David Lammy kwam als minister van Buitenlandse Zaken meteen met een groots idee: ‘progressief realisme’. Hij zou de wereld nemen zoals die is, zei hij, niet zoals hij hoopt dat die zal zijn. Dus niet meer met tegenzin naar gesprekken met Arabische regimes; geen paternalisme jegens Afrika. In plaats daarvan wilde hij banden aangaan met mensen die hij in een vorig leven zou hebben veroordeeld — en hij mikte op meer deals met iedereen, groot en klein.

Handelsakkoorden waren er al snel in overvloed, van India tot de Verenigde Staten, al zullen die weinig veranderen aan de kosten van levensonderhoud of de economie. Maar wat wél een verschil zou maken — een wereld van verschil zelfs — is een nieuw akkoord over asiel en immigratie. Daar spitst het debat in Europa zich nu in rap tempo op toe, op een manier die tot voor kort ondenkbaar was.

Aanval op instanties en wetten

Jarenlang is er gemord over het Europees Hof voor de Rechten van de  Mens, dat met zijn uitspraken het uitzetten van immigranten tegenwerkt. Nu is er openlijk opstand. Negen Europese regeringen, onder aanvoering van Denemarken en Italië, hebben deze week een gezamenlijke brief doen uitgaan, waarin ze het Hof ervan beschuldigen ‘de verkeerde mensen’ te beschermen. Mette Frederiksen, de Deense premier, stond in Rome naast Giorgia Meloni: links en rechts verenigd in verzet tegen Straatsburg.

‘We hebben niet veel tijd,’ zei Frederiksen. ‘Mensen hebben het gevoel dat de situatie uit de hand loopt.’ Dat is het nieuwe streven van ‘progressief realisme’: niet alleen het asielbeleid hervormen, maar ook de supranationale instellingen aanvallen die daarbij dwarsliggen. En de wetten. Vooral het Vluchtelingenverdrag van Genève uit 1951, dat bedoeld was om te voorkomen dat mensen ooit nog zomaar zouden worden teruggestuurd, zoals met de Joodse vluchtelingen was gebeurd in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. Het principe van dat Vluchtelingenverdrag is de basis van het hele systeem: iedereen met een gegronde vrees voor vervolging moet worden toegelaten.

De sociaaldemocraten in Denemarken kwamen als eerste met een koerswijziging. Zes jaar geleden hebben zij het principe geïntroduceerd dat alle asiel tijdelijk is. Ze overlegden al met Rwanda over deportaties voordat Boris Johnson dat deed. Daarop volgden nog hardere maatregelen. Migranten met een uitkering moeten binnen een paar jaar 37 uur per week werken om hun rechten te behouden. Dit ‘tough love’-progressief realisme blijkt populair. Frederiksen, een voormalig vakbondsleider, heeft de populisten verslagen en twee verkiezingen op rij gewonnen; een derde overwinning wordt volgend jaar verwacht.

De Zweden, die hun portie wel gehad hebben, zijn nu zo streng bij nieuwe asielaanvragen (en beter in het uitzetten van afgewezen aanvragers) dat ze onlangs als eerste land in Europa de netto immigratie naar nul wisten te krijgen. Hun volgende stap is £45.000 aanbieden aan gezinnen die bereid zijn hun Zweeds paspoort in te leveren en Europa te verlaten. In het VK wordt ‘repatriëring’ gezien als een extreemrechts fantasiebeeld. In het socialistische Zweden (dat ooit de ouders van mijn vrouw als vluchtelingen verwelkomde) helpt ‘remigratie’ het sociaal contract beschermen. Als migranten niet kunnen integreren, waarom zouden we ze dan niet betalen om te vertrekken?

Regels stammen uit pre-globaliseringstijdperk

Italië heeft een regeling getroffen waarbij het elke maand 3.000 asielzoekers naar Albanië wil sturen. Activisten hebben daar succesvol tegen geprocedeerd, waardoor tot nu toe maar 125 asielzoekers daadwerkelijk in Albanië zijn beland, maar het debat zette het democratische dilemma in de schijnwerpers: wie beslist? Als kiezers Giorgia Meloni kiezen om migratie op een bepaalde manier aan te pakken, waarom zouden rechters haar dan kunnen dwarsbomen?

De centrum-rechtse Europese Volkspartij, de grootste fractie in het Europees Parlement, vindt het tijd om te praten over ‘aanpassing van het Vluchtelingenverdrag aan de huidige wereld’. De Oostenrijkse minister van Europese Zaken zegt dat de huidige regels stammen uit ‘een pre-globaliseringstijdperk’, toen massale migratiebewegingen nog ondenkbaar waren. Daar wringt de schoen: het systeem werkte best toen er wereldwijd zo’n twee miljoen vluchtelingen waren. Nu, met meer dan 30 miljoen, kraakt het in zijn voegen.

Schrijnende situatie in Duitsland

Miljoenen mensen pakken hun biezen, niet omdat er meer oorlog of armoede is, maar omdat meer mensen zich de reis kunnen veroorloven. Zolang het Westen een systeem hanteert waarbij iedereen die voet aan wal zet, mag blijven (de meesten blijven, zelfs als hun beroep wordt afgewezen), zullen steeds meer mensen die fatale fuik ingetrokken worden. Mensensmokkel is uitgegroeid tot het nieuwe grote kwaad op aarde – en dat kan alleen doordat modernisering van het asielrecht wordt tegengehouden.

Dat alles heeft nu in Duitsland tot een schrijnende situatie geleid. Het aantal geweldsmisdrijven heeft het hoogste niveau in 17 jaar bereikt. De politie schat dat buitenlanders 42 procent van alle verdachten uitmaken. Angst voor migratiechaos was een belangrijk thema bij de recente verkiezingen. Alle partijen, zelfs de sociaaldemocraten, beloofden strengere maatregelen. De nieuw verkozen regering toonde zich in de campagne bereid asielzoekers aan de grens terug te sturen.

Hans-Eckhard Sommer, hoofd van de Duitse migratiedienst, ging nog een stap verder in het debat: hij vroeg zich af of immigratieregels echt iedereen moeten toelaten die aan bepaalde criteria voldoet, of dat het tijd is voor een nieuw quotasysteem. Hij stelde drie principes voor: een morele plicht om mensen in nood te helpen; een plicht om schaarse middelen verstandig te gebruiken; en — het meest controversieel — de noodzaak om ‘het voortbestaan van onze democratische rechtsstaat niet in gevaar te brengen’.

Als hervormingen worden tegengehouden door verouderde verdragen, zei hij, ‘verliest de democratie het draagvlak van haar burgers’ — vooral als die zien dat de blokkade leidt tot criminaliteit, islamistisch terrorisme en het faillissement van de verzorgingsstaat. Als de publieke opinie niet wordt gehoord, drijft dat kiezers naar de extremistische hoek.

Morele zuiverheid is verworden tot hypocrisie

Het was een explosieve uitspraak van Sommer, en velen eisen zijn ontslag. Maar hij is niet ontslagen, zelfs niet terechtgewezen door de Duitse ministers. Hij zei immers wat veel Europeanen denken. De morele zuiverheid van 1951 is verworden tot hypocrisie. Het vroegere plichtsbesef kan niet met 20^ste-eeuwse instrumenten worden nageleefd. En dat er almaar geen nieuwe regels komen, ondermijnt het vertrouwen in het probleemoplossend vermogen van de democratie.

Niets weerhoudt de Britse premier Keir Starmer ervan om soortgelijke punten aan de orde te stellen. Hij is immers jurist in een wereld die een nieuw juridisch kader voor vluchtelingen nodig heeft. Behoedzaam is hij op zoek naar opvangcentra in Albanese stijl (misschien in Kosovo), maar er ontbreekt iets: een bredere visie. De premier zou een eerlijke discussie op gang kunnen brengen over hoe een progressief immigratiebeleid eruit zou moeten zien. Hoe we onze plichten ten opzichte van de armste bevolkingsgroepen op aarde kunnen invullen, terwijl we de sociale cohesie thuis beschermen.

Starmer is op een aantal punten in het voordeel. Zijn regering heeft volledige controle over het grensbeleid en is een van de ruimhartigste sponsoren van vluchtelingenkampen in het buitenland. Hij heeft de middelen om de netto immigratie een jaar lang op nul te houden, door visumverlenging veel moeilijker te maken en zo een deel van de zogenaamde ‘Borisgolf’ af te vlakken.

Door het lage geboortecijfer in het VK zal er altijd een gezonde instroom nodig blijven, maar we kunnen wel zelf aan de knoppen zitten. We zien aan de Denen dat ‘tough-love’ centrumlinkse regeringen best lang aan de macht kunnen blijven.

Herschrijf de asielregels

Lammy benoemt het goed. Maar om van ‘progressief realisme’ meer te maken dan een soundbite, zou Starmer moeten zeggen wat iedereen weet: de oude asielregels moeten worden herschreven. ‘Wat vroeger juist was, hoeft dat morgen niet te zijn,’ schreven de Europese leiders in hun gezamenlijke brief. Zo is het. Als Europa het sociaal contract ten aanzien van asiel wil gaan herschrijven, heeft Starmer geen reden om te zwijgen — en alle reden om het voortouw te nemen.

*Fraser Nelson is columnist van The Times.

Deze column verscheen op vrijdag 23 mei in The Times.
Vertaling: Willy Hemelrijk

Wynia’s Week verschijnt drie keer per week, 156 keer per jaar, met even onafhankelijke als broodnodige artikelen en columns, video’s en podcasts. U maakt dat samen met de andere donateurs mogelijk. Doet u weer mee? Kijk HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Verouderd Vluchtelingenverdrag leidt tot criminaliteit, islamistisch terrorisme en het failliet van de verzorgingsstaat verscheen eerst op Wynia's Week.

Niet dat die landen zich veel aantrokken van de acties van Amnesty. Dictators kan het vaak niets schelen wat anderen van hen vinden. Zij zijn namelijk schaamteloos. Maar wie weet, zou een actie van Amnesty soms toch enig effect kunnen hebben.

Een brief over Polen en Hongarije

Maar toen, een kleine zes jaar geleden, ontving ik van Amnesty een boekje plus brief over een actie tegen de autoriteiten in Polen en Hongarije. Het ging over de aantasting van de onafhankelijke rechtspraak, maar ook over het vluchtelingenbeleid in die landen. Het beleid van Polen en Hongarije zou in strijd zijn met het door de lidstaten onderling afgesproken Europese asielbeleid. Toen gingen bij mij alarmbellen af. ‘Europees asielbeleid’, wat is dat?

Dat beleid bestaat voornamelijk op papier. Er is geen land dat zich eraan houdt. Iedere lidstaat heeft daar zo zijn eigen redenen voor. Duitsland ging in 2015 op eigen houtje de criteria voor asiel veel liberaler interpreteren dan ooit in de EU was afgesproken. Dit beleid had als (hopelijk onbedoeld) gevolg dat Europa overspoeld werd met vluchtelingen.

Als reactie daar weer op gingen andere landen de grenzen juist sluiten, waaronder Polen en Hongarije. Dat zijn niet de meest welvarende landen van de EU en we weten natuurlijk ook dat immigratie van vluchtelingen tot aanzienlijke economische kosten kan leiden. Maar wat Amnesty kennelijk niet wilde of kon inzien, was dat iedere EU-lidstaat zelf kan bepalen wie wel en wie niet asiel krijgt.

Zeker, in de EU is het asielbeleid in beginsel centraal vastgelegd. Er ontbreken in dat beleid echter eenduidige toelatingscriteria. Individuele landen kunnen daarom zelf bepalen hoe streng of hoe soepel zij zijn bij het toekennen van asiel. Het percentage asieltoekenningen verschilt dan ook sterk. Er zijn minder ‘genereuze’ landen, zoals Frankrijk en Hongarije, en er zijn meer ‘genereuze’ landen, zoals Nederland en Noorwegen.

Dit soort nuances ontbraken zes jaar geleden in het boekje en de brief van Amnesty. Had de directeur van Amnesty in Nederland niet even kunnen nadenken alvorens zulke stellige uitspraken over het vluchtelingenbeleid in Polen en Hongarije te doen? Het was in ieder geval tijd mijn donateurschap op te zeggen.

