Hoe de baas van de Wageningse universiteit een handje hielp bij het cancellen van een symposium over stikstof

Het leek een heel goed plan: een symposium over de stikstofkwestie onder het motto ‘Van Habitatrichtlijn naar doelgericht natuurbeheer’. Locatie: het prestigieuze Koninklijk Instituut voor Ingenieurs (KIVI) in Den Haag. Datum: 13 oktober. Initiatiefnemer: Henri Prins, die gedurende 42 jaar onderzoeker was bij de Wageningse landbouwuniversiteit (WUR).

Diverse deelnemers hadden zich reeds gemeld. ‘Gevestigde’ wetenschappers, zoals Wim de Vries en Han van Dobben, maar ook een onafhankelijke stikstofonderzoeker als Wouter de Heij. Verder: Henk Rampen (ecoloog en oud regiohoofd van Natuurmonumenten), Willemijn Smal (Ecologische Autoriteit), Martin Warmerdam (stichting Samenleving, Landbouw en Natuur) en Henk Jan Zwart (boswachter).

Geen eenzijdige focus

De Vries, Van Dobben en De Heij zijn mede-auteurs van het in maart verschenen WUR-rapport De Nederlandse stikstofcrisis: Van verwarring naar verbinding. Door D66-minister Jaimi van Essen werd het tot dusverre grotendeels genegeerd.

Doel van het symposium: wetenschappers met verschillende inzichten bij elkaar te brengen om te kijken: waar zijn we het over eens, waar verschillen we van mening en waar zitten nog onduidelijkheden. Gemene deler: we moeten af van de eenzijdige focus op stikstof.

Als een donderslag bij heldere hemel liet het KIVI op 1 oktober aan de deelnemers weten dat het symposium was geannuleerd. Gebleken was namelijk dat KIVI-leden bezwaren hadden tegen de bijeenkomst. Een van de bezwaarmakers was Sjoukje Heimovaara, bestuursvoorzitter van de WUR, die naar eigen zeggen op persoonlijke titel en als KIVI-lid haar bedenkingen ventileerde. Ook zou ze niet op annulering van het symposium hebben aangedrongen.

Dat moge zo zijn, maar haar functie zal ongetwijfeld hebben meegewogen. Ook is algemeen bekend dat Heimovaara anders in de stikstofwedstrijd zit dan haar voorgangster Louise Fresco. De organisatoren proberen het symposium op een latere datum en andere locatie alsnog door te laten gaan.

Keuze voor links

Waar het kabinet-Jetten in het stikstofdossier onverbloemd voor links heeft gekozen, zitten de provincies die het natuurbeleid moeten uitvoeren ondertussen met de brokken. Het ontbreken van een eenduidige nationale visie in combinatie met de procedeermacht van MOB-aanvoerder Johan Vollenbroek zorgt provinciaal voor grote problemen.

Noord-Brabant besloot deze zomer al de vergunning van vijf pluimveehouders in te trekken. Na grote protesten is die beslissing uitgesteld maar zeker nog niet van tafel.

In Gelderland hebben MOB en Vereniging Leefmilieu 52 verzoeken ingediend om de natuurvergunning van boerenbedrijven in te trekken. Volgens de provincie zijn al die verzoeken afgewezen met een beroep op haar eigen natuurbeleid. Van zeventien verzoeken loopt nog een beroepsprocedure.

Duivels dilemma

Met de hete adem van MOB in de nek hebben Provinciale Staten van Gelderland op 26 september een provinciaal plan met stikstofreductiegebieden van vijfhonderd meter buiten een aantal natuurgebieden goedgekeurd. Dit plan is minder vergaand dan het nationale stikstofplan van Van Essen, maar als dat straks wet wordt, zal dat prevaleren.

Dit provinciale plan verdeelde BBB, de grootste partij in de Staten, tot op het bot. De Gelderse BBB-fractievoorzitter Rik Loeters sprak van een duivels dilemma. Uiteindelijk stemden zeven BBB’ers tegen en vijf vóór het plan van de eigen gedeputeerde Ans Mol. Om het plan toch over de streep te krijgen, sloten de overige coalitiepartijen VVD, CDA, CU en SGP een akkoord met de linkse oppositie.

Op 1 juli botste de BBB-fractie in Drenthe met de eigen gedeputeerde Henk Emmens over diens stikstofplannen, met name waar – in strijd met de coalitieafspraken – gedwongen onteigening niet werd uitgesloten. PvdA, VVD, CDA én gedeputeerde Henk Emmens als eenling gingen daarna zonder steun van BBB door als minderheidscoalitie.

Ook in Groningen (gedwongen onteigening Lucaswolde) en Overijssel (verschillende redenen) waren er binnen BBB-gelederen conflicten over de koers die in de media breed werden uitvergroot.

In Noord-Brabant zit BBB niet in de coalitie, maar in de andere provincies botst het anti-onteigenings- en anti-stikstofstandpunt van de partij met de bestuurlijke realiteit in het provinciehuis. Waar BBB-gedeputeerden compromissen willen sluiten, komen meer principiële fractieleden daartegen in opstand.

Het lijkt niet onaannemelijk dat de partij daarvoor een prijs gaat betalen bij de volgende Provinciale Statenverkiezingen op 17 maart 2027.

Onzekerheid blijft

Intussen zal minister Van Essen ongehinderd verdergaan met zijn stikstofplan, tevens een paradepaardje van D66. Hij liet de Kamer weten dat er in het hele land 217 intrekkingsverzoeken van vergunningen lopen en dat daarom zijn stikstofmaatregelen ‘als de wiedeweerga’ in spoedwetgeving moeten worden vastgelegd. Het is te hopen dat CDA en VVD tijdig tot inzicht komen dat de door de minister gekozen koers een heilloze weg is.

De natuur schiet er niets mee op en de onzekerheid over vergunningverlening blijft. Waar het veld de oplossingen aanreikt, zou de politiek moeten volgen.

Wynia’s Week verschijnt 156 keer per jaar en wordt volledig mogelijk gemaakt door de donateurs. Doet u mee? Doneren kan zo. Hartelijk dank!