Milieudefensie een brief waarin zij zelf gemaand werden meer te doen aan het bestrijden van de ‘klimaatcrisis’.

De grootste accountants schrijven voor

In een project met de naam ‘stakeholder capitalism metrics’ is samen met de vier belangrijkste internationale accounting firma’s (EY, KPMG, PwC en Deloitte) een internationaal vergelijkbare methodiek ontwikkeld die bedrijven, overheden en NGO’s kunnen gebruiken voor hun ESG (environmental, social and governance) rapportages. ESG is feitelijk een doorvertaling van de duurzame ontwikkelingsdoelen naar bedrijfsniveau. Overlegd wordt met overheden over invoering.

Het Centre for Global and Regional Cooperation faciliteert onder andere een CEO Action Group for the European Green Deal die het gelijknamige initiatief van eurocommissaris Frans Timmermans (PvdA) ondersteunt. Dick Benschop (Schiphol, voorheen PvdA-staatssecretaris), Wiebe Draijer (Rabo), Hanneke Faber (Unilever), Coen van Oostrom (OVG Real Estate) en ook Feike Sijbesma maken hier deel van uit.

Kaag is populair bij het WEF

Uit door FvD boven water gehaalde correspondentie blijkt dat D66-leider, vice-premier en minister van Financiën Sigrid Kaag fungeert als covoorzitter van de Global Action Group en lid is van de Regional Action Group for the Middle East and North Africa. Deze laatste functie vloeide voort uit haar lidmaatschap van de Middle East and North Africa Stewardship Board.

De twee naar aanleiding van de coronaepidemie gevormde groepen gingen van start in juni 2020 om de wereldwijde en regionale samenwerking op drie terreinen te verbeteren: geo-economics, frontier technologies en vrede en veiligheid. Zij formuleerden zeven principes om wereldwijde samenwerking te versterken. Eén hiervan is het bevorderen van gender equality, naast duurzaamheid en meer gelijkheid. Ook Jeroen Dijsselbloem (PvdA, voorheen minister van Financiën) en Ivo Daalder (geboren Nederlander, nu Amerikaanse Democraat en diplomaat) deden mee.

Kan dat: een minister met functies in een particuliere lobbyclub?

Sigrid Kaag is veelgevraagd bij het World Economic Forum. Zo participeerde zij ook in diverse andere WEF-groepen in de afgelopen jaren, zoals de Trade Multistakeholder Conversation, de High-Level Group Humanitarian and Resilience Investing Initiative, de Global Technology Governance Summit 2020 en de Sustainable Development Impact Summit 2020.

Waarom daar in de Nederlandse politiek nooit discussie over is, is verbazingwekkend. Ministers moeten bij hun aantreden immers alle functies die niet voortvloeien uit hun ministerschap opgeven. Waarom zou dat niet gelden voor het vervullen van (leidinggevende) functies in de particuliere organisatie van Klaus Schwab? Het is een raadsel.

Jonge wereldleiders, opgeleid bij het WEF

Al dertig jaar organiseert het WEF klasjes voor ‘Young Global Leaders’. Dit is een ‘dynamic community of exceptional people with the vision, courage and influence to drive positive change in the world’.

Inmiddels hebben ruim 1400 mensen deelgenomen aan de leiderschapsopleiding van het WEF. Op internet circuleren allerlei grote namen, dankzij ‘onthullingen’ van de Duitser Ernst Wolff. Op de website komen we als oud-deelnemers onder meer de Franse president Emmanuel Macron en de huidige premiers Ardern (Nieuw-Zeeland) en De Croo (België) tegen. En verder de Duitse minister Baerbock en Facebook-oprichter Mark Zuckerberg. Nederlands klimaatgezant Jaime de Bourbon de Parme en voormalig Soros-medewerkster Mabel van Oranje zijn de bijkans onvermijdelijke namen uit de koninklijke familie. Verder de kersverse minister van SZW Karien van Gennip (CDA) en voormalig D66-europarlementarier Marietje Schaake.

‘Global Shapers’

De Global Shapers zijn eveneens gelieerd aan het WEF. Iedereen onder de 30 jaar kan lid worden. Er zijn inmiddels 14.000 leden verspreid over 456 ‘hubs’ in 150 landen. Het gaat om een ‘network of young people driving dialogue, action and change’. De Global Shapers zetten zich o.a. in ‘to lead climate action’ en om de verspreiding van misinformatie rond Covid te voorkomen.