Nepvluchtelingen uitzetten lukt meestal niet

Er komt nog iets bij dat Amnesty kennelijk over het hoofd zag en ziet. Uit statistieken die de Europese Commissie geregeld publiceert, blijkt dat ongeveer 50 procent van de vluchtelingen geen geldig asielmotief heeft. Het is echter ook bekend dat asielzoekers die geen recht op asiel hebben en het ook niet krijgen, moeilijk uitgezet kunnen worden. Met deze asielzoekers kan ik nauwelijks enige empathie voelen.

Het is daarom aan te bevelen de asielprocedure niet in de landen van de EU uit te voeren, maar ergens daarbuiten. Dan weten we zeker dat degenen die asiel krijgen, het ook echt verdienen. Mochten de afgewezen asielzoekers dan alsnog een poging wagen naar de EU te komen in wrakke bootjes, dan is er een duidelijk motief om deze mensen terug te sturen. Een pushback van mensen die kennelijk illegaal naar de EU komen, kan met geen enkel (internationaal) recht in strijd zijn. Voort illegalen hoef je in de EU de deur niet open te zetten.

Natuurlijk kan het ook zijn dat mensen die wel een geldig asielmotief hebben, toch in de EU asiel proberen te krijgen. Maar als de afspraak is dat de asielprocedure buiten de EU wordt uitgevoerd, dan zullen ook zij weggestuurd moeten worden.

Het voorgaande is dus zo ongeveer het idee van de  Turkijedeal, en inmiddels ook de Libië- en de Egypte-deal. Het is mij overigens duidelijk dat dergelijke deals niet ideaal zijn. Zo geeft het die landen een chantagemiddel in handen. Als de EU bijvoorbeeld niet precies doet wat Turkije wil, dan laat president Recep Tayyip Erdoğan tegen de afspraken in asielzoekers passeren.

So far, so good. Maar dan komt Amnesty op de proppen met het verhaal dat de Turkijedeal in strijd is met het Vluchtelingenverdrag. Dat verdrag zegt dat vluchtelingen niet teruggestuurd mogen worden naar een onveilig land. Maar als vluchtelingen vanuit Turkije naar Griekenland proberen te reizen, moet Turkije ze terugnemen. En dat land is nog steeds een democratie, hoewel we mogen hopen dat Erdoğan eens weggestemd zal worden.

Dus wat is het probleem? Het probleem is – volgens Amnesty – dat Turkije helemaal geen veilig land is. Vluchtelingen hebben in Turkije geen toekomstperspectief en de leefomstandigheden zijn er slecht. Soms stuurt Turkije vluchtelingen terug naar gevaarlijke landen als Syrië. Samen met Stichting Bootvluchteling en Defence for Children klaagt Amnesty daarom de Nederlandse staat aan over de Turkijedeal. Zij stappen naar de rechter omdat zij willen dat Nederland verantwoordelijk wordt gehouden voor de mensonterende omstandigheden op de Griekse eilanden die volgden na de deal.

Heimwee naar het Amnesty van vroeger

Als ik dit lees, krijg ik heimwee naar vroeger, toen Amnesty zich beperkte tot kaartenacties om gevangen genomen critici van dictators te steunen. Ook zou ik willen dat iemand Amnesty gaat aanklagen, omdat als Amnesty gelijk zou krijgen van de rechter, er een gerede kans is dat de EU en Nederland in het bijzonder zal worden overspoeld met legale, maar vooral ook illegale immigranten. Dat zal leiden tot overbevolking, nog meer woningnood, nog meer CO2-uitstoot, nog meer krapte in de zorg, nog meer verlies van groen.

Kortom, de aanklacht van Amnesty kan indirect leiden tot een schending van de mensenrechten van alle Nederlanders. Dat is zeker een bezoekje aan de rechter waard.

Harrie Verbon was hoogleraar openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg. Zijn artikelen verschijnen regelmatig in Wynia’s Week.

De donateurs vormen het fundament van Wynia’s Week. U maakt het als donateur mogelijk dat ons online magazine 104 keer per jaar verschijnt. Doneren kan op verschillende manieren, kijk HIER. Alvast hartelijk dank!  

Het bericht Amnesty wil via de rechter ons asielbeleid nog verder versoepelen. Eigenlijk zouden we Amnesty daarvoor moeten aanklagen verscheen eerst op Wynia's Week.

Welke hedendaagse volgeling van Joseph Goebbels heeft als eerste bedacht, dat joden beschuldigen van genocide de ultieme verkrachting van historische feiten zou zijn, en daarom het perfecte propagandawapen? Want dat is een van de diabolische wetten van de propaganda: lieg zo groot mogelijk. Hoe schaamtelozer de leugen, mits consequent en met negeren van alle feitelijke tegenwerpingen herhaald, hoe groter de kans dat mensen dit werkelijk gaan geloven. Donald Trump is er groot mee geworden.   

Normale mensen begrijpen kleine leugens, omdat ze daar in hun dagelijks leven mee te maken krijgen en zijn er daarom weerbaar tegen. Tegen leugens van deze omvang hebben veel redelijke mensen geen immuunsysteem. Zonder enig kritisch vermogen kopiëren deze nuttige idioten van Hamas de hashtag ‘genocide’, en liken en delen berichten van die strekking op sociale media. 

Ondanks ‘genocide’ groeit de Palestijnse bevolking als kool  

De kreet ‘genocide!’  ging ook al rond bij de vorige Gaza-oorlog, in 2014. In juli 2014 bombardeerde het Israëlische leger (de IDF) anderhalve week lang Hamas-installaties en -gebouwen, waarna een grondoffensief van twee weken volgde. De beelden van instortende gebouwen, dode baby’s, huilende vrouwen en wraak schreeuwende mannen waren identiek aan die van nu. 

In anderhalve maand vielen volgens de Verenigde Naties 2100 doden, onder wie 1500 burgers. Volgens de IDF waren het 1600 doden, waarvan 1200 Hamas-strijders. Ongeacht welke bron je hier wilt geloven: dat is op geen stukken na genocide. Om daarvan te kunnen spreken, is toch wel een minimumeis dat de bevolkingsgroep op wie de genocide gepleegd wordt in omvang afneemt, zou je zeggen. Terwijl die bevolking sinds de verovering van Gaza door Israël continu is gegroeid als kool, van circa 300.000 in 1967 tot 2,1 miljoen nu.   

Hoe cynisch het ook klinkt: zelfs op het hoogtepunt van die Gaza-oorlog brachten de vijandelijkheden de bevolkingsgroei niet tot staan. Die bevolking nam namelijk in 2014 met ruim vierduizend mensen per maand toe, dus in juli nog altijd met minstens tweeduizend personen. Het is moeilijk te geloven, maar zelfs midden in die oorlog werden nog ruimschoots meer baby’s geboren in Gaza dan er mensen sneuvelden.  

Te vrezen valt, dat deze oorlog meer burgerslachtoffers zal maken dan de Gaza-oorlog in 2014. Toen was Israël namelijk niet uit op het vernietigen van Hamas, en dit keer wel. Misschien dat op het hoogtepunt van de strijd de bevolking zelfs een paar weken lang zal afnemen – die cynische rekensom zal ik hier niet overdoen. Maar genocide, volgens enige redelijke definitie van die term, wordt het zeker niet.  

Er is nog een term die in de context van de Palestijnse kwestie schaamteloos misbruikt wordt, maar die zelfs officiële status heeft, namelijk de term ‘vluchteling’. Palestijnen, zo is het verhaal, zijn in 1948, na het uitroepen van de staat Israël, massaal uit Israël verdreven en wonen sindsdien nog altijd in vluchtelingenkampen in de omringende landen, waaronder Gaza.  

Het wonderlijke is, dat er nog elk jaar grote aantallen vluchtelingen bijkomen, hoewel er niemand meer uit Israël vlucht. Zie de grafiek hieronder: het aantal vluchtelingen is sinds 1950 toegenomen van 1 miljoen naar bijna 5 miljoen, en het groeit nog steeds.  

By Elikrieg – Own work, CC BY-SA 3.0 https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=15311885 

Erfelijk vluchtelingschap 

Dat komt omdat Palestijnen een in de wereld uniek privilege genieten: erfelijk vluchtelingschap. Alle nakomelingen van degenen die in 1948 gevlucht zijn (de zogeheten Nakba), kunnen zich ook laten registreren als vluchteling. Je kunt zelfs door adoptie vluchteling worden. Dat erfelijk vluchtelingschap houdt nooit op: het zet zich van kinderen op kleinkinderen op achterkleinkinderen voort.  

Een blik op de bevolkingspiramide van de Palestijnse gebieden leert, dat minder dan één procent van de bevolking 75 jaar of ouder is, en zo oud moet je minstens zijn om een originele Nakba-vluchteling uit 1948 te zijn, al heb je daar dan, als baby zijnde, geen herinnering aan. Na de zesdaagse oorlog in 1967 zijn er ook Palestijnen gevlucht uit de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever en Gaza, maar dat is een kleinere groep. Die moeten minstens 56 jaar oud zijn, en zelfs dat is minder dan tien procent van de bevolking. 

Kortom: zeker 95 procent van de Palestijnse vluchtelingen heeft nooit in Israël gewoond en is niet gevlucht. Sterker nog: meer dan de helft van de Palestijnse vluchtelingen heeft ook ouders die nooit in Israël hebben gewoond hebben en niet zijn gevlucht.  

Maar als erkend vluchteling staat er wel een aparte VN-organisatie voor je klaar, UNRWA, met een budget van 1,2 miljard dollar per jaar en dertigduizend mensen in dienst, om gratis onderwijs, gratis gezondheidszorg en nog allerlei andere vormen van hulp te verzorgen. En gezien de onstuimige bevolkingsaanwas, zal het benodigde budget blijven stijgen.  

De UNRWA is kort na 1948 opgericht als een tijdelijke organisatie, met een mandaat van drie jaar, om de humanitaire crisis van de Palestijnen op te lossen. Sindsdien was het met drie jaar verlengen van het UNRWA mandaat elke keer een hamerstuk; het meest recent in juni van dit jaar, voor de vijfentwintigste keer.          

Het erfelijk vluchtelingschap heeft een uiterst kwalijke consequentie: het pseudo-legitimeert ‘het recht op terugkeer’. Palestijnse jongeren van zestien, zeventien jaar eisen, desnoods met geweld, het land op waarvan hun grootouders of overgrootouders vijfenzeventig jaar geleden gevlucht zijn. Dat land hebben zij, en veelal ook hun ouders, nooit gezien. Het was toen bijvoorbeeld een armetierige akker of een olijfboomgaard, maar is nu een winkelcentrum of de startbaan van het vliegveld van Tel Aviv. Maar ze blijven eisen dat Israël dat stuk land aan hun familie teruggeeft.      

Het ‘recht op terugkeer’ is een dolzinnige eis 

Stel je even voor dat andere bevolkingsgroepen die generaties geleden gevlucht zijn, er dezelfde mentaliteit op na zouden houden. Voorbeelden genoeg: in 1923 werden ruim een miljoen Grieken met geweld, of de dreiging daarvan, uit Turkije gesmeten, terug naar hun vermeende thuisland. Wonen de naar schatting vijf miljoen afstammelingen van die Grieken nu nog in vluchtelingenkampen rond Athene en plegen ze terroristische aanslagen in Turkije? 

De grootste etnische zuivering uit de geschiedenis vond plaats na de dekolonisatie van Brits-Indië en de splitsing in India en Pakistan in 1947. Toen werden tientallen miljoenen moslims en hindoes in tegengestelde richting de nieuwe grens over gejaagd. Met al hun afstammelingen erbij, gaat het inmiddels over misschien wel honderd miljoen mensen. Zullen we die ook allemaal de erfelijke vluchtelingenstatus en het recht op terugkeer geven? Want met historische rechtvaardigheid valt niet te marchanderen, toch?        

Het recht op terugkeer na al die jaren is een dolzinnige eis, louter bedoeld om elke geweldloze oplossing onmogelijk te maken. Historici zeggen graag dat wie zijn geschiedenis niet kent, gedoemd is deze te herhalen. In het Midden-Oosten is het eerder omgekeerd: daar zouden alle partijen gebaat zijn bij totaal historisch geheugenverlies.   

