Eerste elektronische tolweg moest geld opbrengen, maar kost miljoenen

Door Harald Hameleers*

De eerste elektronische tolweg van ons land blijkt een financieel drama. De zogeheten Blankenburgverbinding (A24), die de A20 met de A15 verbindt in Zuid-Holland, levert veel minder geld op dan de overheid had verwacht. De overheid, die haar burgers wantrouwt, had ten onrechte gerekend op een enorme boetegolf. Het ministerie gaat nu zelfs uit van een verlies van 10 miljoen euro, ontdekten RTL Nieuws en het ANP.

Digitalisering blijft bij de overheid een zorgenkindje

Het idee van elektronische tolheffing (e-tol) is dat automobilisten via een app per rit door de tunnel 1,51 euro aan tol betalen; vrachtverkeer betaalt 9,13 euro. Wie zich niet via een app heeft aangemeld, kan vooraf of uiterlijk drie dagen na het passeren van de tunnel via een website alsnog betalen. Wie niet op tijd betaalt, krijgt een herinnering. Wie ook daar niet op reageert, ontvangt een boete van 35 euro.

In de praktijk is het vaak moeilijk de app, die dankzij een Europese aanbesteding door een Portugese firma wordt gerund, te downloaden. Alhoewel dat nu iets beter gaat dan in het begin. Maar een bijkomend probleem is dat oudere mobiele telefoons de app niet aankunnen.

De Blankenburgverbinding (A24) is de eerste weg in Nederland waarop digitaal tol wordt geheven. De nieuwe toltunnel op de A24 bij Rotterdam leverde de overheid in het eerste jaar 25 miljoen euro op aan tolgeld en boetes. Maar de kosten waren dit jaar met 35 miljoen euro veel hoger. Per saldo dus een verlies van 10 miljoen euro. Het betekent dat alle inkomsten van mensen die het afgelopen jaar tol betaalden opgingen aan kosten voor administratie en exploitatie van de weg.

Vooral de opbrengsten vallen zwaar tegen. Er reden veel minder voertuigen door de tunnel en er werden veel minder boetes uitgedeeld dan verwacht. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat had namelijk over 2025 verwacht bijna 50 miljoen euro meer op te halen aan tolgeld en boetes van mensen die vergeten zijn te betalen. De tolweg dreigt hierdoor een financieel fiasco te worden.

Diep in de rode cijfers

In de praktijk is de elektronische tolheffing tot een boetemachine gemaakt door de overheid. Het ministerie had erop gerekend dat de helft van alle inkomsten zouden komen uit in totaal 1,2 miljoen boetes. Omgerekend zijn dat er ruim 3000 per dag. Hoewel er enkele honderdduizenden boetes werden uitgeschreven, zijn dat er veel minder dan verwacht. En dus eindigt het eerste jaar aan elektronische tolheffing diep in de rode cijfers.

Het idee was dat de tunnel na 25 jaar afbetaald zou zijn, zodat iedereen er tolvrij doorheen kan rijden. Door de tegenvallende resultaten na een jaar is het totale af te lossen bedrag van 405 miljoen euro niet afgenomen, maar juist met 10 miljoen euro toegenomen. Het verkeer zal enorm moeten toenemen om de opbrengsten te verhogen.

Overheid die zijn burgers wantrouwt

Het ministerie ging ervan uit dat in het eerste jaar maar liefst 1,2 miljoen chauffeurs op de bon geslingerd zouden worden. Een extreem aantal, volgens experts. ‘Het roept de vraag op of er een systeem ontwikkeld had kunnen worden dat minstens even goed voldoet, maar waarmee minder mensen de fout in zouden gaan’, stellen experts in het wegvervoer. Lector schuld en incasso aan de Hogeschool Utrecht, Rosanne Oomkens, is zeer kritisch en vraagt zich af of wel alles op alles wordt gezet om boetes te voorkomen. ‘Er kan een perverse prikkel van uitgaan. Wanneer de begroting voor zo’n groot deel “rekent” op inkomsten uit boetes is er minder aan gelegen om te zorgen dat onnodige kostenoploop voor de burger wordt beperkt. Terwijl dat wel iets is wat de overheid zegt na te streven.’

Geen boete voor buitenlandse kentekens

Een groep van ongeveer 300.000 chauffeurs had eind september 2025 nog helemaal niet betaald voor het passeren van de tolweg. Ruim 40 procent van de niet-betalers reed met een buitenlands kenteken. Zij kregen geen herinneringsbrieven en ook geen boetes, omdat Nederland geen overeenkomst heeft met de landen waar deze mensen vandaan komen, waardoor adressen vaak niet te achterhalen zijn.

De vorige minister van Infrastructuur en Waterstaat, Robert Tieman (BBB), zei in een reactie blij te zijn dat het aantal boetes veel lager is dan verwacht. ‘We willen tol heffen en geen boetes opleggen. Deze gelden enkel als stok achter de deur.’

De minister zei toen zelfs te streven naar nul boetes. Opvallend, want juist het tekort aan boete-inkomsten zorgt voor rode cijfers. Voor de komende jaren rekent het ministerie nog steeds op tientallen miljoenen euro’s per jaar aan inkomsten uit boetes en betalingsherinneringen.

Volgens diverse deskundigen wordt het niet eenvoudig om kosten en inkomsten voor de tolweg weer in de juiste balans te krijgen. Het ministerie zou de tarieven kunnen verhogen. Maar dan wordt omrijden ook aantrekkelijker. En het is politiek-maatschappelijk moeilijk te verkopen dat mensen vanwege de hoogte van de tol bij de tunnel, die is aangelegd om overige wegen te ontlasten, toch weer van de ‘oude’ route gebruik gaan maken.

Nog even wennen

Volgens het ministerie van Infrastructuur zijn er op dit moment geen plannen om de tarieven substantieel te verhogen. Een woordvoerder zegt dat weggebruikers nog ‘even moeten wennen’ aan de A24. ‘Zowel het vinden van de weg als het gebruik van e-tol.’ De problemen met de Portugese app vond hij ‘verwaarloosbaar’. Het gebruik van de weg neemt vanaf de opening geleidelijk toe en volgens hem ‘wordt verwacht dat het gebruik nog verder toeneemt’. Het ministerie verwacht daardoor de komende jaren meer tolinkomsten. Hoewel experts er grote vraagtekens bij zetten is het volgens het ministerie nog altijd een ‘realistisch streven’ dat de hele tunnel in 25 jaar is afbetaald met tolinkomsten.

*Harald Hameleers is journalist.

Wynia’s Week brengt broodnodige, onafhankelijke berichtgeving: drie keer per week, 156 keer per jaar, met artikelen en columns, video’s en podcasts. Onze donateurs maken dat mogelijk. Doet u (weer) mee? Hartelijk dank!