In Nederland zijn er ‘hubs’ in Amsterdam (33 leden) en Den Haag (17 leden). De Amsterdamse hub, waarvan onder andere VOLT-politicus Reinier van Lanschot deel uitmaakt, houdt zich bezig met het verwelkomen van asielzoekers, het bestrijden van genderdiscriminatie en het ondersteunen van NGO’s.

En toch: ook een praatclub

Het WEF is naast al deze andere activiteiten ook nog een praatclub. Er zijn 19 platforms met grote bedrijven. In 37 Global Future Councils denken meer dan 1000 daartoe uitgenodigde personen uit de academische wereld, de overheid, internationale organisaties, bedrijfsleven en NGO’s na over hoe ‘to shape a more resilient, inclusive and sustainable future’. Zo participeren Jeanine Hennis (VVD) en Ivo Daalder in die over Geopolitics. Melanie Schultz van Haegen (VVD) denkt mee over een New Agenda for Equity and Social Justice. Birgitta Tazelaar, plv. DG op het Ministerie van BuZa, participeert in New Agenda for Fragility and Resilience. Ook zijn er mensen van DSM en van Nederlandse universiteiten.

Verder zijn er ‘peer communities’, zowel thematisch als naar beroepsgroep. In het ‘network of academic institutions’ werken 140 wetenschappers van vaak gerenommeerde universiteiten samen met de meer dan 400 ‘in-house specialists’ van het WEF en medewerkers van andere organisaties. Zij schrijven samen het Global Competitiveness Report, de Global Gender Gap en Global Risks. Dit zijn de drie voornaamste jaarlijkse publicaties van het WEF. Ook zijn ze verantwoordelijk voor de inhoud van meer dan duizend andere rapporten, de vele websites en meer dan 4000 in-house gemaakte video’s per jaar. Er zijn peer communities speciaal voor chief human resource officers, cfo’s, chief economists, chief risk officers en sinds kort ook voor chief diversity and inclusion officers.

WEF-oprichter Klaus Schwab is een gedreven man met een groot organisatievermogen. Dat heeft gemaakt dat met de talloze projecten, werkgroepen en ‘communities’, en de betrokkenheid daarbij van niet alleen talloze invloedrijke politici maar ook honderden van de grootste multinationale ondernemingen (waaronder Big Tech) en met korte lijntjes naar gelijkgestemde NGO’s, het WEF veel meer is dan een praatclub.

Tegelijkertijd is de coördinatie van activiteiten en de reikwijdte daarvan niet zodanig dat kan worden gesproken van een wereldregering of een club die achter de schermen aan de touwtjes trekt. Veeleer is sprake van een grote groep gelijkgestemden die vanuit een groot maakbaarheidsgeloof de wereld ‘duurzamer en eerlijker’ wil maken. De duurzame ontwikkelingsdoelen, het verdrag van Marrakesh, de klimaattoppen, de ESG-richtlijnen en dergelijke leggen simpelweg de consensus vast die er onder deze mensen heerst. Met weinig begrip voor wie er anders over denkt.

WEF is vrij transparant, maar het kabinet-Rutte niet

Waar het WEF vrij transparant is over wat het doet voor wie de moeite neemt goed te zoeken, geldt dat minder voor de politici en overheden waar het gaat om hun betrokkenheid en intenties. Het vorige kabinet-Rutte zei het WEF te zien als een platform voor de uitwisseling van kennis en ideeën.

RutteDrie heeft ook naarstig geprobeerd het beeld van het platform voor ideeënuitwisseling zoveel mogelijk te bevestigen, door slechts schoorvoetend toe te geven dat er naast allerlei persoonlijke contacten ook daadwerkelijke samenwerkingsprojecten bestaan tussen de Nederlandse overheid en het WEF.

Dat dit tot allerlei – en soms wilde – speculaties leidt, is dan ook de schuld van het kabinet zelf. Het zou helpen als RutteVier alsnog openheid geeft over de banden met het WEF. Hetzelfde geldt voor bedrijven, universiteiten en individuele wetenschappers. En waarom mogen bewindslieden als Sigrid Kaag (leidende) functies hebben in de particuliere lobbyclub van Klaus Schwab? Hoog tijd voor een antwoord.