Wetenschapsjournalist Arnout Jaspers is schrijver van de bestseller ‘De Stikstoffuik’. Zijn columns verschijnen iedere zaterdag in Wynia’s Week. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving, die vrij beschikbaar is voor iedereen. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Wat nou ‘genocide’ en hoezo ‘vluchtelingen’? Over Palestijnen wordt schaamteloos gelogen verscheen eerst op Wynia's Week.

Maar steeds weer waren er hoogleraren die de grootscheepse migratie naar Nederland toejuichten. In een korte serie portretteert Hans Werdmölder enkelen van hen. In de vorige afleveringen stonden socioloog Han Entzinger en jurist Thomas Spijkerboer centraal. In deze derde aflevering: historicus Leo Lucassen, voor wie immigratie altijd probleemloos en profijtelijk is.

Er zijn maar weinig actualiteitenprogramma’s waar de 64-jarige Leo Lucassen‚ historicus en migratiespecialist‚ níet aanschoof. In de afgelopen twintig jaar konden we meer dan eens kennisnemen van zijn geruststellende analyses en opinies.

Steevast luidt zijn boodschap: migratie naar West-Europa is van alle tijden, is niet tegen te houden en is in ons aller voordeel. Het beeld dat we worden overspoeld en geïslamiseerd door horden migranten die niet integreren is niet juist. Het gaat best goed met de integratie van migranten en vluchtelingen. Roepen dat we de poort moeten sluiten heeft consequenties. Het gaat ten koste van onze welvaart. Er is geen asielcrisis, maar een opvangcrisis.

In een recent interview (Limburgs Dagblad, 22 mei 2023) zegt hij: ‘Ik ben me meer zorgen gaan maken over het maatschappelijke debat. Er komt wel erg veel onzin voorbij. Op televisie wordt zelfs openlijk gesproken over “omvolking”. Dat is gewoon puur racisme.’ Lucassen is als historicus gewend om naar het verleden te kijken, voor de effecten van migratie op langere termijn toont hij weinig belangstelling.

Lucassen pleziert graag de spraakmakende gemeente

De meeste onderzoekers op het terrein van minderheden, ook al zijn ze kritisch en rechtschapen, beweren liever geen dingen die de spraakmakende gemeente niet aanstaan, zo stelde de socioloog en Amerikanist A.N.J. den Hollander (1906-1976) reeds vast. Dat geldt zeker voor de historicus Leo Lucassen.

Lucassen is directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) in Amsterdam en hoogleraar arbeids- en migratiegeschiedenis aan de Universiteit Leiden. Hij promoveerde cum laude op een proefschrift over zigeuners. Samen met zijn oudere broer Jan schreef hij in 2021 op verzoek van het hoofdstedelijke gemeentebestuur het boek Migratie als DNA van Amsterdam, 1550-2021. De stad had behoefte aan een positief verhaal – en dat kwam er. Leo en Jan Lucassen worden niet voor niets ‘de immigratie-optimisten’ genoemd.

Sinds een jaar of tien wordt Leo Lucassen zowel in Nederland als in België als een autoriteit gezien. In NRC Handelsblad (28 december 2015) somde hij, hiertoe uitgenodigd door NRC-redacteur Sjoerd de Jong, een ‘zevental eenvoudige en geruststellende weetjes’ op die premier Rutte zou kunnen aanwenden om de angst van burgers voor het grote aantal asielzoekers en vluchtelingen weg te nemen.

Kort samengevat: het is onwaar dat er nog nooit zoveel asielzoekers zijn geweest. Moslims bedreigen niet onze waarden. Slecht één op de vier asielzoekers is afkomstig uit de Balkanregio. Migranten zijn mensen en geen lemmingen. Voor zover mensen primair komen om geld te verdienen, doen ze dat omdat er in bepaalde sectoren vraag is naar arbeid. Het is niet zo dat de asielzoekerscentra een bedreiging vormen voor de omwonenden, om nog maar te zwijgen over de door de PVV voorspelde verkrachtingen. Het verbinden van asielzoekers met terrorisme is niet juist. Het probleem van huizen en banen voor vluchtelingen is gemakkelijk op te lossen door meer sociale huurwoningen te bouwen.  Over illegalen geen woord.

Lucassens geruststellende analyse verleidde mij tot een reactie. In mijn ‘Zeven weetjes voor naïeve optimisten’ (NRC Handelsblad, 6 januari 2016) vroeg ik aandacht voor de feiten op langere termijn.

‘Er wonen in Nederland’, schreef ik, ‘ruim twee miljoen allochtonen met een niet-westerse achtergrond. Migranten hebben de neiging zich te vestigen in de stedelijke gebieden, in buurten met een reeds bestaande gemeenschap. Een dergelijk vestigingspatroon leidt tot etnisch geïsoleerde gemeenschappen, die zich niet of weinig identificeren met delen van de ontvangende samenleving. Herkomst, religie, alsmede sociale en culturele afstand met de ontvangende samenleving, spelen een niet te onderschatten rol in het proces van integratie en segregatie.’

Voortdurend worden de voordelen van migratie bejubeld

In mijn repliek wees ik ook op het feit dat de hoge criminaliteit, de overlast op straat en het gewelddadige fundamentalisme allemaal uit dezelfde bron komen. Die bron is de diepgewortelde behoefte aan ‘erkenning’ en gerichtheid op de eigen groep. In de woorden van schrijver Hafid Bouazza (NRC Handelsblad, 8 september 2015): ‘Neem ze op en je krijgt die Arabische mentaliteit erbij.’

Lucassen wijst er graag op dat het bovengemiddelde aandeel van asielmigranten in de criminaliteitsstatistieken wegvalt als ze worden gecorrigeerd voor de oververtegenwoordiging van jonge alleenstaande mannen onder asielzoekers. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) gaat mee in zijn geruststellende boodschap, maar die kan nog steeds niet verklaren waarom zoveel meer jonge Marokkanen betrokken zijn bij de misdaad. ‘Ook zijn vele asielzoekers duurzaam afhankelijk van een bijstandsuitkering’, constateert de WRR.

Voortdurend bejubelt Lucassen de voordelen van migratie, noemt hij migratie onafwendbaar en hekelt hij het opvangbeleid van asielzoekers. Luisteren naar de kiezer vindt hij geen goed idee, want dat levert alleen maar stemmen op voor ‘extreem-rechts’. De PVV is in zijn ogen een stigmatiserende partij, die steeds de boodschap verkondigt dat moslims niet deugen. ‘Dat is te vergelijken met het antisemitisme van de jaren dertig.’

Angela Merkel als voorbeeld

De voormalige Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft volgens Lucassen laten zien dat het aanmoedigen van migratie geen politieke zelfmoord hoeft te betekenen. Wir schaffen das, meent hij, is veel beter dan het overnemen van het ‘negatieve, ronduit giftige frame van de rechts-populisten’. Alsof Lucassen zelf niet een giftig links-populistisch frame hanteert.

Lucassen is ook selectief als het gaat over het draagvlak voor de komst van asielzoekers. In het Vlaamse dagblad De Morgen (13 februari 2023) verkondigde hij: ‘De peilingen vertonen door de jaren heen een vrij constante meerderheid van 60 tot 70 procent van de bevolking die het vluchtelingenverdrag in stand wil houden. In Nederland is dat in ieder geval zo, al twintig jaar.’

Dat is opmerkelijk, want uit opinie-onderzoek blijkt juist dat driekwart van de Nederlandse bevolking vindt dat de instroom van asielzoekers beperkt moet blijven, terwijl vooral praktisch geschoolden van mening zijn dat de toestroom volledig moet worden gestopt.  Dit viel al in 2000 te lezen in het rapport Allochtonen in Nederland.

Een onderzoek van Ipsos liet in juni 2023 zien dat bijna twee derde van de Nederlanders (62 procent) voorstander is van een strenger asielbeleid om asielzoekers te ontmoedigen naar Nederland te komen. Ook vindt twee derde (66 procent) dat de Europese Unie strengere regels moet maken voor migranten, zodat zij niet meer de oversteek maken op migrantenboten naar Europa.

Het is goed om die peilingen wat beter te bekijken. Dan kan de conclusie worden getrokken dat het draagvlak voor Oekraïense vluchtelingen groot is, maar bij de categorie Afrikanen en Noord-Afrikanen stukken minder. Voordat we hierin een racistisch element zien, is het goed te weten dat de sociale en culturele afstand tussen migranten en de ontvangende bevolking ook een grote rol speelt bij het draagvlak.

Maar zo’n terzijde is aan Lucassen niet besteed. In zijn ogen is het racistisch te verwachten dat asielzoekers uit Afrika en het Midden-Oosten zich niet aan ‘onze’ waarden willen aanpassen. Of erger nog: erop uit zouden zijn hun intolerante levenswijze aan ‘ons’ op te dringen.

Wie er anders over denkt, deugt niet

Econoom Hans Roodenburg, voormalig onderzoeker van het Centraal Planbureau (CPB), noemt dit de ‘methode Lucassen’: immigratie is goed, immigratie moet en wie er anders over denkt, deugt niet. Dat in onze grote steden sprake is van segregatie en dat de verschillende gemeenschappen niet zozeer met elkaar als wel naast elkaar leven? Geen probleem, vindt Lucassen: ‘We moeten blijkbaar heel sterk aan die immigratie wennen.’ 

Onze ‘obsessie’ met radicaliserende moslims heeft volgens Lucassen sterk bijgedragen aan het afbrokkelende draagvlak voor open grenzen. Hij doet het graag voorkomen alsof er in afgelopen jaren geen aanslagen in West-Europa hebben plaatsgevonden met honderden slachtoffers, gepleegd door moslimterroristen in naam van de islam.

Het zou een goede zaak zijn als de ‘progressieve’ hoogleraar Leo Lucassen in het debat wat minder grote woorden ging gebruiken en zich meer zou opstellen als een genuanceerde wetenschapper die zijn bevindingen op bonafide wijze onderbouwt.

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is onder meer de biograaf van prof A.N.J. den Hollander: Den Hollander – Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Het boek is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal en HIER  te koop. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Volgens Leo Lucassen heeft immigratie nooit nadelen en wie daar anders over denkt, deugt niet verscheen eerst op Wynia's Week.

Voor de seksuele delicten en aanrandingen konden slechts drie daders worden veroordeeld. De toenmalige Duitse minister van justitie sprak van ‘georganiseerde misdaad’ en de impact op het veiligheidsgevoel van vrouwen in Duitsland was enorm.

Vluchtelingen vaker verdacht van misdrijven

De historische woorden uit 2015 van kanselier Angela Merkel, ‘wir schaffen das’,ijlen nog na bij het lezen van het boek De Asielloterij van Ruud Koopmans. Koopmans is hoogleraar sociologie en migratie in Berlijn. Meteen valt op dat vluchtelingen zwaar oververtegenwoordigd zijn bij de verdachten van misdrijven. In 2020 werden 136.588 vluchtelingen verdacht van een misdrijf, wat overeenkomt met 7,33 procent van alle verdachten. Bij ernstige geweldsdelicten zoals moord, doodslag en verkrachting, komen zij zeven keer vaker voor als dader dan op grond van hun aandeel in de bevolking mag worden verwacht. 

De groepsverschillen lijken wat geweldsmisdrijven betreft op die van alle misdrijven. Bij zedendelicten zijn echter opmerkelijke verschillen. Zo werden Marokkaanse mannelijke asielzoekers bijna 34 keer zo vaak verdacht van een seksueel misdrijf als hun aandeel in de bevolking. Algerijnen zijn even extreem oververtegenwoordigd bij de  zedendelicten als Marokkanen, namelijk 31 keer.  Slechts een kwart van de Marokkaanse en Algerijnse asielzoekers is als vluchteling erkend. Bijna de helft van hen is afgewezen en heeft een gedoogstatus of is eigenlijk verplicht het land te verlaten.

Vluchtelingen kunnen ook slachtoffer zijn van geweldsmisdrijven. Tussen 2017 en 2020 werden 93 vluchtelingen slachtoffer van een doodslagdelict met een Duitser als verdachte, 643 personen binnen deze categorie werden slachtoffer van andere vluchtelingen.  Koopmans schrijft hierover: ‘Duitsers die vluchtelingen doden: het is een dader-slachtofferpatroon dat zich uitstekend leent voor morele paniekzaaierij, zelfkastijding van de samenleving en politieke instru-mentalisering, maar het is in feite uiterst zeldzaam.’

De harde werkelijkheid is het tegenovergestelde patroon: Duitsers als slachtoffers. Onder de verdachte vluchtelingen en asielzoekers waren relatief veel veelplegers in vergelijking met de algemene criminaliteit, 32,4 procent tegenover 27,5 procent onder alle verdachten.

Duitse slachtoffers hielpen daders vaak

Kijken we naar de aard en omstandigheden van het geweld dan blijkt dat slachtoffers vaak Duitse bekenden zijn die de vluchtelingen wilden helpen met steun en advies. Een nogal navrant gegeven. Ursula P. werd vermoord en beroofd door een buurtgenoot, aan wie ze al verschillende keren kleine geldbedragen had gegeven.

Patricia H. vergezelde haar moordenaar naar de autoriteiten en leerde hem Duits tot ook zij slachtoffer werd van roofmoord. De moordenaar zou lijden aan een posttraumatische stressstoornis en een seksuele identiteitsstoornis. Op basis hiervan kon hij zijn uitzetting met succes aanvechten. Patricia H. had nota bene zelf de doktersrekening betaald voor het consult. De moordenaar had al in drie andere landen asiel aangevraagd onder verschillende namen. Na de moord op Patricia H. gaf de arts toe dat de medische verklaring niet op waarheid berustte.

Seksueel geweld van manlijke tegen vrouwelijke vluchtelingen

En zo zijn er veel meer gevallen. In het boek lezen we ook dat veel daders, ook van de terreuraanslagen, hun ware identiteit hebben verzwegen, hebben gelogen over hun land van afkomst, hun leeftijd, etc. Dat zou ik ook doen als ik coute que coute erkend wilde worden als asielzoeker; het tekent wel de naïviteit bij de Duitse bevolking en overheid.                                                   

Het seksuele geweld van mannelijke tegen vrouwelijke vluchtelingen is volgens Koopmans een moeilijk te aanvaarden bijproduct van het vluchtelingenbeleid. Een Duits opvangcentrum pleitte zelfs voor onmiddellijke oprichting van aparte opvangcentra voor alleenreizende vrouwen en kinderen.       

Eergerelateerde moorden

Veel moorden houden verband met seksualiteit en genderverhoudingen. Daar vallen ook de moorden onder die gepaard gaan met verkrachting. In andere gevallen hadden dader en slachtoffer een relatie gehad en wilde de dader de beëindiging door het slachtoffer niet accepteren. Er is ook een groot aantal zogeheten eergerelateerde moorden, waarbij de man, vader of broer, zijn eer wil redden door zijn dochter of zus te vermoorden.

Eer is uit onze westerse samenleving vrijwel verdwenen, vooral het gevolg van het feit dat de sociale verbanden diverser zijn geworden. Men is niet meer lid van één familie of één clan, maar maakt deel uit van verschillende netwerken. Door deze anonimiteit hoeft men zijn goede naam en eer minder snel te verdedigen. Dat is niet het geval bij grote groepen vluchtelingen en asielzoekers, die afkomstig zijn uit patriarchale samenlevingen.

Waarom heb ik mijn dochter vermoord?

Eer is geen persoonlijke eigenschap, maar een kenmerk van de groep als geheel. Het gaat om je reputatie en aanzien. ‘Je leeft voor je eer’ en ‘een man zonder eer is als een vrouw zonder schaamte’ zijn bekende Arabische gezegdes. Een onderscheid kan worden gemaakt tussen persoonlijke eer (mannelijke trots), algemene familie-eer (het familiebelang) en de seksuele familie-eer. Jarenlang heb ik, met drie collega’s, cursussen verzorgd over het thema eergerelateerd geweld en wraak. De cursisten waren rechters, officieren van justitie en anderen  die veel te maken hadden met Marokkaanse en Turkse verdachten.

Een van de films die we toonden was Warum habe ich mein Tochter getötet, het trieste verhaal van een traditionele Turkse vader. Zijn jongste dochter leefde openlijk samen met een Duitse jongeman, tot grote schande van de familie. Naar het idee van de Turkse gemeenschap had deze vader zijn dochter niet meer in de hand. De vader drong aan op een huwelijk, desnoods een foto van het ‘getrouwde’ stel. Uiteindelijk wist hij geen andere oplossing te bedenken dan zijn dochter te doden. Daarmee had hij zijn familie-eer gered en zat hij een levenslange gevangenisstraf uit.                      

Tussen 2017 en 2020 waren er in Duitsland bijna tweeduizend slachtoffers van moord en doodslag met vluchtelingen als verdachten (waarvan driehonderd van voltooide misdrijven): dat zijn bijna vijfhonderd slachtoffers per jaar. In dezelfde periode werden meer dan drieduizend vrouwen verkracht, door een of meer vluchtelingen.                                                                                        

Waarom is Oekraïne anders? Het gaat om vluchtelingen uit een directe oorlogssituatie, de geografische afstand tussen Oekraïne en Duitsland is geringer dan bijvoorbeeld tussen Amsterdam en Madrid, de gevluchte Oekraïners vormen een betrekkelijk homogene groep, ze hebben een hoger opleidingsniveau, onder hen zijn relatief veel vrouwen en kinderen, ze hebben een verblijfsrecht en toegang tot de arbeidsmarkt.

De onderliggende verschillen noemt Koopmans niet of je moet goed tussen de regels door kunnen lezen. Oekraïners hebben dezelfde huidskleur als de autochtone, ontvangende bevolking, ze hebben een gelijke geloofsachtergrond en in cultureel opzicht verschillen ze niet veel van elkaar. Dat er wel degelijk culturele verschillen zijn, zal pas later manifest worden. Je merkt pas hoe nationaal geconditioneerd je bent als je in het buitenland verblijft. Na een half jaar voel je hoe dat botst. Iets wat elke migrant ervaart. Zo wordt Nederland, met Letland, Noorwegen en Zweden gezien als extreem feminien.

De moeder van Susanne kreeg geen antwoord         

Op 23 mei 2018 werd de veertienjarige Susanne Feldmann in Wiesbaden vermoord en verkracht door een 21-jarige Iraaks-Koerdische vluchteling. De moeder van Susanne, die in 1991 als joodse vluchteling uit Moldavië naar Duitsland was gekomen, schreef een emotionele open brief gericht aan Angela Merkel. Zij hield de bondskanselier verantwoordelijk voor de brute moord op haar dochter. Ze kreeg geen antwoord en Facebook verwijderde het bericht.

In Nederland wordt niet meer geregistreerd naar etniciteit, zodat we niet precies weten wat de aard en omvang van het geweld is. Maar ik neem aan dat de situatie in Nederland niet veel anders is dan in Duitsland. 

Het bovenstaande is misschien een argument te meer om te stoppen met de asielopvang van mensen buiten Europa en asielzoekers op te vangen in de regio.  

Hans Werdmölder is criminoloog en antropoloog. Hij is onder meer de biograaf van prof A.N.J. den Hollander: Den Hollander – Dwars boegbeeld van de Nederlandse sociologie. Het boek is een uitgave van Uitgeverij Blauwburgwal en HIER te koop. 

Wynia’s Week verschijnt 104 keer per jaar met even onafhankelijke als broodnodige berichtgeving. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank! 

Het bericht Hoge criminaliteit van niet-westerse asielzoekers is argument te meer om ze in hun eigen regio op te vangen verscheen eerst op Wynia's Week.

Worden de aantallen nu eindelijk – zoals premier Rutte beweert na te streven – beheersbaar? Om de lezer niet langer in spanning te laten: het korte antwoord op deze vraag is nee. Alvorens dit nader toe te lichten hieronder eerst een korte samenvatting van de bereikte overeenkomst.

Het onderhandelingsresultaat omvat een tweetal clusters van maatregelen, te weten:

1. de asielprocedure­verordening, en
2. de verordening asiel- en migratiebeheer.

De eerste cluster met de titel ‘asielprocedureverordening’ voorziet onder meer in éénzelfde ‘gestroomlijnde’ asielprocedure in alle lidstaten. Dat zou tot gevolg kunnen hebben dat het Nederlandse inwilligingspercentage meer in lijn komt met het veel lagere EU-gemiddelde. Voorts is voorzien in wijziging van de ‘Dublinregels’ inzake het terugsturen van doorgereisde asielzoekers naar het land van aankomst in de EU. Of een en ander een significant dempend effect gaat hebben op de instroom in Nederland is op voorhand moeilijk in te schatten.

Schiften aan de buitengrenzen

Een meer fundamentele systeemwijziging binnen deze cluster wordt gevormd door de ‘verplichte grensprocedures’: ‘Deze grensprocedures zijn bedoeld om aan de EU-buitengrenzen snel te kunnen beoordelen of aanvragen ongegrond of niet-ontvankelijk zijn. Als de asielgrensprocedure van toepassing is, krijgt de betrokken persoon geen toegang tot het grondgebied van de lidstaat.’

Dit zou bijvoorbeeld potentieel overlast gevende zogenoemde ‘veiligelanders’ kunnen beletten om door te reizen naar Ter Apel. Dit vooruitzicht zou op zijn beurt een ontmoedigend effect kunnen hebben op potentiële migranten in veilige landen. Het zwakke punt van deze oplossing is natuurlijk dat de betrokken landen nog steeds niet of slechts in beperkte mate meewerken aan het terugnemen van hun onderdanen.

De tweede cluster met de weinigzeggende titel ‘verordening asiel- en migratiebeheer’ betreft allereerst een ‘Nieuw solidariteitsmechanisme’. Dit gaat over het verdelen van de instroom in de EU en de daaraan gerelateerde lasten over de lidstaten: ‘De lidstaten kunnen kiezen voor herplaatsingen, financiële bijdragen of alternatieve solidariteits­maatregelen, zoals de inzet van personeel. Welke vorm van solidariteit zij kiezen is volledig aan de lidstaten. Geen enkele lidstaat zal ooit worden verplicht om herplaatsingen uit te voeren.’

Polen en Hongarije, die steeds weigerden aan eerdere herplaatsingsplannen mee te werken krijgen zo hun zin. Dwarsliggen loont dus in de EU. Hierbij moet worden aangetekend dat deze landen ook tegen het leveren van een financiële bijdrage zijn als alternatief voor herplaatsing.

EU is beter in bedenken dan in handhaven van regels

Een ander element van de tweede cluster is het ‘voorkomen van misbruik en secundaire bewegingen’. Het betreft maatregelen gericht op vermindering van de mogelijkheden voor de asielzoeker om zelf te kiezen in welke lidstaat hij of zij een verzoek indient. Mits ook werk wordt gemaakt van de handhaving zou dit minder klanten voor Ter Apel tot gevolg kunnen hebben.

Maar de EU is helaas beter in het bedenken van regels dan in het handhaven ervan. Denk alleen al aan de criteria van het Stabiliteits- en Groeipact, die sinds de invoering van de euro door tal van lidstaten langdurig aan hun laars worden gelapt. Elkaar houden aan gemaakte afspraken is in EU-kringen not done.

Niet meer grip op de instroom

De bereikte overeenkomst zal door de Europese Raad ter goedkeuring worden voorgelegd aan het Europese Parlement. Het kan nog wel een paar jaar duren voordat de nieuwe regels in werking treden. Maar als die regels eenmaal van kracht zijn zullen we nog steeds geen grip hebben op de instroom. De nieuwe regels hebben immers betrekking op de afhandeling van de asielverzoeken, maar niet op de instroom.