Wouter Roorda legt vreemde financieringen, parallelle netwerken en schimmige verbanden bloot in Wynia’s Week. Steunt u de onafhankelijke onderzoeksjournalistiek van Wynia’s Week? Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Sigrid Kaag, veelgevraagd bij de club van Schwab verscheen eerst op Wynia's Week.

Nederland participeert in ten minste acht WEF-initiatieven. De relatie tussen de Nederlandse staat en deze particuliere club is niet alleen intensief, maar ook mistig. Een overzicht ontbreekt. Parlementaire verantwoording eveneens.

Deze week houdt het WEF zijn jaarlijkse bijeenkomst, vanwege Covid dit jaar virtueel. Voormalig hoogleraar Klaus Schwab (1938) begon in 1971 met het organiseren van bijeenkomsten en breidde deze activiteiten steeds verder uit.

Het WEF is naast een netwerk ook een kleine multinational, met meer dan 600 werknemers, ruim 300 miljoen euro aan inkomsten en uitgaven en 375 miljoen euro aan vermogen. Van de inkomsten is 20 miljoen euro overheidssubsidie. De rest komt binnen via grote bedrijven en het organiseren van bijeenkomsten.

Koningin Maxima is een regelmatige gast

In 1987 startte het eerste WEF in Davos, waar steeds meer prominenten uit politiek en bedrijfsleven acte de présence gaven. Zo kwamen naast Rutger Bregman tal van Nederlandse politici naar Davos in de afgelopen jaren. De bijdragen van Mark Rutte, Wopke Hoekstra en Sigrid Kaag aan het vormgeven van de door het WEF voorgestane Great Reset waren, volgens door de FvD-Kamerfractie met moeite boven water gehaalde brieven van Schwab, ‘critical’. Ook maakten in voorgaande jaren Bruno Bruins, Edith Schippers, Lilianne Ploumen, Frans Timmermans en Robbert Dijkgraaf alsmede GroenLinks-politici Halsema en Klaver hun opwachting.

Rutte is een regelmatige gast, net als koningin Maxima. Zij is lid van het ‘steering comité’ van het Digital Currency Governance Consortium, dat kijkt naar de mogelijkheden voor regulering van cryptovaluta als bitcoin en de introductie van digitaal geld in een wereld zonder cash. Ook is zij ‘steward’ van de Board of the WEF System Initiative on Shaping the Future of Financial and Monetary Systems, dat wil bouwen aan een bankwezen dat ‘more efficient, resilient, inclusive and equitable’ is. Dit zijn termen die het WEF vaak gebruikt en die niet bepaald een neutrale lading hebben.

Vier overeenkomsten van Landbouw met het WEF

Op Twitter schreef CU-leider Segers dat hij het WEF nauwelijks kende en dat het niet meer zou zijn dan een praatclub. Hij betwijfelde of partijgenoot Schouten als minister van Landbouw enige betrokkenheid had. Uit antwoorden op Kamervragen van Van Meijeren (FvD) blijkt dat de minister op haar beleidsterrein vier overeenkomsten heeft gesloten met het WEF:

1. Bij de ‘Sustainable Investment Policy’ wordt onder coördinatie van de OESO en het WEF financiering beschikbaar gesteld voor het bereiken van de in VN-verband overeengekomen duurzame ontwikkelingsdoelen. De EU heeft hiervoor samen met Denemarken twee miljard euro aan fondsen beschikbaar gesteld.

• De ‘Tropical Forest Alliance’ wil met consumerende en producerende landen en bedrijven komen tot afspraken over het tegengaan van ontbossing.

• Het ‘Food Systems Initiative’ beoogt voedselketens te creëren die (in de modewoorden van deze tijd) ‘sustainable, inclusive, efficient, nutritious and healthy’ zijn.

• De ‘Food Innovation Hubs’ zijn een samenwerkingsverband tussen Nederland en het WEF op het gebied van innovatie in de voedselketen die de mondiale voedselzekerheid moeten vergroten en verduurzamen, waarbij anderen kunnen aansluiten. Nederland heeft voor de jaren 2021-2023 een subsidie toegezegd van €651.000 en voert vanuit Wageningen het ‘Global Coordinating Secretariat’.