Als het meezit zullen sommige nieuwe regels wel een ontmoedigingseffect hebben op de instroom. Maar het migratiepotentieel in Afrika en het Midden-Oosten is nu eenmaal praktisch onbeperkt en de internationale verdragen impliceren nog steeds een open-einderegeling. Iedereen die de EU weet te bereiken heeft immers recht op een asielprocedure. Daar brengen de vorige week gemaakte afspraken geen verandering in. En dit betekent dat er nog steeds geen enkele bovengrens kan worden gesteld aan de instroom, een instroom die inmiddels tekenen van een exponentiële groei vertoont.

Deals met transitlanden naar het voorbeeld van de Turkijedeal kunnen, hoewel verre van ideaal, helpen de instroom te beteugelen. De missie naar Tunesië van premier Rutte, zijn Italiaanse collega Meloni en EC-voorzitter Von der Leyen moet in dit licht worden bezien. Maar als ook deze route onvoldoende resultaat afwerpt komen andere opties in beeld.

Te denken valt aan offshore processing van asielverzoeken en opvang in de regio naar het voorbeeld van initiatieven in Denemarken en het Verenigd Koninkrijk. Hiervoor zijn overeenkomsten nodig met landen in de regio’s van herkomst en zullen de nodige juridische hobbels moeten worden genomen. Als ook langs deze weg onvoldoende resultaat wordt geboekt rest nog maar één oplossing om de instroom aan banden te leggen.

Pas verdragen aan of zeg ze op

VVD-prominent en asieldeskundige Henk Kamp legde onlangs uit hoe dat ultimum remedium eruit ziet: aanpassing of anders opzegging van het VN-Vluchtelingenverdrag en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Omdat deze verdragen zijn geïncorporeerd in het recht van de EU zal, volgens Henk Kamp, de EU hierin mee moeten gaan, of anders zullen we onze relatie met de EU moeten herzien. Premier Rutte is zo ver nog niet. Afgelopen vrijdag in zijn wekelijkse gesprek met de NOS benadrukte hij dat we binnen de verdragen moeten blijven.

Een en ander impliceert overigens niet dat we in de EU, en dus ook in Nederland, helemaal geen vluchtelingen meer zouden moeten opnemen. Het gaat erom dat de aantallen, zoals premier Rutte steeds benadrukt, beheersbaar zijn.

Idealiter zouden we zelf moeten kunnen bepalen hoeveel, maar ook – zoals de sociale wetenschapper Ruud Koopmans voorstelt – wélke vluchtelingen we toelaten: ‘Je kan een zeer restrictief systeem invoeren zoals Denemarken, maar tegelijk ook meer échte vluchtelingen blijven opnemen. Bijvoorbeeld via hervestigingsprogramma’s van de VN.’  

Hans Roodenburg is econoom en gaf bij het Centraal Planbureau leiding aan onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Hij publiceert sinds maart 2021 in Wynia’s Week over het Nederlandse immigratiebeleid.

Wynia’s Week volgt het Nederlandse bevolkingsbeleid kritisch en op de voet. Steunt u deze broodnodige berichtgeving? Graag! Doneren kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Dit EU-akkoord zal de instroom van asielzoekers niet beteugelen verscheen eerst op Wynia's Week.

Eritrea, met naar schatting vijf miljoen inwoners, grenst aan de strategisch belangrijke vaarroute van de Rode Zee die overgaat in het Suez-kanaal, één van de belangrijkste internationale zeeroutes ter wereld.                      

Ook na de onafhankelijkheid in 1991 heeft Eritrea te maken met oorlogen en ontvluchten veel Eritreeërs hun land. In 2015 verblijven zo’n 100.000 Eritrese vluchtelingen in Soedan. Het is hun bedoeling door te reizen naar Libië en vandaar via gammele bootjes over zee naar Italië. Libië is sinds de dood van Kadhafi een chaotisch en verdeeld land; ook een ideale plek voor netwerken van mensenhandelaren en smokkelaars. Italië, maar ook Nederland, behoort tot de favoriete bestemmingslanden. Tot 2013 was ook Israël favoriet als bestemmingsoord. Naar schatting wonen meer dan 30.000 Eritreeërs in Israël, maar de regering van Israël erkent hen niet als legitieme vluchtelingen.       

Op dit moment wonen in Nederland zo’n 25.000 Eritreeërs. Opvallend is het hoge aantal statushouders in de leeftijdscategorie van 15-25 jaar die in de afgelopen acht jaar (sinds 2014) naar Nederland zijn gekomen. Zeven op de tien statushouders is een man. Wat is de reden voor deze massale vlucht? En hoe komen de gevluchte Eritreeërs in Nederland terecht? 

‘Het Noord-Korea van Afrika’

Al meer dan dertig jaar is de Hoorn van Afrika een oorlogsgebied. Somalië, Soedan, Ethiopië en Eritrea leven voortdurend op voet van oorlog. In 1991 werd Eritrea zelfstandig, nadat de Eritrese troepen het Ethiopische leger verdreven uit de hoofdstad Asmara. Na een referendum werd in 1993 de onafhankelijkheid officieel erkend door de Verenigde Naties.              

Eritrea kent sindsdien een van de meest onderdrukkende regimes ter wereld en wordt om die reden ‘het Noord-Korea van Afrika’ genoemd. De huidige regering vormde de oppositie tegen het moederland Ethiopië, maar is sinds 2000 zelf ook een onderdrukkend regime geworden. Dezelfde man die de Eritrese onafhankelijkheidsstrijders naar de overwinning hielp, Isaias Afewerki, is nu de president van Eritrea. Zijn partij, de People’s Front for Democracy and Justice (PFDJ), is de enige toegestane partij. Veel leden van de oppositie en ook een deel van de burgerbevolking is zonder veroordeling gevangen gezet.

In 1998 brak een nieuwe oorlog met Ethiopië uit. Hoewel het conflict twee jaar later ten einde kwam heeft het Eritrese regime tot op heden de implementatie van de grondwet geblokkeerd en zijn alle presidents- en parlementsverkiezingen afgelast.                                 

Oorlog met Tigray

Anno 2023 is het land wederom in oorlog. Het leger van Eritrea en aanverwante milities zijn verwikkeld in een bloedige strijd met het Volksbevrijdingsleger van Tigray, een opstandige provincie in het noorden van het land. Eritrea voert een haatcampagne tegen de Tigreeërs, die dezelfde taal spreken, dezelfde cultuur hebben en buren zijn. Tigreeërs krijgen de schuld van alles dat niet goed gaat in Eritrea. De aanwezigheid van Eritrese troepen in Tigray dient nog een ander belang. Eritrea is vooral uit op instabiliteit in de hele regio, om zo de eigen positie te versterken. 

De oorlog in Tigray duurt al bijna twee jaar en heeft aan tienduizenden mensen het leven gekost. Miljoenen mensen zijn op de vlucht geslagen. Al meer dan tien jaar is sprake van een continue vluchtelingenstroom. Sinds 2011 is het aantal Eritrese asielzoekers zelfs vervijfvoudigd.    

Continue vluchtelingenstroom

Kritiek op de regering van Eritrea is verboden en tegenstanders worden gearresteerd. De dienstplicht, die meer dan tien jaar kan duren, is voor velen een belangrijke reden om het land te verlaten. De dienstplicht duurt officieel achttien maanden, maar kan in de praktijk oplopen tot meer dan tien jaar.

Dienstplichtigen kunnen niet besluiten waar ze wonen en zijn vaak voor lange periodes van hun familie gescheiden. Dit heeft ook een grote impact op families, omdat er vaak niemand is overgebleven die voor inkomen kan zorgen. Dienstplichtigen moeten bovendien werken onder omstandigheden die zijn te kwalificeren als ‘slavernij’.

In Eritrea krijgen kinderen krijgen vanaf 15 jaar militaire training. Volwassenen – ook vrouwen – moeten verplicht achttien maanden in militaire dienst. Daarnaast blijft een Eritreeër tot z’n vijftigste als reservist dienstplichtig. Deserteurs en dienstweigeraars worden wreed bestraft en ook familieleden lopen het risico te worden opgepakt. Sinds kort heeft de regering in Eritrea mannen onder de 55 jaar opgeroepen om mee te vechten tegen het Volksbevrijdingsleger van Tigray. De 20.000 extra militairen zouden zich moeten voegen bij de Eritrese troepen die al in Tigray aanwezig zijn.

Eritreeërs mogen hun land niet verlaten zonder toestemming van de Eritrese autoriteiten. Ze moeten een uitreisvisum aanvragen. In de praktijk krijgt echter bijna niemand zo’n uitreisvisum. Wie het land illegaal probeert te ontvluchten, loopt het risico te worden opgepakt. Desondanks ontvluchten veel Eritreeërs hun land.   

‘Eritrea heeft geen baat bij vrede’

De komst van nog meer Eritrese troepen jaagt niet alleen de bevolking in Tigray angst aan, het verontrust ook Tigreeërs in de diaspora. ‘Ik volg de ontwikkelingen op de voet’, zegt Sami (een gefingeerde naam). Hij woont al jaren in Nederland, maar heeft nog veel familie in Tigray. ‘Eritrea heeft een slechte naam. Ze moorden, gebruiken seksueel geweld en maken alles met de grond gelijk. Ze haten ons.’

Mirjam van Reisen, hoogleraar Internationale Betrekkingen in Tilburg, heeft zich in dit onderwerp gespecialiseerd. In een interview met de VPRO meldt zij dat Eritrea en Tigray al heel lang aartsvijanden zijn. In opdracht van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) schreef Van Reisen, samen met andere auteurs, het lijvige rapport Eritrea en Eritrese Vluchtelingen.

Hoewel Eritrea potdicht zit, komt er volgens Van Reisen wel informatie over de mobilisatie naar buiten. ‘Zo worden mensen van huis meegenomen, jongeren gaan naar militaire trainingskampen en kerkgangers worden zelfs uit diensten geplukt en naar het front gestuurd.’ ‘Eritrea heeft geen baat bij vrede’, stelt Van Reisen, ’het wil vooral zélf machtiger worden door buurlanden te verzwakken.’

Mensensmokkel

De vraag is hoe Eritrese vluchtelingen in Nederland terechtkomen. Daar moet een organisatie achter zitten. De recente arrestatie van een 39-jarige Eritreeër, aangehouden in de Verenigde Arabische Emiraten, werpt enig licht op de zaak. De man werd aangehouden tijdens een internationaal politieonderzoek naar witwassen van de Verenigde Arabische Emiraten. Hij zit daar nu vast. Nederland heeft de Verenigde Arabische Emiraten gevraagd om uitlevering.

In Nederland is de man, Kidane Zekarias Habtemariam, hoofdverdachte in een onderzoek van het Openbaar Ministerie en de Koninklijke Marechaussee (KMar) naar grootschalige mensenhandel. Habtemariam stond aan het hoofd van een kamp in Libië waar duizenden migranten verblijven. Zijn slachtoffers hadden onder meer te maken met zware mishandelingen, ontvoering en verkrachtingen.

Een jongeman, die op dat moment slechts veertien jaar oud was, getuigt van de meest wrede praktijken. ‘Sommige reisgenoten heb ik dood zien gaan’, zegt hij. ‘Soms als één persoon iets had gedaan wat niet mocht, werden we met z’n allen gestraft. Dat deed hij door ons bijvoorbeeld uit te hongeren. Deze man hoort niet vrij rond te lopen. Voor mij is dit allemaal achter de rug, maar mijn broeders en zusters zitten nog in die kampen.’                        

Uiterst gewelddadig

De afranselingen waren genadeloos, vertelt Esube Mesele, een andere overlevende. ‘De enige keer dat je naar buiten mocht en zonlicht en lucht te zien kreeg, was wanneer Kidane je opriep voor een pak slaag.’ Een vrouwelijke migrant zegt door Habtemariam met de dood te zijn bedreigd, als ze hem geen 4000 euro aan losgeld zou betalen. Ze werkte een jaar lang onder dwang in een van zijn pakhuizen in Libië, vertelde ze tegen The Irish Times.

Het OM spreekt van een ‘uiterst gewelddadige criminele organisatie’ die vooral Afrikaanse migranten naar Europa smokkelt. Op de internationale opsporingslijst wordt hij omschreven als ’een van de meest beruchte en wreedste mensensmokkelaars ter wereld’. Vorig jaar veroordeelde een rechtbank in Addis Abeba Habtemariam tot achttien jaar cel (in een ander bericht staat levenslang) wegens mensensmokkel in Afrika. Deze rechtszaak heeft in de internationale media relatief weinig aandacht gekregen.