Volksgezondheid en het WEF

Ook op het gebied van volksgezondheid wordt met het WEF (en andere landen) al jaren samengewerkt in wat een ‘health care innovation hub’ heet. Eén van de uitkomsten hiervan is de ondersteuning van Diabeter, dat centra in verschillende Nederlandse steden heeft voor het behandelen van diabetes.

Verder startte in februari 2021 het ‘Circular Economy for Net-Zero Industry Transion’, waar Nederland en Japan de voornaamste partners zijn samen met McKinsey. Dit wil de CO2-uitstoot in vier relatief sterk ‘vervuilende’ sectoren (cement, staal, aluminium, chemie) terugdringen. Staatssecretaris Van Veldhoven bedankte tijdens het WEF 2019 expliciet de zwaar gesubsidieerde ngo Maatschappelijke Alliantie en de Dutch Sustainable Growth Coalition (DSGC) voor hun hulp bij het naar Den Haag halen van dit initiatief.

DSGC wordt gefinancierd door bedrijven en werd gelanceerd tijdens het WEF 2012 door de CEO’s van AkzoNobel, DSM, FrieslandCampina, Heineken, KLM, Philips, Shell en Unilever. Het staat onder leiding van oud-premier Jan Peter Balkenende, die ook betrokken was bij de oprichting van de Maatschappelijke Alliantie.

Van Veldhoven combineerde staatssecretariaat met ngo-functie

In Den Haag bevindt zich al het door het WEF gerunde ‘Platform for Accelerating the Circular Economy’ (PACE), dat op 27 januari 2020 bekendmaakte dat staatssecretaris Van Veldhoven één van de nieuwe leden is van de board of directors. Dit terwijl ze pas op 19 juli 2021 haar vertrek als staatssecretaris aankondigde. Zij combineerde dus anderhalf jaar een functie bij een ngo gelieerd aan het WEF en gesubsidieerd door de Nederlandse staat met haar staatssecretariaat, wat niet is toegestaan.

Beide genoemde activiteiten op het terrein van de circulaire economie zijn ondergebracht bij het Europese hoofdkwartier van het World Resources Institute (WRI) in Den Haag. Van Veldhoven is na haar vertrek vicepresident en directeur Europa bij het WRI geworden en geeft nu dus leiding aan de activiteiten die zij als bewindsvrouw met publiek geld naar Nederland haalde.

Biometrische identificatie

Het WRI kreeg in 2020 bijna 11 miljoen euro subsidie van het ministerie van BuZa. Als bijdrage in de kosten van het secretariaat van PACE ontvangt WRI in de periode 2022-2024 jaarlijks 600.000 euro uit de begroting van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De huidige en vorige staatssecretaris ontmoetten elkaar bij het World Circular Economic Forum, waarvan Nederland (en ook PACE) één van de partners is. Voor de organisatie van het WCEF in Nederland in april 2021 werd een bedrag van 605.000 euro beschikbaar gesteld.

Het project ‘Known Traveller Digital Identity’ (KTDI) beoogt reizigers zich te laten identificeren met biometrische gegevens, zonder gebruikmaking van een paspoort. Dit project is in 2018 ontwikkeld door het WEF en diverse partnerbedrijven, zoals Accenture. In de proeffase is naast Nederland ook Canada betrokken.

KTDI kan ook gebruikt worden voor het opslaan van Covid-gerelateerde informatie, zo meldt het WEF. Dat geldt ook voor de CommonPass, een ander project van het WEF. De CommonPass legt gezondheidsinformatie vast, zoals vaccinatiestatus.

Kabinetsleden persoonlijk betrokken bij WEF

Apeldoorn is één van de dertig mondiale steden die participeren in het WEF Smart City Project, dat is bedoeld om deze steden ‘climate smart’ te maken. Een Oostenrijks bedrijf plaatste daartoe 500 ‘multipoints’ (witte kastjes) in de stad. Hierdoor worden verschillende apparaten aan elkaar verbonden en komen allerlei gegevens beschikbaar, zoals waar vrije parkeerplaatsen zijn.

Het valt op dat de persoonlijke betrokkenheid van kabinetsleden bij de activiteiten van het WEF groot is. Het bagatelliseren hiervan door o.a. premier Rutte, die desgevraagd door Kamerlid Van Meijeren ontkende het boek The Great Reset van Klaus Schwab te hebben gelezen, terwijl hij moest toegeven de auteur over de inhoud te hebben gecomplimenteerd, helpt niet in de beeldvorming. De betrokkenheid van Rutte gaat verder dan het al jaren ronddragen van een tasje met WEF-logo.

Progressieve agenda

Naast deze persoonlijke relaties zijn er de gezamenlijke projecten van de Nederlandse overheid en de ngo die het WEF in essentie is. Dat is om twee redenen problematisch.

Het WEF is geen politiek neutrale organisatie. Het heeft een progressieve agenda. The Great Reset leest als het partijprogramma van D66 en focust op drie thema’s die erg populair zijn in linkse kring: meer duurzaamheid, minder sociale ongelijkheid en ‘stakeholder’ kapitalisme. Met steun van de Nederlandse overheid krijgen mensen over de hele wereld een bepaald wereldbeeld en beleid opgedrongen.

Ons land zou te klein zijn als ngo’s met ondersteuning van een land als Polen hier bijvoorbeeld innovatieve en duurzame alternatieven voor abortus zouden ontwikkelen. Ook is het vreemd de koningin hierin te betrekken. Door intensief samen te werken met een ngo die ook een bepaalde getuigenis de wereld in wil sturen, brengt de Nederlandse overheid zich in een moeilijke positie.

Strijdig met mededingingsregels

Daarnaast is er het mededingingsaspect. Bij elk samenwerkingsverband zijn niet alleen de Nederlandse overheid en het WEF betrokken, maar ook tal van grote bedrijven. Zij hebben vaak een product ontworpen dat via het samenwerkingsverband verder moet worden ontwikkeld, zoals bij het KTDI-project. Vaak leent dit zich ook weer voor andere toepassingen, zoals bij de CommonPass.

In antwoord op Kamervragen van Den Boer en Verhoeven (beide D66) deed staatssecretaris Broekers-Knol over dit aspect nogal luchtig. Doordat het WEF deze producten gratis ter beschikking stelt, zou er geen sprake zijn van strijdigheid met mededingingsregels. Dat is naïef gedacht.

Als het ‘gratis’ product dankzij de betrokkenheid van overheden concurrerende producten uit de markt drukt, is er natuurlijk wel degelijk een significant effect op de mededinging. Ook is het niet zo dat zolang een partij gratis spullen beschikbaar stelt een openbare aanbesteding niet meer aan de orde is. Dat is juist het lokkertje om medewerking te krijgen.

WEF blijft op achtergrond

In het subsidieregister van het ministerie van Financiën duikt voor 2020 slechts één toekenning voor het WEF op. Het kreeg toen 427.000 euro subsidie uit de gelden voor ontwikkelingssamenwerking voor het bevorderen van duurzaamheid.

In de begrotingen en jaarverslagen van de verschillende departementen komen we de gezamenlijke projecten van Nederland met het WEF helemaal niet tegen. Het gaat het WEF erom dat de staat zijn naam eraan verbindt en de in Nederland gevestigde secretariaten financiert, dan zorgt het WEF wel voor de rest.

Volgende keer meer over de wereldwijde activiteiten van het WEF en hoe deze passen binnen ‘The Great Reset’.

U treft de onderzoeksjournalistiek van Wouter Roorda naar de vaak raadselachtige verbindingen tussen de Nederlandse overheid en particuliere belangenclubs regelmatig aan in Wynia’s Week. Steunt u deze onafhankelijke, kritische verslaggeving? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht De tentakels van het WEF reiken tot ver in de Nederlandse staat verscheen eerst op Wynia's Week.

Een pandemie is een complex systeem dat zich aanpast aan veranderende omstandigheden, een soort ‘levend netwerk’, aldus Klaus Schwab en Thierry Malleret in hun boek ‘The Great Reset’. De pandemie zal de tendensen versterken die al aanwezig waren voor de eerste besmettingen. Het virus heeft de wereld drastisch veranderd. De vraag is hoe we de ingrijpende gevolgen in kaart kunnen brengen.