Habtemariam zou zijn ontsnapt nadat hij een beveiliger had omgekocht. ‘Zo gaat het helaas in Ethiopië’, zei een slachtoffer vorig jaar tegen Middle East Eye. ‘Met geld koop je hier een uitweg. Natuurlijk was ik blij dat hij eindelijk vastzat. Kidane was verantwoordelijk voor zoveel dood en leed. Maar ik was naïef om te denken dat we gerechtigheid zouden krijgen.’                      

Ook in Nederland worden vluchtelingen nog afgeperst

Naast mensensmokkel gaat het volgens het OM ook om afpersing. Daarmee zou de criminele organisatie van Habtemariam grote sommen geld hebben verdiend. Velen overleefden de reis naar Europa niet en ook als zijn slachtoffers wel in Nederland aankwamen, zou Habtemariam zijn slachtoffers hebben afgeperst door ze geld te laten betalen voor een volgend familielid dat onderweg was naar Europa.

Eén van de slachtoffers vertelde vorig jaar aan Opsporing Verzocht over zijn ervaringen. ’Ik zat in Libië in een van zijn kampen. Dat was afschuwelijk. Je wordt geslagen totdat je voor je reis hebt betaald. Dat deden ze door met een kabel of stok op je natgespoten lichaam te slaan. Daardoor wordt je huid ontveld.’                                                       

Walid

In oktober vorig jaar leverde Ethiopië een andere verdachte in deze zaak uit aan Nederland. Dat is de 38-jarige Eritreeër Tewelde Goitom. Goitom zou samen met Habtemariam leiding hebben gegeven aan een criminele organisatie die zich richt op migranten uit Eritrea. De mannen deelden een huis in Bani Walid, een Libische stad die door migranten de bijnaam ‘spookstad’ kreeg vanwege de wetteloosheid en het grote aantal mensen dat daar is verdwenen.

Het Openbaar Ministerie verdenkt Goitom ervan dat hij tussen 2014 en 2020 op grote schaal Eritreeërs van Afrika naar Nederland heeft gesmokkeld. Dit zou gepaard zijn gegaan met ernstig geweld, zoals mishandeling, marteling en verkrachting. ‘Walid (de bijnaam van TeweldeGoitom) is een van de wreedste mensenhandelaren en heeft onvoorstelbare misdaden gepleegd tegen Eritrese vluchtelingen’, zei een van de slachtoffers eerder tegen The Guardian.

‘Niet eens geweld tegen kippen’

Het Nederlandse Openbaar Ministerie heeft voor het onderzoek naar grootschalige mensensmokkel samengewerkt met Italië, het Internationaal Strafhof, Europol en Interpol. De vele duizenden slachtoffers van de twee kopstukken hebben volgens het OM in Libië opgesloten gezeten in kampen, waar zij ten prooi vielen aan grof geweld.

Meerdere migranten zouden daar zijn overleden, aldus het OM. Tegelijkertijd wordt, aldus het OM, familie in Nederland afgeperst en moeten zij grote sommen geld betalen voordat een opgesloten familielid door mag reizen. Tewelde Goitom verscheen op 10 januari 2023 op een eerste pro-formazitting voor de rechtbank Overijssel te Zwolle.

‘We zullen ook nog vijf mensen uit Nederland voor de rechter brengen, die worden verdacht van hulp bij de afpersing,’ aldus de officier van justitie Petra Hoekstra. In de rechtszaak ontkende de verdachte de beruchte mensensmokkelaar Walid te zijn ‘De naam die u heeft genoemd, dat ben ik niet. Ik durf niet eens geweld te gebruiken tegen kippen.’               

De zaak is ook uniek, omdat voor het eerst in Nederland een Eritrese mensensmokkelaar terechtstaat. Het proces wordt in april voortgezet.

Hans Werdmölder is antropoloog en criminoloog. Hij publiceert regelmatig in Wynia’s Week over criminaliteit en criminaliteitsbeleid.

Wynia’s Week verschijnt twee keer per week, 104 keer per jaar. De donateurs maken dat mogelijk. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Hoe zijn de 25.000 Eritreeërs in Nederland beland? verscheen eerst op Wynia's Week.

Aan de totstandkoming van dit rapport ligt een adviesaanvraag ten grondslag van het kabinet, in de persoon van bovengenoemde staatssecretaris. Deze adviesaanvraag is op zijn beurt weer een uitvloeisel van het coalitieakkoord van het kabinet-Rutte IV. Daarin valt te lezen:

Demografische ontwikkelingen, waaronder migratie, zijn van grote invloed op bijvoorbeeld de arbeidsmarkt en woningmarkt in Nederland. Om meer grip te krijgen op migratie en tijdig te kunnen anticiperen willen wij periodiek inzicht krijgen op de verwachte arbeids-, kennis- en asielmigratie. Daarbij is een mogelijkheid om te gaan werken met een beleidsmatig richtgetal van migratie naar Duits voorbeeld. De Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) [thans: Adviesraad Migratie] komt met een advies op dit onderwerp. Dit advies zal zwaar wegen bij de beleidsontwikkeling.

Hersenkraker

Bovenstaande passage in het coalitieakkoord verwijst impliciet naar een rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) uit 2020, getiteld Samenleven in verscheidenheid, waarin het idee van beleidsmatige richtgetallen wordt opgevoerd onder verwijzing naar de hiermee in Duitsland opgedane ervaring.

Dit stuk ambtelijk proza is al meteen een hersenkraker van jewelste. Immers, als je inzicht wilt hebben in de verwachte migratie dan heb je behoefte aan prognoses, al dan niet met onzekerheidsmarges, of desnoods aan enkele min of meer plausibele scenario’s. Maar ‘beleidsmatig richtgetal’ suggereert dat het gaat om iets anders.

Richtgetallen voor Duitsland

De laatste door Merkel geleide coalitie van SPD en CDU/CSU lanceerde in 2018 een bandbreedte voor de opname van vluchtelingen van 180.000 tot 220.000, maar met de uitdrukkelijke aantekening dat dit geen bovengrens betekende, want die zou strijdig zijn met de Duitse grondwet en het VN-Vluchtelingenverdrag.

Om de aantallen toch binnen de perken te houden zette men in op ‘het ondersteunen van opvang van vluchtelingen in de regio, het uitbreiden van de lijst met zogenoemde veilige landen, het inzetten op een betere bescherming van de EU-buitengrenzen, en het pogen de oorzaken van het vluchten te verminderen’.

De aantallen bleven inderdaad binnen de perken, maar of deze boterzachte beleidsvoornemens daar veel aan hebben bijgedragen is twijfelachtig. De huidige Duitse coalitiepartijen, SPD, Bündnis 90/Die Grünen en FDP hebben overigens geen nieuw richtgetal voor asielmigratie opgenomen in hun coalitieakkoord van december 2021.

Beeldvorming

Met enige goede wil zou je beleidsmatige richtgetallen naar Duits voorbeeld kunnen zien als een soort planningsinstrument. Het WRR-rapport ziet dat in ieder geval zo, maar betoogt tevens dat:

‘… het opstellen van een beleids­matig richtgetal [kan] leiden tot een meer expliciete politieke discussie over de vraag hoeveel asielzoekers Nederland jaarlijks kan toelaten. Dat voorkomt het beeld dat een land geen greep heeft op de asielmigratie en kan zo het maatschappelijke draagvlak voor de opvang van asielzoekers helpen vergroten.’

Beeldvorming dus, en dat komt gevaarlijk dicht bij misleiding van het publiek. Want als we de afgelopen maanden iets hebben geleerd, dan is het wel dat het Nederlandse kabinet juist geen enkele grip heeft op bijvoorbeeld de asielinstroom, en ook nauwelijks grip op de hieruit resulterende asielmigratie. Pas als premier Rutte zijn toezegging waarmaakt dat hij de instroom gaat indammen zouden beleidsmatige richtgetallen voor asiel in beeld kunnen komen.

Beeldvorming lijkt geen valide argument voor het werken met richtgetallen. Maar hoe zit het met de toepassing als planningsinstrument? De adviesraad hanteert in haar rapport het begrip ‘beleidsmatig richtgetal’ als overkoepelende term waaronder zowel het ‘quotum’ als het ‘streefcijfer’ vallen.

Hiermee geeft de adviesraad gehoor aan het verzoek van het kabinet om in de advisering zowel naar de meer dwingende als naar de vrijblijvende varianten van een beleidsmatig richtgetal te kijken. Een en ander veronderstelt dat de overheid over knoppen beschikt waaraan gedraaid kan worden om de immigratie kwantitatief te sturen.

Knoppen waar de overheid aan kan draaien

Hieronder bekijken we in vogelvlucht over welke knoppen de overheid beschikt om aan te draaien ter sturing van de verschillende te onderscheiden immigratiestromen. Uitgangspunt hierbij is – conform het rapport van de adviesraad – de bestaande situatie qua juridisch kader en uitvoeringspraktijk. De gebruikte cijfers komen uit het rapport van de adviesraad en hebben betrekking op niet-Nederlanders in de jaren 1999-2020.

Immigratie uit landen buiten de EU

Immigratie met het motief ‘asiel’ vormde in de afgelopen jaren ongeveer een kwart van de immigratie uit landen buiten de EU. Zoals hiervoor al opgemerkt heeft de overheid daar momenteel nauwelijks grip op. Meer grip heeft de overheid op immigratie met de motieven ‘arbeid’ en ‘studie’ uit deze landen.

Voor die twee categorieën kunnen richtgetallen in de vorm van streefcijfers of zelfs quota worden gehanteerd. Studiemigranten kunnen op grond van een EU-richtlijn onder bepaalde voorwaarden weliswaar aanspraak maken op toelating, maar daar staat tegenover dat de overheid over een effectief middel beschikt om de toestroom in te dammen, namelijk terugdringen van het Engels in het hoger onderwijs.

De immigratie van buiten de EU met het motief ‘gezinshereniging of -vorming’ is een afgeleide van de immigratie met de eerder genoemde drie motieven, en laat zich binnen het geldende internationale juridische kader nauwelijks apart sturen, respectievelijk beperken.

Tijdens de presentatie van het rapport van de adviesraad hintte staatssecretaris Van der Burg wel op onbenutte mogelijkheden tot beperking van gezinshereniging gerelateerd aan asiel. Een groot deel van de statushouders voldoet namelijk niet aan de voorwaarden gesteld door het VN-Vluchtelingenverdrag. Zij genieten zogenaamde ‘subsidiaire bescherming’ alleen omdat zij afkomstig zijn uit bepaalde als onveilig beschouwde landen (Syrië, Eritrea).

Op de gezinshereniging voor deze groep kunnen, krachtens internationale afspraken, strengere voorwaarden en een tweejarige wachttijd worden toegepast. Maar omdat de huidige vreemdelingenwet slechts één verblijfsvergunning voor asiel kent, en dus beide groepen op één hoop gooit, kan deze beleidsruimte in Nederland niet worden benut.

Immigratie van EU-burgers

Tot zover de immigratie van buiten de EU, die goed is voor ongeveer de helft van alle immigratie van niet-Nederlanders. De immigratie van EU-burgers betreft hoofdzakelijk de motieven ‘arbeid’ en ‘studie’ plus de daaraan gerelateerde immigratie wegens gezinshereniging en -vorming.

Vrij verkeer van arbeid is in de EU een nagenoeg onaantastbaar geloofsartikel, waaraan niet valt te tornen. Rechtstreekse beperking van arbeidsmigratie uit andere EU-landen is, zolang Nederland deel uitmaakt van de EU, niet mogelijk. Wel kan langs indirecte weg worden geprobeerd deze immigratie binnen de perken te houden, bijvoorbeeld door de verlening van vergunningen in sectoren waar veel arbeidsmigranten uit andere lidstaten werken aan banden te leggen.