Schwab en Malleret construeren een ‘mental map’, een conceptueel frame of kader om de huidige wereld te begrijpen. Hoe die ‘kaart’ precies uitziet wordt niet onmiddellijk duidelijk. Ik waag een poging om dat op verschillende plaatsen in het boek te laten zien.

Wat ze expliciet laten zien, is de dynamiek van de ‘kaart’; er zijn drie krachten die de huidige wereld beheersen. In mijn bespreking volg ik niet de chronologie van de hoofdstukken. De auteurs bespreken de veranderingen in een drietal secties: macro reset, micro reset en individuele reset. Waar ik in geïnteresseerd ben is wat de inhoud van hun ‘mental map’ is, met andere woorden wat is hun idee van de huidige wereld. En waarom ze veranderingen voor staan.

Een nieuw krachtenveld

De maatschappij waarin we leven wordt gekenmerkt door drie krachten; wederzijdse afhankelijkheid, versnelling, en complexiteit. Simpel gezegd, ongeveer alles hangt met alles samen, gaat het ergens fout in de keten dan heb je kans op een watervaleffect aan ongewenste ellende.

Complexe systemen worden gekenmerkt door niet-lineariteit en onvoorspelbaarheid, ze zijn niet stabiel. Ze zijn moeizaam te modelleren en voorspellen is lastig. Complexiteit loopt tegen de grenzen aan van onze kennis, en bemoeilijkt het begrijpen van wat er om ons heen plaats vindt. Het overspoelt de capaciteiten van politici in het bijzonder.

Meteorologie, weersvoorspellingen zijn een voorbeeld. Om maar te zwijgen over het klimaat. Voor het eerst werden we geconfronteerd met ‘exponentiele groei’, in het geval van het virus een aanhoudende verdubbeling in besmettingen. Willen we dat voor zijn, dan hebben we een wereldomspannend netwerk van bewaking nodig, aldus de auteurs. Met als levensgroot risico de surveillancestaat in aanbouw. Dat kan een aanzet zijn voor een digitale ID.

Hoe ziet de kaart van Schwab en Malleret er uit?

Probleem blijft, hoe die kaart van Schwab en Malleret er precies uitziet. Complexiteit, versnelling en wederzijde afhankelijkheid worden op dit moment vrijwel overal in de meer geavanceerde maatschappijwetenschappen gebruikt. (Katherine Hayles, Bruno Latour, David Harvey). Maar waar die dynamiek precies ontstaat, welke materiele en immateriële gevolgen er zijn, hoe het huidige kapitalisme er uit ziet, wordt maar ten dele duidelijk in hun boek.

Ongeveer halverwege hun boek krijgen we daar wat meer zicht op met een verwijzing naar Dani Rodrik’s ‘globaliseringstrilemma’. Economische globalisering, politieke democratie en nationale staat zijn volgens Rodrik niet zonder meer verenigbaar. In zijn opvatting kunnen slechts twee van de drie goed samengaan. Nationale staat en globalisering gaan niet goed samen met democratie.

De EU wordt vaak als voorbeeld gebruikt, economische integratie (die noodzakelijk is voor globalisering) met democratie betekent dat de belangrijkste beslissingen op supranationaal niveau genomen moeten worden. Dat is een mooi pleidooi voor de EU, maar veel te globaal om er ook maar iets zinnigs over te kunnen zeggen. Dat blijft een terugkerend probleem met de ‘mental map’: te weinig specifiek, en te veel één kant op wijzend; die van de ‘great reset’. Bij iedere crisis wordt de EU een stukje sterker, en dat betekent meer invloed voor Brussel. Daar zullen de auteurs geen moeite mee hebben.

Een tussenoplossing

Schwab en Malleret voorzien een soort tussenoplossing, in de komende jaren na de pandemie zal ont-globalisering plaatsvinden, en zal het protectionisme sterker worden. Maar dat is niet wat we nodig hebben volgens de auteurs. Covid vertelt het verhaal van falend globaal bestuur. (Ik vertaal ‘governance’ maar even met ‘bestuur’).

De WHO bijvoorbeeld heeft dan wel steken laten vallen, maar die is volgens de auteurs te veel afhankelijk van de donorlanden. Dit is de richting van hun boek: versterking van internationale instituties, versterking van ‘global governance’. Versterking van de EU. Hechtere samenwerking tussen landen onderling.