De toestroom van buitenlandse studenten in het Nederlandse hoger onderwijs lijkt inmiddels te ver te zijn doorgeschoten. Het is de vraag of de veronderstelde baten nog opwegen tegen de kosten, zeker als sprake is van verdringing van Nederlandse studenten. Wat eerder werd opgemerkt met betrekking tot studenten uit landen buiten de EU, geldt ook voor studenten uit andere EU-landen: terugdringing van het Engels in het hoger onderwijs is een effectief middel om de toestroom uit die landen – uitgezonderd uit Vlaanderen – in te dammen.

Conclusie van de adviesraad

Het geheel overziende moeten we concluderen dat de overheid thans weinig knoppen heeft waaraan gedraaid kan worden om de immigratie te sturen, respectievelijk binnen de perken te houden. De conclusies van het rapport van de adviesraad komen dan ook niet als een verrassing. Kort samengevat luiden die:

‘Werk in het migratiebeleid niet met harde quota maar met zachte streefcijfers; zet streefcijfers vooral in voor migratie waar beleidsmatig (iets) meer grip op is, zoals arbeidsmigratie binnen de EU en vooral van buiten de EU. Het gebruik van harde quota met een bovengrens is bij asielbeleid binnen de bestaande internationale en Europese juridische kaders niet mogelijk.’

Voorbij de status quo

Tot zover de bevindingen van de adviesraad. Maar hiermee is de kous niet af, want die bevindingen gaan uit van de status quo, zowel wat betreft het internationale juridische kader en de nationale wet- en regelgeving, als wat betreft de uitvoeringspraktijk.

Om met dat laatste te beginnen. Alleen al bij de afhandeling van asielverzoeken vallen de nodige vraagtekens te plaatsen. Waarom is het inwilligingspercentage hier veel hoger dan in andere landen? Krijgen asielzoekers niet te vaak het voordeel van de twijfel, bijvoorbeeld als de instroom hoog is en de werkvoorraad qua dossiers toeneemt?

Waarom stuurt Nederland statushouders uit Syrië niet terug sinds het in delen van dat land weer veilig is, terwijl Denemarken dit wel doet? En zo kunnen we nog wel even doorgaan. Allemaal aanwijzingen dat er ruimte is om de regels strenger toe te passen. Met andere woorden: er zijn meer knoppen om aan te draaien dan op het eerste gezicht lijkt.

Maar vroeg of laat lopen we aan tegen de grenzen die gesteld worden door het internationale juridische kader. Naarmate de immigratie toeneemt en onbeheersbaarder wordt zal de onaantastbaarheid daarvan afbrokkelen. Willen we de immigratie niet helemaal uit de hand laten lopen dan valt aan een drastische hervorming van het stelsel van verdragen en EU-richtlijnen niet te ontkomen.  

‘Wees restrictiever maar neem meer échte vluchtelingen op’

Hoe het beter kan valt bijvoorbeeld te lezen in een recent interview met de gezaghebbende Nederlandse sociale wetenschapper Ruud Koopmans, hoogleraar te Berlijn. Een citaat over de huidige asielpraktijk:

‘Het punt is natuurlijk dat de meerderheid van de asielzoekers die we hier vandaag registreren helemaal niet direct vluchten voor vervolging of oorlogsgeweld.’

Dit systeem schiet in de visie van Koopmans dus zijn doel voorbij. Wil je echt wat betekenen voor vluchtelingen dan moet het anders:

‘Je kan een zeer restrictief systeem invoeren zoals Denemarken, maar tegelijk ook meer échte vluchtelingen blijven opnemen. Bijvoorbeeld via hervestigingsprogramma’s van de VN. Momenteel nemen de Europese landen via die weg maar een zeer beperkt aantal vluchtelingen op. Je hebt als land een veel betere controle op de instroom, wat nu absoluut niet meer het geval is. Je kan dan ook werken met jaarlijkse quota per land. En bovendien kan je de vluchtelingen vooraf ook screenen: het is natuurlijk niet de bedoeling dat we hier mensen binnenbrengen die ook een veiligheidsrisico opleveren.’

De les die we uit het voorgaande kunnen trekken is duidelijk. Als we meer grip willen krijgen op immigratie, al dan niet met toepassing van beleidsmatige richtgetallen, dan moeten we verder kijken dan de status quo.

Wynia’s Week publiceerde tientallen artikelen en rapporten over Nederland Immigratieland. U vindt die artikelen HIER.

Wynia’s Week is er 104 keer per jaar, twee keer per week. Dat wordt volledig mogelijk gemaakt door de vrijwillige bijdragen van sponsors en andere donateurs. Doet u mee? Hartelijk dank!

Het bericht Wie greep op de immigratie wil, moet ook bereid zijn tot stevige maatregelen verscheen eerst op Wynia's Week.

Een vriendin wist van een vage kennis op Facebook een telefoonnummer waar je je kon aanmelden om hulp te bieden. Die kennis is met een Oekraïense getrouwd.

Nou vooruit, begin maart heb ik me via WhatsApp aangemeld. Als ik het al niet deed, wie dan wel? Ik heb op dit moment een paar slaapkamers over en weinig om handen. Ik moest vervolgens op de website van Netherlands for Ukraine (NL4UA.org),  invullen hoeveel mensen ik kon ontvangen, of ik ze ook in Polen wilde gaan ophalen (nee), in welke stad ik woonde, en wie mij naar deze organisatie verwezen had. Dat was alles.

De eerste week hoorde ik niets. Maar op 9 maart werd ik aan een host-appgroep van de organisatie toegevoegd en op 10 maart kreeg ik een appje van een vrijwilliger: ‘Hello Willy, my name is Vlada.’ Deze Vlada wilde weten of ik een vrouw van 38 met twee kinderen van 8 en 10 in huis wilde nemen. Yes, okay, schreef ik. Weer een dag niets. Toen appte de vluchtelinge mij rechtstreeks dat ze onderweg was. En maandagavond 14 maart stond ze op het perron van het Centraal Station op me te wachten met haar kinderen. Ze waren vanuit Polen via Berlijn naar Nederland gekomen. Waarom eerst naar Berlijn? Ze moesten daar een oude buurvrouw afleveren bij familie die al in Berlijn woonde. En de treinen waren gelukkig aldoor gratis.

Familieleden

Mijn drie gasten waren met opa, oma, twee tantes, een neef van 17 jaar en twee katten in twee auto’s vanuit Kiev naar Polen gereden. Daar hadden ze een kamer gehuurd maar die werd steeds duurder. Mijn Oekraïense had toen via via de Nederlandse hulporganisatie gevonden en was met haar kinderen op de trein naar Nederland gestapt,

Maar opa, oma, en een zus met zoon zaten nog in Polen, waar alles steeds ingewikkelder werd door de enorme toestroom van vluchtelingen. Na een week heb ik in mijn ‘host-appgroep’ van NL4UA.org gevraagd of iemand nog plaats had. En ja, direct antwoord. Een mevrouw in Amstelveen had, toen de Russen Oekraïne binnenvielen, al meteen heel voorzienig samen met haar broers een huisje gehuurd op een camping. Er hadden al Oekraïners op doorreis in gezeten en nu kon de zus van mijn Oekraïense er met haar puberzoon in. Althans voorlopig, want zo’n huisje is iets heel tijdelijks.

Dus ging ik een paar dagen later tegen middernacht weer naar het Centraal Station. De zus en haar zoon stonden met allemaal plastic tassen om zich heen voor het station op mij te wachten. Tassen vol eten die ze van een Poolse hulporganisatie hadden meegekregen voor de reis; zelfs een tas met Pools kattenvoer en kattengrind, want in een reismandje zat hun ene kat al 20 uur doodstil te wezen. De andere kat was nog met opa en oma in Polen.

Hulpvaardig

Ook in mijn buurt is veel hulpvaardigheid. Een buurman die ’s morgens om acht uur, voordat hij naar zijn werk gaat, een envelop met 100 euro komt afgeven. Een vriend, anders heus altijd voorzichtig met geld, maakt zomaar 500 euro op mijn rekening over. Ik heb na een paar dagen moeten zeggen dat het nu wel even mooi was. Eerst dit geld maar eens opeten. De 125 euro leefgeld per week van de overheid heb ik nog niet voor ze weten te regelen, maar dat moet binnenkort toch ook lukken.

Tassen vol kleren krijgen we hier thuis ook van iedereen aangereikt. Ik stuur de gulle gevers dan als dank per app een fotootje van mijn gastkinderen op hun nieuwe sneakers en met een nieuw sweatshirt.

Kledingwinkel

In Amstelveen blijken vrijwilligers bovendien een grote kringloopachtige winkel uit de grond gestampt te hebben. De kleren hangen keurig op maat gesorteerd in de rekken. Allemaal kleding voor Oekraïense vluchtelingen die er gratis mogen komen winkelen, dus een kassa en opletten is niet nodig.

Dit voormalige tuincentrum blijkt al de vierde locatie sinds de oprichting van de winkel twee weken geleden, want de zaak groeit elke paar dagen uit zijn voegen, vertelt de enige Nederlandse vrijwilligster die er die middag rondloopt. ‘Heeft de gemeente deze ruimte aangeboden?’, vraag ik naïef. ‘Welnee, een andere moeder op school wist dat dit pand leegstond,’ vertelt ze, ‘maar ik ga nu naar huis, want mijn kinderen komen uit school.’

Ze laat de winkel over aan een Oekraïense mevrouw die geen woord Engels spreekt; en aan mij, zo blijkt, want omdat ik er een uurtje ronddrentel ben ik al snel de senior-medewerkster. Ik wijs mensen die zakken vol kleren komen brengen waar de grote lege kas is die als opslagloods dient. Een vrijwilligster komt binnen voor haar middagdienst en vraagt aan mij of het goed is als ze boven schoenen gaat sorteren. Ja, best. De winkel regelt zichzelf blijkbaar als iedereen van goede wil is.

Bedenkelijk

‘Zijn Afghaanse vluchtelingen ook welkom in die winkel?’ appt iemand mij direct kattig. De hartelijkheid waarmee veel Nederlanders de Oekraïense vluchtelingen tegemoet treden, blijkt her en der op nogal wat kritiek te stuiten. Ik word in het gunstigste geval op één hoop gegooid met Linda de Mol, Claudia de Breij en Willem-Alexander – het kan erger, zou ik denken – en het kan ook erger want dat ik diezelfde hartelijkheid niet eerder aan de dag heb gelegd voor Afghanen en Syriërs, vinden veel mensen die vanaf de zijlijn toekijken, toch een bedenkelijk trekje.

Online werken

Af en toe sta ik versteld van die vluchtelingen. ’s Ochtends na de eerste nacht bij mij in huis bijvoorbeeld, was de moeder al vroeg op. Ze zat met haar laptop beneden op de bank. Druk, druk, druk, typen, videobellen. Ze bleek gewoon online aan het werk te zijn. Boekhouder bij een grote supermarktketen in Kiev. En ze moest de maand nog afsluiten of iets dergelijks. Ook op de vlucht in Polen hadden zij en haar zus gewoon online doorgewerkt. Inmiddels ligt het bijna stil. De supermarkten worden niet meer bevoorraad. En vorige week is ze, weer online, ontslagen.

Geen Oekraïens maar Russisch

Nog iets onverwachts. Ik dacht dat voor de Russen gevluchte Oekraïners allemaal Oekraïens met elkaar zouden spreken, maar nee, bij mij in huis spreekt men Russisch. En de kinderen kijken de hele dag op YouTube naar Amerikaanse oorlogsspellen, veel geratel van mitrailleurs, en luid geschreeuw… in het Russisch, want het is allemaal nagesynchroniseerd. YouTube heeft blijkbaar de Russen nog niet volledig verbannen van het kanaal.

We zijn nu bijna vier weken verder, ik heb al heel wat Oekraïense vluchtelingen gezien – bij de activiteitenmiddag van de kinderen, in de Oekraïense kringloopwinkel of gewoon op straat – maar ik moet de eerste Oekraïner nog tegenkomen die Russisch niet als moedertaal heeft. Hoe of dat zit, vraag ik. Maar ze snappen mijn probleem niet. Ja, ze spreken Russisch samen, maar op school hoor je Oekraïens te spreken en daar leer je ook Oekraïens schrijven. ‘Is normal,’ zegt mijn Oekraïense schouderophalend, ‘Ukraine is our country now.’ Het verschil tussen de twee talen is groter dan voor ons met Vlaams, heb ik de indruk, maar kleiner dan voor ons met Duits.