De pandemie heeft een van de meest ingrijpende vertragingen in de economie veroorzaakt, meer nog dan de recessie in de jaren dertig. In slechts twee maanden tijd, in maart en april 2020 verloren 36 miljoen Amerikanen hun baan, deze recessie zette de economische groei zo’n tien jaar terug in de tijd.

In april 2020 was de werkeloosheid met 11,2 procent gestegen in vergelijking met februari van dat jaar. Zo’n 80 procent van de economische activiteit vindt plaats in de service industrie in Amerika. Met name deze service industrie wordt het hardst geraakt. Het zijn de kleinere bedrijven die het meest te lijden hebben.

Europa

Een aantal industriëlen in Frankrijk en Engeland voorziet dat mogelijk 75 procent van de zelfstandige restaurants het economisch niet gaan halen, ondanks de steunpakketten. Maar ook de grote bedrijven staan te wankelen, KLM is een voorbeeld, en British Airways heeft aangekondigd dat ze zo’n dertig procent van hun werknemers moeten ontslaan. In Nederland berekende het CPB dat een maand stilstand in de economie resulteert in een verlies van 1,2 procent aan groei, terwijl drie maanden resulteert in 5 procent verlies.

Niet iedereen wordt op dezelfde manier geraakt door het virus. Paradoxaal genoeg waarderen we diegenen het minst die doorwerken in de crisis, en vaak met persoonlijke risico’s: de verpleging, de schoonmakers, de besteldiensten, de mensen in de distributie en voedselindustrie, de verzorgingstehuizen.

In Engeland werkt de zorg voor 60 procent op een nul-uren contract. Vanuit huis werken is er niet bij als je in die sector werkt. Van de Amerikaanse finance- en verzekeringswereld kon ongeveer 75 procent thuis zijn werk doen. In Nederland kregen de ambtenaren een bonus voor hun harde werk.

The great reset

Maar wat is nu die ‘great reset’? De gedwongen pauze in de economie geeft volgens de auteurs de mogelijkheid om na te denken over wat echt van waarde is. Institutionele veranderingen en politieke keuzes kunnen een eerlijker en groenere toekomst geven. Wat wordt hun nieuwe kompas? Dat is een economie die ‘sustainable’ en ‘inclusief’ is. 

Het toverwoord is ESG, ‘environmetal’, ‘social’ en ‘good governance’. Het bbp moet opnieuw gedefinieerd worden, ook onbetaald werk moet opgenomen worden. Werk dat meer ‘vernietigt’ dan opbouwt moet ten laste komen van het bbp.

De auteurs voorzien het einde van het neoliberalisme, want overheidsingrijpen wordt vele malen belangrijker dan het nu is. Wat er ook gebeurt, de staatsinvloed zal in hun perspectief groter worden. En dat zien we ook gebeuren onder de kabinetten van Rutte: meer EU-invloed en meer ESG.

Stakeholder kapitalisme

Shareholder kapitalisme zal meer en meer verdrongen worden, stakeholder kapitalisme wordt de nieuw norm. Dat dit al enige tijd aan de gang is bleek uit mijn vorige bespreking van Vivek Ramaswami. Ramaswami’s boek maakt duidelijk wat dit is; hij ziet het als ideologische zwendel om meer winst te behalen en de consument te binden aan het merk.

Schwab en Malleret gaan in op een verschil van mening over het ‘build back better’, over hoe de tijd na de pandemie er uit zal zien. Een voorbeeld. Michael O’Leary, de CEO van Ryanair, voorziet juist de terugtocht van ESG, terwijl Brian Chesky, de CEO van Airbnb zijn bedrijf wil ombouwen naar een stakeholder bedrijf.

Airbnb maakte bekend dat zij niet langer het belang van de aandeelhouders dienden, maar het stakeholder belang. Chesky was echter vergeten zijn belangrijkste investeerder op het lijstje stakeholders te vermelden; dit bleek de Chinese Communistische Partij van Xi te zijn. Airbnb deelt data van hun klanten met de CCP, en China vraagt steeds meer en gedetailleerder informatie.

We zitten hier niet om Amerikaanse waarden te promoten, is het standpunt van Airbnb. Ze staan voor Black Lives Matter, maar ze werken nauw samen met de Chinese Communistische Partij. Zonder dit ooit te vermelden op Instagram, of waar dan ook.

De bedrijven die het stakeholder-kapitalisme hoog in het vaandel hebben zijn niet per se ‘beter’ dan de rest zo schrijven Schwab en Malleret, ze kunnen het zich niet veroorloven uit de gratie te raken bij het activisme, zowel de sociale activisten als de activistische investeerders. Selectief idealisme dus. Net wanneer het uitkomt.

Opnieuw selectief

Dat komt wel meer voor in het boek. De auteurs breken in een of twee zinnen een lans voor Black Lives Matter, en vertellen erbij dat er honderd zwarte Amerikanen in politiecellen zijn overleden. Dat zijn dan een paar regels in een boek, verder geen context, niets over hoe men eraan toe was toen ze opgepakt werden, geen enkel verder detail. Drugs? Politiegeweld? Over het uitzinnig aantal wapens op straat?

Of het feit dat de politie meer kans loopt om gedood te worden door zwart Amerika dan dat een ongewapende zwarte de kans loopt neergeschoten te worden door de politie. Ik kan het niet anders zien dan een poging om goodwill te kweken, ten koste van een hopeloos gewelddadig en ingewikkeld probleem in de Amerikaanse maatschappij.

Herverdeling van welvaart

Het is niet goed te overzien hoe de ‘great reset’ van Schwab en Malleret gaat verlopen, maar zeker is dat de post-pandemie periode er een zal zijn van ‘massieve herverdeling van welvaart’, van rijk naar arm en van kapitaal naar arbeid.

Ongeveer iedere crisis in de laatste vijf eeuwen heeft een versterking van de staat te weeg gebracht, aldus de auteurs. Dit argument wordt nu naar voren gericht, de overheid moet actief markten aanboren en bedrijven steunen die ‘sustainable’ en inclusief zijn. We verstoren ecosystemen en maken virussen los van hun gastheer, en daarmee worden wij de gastheer aldus de auteurs.

Klimaatverandering en het verstoren van ecosystemen en de vernietiging van de biodiversiteit zullen opnieuw pandemieën veroorzaken. Het is nu tijd om in te grijpen, de gevolgen van de pandemie mogen niet verloren gaan in een terug naar de situatie van voor de pandemie. De Europese Green Deal van de EU is een voorbeeld. Uiteindelijk komt het aan op de wereldleiders en CEO’s. Ons lot ligt in de handen van de ‘enlightend leaders’, een nieuw elan en nieuw leiderschap in de politiek. Waar hebben we dat eerder gehoord?

Een postmodern wereldbeeld als ‘mental map’

Mijn probleem met het boek is niet dat het een nieuw soort links programma presenteert. Veel van wat ze schrijven verdient serieus onderzoek. En dat gebeurt natuurlijk al op grote schaal. Mijn probleem is de maskerade van politiek als wetenschap.

Weinig politieke manifesten hebben een notenapparaat van 172 literatuurverwijzingen. Dit alles wordt gecombineerd met een postmoderne ethiek die mij uiterst dubieus voorkomt. In hun bespreking van de geopolitieke verhoudingen tussen de USA en China wordt een lans gebroken voor China. Ze citeren een tweetal Chinese wetenschappers die hierop ingaan. Op eieren lopend, dat wel.

Je kunt China, en de USA natuurlijk veroordelen voor hun binnenlandse en buitenlandse politiek. Maar, zo schrijven Schwab en Malleret, dat hangt af van je positie, en dat heeft te maken met je cultuur, je achtergrond en je politieke overtuigingen.

Met een dubieuze verwijzing naar de kwantummechanica waar twee verschillende uitkomsten tegelijk waar en onwaar kunnen zijn, worden ‘right’ en ‘wrong’ op de helling gezet. Alles hangt af van ‘perspectief’- een volledig postmodern geworden wereldbeeld, kortom. Gecombineerd met de ‘enlightend leaders’, is dat een dystopisch vooruitzicht.

Klaus Schwab en Thierry Malleret, Covid-19: The Great Reset (World Economic Forum 2020)

Het bericht ‘Nieuw elan’ en ‘nieuw leiderschap’ van Klaus Schwab komt uit kantoren in Brussel en Genève. En uit Beijing. verscheen eerst op Wynia's Week.