Je naam schrijven

De meeste Oekraïners spreken wel een mondje Engels. Ook jonge kinderen. Oekraïne is enorm op het westen gericht en leert de schoolkinderen vanaf hun zesde jaar liever Engels dan Russisch. Die oriëntatie heeft nu misschien tot de oorlog geleid, maar elk nadeel blijkt ook zijn voordeel te hebben, want dat school-Engels stelt de vluchtelingen wel in staat om te communiceren. En ze kunnen het Latijnse schrift lezen. Althans, meestal.

Na twee weken mochten mijn Oekraïners zich inschrijven bij de gemeente Amstelveen. Ze kregen ook meteen een bsn-nummer. En weer gebeurde er iets mals. Ze moesten hun naam invullen op een formulier. Dat bleek ook voor deze toch hoogopgeleide mensen best lastig. Ze pakten hun paspoort erbij en begonnen hun naam letter voor letter over te schrijven. Ze zijn dat Latijnse schrift niet gewend. De zus moest op haar eigen formulier ook de naam van haar 17-jarige zoon vermelden. Alexander, vulde ze braaf in. Maar ik keek in zijn paspoort: Oleksander. O, dat was haar nooit eerder opgevallen.

School

De leerplicht kan – althans in Amstelveen – nog niet gehandhaafd worden. Vorige week is er door de gemeente een dagprogramma gestart, en dat begint nu goed te lopen. Er zijn te weinig mensen die de grote groep kinderen van alle leeftijden kan begeleiden, in het Oekraïens, of misschien in het Russisch, dat weet ik niet. Ze krijgen in Uilenstede Engelse les, en rekenen. En de naschoolse opvang ‘s middags in een paar lege zalen is fantastisch voor ze.

Contact met andere kinderen is het belangrijkste. Voor de kinderen dan. Want wat ik in de media lees is waar: Volwassen Oekraïners zijn een beetje stug in de omgang. Ze staan in de hal bij de school te luisteren naar een dame die uitlegt hoe en waar ze zich kunnen inschrijven. Iedereen luistert braaf en stil. Daarna gaan ze allemaal huns weegs. Niemand begint een praatje met een andere vluchteling: hoe lang ben jij hier? Kom je ook uit Kiev?

NL4UA.org

Netherlands for Ukraine heeft inmiddels met behulp van 34 vrijwilligers al voor 634 vluchtelingen onderdak gevonden lees ik op hun website. De zus in het campinghuisje is niet eens meegeteld denk ik, want die hebben we onderhands doorgeschoven. Daar wonen nu ook de twee katten. En de ouders van mijn vluchtelingen zitten sinds een week in het Corendonhotel bij Schiphol. Dat hebben de dochters zelf geregeld via een Nederlands/Oekraïense kennis die ze inmiddels hebben opgedaan.

4143 vluchtelingen staan bij NL4UA geregistreerd, lees ik op de website. 54 katten ‘matched with Dutch hosts’. En er is al €752.639,- gedoneerd door al die bedenkelijke Nederlanders. Omdat de overheid niet snel genoeg over de brug komt met het leefgeld, is NL4UA nu begonnen met financiële ondersteuning voor de gezinnen die het te krap beginnen te krijgen.

Hoe nu verder?

Kijk, ik wil best onderdak bieden. Twee maanden, drie maanden, maar er moet toch een eind aan komen. Ik hoop dat Zelenski, of nee, ik moet de Oekraïense spelling aanhouden, Zelensky, vrede weet te sluiten met Poetin. En ik vind alle praat over snel inburgeren en meteen Nederlandse les een beetje ongemakkelijk.

De huizen van de mensen uit Kiev, nee Kyiv nu geloof ik, staan nog gewoon overeind. Hun kleren hangen nog in de kast. Ik zou even afwachten. Natuurlijk kunnen ze hier twee maanden bollen gaan pellen of bij de bloemenveiling gaan werken. Maar ik zou de tijdelijkheid van hun verblijf voorlopig toch nog als uitgangspunt nemen. Mocht Kyiv hetzelfde lot beschoren zijn als Marioepol, dan stel ik mijn plannen wel bij.

Nog een laatste weetje dan: Het is Anastasía, de klemtoon ligt dus niet op de plek waar Walt Disney hem legt.

Vertaalster Willy Hemelrijk schrijft voor Wynia’s Week normaliter over het buitenland. Deze keer kwam het buitenland naar haar toe. Steunt u al de berichtgeving door Wynia’s Week? Dat kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Ik heb Oekraïense vluchtelingen in huis verscheen eerst op Wynia's Week.

Afgelopen vrijdag ging ik in Berlijn naar het Hauptbahnhof om Oekraïense vluchtelingen te helpen. Een groot deel van de organisatie, maar in het begin ook van de daadwerkelijke opvang, wordt door vrijwilligers geregeld. Net zoals in Polen blijkt de plaatselijke overheid niet in staat de opvang te regelen en springen burgers in de bres.

Het gebrek aan overheidsinitiatief heeft al tot wantoestanden geleid en loopt het risico een nog groter probleem te worden. Ongure mannen zouden, gekleed in dezelfde hesjes als vrijwilligers, de treinstations afstruinen op zoek naar slachtoffers. Daarom moesten vrijwilligers bandjes om die sporadisch werden gecontroleerd. Onbaatzuchtige Polen, Duitsers en Hongaren delen hun huis met hele gezinnen, maar die huizen zitten nu vol. Daarom moet er kordaat worden opgetreden om de vluchtelingenstroom over de EU te verdelen.

Over by Christmas?

Duitse soldaten werd in 1914 verteld dat ze met de Kerst alweer thuis zouden zijn. Dezelfde indruk krijg ik van de berichtgeving over Oekraïne. Er wordt het beeld geschetst dat de elite rond Poetin haar messen al aan het slijpen is, omdat ze haar plezierjachten terug wil. En als die elite het niet doet, dan sleurt een woedende menigte Poetin wel uit het Kremlin. Men lijkt nog steeds te rekenen op een kort conflict, waar Rusland bedrogen uit komt en de Oekraïense vluchtelingen slechts een paar weken van huis zullen zijn.

Eén van de vluchtelingen die ik hielp, een bejaarde man, illustreert dit. Ik hielp hem met de gratis SIM-kaart voor zijn telefoon en een doorreistreinticket. Na afloop gaf hij me zijn adres en zei dat ik hem in deze zomer moest komen opzoeken, dan was hij zeker alweer terug.

Ik zal deze zomerplannen moeten afzeggen als de oorlog door blijft razen. Het kan gebeuren dat de Oekraïners weerstand blijven bieden, terwijl de Russische economie overeind blijft. En dat betekent dat deze bejaarde man simpelweg nog niet terug kan.

Ik zal deze zomerplannen moeten afzeggen als Oekraïne gebieden moet afstaan als prijs voor de vrede. Want dat betekent dat deze bejaarde man niet terug wil, naar een de facto provincie van Rusland.

De kans is groot dat Oekraïense vluchtelingen langer geherbergd moeten worden en dat er steeds meer zullen aankomen. En een groot deel zal meerdere jaren niet, misschien wel nooit, terug willen of kunnen. Dat betekent dat er méér dan onderdak nodig is.

‘Waar zal ik me voorgoed vestigen, Nederland of Duitsland?’

Een andere vluchteling maakte duidelijk dat ook sommige Oekraïners de kans op terugkeer laag achten. Daarbij zien ze als lichtpuntje dat ze nu van het welvarende West-Europa hun thuis kunnen maken.

Hij had een Tataars uiterlijk en de typische islamitische baardstijl: geen snor, wel een baard, zoals ook de profeet Mohammed zich soigneerde. Hij liet foto’s van zijn dertien kinderen zien en vroeg: waar is het het beste om ze op te voeden, Duitsland of Nederland? ‘Natuurlijk Nederland!’ zei ik. ‘En wat als ik wil dat mijn kinderen een strenge islamitische opvoeding kunnen genieten?’, vroeg hij. Ook hier leek het weinig uit te maken, al opperde een andere vrijwilliger dat Berlijn wel een grote moslimgemeenschap had.

Nederland niet eerste keus

Waar we het wel beide over eens waren, was dat Duitsland enkele voordelen biedt boven Nederland. Er is een grote Russisch sprekende gemeenschap en Berlijn telt minstens vier enorme Russische supermarkten. Hij zou in Berlijn dus zeker kunnen rekenen op een gemeenschap die hem kan ondersteunen. Het is een bekend fenomeen: vluchtelingen en migranten verkiezen landen waar al een diaspora is.

Polen en Duitsland zijn dus niet alleen toevluchtsoorden omdat ze dichtbij zijn, maar ook omdat ze eenvoudigweg bekender en geliefder zijn. Nam je in Warschau een taxi, dan werd je waarschijnlijk door een Oekraïner rondgereden. Er woonden namelijk al een miljoen Oekraïners in Polen sinds de invasie van de Krim. En dat betekent dat veel vluchtelingen bij familie of bekenden in nabijgelegen landen terecht kunnen.

Duurzame oplossing

Nu bestaat daar nog draagvlak voor. Vergeleken met de vluchtelingenstroom uit Syrië, lijkt er meer animo te zijn om mensen op te vangen uit een land waarmee we bijna een associatieverdrag sloten, waar we gebeurtenissen al jaren op de voet volgen en die trekken naar de dichtstbijzijnde veilige landen. Betichtigingen van racisme zijn hierbij onbehulpzaam en schadelijk.

Bovendien: vluchtelingen uit het Midden-Oosten die ik in Berlijn spreek, zien dit racisme niet. ‘Hoezo kan ik hier dan blijven?’ zei er één. ‘We moeten deze mensen helpen, net zoals wij geholpen werden.’ En laten we niet vergeten, dat gevluchte Syriërs Poetin zien als de man die Assad overeind hield.

Vergeet u echter niet, dat Poetin migratiestromen als wapen inzet om Europese eenheid te ondermijnen. In Polen begint het al te kraken: alle diensten staan onder enorme druk. Des te meer omdat vrijwilligers nog de meeste diensten leveren ook. Dat kunnen Duitsland, Polen, Hongarije en andere landen niet alleen bolwerken. De staatssecretaris Arbeid voor Berlijn deed al een oproep op Twitter: als de EU de verdeling van vluchtelingen niet oppikt, dan kan Duitsland rekenen op meer dan een miljoen vluchtelingen.

Dat heeft een prijs: niet alleen staan we economisch al onder druk vanwege inflatie, hogere uitgaves aan defensie en hogere gaskosten. Nu komt daar de opvang van vluchtelingen bij op een ongekende schaal. Op het hoogtepunt van de migratiecrisis kwamen er in één jaar maximaal 1,2 miljoen mensen. Nu zijn er al drie miljoen Oekraïners het land uit gevlucht, met nog pakweg zeven miljoen die binnen Oekraïne op de vlucht zijn.

Lange adem en samenwerking vereist

De vluchtelingenstroom uit Oekraïne is enorm, veel groter dan we gekend hebben. Het euforische gevoel om onze buren te helpen tegen de tiran Poetin zal snel wegebben, zeker in de omringende landen. Als allereerste orde van zaken zullen we dus Europa-breed actie moeten nemen om de druk op de omliggende landen te doen afnemen.

De kans is ook groot, dat velen niet terug willen of kunnen. Daarom is een duurzame oplossing vereist. Opvang van Oekraïense vluchtelingen moet met een professionele houding door overheidsinstanties worden opgepikt. Vrijwilligerswerkers kunnen namelijk geen duurzame oplossingen bieden en de kans is groter dan men beseft, dat veel vluchtelingen straks niet terug kunnen.

Felix van Litsenburg bericht voor Wynia’s Week uit de Duitse hoofdstad Berlijn. Steunt u de onafhankelijke berichtgeving van Wynia’s Week? Doneren voor Wynia’s Week kan HIER. Hartelijk dank!

Het bericht Heel veel vluchtelingen uit Oekraïne komen voorgoed naar West-Europa verscheen eerst op Wynia's Week.